Skip to main content
Internet Archive's 25th Anniversary Logo

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis, commoda, oeconomica ..."

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



PATROLOGIiE 

CURSUS COMPLETUS, 

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, CECONOMICA, 

OXIUN SS. PATRIl, DOGTORUN SGRIPTORUNQUE EGGLESIASTIGORUi, 

8IVE LATINOItUMf SIVE OHiECORUM, 

QUI AB jEVO APOSTOLICO AD jEIATEM INNOCENTII III (ANN. 1216) PRO LATINIS, 
ETAD CONCILII FLORENTINI TEMPORA {ANN 1439) PRO QRjECIS FLORUERUNT : 

RECUSIO CHRONOLOGICA 

OMNIUM QUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLlGiE TRADITIONIS PER QUINDBGIM PRIORA 

ECCLESIiE SiECULA, 

lUXTA EDITI0NB8 ACCURATI88IMA8, INTER 8B CUMQUB NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTI8 C0LLATA8, PBRQUAM DILIOKN- 

TER CA8TIOATA ; DI88ERTATI0NIBUS» COMMBNTARIIS, VARIISQUB LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 0MNIBU8 

OPEBIBUS POST AMPLISSIMAS BDITIONBS QUiB TRIBUS N0VISSIMI8 SiBCUUS DBBBNTUR AB80LUTA8, DBTBCTI8 

AUCTa; INDICIBUS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALYTIGIS, SINOULOS SIVB T0M08, SIVB AUCTORBS ALICUJU8 

MOMBNTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TBZTUM RITB DISPOSITIS» NECNON BT TITULIS 

8ingularum paoinarum maroinbm superiorbm distinouentibus subjbctamque materiam signifi- 

cantibus, adornata; opbribus cum dubiis, tum apocrtphis, aliqua vbro auctoritatb in 

ORDiNB AD traditionbm bcclesiasticam pollentibus, amplificata ; 

ducentis et quadraointa indicibus sub omni respbctu. scilicet, alphabbtico, chronolooico, analttigo» 

▲nalogico, statistico, stnthbtico, etc, reis bt alfctores exhibentibus, ita ut non solum stu- 

dioso , 8bd neootiis implicato, et si forte 8int , pioris etiam et imperms patbant omnbs 

SS. PATRES, LOCUPLKTATA; SBD PRiBSBRTIM DUOBUS IMMBN8I8 BT GBNERALIBUS INDICIBUS , ALTBRO 

SCILICET RERUM, QUO G0N8ULT0, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM 

UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTlOlfE, IN QUODLIBET THEMA SCRIP8BRIT, UNO 

INTUITU CONSPICIATUR ; ALTBRO SCRIPTURiE SACRiE , EZ QUO LECTORI COM - 

PERIRB SIT OBVIUM QUINAM PATRBS ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS 

SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURiB VBRSUS, A PRIMO OBNBSBOS U8QUE AD 

N0VIS9IMUM APOCALTPSIS, COMMENTATI SINT : 

SDITIO ACCURATI8SIMA, GJITKRISQUB OMNIBUS FACILK ▲NTBPONENDA, 81 PBRPENDANTUR CHARACTBRUM NITlDlTAf» 

CHARTA QUALITAS, INTEORITAS TEZTUS, CORRECTIONIS PBRFBCTIO, OPBRUM REGUSORUM TUM VARIBTA8 TUM 

NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUB IN TOTO PATROLOOIiB DBCURSU GONSTANTBR 

8IMILIS, PRETII BZIOUITAS, PRiBSBRTIMQUB I8TA GOLLBCTIO UNA, MBTRODICA BT CHRONOLOOIGA, 

BBZCBNTORUM FRAOMBNTORUM 0PU8CUL0RUMQUB HACTBNUS HIC ILLIG SPARSORUM, VBL BTIAM 

INBDITORUM, PRIMUM AUTBM IN NOSTRA BIBLIOTHBCA, BZ 0PERIBU8 BT MSS. AD OMNBS 

iBTATBS, LOGOS, LIN0UA8 F0RMA8QUB PERTINENTIBU8, GOADUNATORUM, 

ET EZ INNUMBRI8 OPERIBUS TRADITIONEM GATHOLICAM CONFLANTIBUS, 0PU8 UNICUM MIRABILITER EFFICIBNTIUII» 

SERIES LATINA, 

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SGRIPTORESQUE EGCLESLE LATINiE 

A TERTULLIANO AD INNOGENTIUM III. 

ACCURANTE J.-P. MIGNE, 

BlUl^theeie Cleri «■iversae 

SIYB CliaSUUIf GOMPLITORVM IN SINGULOS SCIBNTliE ECGLBSIASTIGA BAM08 BDITOBB. . 



PATHOLOGIA, AD INSTAR IPS1US BCCLBSIiB, IN DUA8 PARTE8 DIVIDITUR, ALIAM NBMPE LATINAM, ALIAM GRACO-LATINAM. 
AMBiC PARTES PENE JAM INTEORE EZARATiB 8UNT. LATINA, DUCENTIS ET VIOINTI DUOBUS YOLUMINIBUS MOLB 8UA 
STANS, DECEM ET CENTUM 8UPRA MILLE FRANCIS VENIT : OR^CA DUPLICI EDITIONE TTPI8 MANDATA EST. PRIOR 
GR/eCXJM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATERALI COMPLECTITUR, NOVEMQUE ET GENTUM VOLUMINA, PRO PRIMA 
SEBIE ORiBCA, NON EZCEDIT. POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EZHIBET. IDEOQUE INTRA QUINQUB ET 
QCINQUAOINTA VOLUMINA RETINETUR. SECUNDA 8ERIB8 ORiECO-LATINA SEZAOlNTA VOLUMINA PROBABILITER 
NON SUPERABIT *, DUM HUJUS YER8I0 MERE LATINA TRIOINTA V0LUMINIBU8 AB80LVETUR. UNUMQUODQUE VOLUMBN 
GR^CO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS 80LUMM0D0 EMITUR : UTROBIQUE VERO» 
UT PRETII HUJU8 BKNEFICIO FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM INTEORAM, SIVE LATINAM, SlVE ORiBCAM COM- 
PARET NECE88E ERIT ; SECU8 ENIM CUJUSQUB VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATE8 VAHIA PRETIA 
iCQUABUNT, ATTAMBN, 81 QUI8 EMAT INTEORE ET 8E0R8IM COLLECTIONEM ORiBCO-LATINAM, YEL EAMDBM EZ 
GR^CO LATINE VER8AM, TUM QUODQUE YOLUMEN PRO ^NOVJ^ ^VBL.PyO 3EX^ FRANCI8 ^OLUM OBTINEBIT. IST-« CON- 
DITIONES PUTURIS PATROLOOIiB SRRILbUM .«PP^-ICAriTUal S. TtMPr.s'RAS'TYFIS MANDANDI NON N0BI8 DEE8T. 



• • 



PATROLOGIjE LATINJE TOMUS XXXV. 

' - . . . . ■ ■- •' ■ - ■ . ■ ' ' ■• - . • . 

S. AUAELIUS AUGUSTINUS. 



PARISIIS 

APUD GARNIER FRATRES EDITORES, ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES 

IN VU DIGTA : A VENUE DU MAINE, »08 

1902 




'/ i/ ^ AVIS IMPORTANT. 

^^ D'aprto QDe des lois provideDtielles qui regiesent le monde, rarement les oeuvres au-dessus de rordinaire se font 
saos coDtradictioDS plus ou moins fortes et nombreuses. Les Ateliert Catholiquet ne pouvaient guere 6chapper k ce 
cachet diviu de leur utilit^. Tanldt on a iiie leur eiislence ou leur importance ; tant^t on a dit qu*ils dtaient fermes 
ou qu'il8 allaient TMre. Cependant iU poursuiveul lear carriere depuis 24 aus, et les productions qui eu sortent 
deviennent de plus en plus graTes et soigii^s : aussi parait-il certain qu'limoiDS d*ev6nemeDt8 qu^aucuno prudence 
humaioe ue saurait prevoir ni emp6cher, ces Ateliers ne se fermeront one quand la Biblioth^que du Clerg^ sera 
termin^e en ses 2,000 volumes in-4*. Le pass6 parait ud sAr garaDt de 1 avenir, pour ce qu^il y a & esperer ou k 
craiudre. GepeDdant, parmi les calomoies auxquelles ils se sont trouv^ en butte, il en est deux qui ont ete couti- 
DoeUement r^p^t^s, parce au*^taDt plus capitales, leor effet entruiuait plus de coo8e(]^uences. De petits et ignares 
concurrents se sout oonc acnarnes, par leur correspondance ou leurs voyageurs, & repeterpartout qoeoos Editioos 
itaient mal corrigoes et mal imprimees. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupart, ne sont 
que les chcfs*d'GBuvre du Catholicisme reconnus pour tels dans tous les temps etdans tous les pays, il fallait bien 
se rejeter sur la forme dans ce qu*elle a de plus s4ri(ux, la correctioo et rimpressioo; eo effet, fes chefs-d'a>uvre 
mdme o^auraieDt qu^uoe demi*vafeur, si le texte eo ctait ioexact ou illisible. 

II est tr^ vrai que, dans le principe, un succes inoui dans les fastes de la Typographie ayant forc^ TEditeur de 
recourir aux mecaniques, afio nc marcherplus rapidement et de donner les ouvrages a moindre prix, quatre volumes 
du douhle Coursd^Ecriture t * -.f--. •- . • - • -. . . i 

meries a presque tout ce qui 
Publications, furent imprimes 
c6de le travail aux presses a br , 
des ouvraees d'une telle nature, est par{aitement'convenabIe sous tous les rapporls. Quaut & la correction, il est 
defait quelle u^ajamais et^ portce si loin daus aucune ddilion ancienne ou contemporaine. Etcomment en serait-il 
autrement, apr^s touttsles peines ettouies les depenset que nous subissons pourarriver kpurger nos epreuvesde 
toutes fautosT L'habitude. en typographie, m£me dans les meilleures maisons, estde ne corngerque deux ^preuves 
et d'en coof^rer uue troisicme avec la seconde, sans avoir pr^pare en rieo le manuscrit de rauteur. 

Dans les Ateliers Catholiques la difference est prcsque incommensurable. Au moyen de correcteurs blanchissous 
le harnais et dont le coup d'ceil typographique est saus pitid pour les fautes, on commence par prdparer la copie d'un 
bout a Tautre sans en excepter un seul mot. On lil ensuite eo premi^re 4preuve avec lacopie aiosi pr^paree. Oo lit 
eo secoode de la m^me maniere, mais eo collalioooant avec la premi^re. On fait la m6me chose en tierce, en colla- 
tionnant avec la seconde. On agit de m^me en qaarie, en collationnant avec la tierce. On renouvelle la mSme op^ 
ration en quinte, rn coIUtionnanl avec la quartc. Ces collationnements ont pour but de voir si aucuoe des fautes 
sigual^es au bureau par MM. les correcteurs, sur 'n marge des ^preaves, n'a echapp6 k MM. les corrigeurs sur le 
marbre et le metal. Apr^s ces cioq lectures eoti^res contr616es rooe par rautre, eten dehors de la preparation 
>^ ci-des8us mentionnee, vient une r^visioo, et soovent il en vient deux ou trois; puis Ton cliche. Le clichage opere, par 

consequent la purete du texte se trouvant immobilisee, on fait, avec la copie, une nouvelle lectured'un bout de Te- 
preuve a Tautre, on se livre a une nouvelle r^vision, et le tirage n'arrive qu*apr6s ces inuombrables precautionn. 

Aussi y a t-il a Montrouge des correcteurs de toutes les nations et en plus grand nombre que dans vin^^-cinq 
imprimeries de Paris reuoies ! Aussi eocore, la correction y coAte-t-elle aulant que la composition, tandis qu^ailleurs 
elle oe coAte que le dixicme! Aussi enfin, bien que Tassertion puissc paraltre temeraire, Texactitude obtenue par 
tant de frais et de soins, fait-elle que la plupart des Editions aes Atelien Catholiquei laissent bien loin derriere 
elles relles m6me des cel^bres Benedictins Mabillonet MoDtfaucon et des cdlebres Jesuites Petau et Sirmond. Que 
Ton compare, en effet, n*importe quelles feuilles de leurs ddilions avec celles des ndtres qui leur correspoudent, en 
grec comme en latin, on se convaincra que rinvraisemblable est une r^alit4. 

D'aiIIenrs, ces savants ^minents, plus pr6occup6s da sens des textes que de la partie typographique et n^etant 

foint correcteurs de profession, lisaieut, non ce que porlaient les <ipreuves, mais ce qui devait s*y trouver, leur 
aute intelligeoce suppleant aux fautes de T^dition. De plus les B^nedictins, comme lesJ^suites, operaienl pie«que 
toujours sur des manuscrits, cause perp&tuelle de la multipliciti des fautes, pendant que les Ateliers CatholiqueSy 
dont le propre est surtout de ressusciter la Tradition, n*op6renl le plus souvent que sur les imprimes. 

Le R. P. De Buch, J6suite fiollandiste de Bruxelles, nous 4crivait. il V a quelque temps, n'avoir pu trouver en 
dix-huit mois d'etude, une seule faute dans notre Patroloaie tatine. M. Denzioger, professeur de Theologio a rUoi- 
versite de Wurzbourg, et M. Reissmann, Vicaire Gen^ral de la mdme ville, nous mandaient, k la datodu i9juillet, 
n'avoir pu ^galemcut surprcndre une seule faute^ soit dans le latin soit dans le grec de notre double Patrologie. 
Eofio, le savant P. Pitra, Benedictin de Solesme« et M. Booetty, directeur des Annales de philosophie chrdiienne^ 
mis au defi de nous coQvaincred'une seule erreur typographique, ont ^te forc6s d'avouer quc nous n'avions pas trop 
presume de notre parfaite .'*orrectioo. Daos le Glerge se trouvent de bons latinistes et de fcK>ns helleniitei, et, ce qui 
est plus rare, des hommes tr^s positifs et tr^s pratiques, eh bien! rous leur promettons une prime de :25 centime 

par chaqi" '-— '-'- -"^ * -* — -'■ '- ' * ^ — ' — --^-- j — i 

Malgre 
d'uDe correction 
est resolu 

unlverselle de ses innoml)ral)les clich^s. Aiosi cbacou de ses^volumes, au furet a mesure quMllos remet sous presse, 
est corrige mot pour mot d*un bout k Tautre. Quarante hommesy sont ou y seront occupes pendant 10 ans, otune 
somme qui ne saurait 6tre moindre d*un demi million de francs est consacr^e k cet importaot contrdle. De cetto 
maniere, les Publicatious des Ateliers Catholiques^ qui d6j& se distiu^aient entre toutes par la sup^rioiite de lear 
correctioo, n'auront de nvales, sous ce rapport, daos aucuD temps oi daus aucun pays; car quel est I*ediieur qui 
pourrait et voudrait se hvrer APRES G(Jl]P k des travaux si gigantesques et dun prix si exorbitant? 11 faut 
-^»...- x^^ VI A..A*-^ .1» — — -j^jyu di^ine k cet effet, pour oe r— "' ' ^" ' ' — ■ ■ -* " *- ^^ 

roclan{,c que jamais volumes o'onl 
]d. Le pr«Mi>t: ^&Iu]ti&*68t "(}u jfpm] 
cooseqocmeef |T(&ir tug^I^ prodi 
de la correction, il ne faudra prendre que ccux q&f puKeront «n 44t^ 2*Avb io trac6. Nous ne' reconnaissons 'quc 





par dfs Grecs, lel^tiu etle Francais par Ita preifiiM <%rrccleui9s d^4i{ («pitalclei! ces langoes. 

Nous avons la consolation de pouvoir finir cet avii par les W)flexions suivantes : Enfin, notre excmple a fini par 
ebrauler les rrandes publications on Italie, en Allemagne, en Belfrique et en Fraoce,par les Canotis grecs 6e Rome, 
le Gerdil de Naples, te Saint-Thomas de Parme, VEticyclopifdie religieuse de Munich. le recueil des d^clarations des 
rites de Bruxelles, les Bollandistes, le Suarez et le SpiciUfge de Paris. Ju8qu*ici, on n'avait su r^imprimer que des 
ou>Tages de courte haleine. Les in-4*, oCi s*engloutissent les in-folio, faisaieot peur, et on n'o8ait y toucher, par 
crainte de se noyer dans ces ablmes sans fond et saos rives; maisona fini parse risquera nous imiter. Bicn plus, 
sous notreimpulsion, d'autres Editeursse preparentaa Bullaire universel, aux D^cisious de toutesles Gongr4gations, 
k une Biographie et k une Histoire gdnerale, elc, Malheareusement, la plupart des ^ditions d^j^ faites uu qui se 




SJECULA IV-Y. ANNI 387-480. 



SANCTI AURELll 



AUGUSTINI 



9 



HIPPONENSIS EPISCOPI, 

OPERii OHHVIA, 

POST . LOVANIENSIUM THEOLOGORUM RECENSIONEM, 

CASTIGATA DEJVUO AD MAmiSCBIPTOS C0DICE8 GALLIC08, TATlCAIfOS, BELG1C08, ETC, 
nECl^OIf AD EDITIONES ANTIQUICRES BT CASTIGATIORES, 



OPERA BT STVDIO 

MONACHORUM ORDINIS SAJSCTI BENEDICTI 

B COIfGREGATIONE S. MAURI. 
EDITIO NOVISSIMA, EMENDATA ET AUCTIOB, 

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 

BnUOTHEGiE CUERl DKlVERSiE, 

SIVB 
CURSUUM COMPUBTOHUM IN SINGULOS SCIEKTI.«: ECCLESIASTlCifi RAMOS EDITORB. 



TOMUS TERTIUS. 

PARS ALTERA. 




• • :*: ; . ».•';;•»»• 



.. •- ^«^ • 



Vi^MkUNr .if>;VpLv, 86 .fi>A^CJ.S-^GAJLtIC.J,S. 

. u • • • : ', t '. 



PARISIIS 

APUD GARNIER FRATRES EDITORES, ET J.-P. BIIGNE, SUCCE8S0RES 

IN VIA DIGTA : AYENVB DV MAINE, V». 

1902 



SjECULA IV-V. ANNl 387-430. 



ELENCHUS 



AUCTORUM ET OPERUM QUi IN HOC TERTIO TOMO CONTINENTUR 



IN II PARTE. 



Qiuestionum Evangelioram libri ii. 

Quiestionum septemdecim iu Evangelium secundum Matthaeum liber unus. 

In Joannis Evaugelium tractatus cixiv. 

lu Epistolam Joannis ad Parthos tractatus x. 

Expositio quarumdam propositionum ez Epistola ad Romanos, liber unus. 

Epistolae ad Romanos inchoata Expositio. 

Expositio Epistolai ad Galatas, liber unns. 



Col, 



1321 
1365 
1379 

1977 
2063 
2087 
2105 



CONTENTA IN APPENDICE. 



De mirabilibus sacne Scriptane libri lu. 
De benedictiouibus patriarchse Jacob. 
Quaestiones Veteris et Novi Testamenti. 
In B. Joannis Apocalypsim Expositio. 



2149 
2199 
2213 
2117 



• • 



• • 



• • 



• • 
• • • 



• ••• ••, 



•• 

• • 

• • • 



• •• 



• • 



••• 



• • 



• • •' 
• • • 



••• ••• 



: ••• ••• 

•• • • 

• • •• 

• ••• •,• 



• • 



•• 



• • • 
• • 



• •- 



• •- • • 



• • • • • 

• • • • • 

• • • • a 



GUchy. — Ex typis PAUL DUPOPrT, U, tU dicti Bac-d^Asnieras. 67.0.1908. 



■JL I .^ ' 



S. AURELII AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

QUiESTIONUM EVANGELIORUM 

Llliatl DUO (»). 

D^ siibsequente opere vide libriim 2, cfl/?. 12, Retractationum, co/. 634, a verbis.Sxxiii 
qudsdam expositiones, ?/5yw^ a^/ coL 633 verbis^ Non itascriptum est. M. 



{)roloi9Ud« 



(loc opus non ita scriptum est, ac si Evangolium 
exponendumexordinesusceptum csseta nobis : sed 
proarbilrio el tcrapore consulcntis, cum quo icgeba- 
tur, si quirl ci videbatur obscurum. Ideoque multa, 
et forlassis obscuriora praetermissa sunt ; quia jam ea 
noverat, qui ea qus nondum noverat, inquirebat, neo 
teneri volebat feslinationem suam in iis quas antea jam 
sic acceperatjUt etiam assiduilateaudiendi atque tra- 
ctandi, memoriae stabiliter (irmeque mandaret. Non- 
nulla etiam bic non eodem ordine inveninntur expo- 
sita, quo in Gvangeliu narrata suut: quoniamquasdam 
fcstinatione dilata, cum tempusdarelur, rctractaban- 
tur, et co loco scribebantur, qui vacuus in ordine jam 
czpositarum rerum subsequebatur. Qnod posteaquam 
compcri, nequis forte quffirens aliquid legere in boc 
operc, quod eum in Evangelio movissot et ad quae- 
rendum cxcitasset, tacdio perturbati ordinis ofTendere 
tur (quandoquidcm ca quae^carptim, utpoterant, di- 
ctahaniur, in unum collocta el contexta oognovi) ; 
feci utadordinemnumerorumpr(BSoriptistituli8,quod 
cuique opus esset, facile invesligaret. 

TITDLI QUiBSTIOirUll UBRI PRim 
Ilf KVAROKLIUM 8ICUNDUH MATTHJIUll (b). 



I. 

II. 

ni. 

IV. 
V. 
VI. 
VII. 

VIII. 



Quod bit, Semo novii Filium nisi Pater. 
Qood discipuli Lomini coBperunt vellere spicas, 

et maDducare. 
De Uoo fumigante. 
De cAco et muto. 

Quod ait, Et si egoin Beelzebubejioiodxmones, 
Ouod ail, Progenies viperarum. 
Quod ait, Siout enim fuit Jonas in ventre celi 

Iribus diebus et tribus noetibus. 
Qnod ait, Cum Spiritus immundus exierit ab 

homine. 



XI. DegTanosinapisquodmajuBfitomnibusoIeribus 

XII. De fp.rmeuto qiiod accepit mulier, et abacoudit 

io fariuiB satis tribus. 

XIII. De theeauro in agro abecondito. 

XIV. Quod dixeruDt Judeei, Unde huie sapientia hsec 

et virtus t 

XV. Qnod ambnlavit in mari ad discipulos. 

XVI. Quid sit, Munus quodcumque estex me^tibipro» 

derit. 

XVII. Quod ait, Omnis fdantntio quAm non plantavit 

Pater meus^ cradicabitur. 
XVIIf. DepueroCeuluriouiaetQtiaChauanieaBmulicris. 
Xl.\. Quid Biffnificent muti, et cceci, et surdi, etclau- 

di, qui curnodi oblati duut Domino. 

XX. Qnod ait, Facto vespere dicitis, Serenum erit ; 

rubioundum est enim ccelum. 

XXI. Quod ait, FAias qmdem venturus esty et restituet 

omnia. 

XXII. Dc illo qui saepe cadebat In Ignem ot aliquau Jo 

in aquaiD. 

XXIII. Quod ait, Ergo liberi sunt /iiii, cum tributuui 

exigeretur. 

XXIV. Quod ait, Qui autem soandaiiiaverit unum ex 

puuitix istis. 

XXV. Quod oblatus est ei debilor decem millium ta- 

lentorum. 

XXVI. Dc divite qui non intral in regnum Dei. 

XXVII. Quod duobuB Beorsum discipulis se passurum 

iudicat. 

XXVIII. Qnotl cum Jcricho cgrederetur, duos caecOB illu- 

mioat. 

XXIX. Quod ait discipulis, Dicetis monti huic^ ToHt 

et ja^.ta te in mare, 

XXX. Quod ait, El qui oeciderit super lapidem isium, 

confringetur. 

XXXI. De homiae rege qui fecit nuptiaa fllio suo. 

XXXII. De septem iratribuB qui unam uxorem habue- 

runt. 

XXXIII. Quit sit quod ait, Tota lex pendet in his duobus 

prxceptis. 

XXXIV. Quod ait, Quid enim\majus est^ aurum, an tem- 

pium quod sancti/tcat aurum f 

XXXV. Quod ait, Exoolantes culicem^ cameium autem 

glutienles. 

XXXVI. Quod ait, Quoties volui cofigregare filios tuos 
sicut galiina f 

XXXVII. Quod ait, Orate ne fiat fuga vestra hieme vei 
sabbato. 



IX. De fruetu ceoteno, sexageDO, et triceoo. 

X. Quod ait, Coiiigite primo zizania. 

ADMOnTIO PP. BEHIDICTIHORUM. 

OuffistioDom Evaogeliorum libri duo emendati sunt ad Mss. Victorioos duos, ad SorboDicum,Vaticanum, Michaelinum 
Cistercieasem, AruuIfeDsem, CorbeieDsem quianuos fere 900 praBfert : ad lectioues variautes Lovauiensium ex tribas 
qoatuorve codicibus : ad editos etiam Rat.Am. Er. et Lov. 

Comparavimns prwierea easomnes editiones inifio Retr. et Confess. /. 1, memoratas. M. 

(a) Scripti versns Christi auDum 400. Horum librorum oetatem colligimus Don modo ex Retractationum perie, ubi 
locum habeot ioter opuscula circiter anoum Christi 400 edita ; 8ed etiam ex illis Augustiui verbis, iib. 2, quoist. 13 : 
« Jam ciarificata, ioquit, Ecclesia etliberato populo Oeutium a douiioatioue demoniorum, io abditis aguut sacrilegos 
c ritns soos qui Chnsto crcdere nolueruot. > Quac profecto verba Hguificant id lemporis non licuisse palam colero 
idola : quam in rem legea anoo 399 dedit imperator Honorius. 

(6) Qusstiooum tiluioa ab Erasmo et Lovaniensibus immerito rejectos huc revocamus ex Mss. et antlquioribus 
ediiis. 



Patrol. XXXY. 



(Quaranie-deux.) 



•% 



6 



1323 



OUifilSTlONUM EVANGELIOaUM, S. AUGUSTINI 



i324 



XXXVIII. Quod ait, Sicui fulgurexit ah orienie, et perve- 

nil u$ffue in occidenUtn. 

XX XIX. Quod ait, Ah arbore floi diieile timililudinem, 
XL. Quod ait de Juda, Jionum erui illi non nasci, 
Xl/r. Ouud Irigiritii arg(!iitHiii vciidjtuit eti. 

XlAl. Quud ttiti IJOi fueril corput, iilo congregahun- 

tur nifuilx. 
XLin. Ou(i'l uit, liun hiham amodo de hao getieratione 

vilit. 
XLIV. Qiiod fpuerunt io facieo) ejuff, et coiapbis eum 

pfjnMiDriflruiit. 
XLV. 1)0 triiia Putri DoffuUonc. 

XLVI. Qu'id ioiigfs KecutuH cstDominum cuotcm ad 

pnHBioneiu. 
<^uud tcr Uumiuut oravit priuBtiuam tradcrclur. 



XLVJI. 



I. 

II. 
111. 

IV. 

V. 
VI. 
VII. 
VIII. 



IX. 
X. 

XI. 

XII. 

XIII. 
XIV. 
XV. 

XVI. 

XVII. 
XVIIl. 



TITUU U()>"<T10M()M LlHltl 11 
IM KVANGKUUM KKCUMHUM LUCAH. 

Quod /aclinriaH audil ab auf^cio, Kxaudita est 

oraliu Iwi. 
Quod do navicula docet iurbas. 
Quod ait lepruso muudato, Vade, otlende teta- 

cerdoti. 
1)0 paralytico qui pertecium est ad eum dcpo- 

flitUM. 

Quouiodo duot patres bnbere potuerit Josepb. 
1)0 flcpiuaKiula teptem KeueralioDibuB. 
1)0 (!0 (|ui halicbat doztcraDi niauum aridam. 
Quod ttit, Menturaiu bonam, conferiam^ et oiia' 

gitalam, et supereffluenle.m dabunt tn tinum 

vettrum, 
Quod ait, Numquid potett csecuioxoum dueere? 
1)0 illoqui foditiualium otposuitfuudaDicotum 

flupor petrnm. 
1)0 puorifl tcdontibufliu foro ot adioviccm cla- 

mantibut. 
Quod ait, Nemo iucernnm accendent operit cam 

vnsc, aut tithtut lectupi ponit. 
1)0 illo iu quo erat l«|j(io <lu>mouioruin. 
I)i» HoptuiiKiiitu duubuM dihcipuliH. 
Qu«)d hit, Si iiuod in te csi iumen ttnehr.v tunt, 

iptit tttnehi/r (juantjv tunt? 
Quod nit, Nunc voi, /Viari««i, quod defovis 

calieit et rutinit mundatis, 
1)0 di^ito Doi. 
Ue jojuuio liliorum flpoDfli. 



ctt 



XIX. De illo qni deflceDdeofl ab Jeraflalem io Jericho 

iocidit iu latroDea. 

XX. Quod Martha excepii illam io domam auam, obi 

Maria f>edebai ad pedee eju?. 

XXI. De illo qtji inedia oocle ab amico petit ires paoee. 
XXil. Ue puue et pisce ei oto. 

XXIII. Quod ait, Tufistit clavem tcientix. 

XXIV. Quod ait, Anima piut est qunm esca. 

XXV. Quud ait, Sint iumhi vestri prjecincii, et iucenije 

ardentet. 

XXVI. De njeuHura iriciici quam dai fidelis dispeoEator 

familis. 

XXVII. Quod ait, Cum viderilit nubem orieniem ab OC" 

cntu. 

XXVIII. Quod ait de vtatura corporis cui noo poe^iut 

oliquid addere. 

XXIX. Quod ait, Noiite in suhlime extoiii. 

XXX. I)e iovitaiifl ad ciBoam. 

XXXI. Ue sumptibufl ud turrem aedilicaudam, et rege 

qui bubet vigioti millia. 

XXXII. De eale iofaiuaio et ove perdita. 

XXXIII. Ue duobuB iiliis quorum juoior profectus est io 

regiooem looginquam. 

XXXIV. Quod ait, Pacite vobit amicos de mammona ini- 

quitatit. 

XXXV. Quod uit, Si in aiieno fidelet non fuistis. 

XXXVI. Quod ait, Semo polest duohut dominis servire. 

XXXVII. Quod ait, Hegnum cceiorum vim patitur. 
XXXVill. Ue divite ad cujus jaouam jacebat Lazarus ul- 

corosufl. 
XXXIX. Quod diieruDi diflcipuii Domioo, Adauge nohis 

fidem. 
XL. De decem leprosls. 

XLI. De illo qui ia iecio esi, ei vafla ejus io domo. 

XLII. De illo qui io agro est, ui non redeat retro. 
XLIII. Dc uxore Loth. 
XLIV. De duobus io lecio ei duabus moleotibus ct 

duobus io agro. 
XLV. De judice iuiquo quom vidua ioterpellabat. 

XLVI. l)e bomiue nobili qui abiit io regiouem loogio- 

qunui uccipere siLi regnum. 
XLVII. De canielo per foramen acus. 
XLVIII. l)c cflcco illumioato, cum propioquaret Jericho. 
XLIX. De vita saoctorum, cuiu resurrexeriut. 
L. Quod nit, Orate ne intrctis in tentationem. 

LI. Quod scriptum cst de Uomiuo, Finxit te ion- 

gius ire. 



LIBER PBIMUS. 

Qua)BtioDe8 io Evaogelium flecundum Mailhoeum. 



Qii.v.^T. I. IMaitii. c. XI, > liT.JCum diccrot, Nemo 
novit tUlium nisi Pater, non dixil. lCt cui volucril Pater 
rovolaro ;quoinadinodumcuindicoret,/Vf))U) novit /'«- 
/ri*wi, tiiii /•V/iux,Hddidit, ct ctn volucril FHius rcvciarc. 
Quud non ita intolligondum eat, quasi rilius a nulio 
posHit ouKnonci, nioi n Putro »u1o ; Pator autcm non 
kolum a Killo, eod ctlam ab cia quibus roTclaTcrii 
Kiliu!i. Sio ouim potiu!« diulum cal, ut inloUigiimus ci 
Palrom ci ipvum Fillum por Filium rovclari ; quia 
Ipao cnt mc^nii no»(ra^ lumon: uiquod posica iniuUt, 
tt cui r»»/i4<*/ii fV/iMi r»*iv/iwv. non tuntum Patrem, 8fd 
( tlHm Filium nooipiaa : ad totum enim quod dixit, il- 
Lilum osl, Vorl»o onim mi.> lp80 PiUor dcolAraiur : 
vt^ilkum muUmu non »olum ul t|uod por vorluun vlooKv 
rutur, ned •tiam doipt^um dooUrtt. 

U. \b. MK I.; Quod diM»ipuli lV»m:nl*\r:vrM'tf ivN 
^'»f 9yi(\\i^ ft iH.iH.fN^\:vA *|uoJ ni^i oonfriojinlo:* o;tv. 
I^oert» non po^jiont ; hiuo o>t, Xs^rtii.wfc •»»,••«: ^»'.; tv- 
sir^^ ^M' tUHt m|\" //•«r^iiii : U o*l, ^iuia ^uUque noa 
tr4n*U in cor|m* O^hi iiii, uis. OArnMil»a* ox^poliutu* 
f^ori: iu.UuUvV\hs; UUu* 0,^: oi. f\vu.;/;vs tv.V^-."* \^^ 



non manufacla in cjcspoiiulioncm carnis (Coloss. ii, 11). 

III. [Ib. xii,20.]Inlinofumiganto* notaiidum quia 
cl dosertum lumine facit puiorcm. 

IV. [Ib. XII, 22. J Tunc obtafus est ci da^monium ha- 
bcnSf caccus el mutus ; id est, qui non credit, cl sub- 
diius csidiabolo ; qui non inielligit, ct non coniUetur 
ipsam fldcm, do qua diclum esl, Ore autem confcssio 
fii in saluicm (l\om. x, 10} ; vcl qui non dai laudem 
Doo. 

V. [Ib. XII, 27-29.] Quod dixil, Ei si eqo in Bccl- 
zcbnb ejicio d.vmones, etiam secundum vcslram scn- 
tontiam : igifur pervenit in vos rcjnum Dei ; quia re- 
gnum diaboli starenon potest, quod adversum sedi- 
vi$um caso fatemini. llegnum Dei nunc dicit, quo 
damnaniur iropii, ct a lidelibus de peccatis suis pocnl- 
tontiam nunc agontibns sooernuatur. Forlem illur.i 
appMlat, quia ipse tenebat, nc posseat viribus suis al» 

* In oditi» t\A^o qujcj^tio «:c iacipil^A knSiHen i..ijs :: j' i 
Jk jr^^t •n»i7» yr\::.^' yn.-i c u.nmmerax:, e: 'ib iT..::-i 
«■|\>,-»v. u» ,: .: : lULO <:'y;i:;:r, /^ f: i.» 'ss-,., :•;:.•.«:: Al ::i 
Mf», omntbvi» oirvt pnoia liu paK^ ; iJoo ;:*-' ^^ O^^-^^'^ >; 
ttum «loucho t>riJOiU'ijitar,ii<Mi, d« aruaiiue qua^MU : tei 
bocce lituU\ ue hav' luiui^ante. 



1325 



LIBER SEGUNDUS. 



1326 



iliose homines eruere» eed pergratiam Dei. Vaeaejua 
dicit omnea iDfidelis. NUi prius alligaverU fortem : al' 
ligaverit dixit, poteetatem iili ademerit impediendi 
Yoluntatem Hdelium a sequendo Ghri8to« et obtinendo 
regno Dei. 

VI. [Ib. XII, 34.] Progeniea viperarum eos dicit, 
quia el diaboli iilios appeliat. In tantum enim quis- 
que flliua ejua eat, in quantum eum peccando imi- 
tatur. 

VII. [Ib. XII, 40.] Sicuienim fuiiJonai in ventreceti 
tribm diebus et Iribus noctibut ; $ic erit Pilius hominis 
in corde terras tribus diebus et tribus noctibus. Sexle 
feris diei partem qua sepultus est cum prselerita 
nocte, pronocte etdie accipias, hoc est protolo die; 
a&bbati noctem et diem : et noctem dominicam cum 
eodem die iiluoeacente : ao per hoc accipiendo partem 
pro toto, habea triduum et tres noctes. Quod cnim di- 
cunlur decem mensoa prsgnanlis, novem sunl plcni ; 
sed initium decimi pro toto accipitur. Et quod se Do- 
minus oslendit in monle, post aex dies faotum dioit 
nnu8 evangclisla {Matth, xvii, 1); alter vero post 
octo diea dicit (Luc. ix, 28), partem poftteriorem 
primi diei in quo futurum hoo Dominus promisit, et 
partem priorem noviasimi diei in quo completum eet 
quod promisit, pro totis atque integris diebus annu- 
merans : ot inteiligaa eum qui dixit, post «ex dies, 
Eolos medios commemorasse, qui vero toti alque in- 
tegri comploti eunt. In Genesi enim a lumine incipit 
dies, et finil ad lenebras (Gen, i, 5), ad signilicandum 
lapsum bominis : nunc autem a tenebria ad lucem, 
sicut dictum eat, De tenebris lucem clarescere (II Cor. 
IV, 6) : quia a peccatia homo liberatus, pervenil ad 
lucem justitis. 

VIII. [Ib. xiii, 43-45.] Cum spirilus immundus exierit 
ab homine : significat quosdam ita creditoroa, ut ferre 
non possint labores continentie, et ad asculum red- 
iluri eint. Quod dictum est, Assumit secum alios septem^ 
intelligitar quia cum quia ceoiderit de justitia, etiam 
eimulationem habebit. Gupiditaa enim carnis expulsa 
per poenitentiam a consuetia operibus, cum non in- 
venorit in quibus delectationibus correquiescat, avi- 
dius redit, et rursus occupat mentem hominie, si cum 
pulsa esset *, negligentia subsecuta est, ut nonintro- 
duceretur taoquam babilator mundatas domui sermo 
Dei par sanam dootrinam. Et quoniam non solum 
habebit illa aeptom vitia, qu» septemvirtutibus spi- 
ritualibus * sunt contraria, sed etiam per hypocrisim 
ee ipsas virtutes habere simulabit ; propterea assum- 
ptis secum septem aliia nequioribua, hoc est, ipia 
septenaria simulatione, redit illa concupiscentia, ut 
siot novisaima hominis pejora quam erant prima. 

IX. [Ib. xiii, 13, 23. ] Quod dicit, Aliud centesimum^ 
aliud sexagesimum^ aliud trigesimum : centesimum 
martjrum, proptersalielatem^vita: vel contemptum 
moriia : aexageaimum virginum, propter otium inte- 

< Am. Er. el Lov. sio cum expulta esiet justitia^ negli" 
gentia subsecuUi est, Emendamus ad octo Mss. et ad edi- 
tiooera Ratispooenfem. 
s Mm. Corb. et SanvictoriDi duo, virtulum spiritibus, 
s Rat. Am. Er. et octo Mii., sanctitatem. 



riua, quia non pugnant oontraconaueludinem carnis ; 
aolet enim otium concedi sexagenariia poat militiam, 
vel post actiones publicas : trigesimum conjugatoram, 
quia haBc eat elaa preliantium ; ipsi enim habent 
acriorum conflictom, ne libidinibns superentur. 

X. [Ib. xiii, 25-30. ] Omnis immunditia in aegete, 
zizania diountur. Quodprimoseparatazizania dicun- 
tur ', quia tribulatione prscedente separabuntur im- 
pii a piis : quod perbonos Angeloa intelligilur fieri ; 
quia ofQcia vindicta possant implere boni bono ani- 
mo, quomodo rex ', quomodo Judex ; officia vero mi- 
aoricordis mali impiere nonpossunt. 

XI. [Ib. XIII, 3i.JGranum8inapisob fervorem fidei, 
vel quod dicatur venenaexpellere,maju8 fit omnibus 
oloribus, id eat dogmatibus. Dogmata aulem sunt pla- 
cita aectarum, id est, quod placuit aingulia sectis. 

XII. [Ib. XIII, 33.] Fermentum quod accepit mii/ier, 
et abscondit in farinxsatis tribus : mulierem, aapien- 
tiam dicit : fermentum, diiectionem ; quod fervefacit 
et exoitat. In fariuffi autem eatis tribus, vei tria illa 
in homine, Ex toto corde, et ex tota anima, ei ex tota 
menu (Matth. xu, 37) ; vel tria illa fructifera, Cente- 
fittm, sexagenum, tricenum (Id. xiii, 8, 23); vel tria 
illa genera hominum, Nocy Daniel et Job (Etech. 
xiv. 14). 

XIII. [Ib. XIII, 44.] Thesaurum in agro abscondi- 
tum, dixit duo Tcstamenta legia in Ecclesia, qu» quis 
cum cx parto inlellectus attigerit, aentit illiomagna 
latere : et vadit et vendit omnia sua, H emit agrum U^ 
lum, id est, conlemptu temporalium comparat sibi 
otium, ut sitdivea cognitione Dei. 

XIV. [Ib. XIII, 54.] Quod dixerunt Judai, Undehuie 
sapientia hasc et virtutes ? sapientia in his qusloque- 
batur, virtutea in hia quo operabatur. Ideoqoe et 
Apostolus cum dixit Christum Dei Virtutem^ et Dei 
Sapienliam ( I Cor. i, 24) ; virlutem ad aigna retulit 
propler Judaeos, sapientiam autem ad doctrinam pro- 
pler Graecos, id est Gentes. 

XV. [Ib XIV, 26-33.] Quod dixerunt discipuli phan- 
tasma esse, significat id quod dictumest, Putas^ inve» 
niet fidem in terra (Lue. xviii, 8)?quia quidem qui 
cesserint diabolo,deGhri8ti adfentu dubitabunt. Quod 
autem Petrus implorat a Domino auxilium, ne mer- 
gatur, significat quibusdam tribulalionibusetiampoat 
ultimam persecntionem purgandam csse Eccleaiaro. 
Qood et Paulua significat dicens iSalvus etit ; itcto- 
men quasi perignem (1 Cor, iii, 15). Quod sequitur, ut 
adoraotes omnes qui in navi erant, dicerent, Fere 
Filius Dei es^ aignificat clarilatem ejns tunc manife- 
stam futuram, per speoiem Jam videntibus, qui per 
fidem nunc ami)ulant. 

XVI. [Ib. XV, 5.| Munus quodcumque est ex me, tibi 
proderU; id est, munus quod oiTera causa mei,ad te 
Jam pertinebit: quibusverbisBignificantfiliiJam non 
sibi opus esee parentum pro se oblationes, quod ad 
eam (etatem pervenissent, ut possent Jam ipsi offerre 
pro 80. In hac ergo «tale constilutos, ut posaent pa- 

t Er. Lugd. Veo. Lot. habeot, zizania dicitur. Quod 
primo separatur^ zizania dicitur. M. 
s Sic Aat. et MS. asterciensis. At aiii codices, lex. 



1327 



QUyESTIONUM EVANGELIORUM, S. AUGUSTINI 



1328 



reDtibas suis hoo dicore, cum hoo dixissent, negabanl 
Pharissi reos esse, si parenlibus suis non prestarent 
honorem. 

XVII. [Ib. XV, i3,] Omnisplantatioquamnonplanta' 
vit Pater meus ccelcstis, eradicabitur : id est, carnalis 
cupiditas, secunduoQ quam sentienles offendebanlur 
de prtetermissis rerum signis, toI eliam traditionibus 
Buis; et prxcepla vila3 non curabant, quae a cupidi- 
iato animum purgaat. 

XVIII. [Ib. viii, 13 ; XV, 28.] Quod el puerum Cen- 
turionis, et illiam Chanans» mulieris non fenieas 
ad domos eorum, salvat ; significat Gentes, ad quas 
non vanit, salvas fore per verbum suum. Quod ipsis 
rogantibus filii sananlur, inlelligenda est EcclesiflB 
persona, quo) sibi est et mater et filii : nam simui 
omnes, quibus constat Ecclcsia, mater dicitur ; sin- 
guli auiem iidem ipsi filii appellantur. 

XIX. [Ib. XV, 30], Quod turbaB obtulerunt Domino 
mutOi ; qui eum nou laudant, vel non conntentur 
fidem ; coscos ;qui non inteliigunt, etiamsi obtempe- 
rant jubentibus : surdos ;qm nonobtcmperant eliamsi 
intelligunt : claudos ; qui prsecepta non implent. 

XX. [Ib. XVI, 2, 3.] Quod dixit Domious^ Facto ve- 
spere dicitiSf Serenum erit; rubicundum est enim cas" 
lu»n; id esi, sanguine passionis Cbrisli, in primo ad- 
venta indulgontia pcccatorum datur. El mane^ Hodie 
tempesias ; rubct enim cum trislilia caslum ; id cst, quod 
seoDDdo adventu igne praecedente venturus est. Fa- 
ciem ergo cmti judicare nostis ; signa autem temporum 
noH potestis ? Signa temporum dixit do adfentu suo 
vel passione, cui similo est roscum coalum vespere : 
et item dc tribuluiiuno ante adventum suum futura, 
cuisimileesl manu roseum cum trisiitiacoBlum. 

XXI. [Ib. xv)i, ii.] Quod dixit Dominus. Eliasqui- 
dem venturus estfCt restituet omnia ; id cst, vel cos quc- 
persecutio Anticbristi conlurbaverit ; vel ut ipsc rcs 
stituat moriendo quie debet. 

XXII. [Ib. xvii, 14, 18.] Quod dixit, Sospe cadit in 
ijnem, et aliquando in aquam : ignem ad iram, quod 
alta petat : aquam ad voluptates carnis. Item quod 
dicunt discipuli, Qnare nos non potuimus ejicereeum f 
ne illis miraculis faciendis extollcrcnlur in super- 
biaro, admoniti sunt potius per humilitatem fldei, 
quasi per sinapis granum, elationem terrenam, quse 
monii}! nomine significata est, curare ut transiret. 

XXIII. [Ib. zvii, 25.] Quod dixit, Ergo liberi sunt 
fitii : in omni regno intelligendum est liberos esse 
filios, id est, non esse veotigales. Multo ergo magis 
libcri esse debent in quolibet regno terreno filii re- 
gni illius snb quo sunt omnia regna tcrrcna. 

XXIV. [Ib. xYiii, G.] Quod Dominus dicit, Qui au- 
tem scandalizacerit unum de pusiltis istis, id est, ex 
humilibuB, qualesvult csse discipnlos suos, non ob- 
temperando, vel eti.im contravenicndo, sicut de Ale- 
xandro srario Apostolus dicit (II Tim. iv, 14 ) : 
expedii ei ut mola annaria suspendatur cotlo ejus, et 
prcecipitetur in profundum maris : id est, congruit ei 
cupiditas rerum tomporolium, cui stulti et casci col- 



ligantur, cum devinctum pondere suodeducatadin- 
teritum. 

XXV. [Ib. xviii, 24-31.] Quod oblatus est Dominode- 
bitor decem mitlium talcntorumf et jussit eum venum' 
dari, ct uxorem ejus, et filios, et omnia quashabebat, et 
reddi : intelligendum est decem praeceptorum Logis 
eum fuissedebitorem ; etpro cupiditate atque operi- 
bus suis, tanquam uxore et filiis, poonas solvere dc- 
buisse, quod est pretium ejus : pretium enim venditi, 
supplicium damoati intelligitur. Qood dixit, Noluit 
ignoscere ronservo suo, sed abiit et misit eum in carce- 
rcm, et reliqua ; intelligendum, lenuit contra eum 
huQC animum, ut supplicia illi vellet. Conservi autem 
qui narraveruni Domino qnoc fiebant, potest intelli- 
gi Ecclesia, quss et illum solvit, et illum ligat. 

XXVI. [Ib. XIX, 23, 25.] Quod ait Dominus, divi- 
iem non iairare in regnum Dei; et discipuli dicunt, 
Quis potesl salviis fieri ? cum pauci sint diviles in com- 
parationemuItitudiQispauperuiii:inteIligendumquod 
omnes qui talia cupiunt, in eorum numero haberi ani- 
madverterint. 

XXVII. [Ib. XX, 17.] Quod Dominus seorsum se duo- 
bas discipulis passurum refert (a), ad confirmandum 
in postcrum lcstimonium fecit : quiodixit,!/! or^dua- 
rum vet triumteslium stabit omne verbum {Matth. xvni, 
16). Ut enim neque vulgaretur quod diccbat, ncquc 
careret humani tostimonii firmitate, paucioribus 
quam duobus dicere non potuit. Vel ad sacramcntum 
cbaritatis ostendendum : minus enim quam inlcr 
duos cliaritas csse non potest. Erat autem illo non 
necessilate debili propterpeccatum suum, sed ad sol • 
venda no Ira pcccata cliaritute pussurus. 

XXVIII. [Ib. XX, 29-34.] Ab Jericho egrcditur Du- 

minus ; jam de ista tcrra rcsurrcclione discedens. Sc- 

qnuntureum turbae multss : creduntin eumpopuli ct 

gcntes. Duoautem coeci sedentes Juxta viam, signifl- 

cani de ulroquc populo quosdam jamcohaercntcs per 

fidem dispensationi temporali, secundum quam Cbri- 

stus via esi ; et desiderantes illuminari, id est, aliquid 

de Verbi sternitate intelligere, quod transeunte Jesu 

impctrare cupiebant, id est, per meritum fidei qua 

credilur Filius Dei et natus homo et passus propter 

nos. Per hancenim dispensationem quasi transit Je- 

8U8, quia talis aclio temporalis est. Oportcbat autem 

ut tantum clamarent, donec resistcntis sibi turbas 

strepitum vincerent ; id est^ tam perseveranlcr ani- 

mum intenderent orando aique pulsando, quousque 

conBuetudinemdesideriorum carnalium,qua; tanquaui 

turba obstrepil oogitationi lucem veritatis aeterna} vi- 

dere conanti, vel ipsam hominum carnalium turbam 

stndia epiritualia impedicntem, fortissima intenlionc 

superarent. liaque audiens Jesus qui ait, Petenti da- 

bitury et qxivrens invenict, et pulsanti apcriciur (Matth. 

vii, 7), venientes ad se, ipsa scilicet desiderii ardore 

pervenientes ad id quod dcsiderant, stans eos tangit, 

atque illuminat. Non enim sieut illa dispensatio tem- 

poralis, ita eliam Verbi aBiernitas transit, qua? in se- 

ipsa manens omnia innovai(Sap. vii, 27). Ouapr««pter 

(a) II Betraci. cap. 12. 



13S9 



LIBER SECUNDUS. 



1330 



qoia fflcs incarnationis tempor.ilis ad {eterna intelli- 
genda nos prcnparat, transeunto Jesu adinonili tunt ut 
illuiniuarenlur, et ab slante illuminati sunt. Tcmpo- 
ralia cnim transeunl, aeterna stant. 

XXtX. [Ib. XXI, 2i.J Quod Doraiaus dicit discipulis 
8ui8, Dicetis monii huic^ ToUe, el jacta ie in mare^ de 
Buperbia dixit qu» ad seculares pertinet : boc sibi 
servus Dei dicere debet, ut eam a se repcllat, quia ipsi 
Don congmit. Vel qnod per eorum fldem, quia per 
eos Evangelium priedicatum est, ipse Dominus qui 
mons appeliatus est (/jai. h,2), ablatusest a Judapis, 
ut in Gentea tanquam in mare porro Jaceretur. 

XXX. [Ib. XXI, 44.] Quod Dominus dicit, Et quice* 
ciderit super lapidem islum confringetur : super quem 
veroceciderit, conteret eum : dc his dicitquod cndent 
8oper eum, qni illum modo contcmnunt, vel injuriis 
afficiunl; ideo nondum penitusintcrereunt sed tamrn 
confringUDtur, nt non recte ambulenl. : supcr quos 
autem cadit, voniet illis desuper in judicio cum pocna 
perditionis; ideo dixit. Conteret cos, ut sint impii 
tanquam pulvia, qaem projicit ventus a facie terras 
{Psal. I, 4). 

XXXI. [Ib. XXII, 2-9.1 Quod Dominus dixit, Simile 
est regnum caelorum homini regi qui fecil nuptias filio 
suo; nuptiaa dixit Verbum incarnatum, quia in ipso 
homine suscepto Ecclesia Deo copulata est. Quod 
dixit, Tauri mei et altilia occisa sunl : tauros dixit 
principes plebiam ; altilia vero, omnia saginata. Quod 
dixit Dominus, ite ad exiius viarum^ et quoscumquein' 
veneritiSy vocate ad nuplics : vite intelliguntur dogmata 
Geotium ; qaia ex omnibuH illis ad nuptias venerunt, 
id est, Christo crediderant. 

XXXII. [Ib. xxii, 25.] Quod Sadducsi dicunt Do- 
mino, Fuerunt apud nos septem fratreSy et unus acccpia 
tixore obiit^ et secundus^ et cxteri; intelliguntur ho- 
mines impii, qui fructum justitias non potuerunt af- 
ferre in terra per omnes septem mundi setates, qui- 
bus ista lerra consistit : postea enim et ipsa terra 
traDsiet, per quam omnss illi quasi septom mariti 
sleriliter transierant. 

XXXIII. [ Ib. XXII, 40.] Quod Dominus dicit, Inhis 
dttobui prxceptis tota Lex pendet et Prophetx ; pendet 
dixit, id est» illo refertur, ibi habet flnem. 

XXXIV. flb. XXXIII, 17, 19.] Quod Domiuus dixit, 
Quid enim majus est, aurumy an templum quod sancti- 
ficat aurum f et item dixit, Quid enim majus est, do- 
num^ an altare quod sanclificat donumf intelligendum 
templum et altareipsum Ghristum ; aurum et donum, 
laudes et sacriOcia precum, quffi ia eo per cum of- 
ferimus. Non enim ille per haec, scd ista pcr iilum 
saDctiflcaotur. 

XXXV. [Ib. XXIII, 23 et 24.] Quod Dominus dixil, 
Emcolantes euticem, refertur ad id quod dixit, deci- 
mareillos minutaqua^que. Camelum glutientesj refer- 
lur ad id qnod dixit, Praeteritis graviora Legia^misc- 
ricordiam, et judicium^ et /idem :ui iste sit sensus, 
MiDimaobservatis, maxima contemnitis. Bx hacenim 
perversitate etiam illud eis accidit, quo possunt b^TC 
per allegoriam referri, ut dimitterent Uarabbam 



(Malth. xxvii, 20), qnia vidcliccl ipsc non solverot 
suhbn1um,quod maf^iiadiIigf»ntiQ carnalilcr obscrva- 
bant ; occidcront aulem Dominum spiriluulilersab- 
batum insinuantem permisericordiam et Judioinm et 
fidem, qus ilii maxime conlemnebant. Nam et ouli- 
cisnomine non absurdo ngaralur seditiosus homicida, 
quia hoo aninial cl strepcndo iuquictal, et sanguine 
delcctatur : et cameli nomine propter humiliantem 
80 ad subcunda onera magnitudinem,intelligilur con- 
gruenter Dominus. 

XXXVI. [Ib. XXIII, 37.] Quod dixit Dominus id Je- 
ru8alem, Qnoties volui congregare fttios luoSf sicut gal- 
lina congregat filios suos sub alas, et noluisti? boc 
genus animantis magnum affectum in Glios habet, ita 
ut eorum inHrmate aCfecta et ipsa inflrmetar ; et 
quod difflcilius in cffiterisanimantibus invenies, aliis 
suisfiliosprotegGns, contramilvum pugnet: siu etiam 
mater nostra Sapicntia Dei, percarnis susceptionem 
infirmataquodammodo(undeel Apostolus dicit, Quod 
infirmum Deiy fortius est hominihus (I Cor, i, 25), pro- 
tegit inflrmitatem nostram, ct resistit diabolo, ne no8 
rapiat. In qua defcnsione, quod illa adversus milvum 
conatur affectu, haco adversus diabolum perGcit po- 
testate. 

XXXVII. [Ib.xxiv, 20.] Quod Dominus dixit, OraU 
ne fiatfuga veslra hitme vel sabbato, id est, ne impe- 
dimento aliqno dctineamini : quia et hieme, imbribua 
vel frigore ; et sabbato, in quo proGcisci non licebat, 
impcdicbatur quis ab itinere. Vel aliud, ne in tristitia 
aut Istitia rerum temporalium quis inveniatur a die 
illa. 

XXXVIII. [Ib. XXIV, 23-27.] Quod Dominus dlcil, 
Sicut enim fulgur exii ab oriente, et pervenit usque ad 
occidentem ;Ha erit et advenlus Filii hominis ; orientis 
et occidentis nomine totum orbem voluitsigniGcare, 
per qucm futura eralEcclesia, incipientcEvangelio 
ab Jerusalem [Lue, xxiv, 47), secundum illum aen- 
sum quo dixit, Amodo videbiiis Pilium hominit ve^ 
nientem in nnbibus (Matth. xxvi, G4). Convenienter 
enim Ecclesiam * nunc fulgurnominavit, quod maxi- 
rae solet emioare do nubibus. Gonslituta ergo aucto- 
ritate Ecclesi» per orbem terrarum clara atque ma- 
nifesta, conscquenter discipulos admonet, atque 
omnes Gdeles, et qui in eum credere voluerint, ae 
schismaticis atque hsreticis crcdant. Unumquodque 
enim schisma, et unaquffique hrBresis, aut locum suum 
habet in orbe terrarum, partem aliquam tenens ; 
aut obscuris atqueoccultis conventiculis curiositatem 
hominum dccipit. Quo pcrlinet quod ait, Siguis vobis 
dixerit, Ecce hic csi Christus, aut illic, quod signlGcat 
terrarum partes et provinciarum : aui in penetralibus^ 
aut indeserto, quod signiGcat obscuraetoccultacon- 
venticula haereticorum. Quod ergo dixit, ab orionte 
in occidentcm perventurum adventum suum, contra 
illos valet qui per lcrraruin particulas nominantur, et 
dicuntapud se esse Ghristum. Quod autem ait, Sicut 
fulgury contra illos valot, qui occulte con;:;rogrtnl 

* Tres Ms8., Convnnienter enim etiam munc fulQur, etc. 
Alii totidem, Convenienter etenimjam nunc futgw^ olc. 



1331 



OUiGSTIONUM EVANGELIORUH, S. AUGUSTTNI 



1332 



tanquacn in pcnctralibus, et paucos tanquam in dc- 
serto : ad manirestationem quippc claritatemque per- 
tinet Ecclesis fulguris nomen, aignificans etiam 
noctem vel nubila esculi hujus ; tuno enim fulguris 
candor apparet. 

XXXIX. [Ib. xxif, 32.] Quod Dominus dizit, Ab ar- 
bore autem fici discite timHitudinem ; arborem fici 
gcnus humanam inlelligc, proptcr pruritom car* 
nis. Cum jam ramux ejus tencrfueril; id est, cum 
filii hominum pcr fidem Chrisli ad spirituales fruclus 
profecerint, et in ('ia honor adoptionis filiorum Dci 
eminuerit. 

XL. [Ib. XXVI» 2\,] Ouod Dominus de Juda dixit, 
Bonum erat iili non naici, utrum in hanc vitam ? nt 
usitate locutus sit. Non enim potest bonum esse ali- 
qoid ei, qui non est. Et si quisquam contendit csse 
aliquam vitam ante istam, non Judie tantum ut na- 
eceretur, sed nnlli expediro convincilur. An diabolo 
dicit non nasci ad peccatum?An etiambonum iliierat 
nt Christo non nasceretur per vocationem, ne esset 
apostata ? 

XLL [Ib. XXVI, 15.]Quod Dominus triginta argen- 
teisvenditusest, signincatperJudamJudsosiniquos, 
qui sequentes carnalia et temporalia, qus ad quinque 
Bcnsus pcrtinent corporis, Christum habere nolue- 
runt : quod quia sexta mundi a^tate fecerunt, sexies 
quinos eos ^ tanquam pretium venditi Domini acce- 
pissesigniflcatum est.De quo temporetalibns insultat 
propheta dicenB,Filiihominumfquousque gravescorde? 
uiquid dHigittM vanitatem, et quxritit mendacium {Psal. 
IV, 3) ? ut si quinque etatibus fuisset aliqoa excusatio 
Bequendae vanitatis, vel sextacomprehenderent verila- 
temi que perDominum nostrum prsdicabatur, etdc- 
monstrabatar, sicut sextadie homo factns est ad ima- 
ginem Dei {Gen, i, 26). Quod quia noluerunt, habent 
sexies qaini impressam imaginem principis saeculiy 
et noQ habent Ghristam per quem signatum est in 
nobis lumen vultus tui, Domine {Psal. iv, 7). Et 
qtiia eloquium Domini argentam est {Psal. xi, 7), illi 
autem etiam ipsam legem carnaliter intellcxerunt, 
tanquam in argento impressam saecularis principatus 
imaginem amisso Domino tcnuerunt. 

XLH. [Ib. XXIV, 28.] Quod Dominos dicit, Ubi fueHt 
eorpuM, illo eongregabuntur aquilx; id est in ccelum^ 
quo hinc secum levavit corpus in homine suscepto : 
quod etiam cadaver ideo appellatum est, quia morilu- 
rus haec loquebatur. Hlo congregabuntur aquilXt di- 
ctum est de spiritualibus, qui ejus passionem humilita- 
temque imilando, tanquam de ojus corpore saturun- 
tur. Corpus enim propter humilitatem pro nobis pas- 
aionemqae susccpit. 

XLIU. [Ib. XXVI, 29.] Quod Dominus dicit sub tem- 
puB passionis discipulis, Non bibam amodo de hoc 
geniminc vitis, usque in diem iHum, cum itlud bibam 
vobiscum novum in regno Patris mei, volt intelligi hoc 
vetus ease, cum iliud novumdicit. Quiaergo depro- 



< EditioAin.,fe2tVi7fit/ii>oi,elc.Sicetiam pleriqueHsa. 
apud quoB rurtum paulo infcra legcbatnog, texiesquini ; ubl 
in edltia habctur, sexies quinque impretsam, etc. 



pugino Adam, qui vctus homo appellatur, oorpus 
susceperat, quod in passione morti traditurus erat 
(unde etiam per vini sacramentnm commendat san- 
guinemsnum),quid aliudnovum vinum,niiiimmorta- 
litalem renovatorum corporum intelligere debemus ? 
quod cumdicit, Vobiseum bibam, etiam ipsis resur- 
rectionem corporum ad induendam immortalitatem 
promittit. Vobiseum enim non ad idem tempus, sed 
ad eamdem innovationem dictom accipiendum est. 
Nam et nos dicit Apostolus resurrexisse cum Christo 
Woloss. it, 12), ut spes rei futur» ]am praBsenlem 
Iffititiam afTerat. Qaod autem de hoc genimine vilis 
eliam illud nofum essedicit, signiflcal eadem utique 
corpora resurrectura secundum innovationem coele- 
stem,qu8B nunc secundumterrenam vetustatem mori- 
tura sunt. Si autem vitem de cujus vetustate hunc pas- 
sionis calicem bibit,ip80S Judaeos intellexeris, signifi- 
catum est etiam ipsam gentem ad corpos Christi per 
novitalem vitiBacces8urani,cum,ingres8a pleniludine 
Genlium, omnislerael salvus flet {liom, xi, 25). 

XLIV. [Ib. XXVI, 67.] Quod dictum est, Exspuerunt 
in faciem ejus, signiflcavit eos qui ejos prflBsentiam 
gratis respuunt. Itemtanquam colaphis eum cedunt, 
qui honores suos ei pr«ferunt : palmas in faciem ejus 
dant, qui perfldia oecati eum non venisse afflrmant, 
tanquampraBsentiamejusexterminanteselrepellenles. 

XLV. [Ib. XXVI, 69-74.] Quod Petrus necdum soli- 
datoB in fide, Deum ter negavit, videtur ipsa trina 
ejusnegatiopravum errorem hffireticorum designasse. 
Nam error hereticorum de Christo tribus generibus 
terminatur : aut enim de divinitate ejus, aut de huma- 
nitate, aut de utroque falluntur ^ 

XLVI. [Ib. XXVI, 58.] Quod ad passionem euntem 
Dominum a longe seqoebatur Petrue, signiflcat Ec- 
clesiam secutnram quidem, hoc est, imitaturam pas- 
sionem Domini, sed longe difTerenler : Ecclesia enim 
pro se patitur, at ille pro Ecclesia. 

XLVII. [Ib. XXVI, 39, 42, 44.] Sicut Untatio cupi- 
ditatis trina est, ita etiam tentatio timoris trina est. 
Cupiditati qus in curiositate est, opponitur timor 
mortis : sicut enim in illa cognoscendarum rerum est 
aviditas, ita in ista metus amittenda talis notiiifle. 
Gupiditati vero honorum vel laudis, opponilur timor 
ignominiflB et contumeliarum. Cupiditati autem volu- 
ptatis, opponitur timor doloris. Non absurde ergo in- 
telligitur propter trinam tentationem passionis, ter 
Dominum orasse ut transiret calix : sed ita ut potius 
impleretur volontas Patris. 

1 In Mu. quflesUo quadragesima quinta iaclplt 'ab iBlis 
verbis, Error hMreticorum : nec prflemittuotur iUa, Quod 
Petrus neodum solidatus, etc, horum tamen locoio ({ui- 
busdam codicibas pooitur, De (rtna, Tel, In trina Petriue^ 
gatione. Prseterea lo editisRat. Am. et Er. ad istHmquae- 
atiooem hoec SDbiiciontur : Notandum, quoi Petru» semel 
ante primum gaUi eantum negavit Dominum^ iiiot signifi- 
catse qui Chrtttum ante returreoiionem Deum ette non pu^ 
taverunt, ejus morte iurbati, IUud autem quod bit ante se- 
eundum galii cnntum^ eos qui nunc in ilio vel secvndum 
Deum.vet tecundum hominem, vei teoundum ulrumque er- 
rant, et ideo veritatem negant ante Eerietim returreclionem : 
ut primut gaili cantu* inteliigatur capitis returreetio, hoc 
€tt iptius Domini ; secundus autem tptiut^ sed in oorpore 
universti Eoclesim : quse abannt a cfleteria codicibua, ex- 
cepto nno Bfs. Ciatercienai. 



1333 



LIBER SECUNDUS. 



1334 



Quffiftiones ia ETaDgeliQin secuQdum Lucaoo. 



QUiEST. I. [Luc. cap, i, t ^3, 20.: QuoJ Zachariaa 
orans pro populo, andit ub angelo, ExauUita estora- 
iio tua ; ecce Elizabeth uxor lua concipiel et pariet /i- 
lium, et vocabis nomen ejus Joannem ; primo hoo at- 
tcndendum est, quia non est ▼orisimilo, ut cum pro 
populi peccatis vel salutc vel redcmplione ille offer- 
rel, 81 quidcm populus eum exspeotabat ofTerentem, 
quod potuerit relictis publicis volis bomo senez, uxo- 
rcm habena anum, pro accipicndia niiis orarc : prae- 
scrtim quia nemo orat accipcro, quod so acccpturum 
essedesperat ; usque adco autcm illc jam so habitu- 
rnm filios desperabat, ut hoc angelo promittenti 
non crederct* Ergo quodei dicitur, Exaudiia estoratio 
tua, pro populo intelligendum est : cujus populi quo- 
niam salus et redemptio et pcccalorum aboliiio per 
ChristDm futura erat, ad hoc nuntialur Zacharis fl- 
lius nasciturus, quia prfficursor Christi destinabatur. 
Quod autum ei non credentiangclo, ab codem angelo 
dicitur, Et ecee eris iacens donec impteantur hxc in 
lempore xtio, intelligendumestsignincasse quod pro- 
phetia nsqne ad Joannem, tanquam a sono siloret in* 
lelligibili ; quia non cst inteliccta, donec in Domino 
compleretur. 

II. [Ib. V, 3-11.] Quod Dominus de navicula docet 
turbae, significavit hoc lempus, quando Dominus de 
auctoritate Ecciesia! docet gcutes. Quod Dominus 
ascendens in navimf gux erat Petri, rogat eum a terra 
reducere pusillumy signiHcat vel tempcrate utendum 
verbo ad turbas, ut ncc terrcna eis prtccipiantur, nec 
sic a terrenis in profundiorasacramentorum receda- 
tur, uteapenitusnon intelliganl: vel prius in proxi- 
mis regionibus gentibus pracdicandum ; ut quod dicit 
item Petro, Duc in allumy $t laxate rctia vestra in 
capturam^ ad remotiorcs gcutos, quibus postea prs- 
dicatum est, pcrlineat : sicuti Isaias dicit, Tolle si- 
gnum in gentes, ad eas qux prope, et ad eas qux longe 
{hai. Lxii, 10, et lvii, 10). IJt quod etiam retia rum- 
pebantur pisciumcopia, etnaviculffi impletse Bunt,ita 
ut mergerentur, signilicethominum carnalium mul* 
tltudinem tantam futuram in Ecclesia^ ut etiam disru- 
ptione pacis, ezeuntibus inde hffiresibns ct schismati- 
bus, tanta remanerel^ et tanta essel fulura ilii amissio 
fidei et bonorum morum, ut Christo diccro videa- 
tup talis Ecclesia, exi a we, quia pcccalor homo sum : 
tanquam turbis carnalium repleta, et corum moribus 
pene submersa, regimcnspiritualium, in quibusma- 
xime Cbristi persona eminet, a se ropellHt quodam- 
modo. Non enim hoc voce lingu® dicunt homines bo- 
DiB ministris Dei, ut eos a se rappellant : scd vocc 
morum et actuum suorum suadent a sc rccedi, ne per 
bonos regantur ; el eo vehomcntius, quoi deferunteis 
honorem, et lamen faclis suis a se rcccdero admo- 
nnct : ut honorificentiam eorum significaverit Petrus, 



cadens ad pedes Domini ; mores aulem in eo quod di- 
xit, Exi a me, DominCj quia peccator homo sum. 
Quod tamen quia non fecit Dominus ; non enim reces- 
sit ab eis, sed eoi subductis navibus ad litlus per- 
duxit ; significat in bonis ct spiritualibus viris non 
esse oportere hanc voluntalem, ut peccatis turbamm 
commoti, quo quasi securius tranquilliusque vivant, 
munus ccclcsiasticum dcserant. Quod ergo subductis 
ad terram navibus, relictis omnibus secuti sunt eum 
Petrus et Jacobus et Joannes, potest significare finem 
tcmporis, quo ab hujus inundi salo, qui Christo in- 
bosserint, penitus recessuri sunt. 

III [Ib. V, 14.] Quod Dominus dicit leproso mun- 
dalo : VadCj ostende te sacerdoti^ et offer munus pro 
emundationc tua, sicuiprxupitMoyses, in testimonium 
illis ;hic vidctur approbare sacrificium, quod per 
Moyscn prscceplum est, cum id non receperit Eccle- 
sia. Quod ideo jussisse intelligi potest, quia nondum 
esse coBperat sacrificium Sanctum sanctorum, quod 
corpus ejus est. Nondum enim in passione obtulerat 
holocaustum suum, quo sacrificio confirmato in cre- 
dentibus populis, templum ipsum eversum est, ubi 
illa sacrificia ofi^erri solebant. Uoc autem factum est 
sccundum prophetiam Danielis (Dan, ix, 27). Non 
enim oportebataurorrisignificantia sacrificia, prins- 
quam illud quod significabatur confirmatum essetjoon- 
tcstationo Apostolorum prsdicantium, et fide creden- 
tium populorum. 

IV. [Ib. V, 18-25.] Do paralytico: potest intelligi 
anima dissoluta mcmbris, hoc est bonis operationi- 
bus, Christum qiiasrere, id est, voluntatem Verbi 
Dei; impediri aulem turbis, nisi tecta, id est, operta 
Scripturarum aperial, ut per haec ad notitiam Gbristi 
perveniat, hoc est, ad ejus humilitalem fidei pietate 
descendat. Hi autcm a quibus dcponilur, bonos in Ec- 
clesia doctores possuntsignificare. Quod autero cum 
lecto deponitur, significat ab hominc in ista carne 
adhuo constituto Christum deberc cogoosoi. Quem ta- 
mon lectum sanus postea jubetur portarc, et ire in 
domum 8uam,utremi8sione peccatorum convalescen- 
tibus peripem bonam membris animae, hoc corpus 
restaurare intelligatur : utjam non in carnalibusgau- 
diistanquamin lectorequiescatinfirmitas animi ; sed 
magis ipsa coniincat afTectiones carnales, et tondat ad 
requiem sccretorum cordis sui. 

V. [Ib. III, 23.] Non absurde quaestio proponitur, 
Quomodo potuerit duos patres habere Joseph. Nam 
Matthaeus eum dicit genitum abco qui vocabatur Ja- 
cob {Matth. i, IC) ; Lucas vero filium esse dicit ejus 
qui vocabatur Heli. Neque hoc loco illud dici potest 
quod unus homo, sicut non soium apud Gentes, sed 
ctiam apud Judaeos accidere solcrc manifcslum cs!, 
duo nomina habuerit. Cajlcra enim serie gcneralio- 



1335 



QDifiSTIONDM EVANGELIORUM, S. ADGDSTINI 



133G 



num, qui boc putat, facile rerellitur. Qaid enim de 
avis, utaviSy proavia, caeterisquo majoribus diclarus 
est, quorum diversa nornina singtiU Evangolists in 
sua quisque Darralionecontexunt ? Quid postremo de 
ipso Dumero ; quandoquidcm Lucas a Domino usque 
ad David quadmginta tres gencrationes enumeraty 
Mattbffius autcm a David usque ad Dominum viginti 
octo vel viginti septem ? Gorti enim sacramenti gralia 
usque ad transmigrationom, ctab ipsaitem transmi- 
gratione unus bis numeratur. Quaerendum igitur quo- 
modo duos patres potuerit babere Joseph. Et mihi 
quidem inpr»>sentiatrescaus£accurruni,quarumnli- 
quam Evangelista secutus sit. Aut cnim unus erat 
Joseph naluralis pater, et aller eum adopla?eral : aut 
moreJud8eorum,cumsinefiiiis unus dcccssisset, uxo- 
rem ejus propinquus accipiens, filium quem genuit 
propinquo mortuo dcputavit {Deut. xxv, 5, 0); ut 
cum ab altcro allcri genitusesset Joscph, convenien- 
terduospatres haberediceretur. AutunusEvangelista 
patrem ejus a quo genitus est, nominavit ; alter vero 
vel avum maternum, vcl aliquem decognatis majori- 
bu8 posoit, cui propter consanguinitatis vinculum, in 
fliii loco Joseph non absurde constitucretur, ut inde 
jtm usque ad David non eumdem quem Matthaeus 
generationum ordincm texeret. In quibus causis illa 
videtur inflrma, quam secundo loco posuimus : quia 
cam quisque apud Judsos deruncto fratre vel pro- 
pinquo prolem de uxorc ejus exsuscitat, illud quod 
nasoitur nomendefuncti solel acciperc (n). Ergo aut 
adoptio solvil istam qusstionem, aut origo majorum, 
aat aliqua alia causa, qu;e nobis iu prssentia non oc- 
currit. Quaproplertanta est eoruni dcmentia, qui faci- 
liaBdiLibuntur ad Evangclistarum aliquem de men- 
dacio criminandum, quam caueas quaerant^ cur di- 
versa patrum nomina singuli commomoraverint, ut 
temerc dicatur duas solas csse causas, quibus id recte 
fleri polucrit, cum Uimcn ad solvcndam quaestionom 
vol unam invenire suiflciat. 

VL [Ib. iii,23-:i8.] Quid sibi velit quod scptuaginta 
septem porsons secundum gcncrationeii, quas Lucas 
secatusest^ inveniunlur, qua*ri potesl. Nam ethujas 
numeri mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus 
de dimiltendis pcccalis fratris interrogassel. Aitenim, 
non solum septies, sed septuagies septies csse dimil- 
tendum (Maiih, xviir, 3*2). Unde recle credilur com- 
memoratio nehujusnumeri omniapeccatajussisse di- 
mitti ; quandoquidcm ipsc pcr quem pcccata omnia 
diroissa sunt, scptuagesima ct scplima generatione, 
seoundum cvangclisto! mcmorati testimonium, ad ho- 
mines humar.itor vouiro dignatus cst. Gonvenientis- 
sime aulum, curn sit ctiam alia serics genorationum 
quam Matlh.i-us cxplicat ( /./. i, 1-17), hanc ille te- 
Duit, qui baptizato Duminogcnerationes ipsaspersc- 
ptuaginta et septcm pcrsonus sursum vcrsus enume- 
rat. Nam ot reditus est ct tani|uam ascensusad Dcum, 
oui post pcccatorum abolitionem rcconciliamur, ex- 
pressus, cani sursum vcrsus pcr iilas gcncrationes 
ascenditur. Et utiquc per Baplismum fit omnium re- 

(o) Rclracl. lib. 2, aip. 12. 



mi88iopeccatorum,quaillo numero signiflcatur. Non 
eniminbaptismoDomioiipsiDomino peccatadimissa 
sunt, scd ipsa ibi remissio pcccatoram omnium, quo; 
misericordia ejus et potestate donata est hominibus, 
per illum baptismum Domini et per illum numcrum 
generationum consecrata atque signala esl. Nec te- 
mere Dominus et frustraseptuagesima et septima ge- 
neratione venit aboliturus omnia peccata, nisi quia in 
illo numero aliquidlatet, quod ad signiflcationem pcr- 
tineat omnium pcccatorum. Hoc autem in undcnario 
et septcnario considerandum est : qui numeri per se 
multiplirati, ad tantum pcrvcniunl ; nam undecies se- 
ptem vclseptiesundccim,scptuagintactspptem flunt. 
Undecim autcm transgrcssionem denirii signiflcant: 
ac si in dcnario perfectio beatitudinis signiflcatur, 
unde cst etiam illud, quod omnes conducti ad vi- 
neam, denario remunerantur (W. xx, 2-10), quod fit 
cum seplcnaria creatura Trinitati Crcaloris adjungi- 
lur ; raanifestum est quod transgressio denarii pecca- 
tum significat per supcrbiam plus aliquiJ habero 
cupientis, el inlegrilatem pcrfectionemque amittentis. 
IIoc autem septies proplerea ducitur , ut motu homi- 
nis facta signiflceturilia transgrcssio. Ternario enim 
numero incorporea pars hominis signiflcatur; unde 
est quod ex toto cordc, et ex tota anima, et ex tota 
mente jubemur diligere Deum {Deul, vi, 5, ei Maiih, 
XXII, 37) : quaternario vero corpus ; multis enim mo- 
disqnadripnrlitainvenilurnaturacorporis.Exhisergo 
conjunclis bomoconstans, non absurdeseptenario nu- 
mero signiflcatur. Motus autem in numcris non expri- 
mitur,cum dicimu3,Unum,duo,tria,qualuor,etc. ; sed 
cum dicimus, Semel,bi8, ter, quater: quapropter, ut 
dixi,non8eptemctundccim,8ed septies undecim,8igni- 
flcatur transgressio, quae motu facla est hominis pec- 
cantis, hoc est perfectionis suae stabilitatem transgre- 
dientis cupidilate amplius aliquid habendi ; ut tanto 
posl perprophetam animos diceretur, Sperabas, si a 
me disccssisses, aliquid amplius le habituram ? Ex quo 
vilio superbiaeomnia peccata silvescunt: qu® tamen 
dimittunturjCumsepluagiesseptiesignoscendum esse 
admonemur(itfa///i. xviii, 22),atintelligamu8 nullum 
peccatum excipi, quodpGSDitenti etveniam deprecanti 
per Ecclesiam, cujuspersonamPelrusgestat, nondi- 
mittatur. 

VII. Llb. VI, 9.J Quod dicil Dominus Judasis, de eo 
qui habcbat manum dexteram hnA^mylnterrogabo voi 
ti licel sabbatobene facere,anmale ; animan salvam fa- 
cere, an perdere, QuaBritar, cam corpus curaverit, quare 
sic intcrrogavcrit, anitnam salvam facere^ an perdere, 
Vol quod illa miracula propter fldem faoiebat, ubi sa- 
lus est animai : vel quod ipsasanatio manus dexter», 
salutem animae significabat^quojabonisoperibus ces- 
sans, aridam quodammodo dexteram habore videba- 
tur: velanimam pro homino posuit, sicut dici solct, 
Tot animiB ibi fuerunt. 

VIII. [Ib. VI, 38.] Quod Dominus dicit, Da/e, el da- 
bitur vobls ; mcnsuram ftonarw, confertam et coagitalam 
el supereffiucnicm dabuni in sinum vesirum^ ex illa sen" 
tenlia accipi polC3t,qua dicilctalio loco, Ut ipsi reci- 



1331 



LIBBH SEGUNDUb. 



1338 



piani vos in asterna tabemacula {Luc. xvi, 9) : ut plebi 
prcceptum es80 videatur, quod liicium cst, Date, et 
dabitur vobis, SecuDdum quam scDtonliam dioit Apo- 
stolusy Communicet qui catechi%atur verbo, ei qui se ca- 
techitat^ in omnibus bonis {Galat, vi,6). Non enim di- 
ceret, dabuntinsinum rtfj/rum, nisi quia per illorum 
mcrita, quibus vel calioem aqu» frigidffi in nomine 
discipuli dedcrint, mcrccdem coelcsicm reciperc me- 
rebuntur {Matth. x, 42). 

IX. [Ib. Ti, 39.] Quod Dominus dicit^ Numquid po- 
lest cxcuscascum ducerefnonne ambo in foveam cadunt ? 
iortasse boc ideo subjunxerit, ne sperarenta Lcvilis 
se accepturos menauram iliam de qua dixil, Dabunt in 
sinum vestrum^ quoniam ipsis dabant decimas. Quos 
caecos dixit, quia Evangolium non tenerenl ; ul illam 
remunerationem por discipulos Domini potius plebs 
inciperet jam sperare : quos imitatores saos volens 
ostendere, addidit etiaro, Non esl discipulus super via- 
gistrum. 

X. [Ib. VI, 47, 48.] Quod Dominus dicit, Omnis qui 
venit ad me, ei audii sermones meos, eifaciteos, osien^ 
dam vobis eui similis sit : simiiis est homini xdificanti 
domum^ qui fodit in altum, et posuit fundamentum iii- 
perpeiram ; fodere dixit, humilitalechristianaomnia 
terrena exhaurire de corde suo, ne propter aliquid 
tale Deum colat. In altum autem fodere, donecad pe- 
tram perveniat : in tantum Ghristura gralis eequi, et 
gratis eum colere,ut non solum non propter superflua, 
sed nec propter illa qun videntur huic vilae necessaria, 
et quae sine culpa a quovia justo sumiet haberi pos- 
eont, famen temporalia atqueterrenasunt, colendus 
Deus putetur. 

XI. [ib. VII, 32-35.] De pueris scdenlibus in foro, 
el ad invicem clamantibus, converso ordine ad pro- 
posita respondit. Nam quod ait, LamentavimuSf et non 
piorasiiSf ad Joannem pertinet,cujus abstinentia a ci- 
bis et potu, luctum poBnitentiaeeigniGcabat. Quod au- 
tem ait, Caniavimus tibiis, et non sailastis, ad ipsum 
Dominum, qui utendo eum caeteris ciboet potu, Isti- 
tiam regni figurabat. Al illi nec humiliari cum Joanne, 
nec cum Ghristo gaudere volucrunt; dicentes illum 
dsemonium habere, istum voracem et ebriosam, et 
amicum publicanorum et peccatorum. Quod autem 
subjungit, Et jusiificata esi sapientia ab omnibus fiiiis 
suiSj ostendit filios sapienti® intelligere, nec in abs- 
tinendo, nec in manducando esse justitiam, sed in 
squanimilate tolerandi inopiam, et temperantia per 
abundantiam non se corrumpendi, atque opportune 
sumendi vel non sumendi ea quorum non usus, sed 
concupissentia reprehendenda est. Non enim interest 
omnino quid alimentorum 8umns,ut succurras neces* 
sitati corporis,dummodo congroas in generibus ali- 
mentorum his cum quibus tibi vivendum est. Ncque 
quantumsumas, multuminterestrcumvideamusalio- 
rum stomachum citius satiari, et eos tamon illi ipsi 
parvo quu satiantur, ardenter, et intolerabiliter, et 
Oiuniiio turpitcrinhiare: aliosautcm plusculo quidom 
satiari, sed lolerabilius inopiam porpeti, et vol ante 



ora ' positas epulas, si iJ in tompore autopus sit, nut 
neccsse sit, cum tranqniilitate aspicere, neque tan- 
gcrc. Mngis ergo interesl, non quid vel quantum ali- 
mentorum pro congruentiu hominum atquo person» 
8U(B ctprosuo) valetudinis nccessitate quiscapiat ; sed 
quanta facilitate atque serenitate animi careat, cum 
his vel oportet vel etiam nocesscesl carere : ut illud 
in animo christiani compleatur quod Apostolus dicit, 
(( Scio et minus hubere, scio etabundare(in omnibus 
et in OQinibus imbulus sum;, et saliari et esurire, ot 
abundare et penuriam pati : omnia possum in eo qui 
me confortat {Phiiipp, iv, 12, 13) ; et illud, «Ncque si 
manducaverimus, abundabimus ; neque si non man- 
ducaverimus, cgcbinuis (I Cor, viii, 8) ; illud, Non 
est enim regnum Doiesca et potus, sed justiiiaetpax 
et gaudium. » Et quiasolent homines multum gaudere 
de carnalibus epulis, addidit, in Spiriiu sancio {hom, 
XIV, 17). Justificatur ergo sapientia ab omnibus flliis 
suis, qui intclligunt utendis lerrenis tempora oppor- 
tunaesse debere; facilitatem vcro carcndi talibus, ot 
amorcm fruendi sternis, non variari oportere pcr 
tempora, sed perpetuo rctineri. 

XIF. [Ib. viii^ 16.J Quod Domious ait, Nemo auiem 
iucemam accendens operit eam vase, aui subius lectum 
ponit ; sed super candeiabrum ponit, ut inlrantesvideant 
iumen ;qu\ vcrbum Dei timore carnalium incommo<- 
dorum absbondit, ipsamutiquecarncm prsponilma- 
nifestationi verilatis, et ea quasicooperitvcrbum, ti- 
mendo pro^dicare : eam ituque vasis et lecti nomine 
appellavit, sub quo lucernam ponere aiteum qui hoc 
facit. 

XIU. [Ib. VIII, 26-39.] Quod in regioneGerasenorum 
curavit Dominus eum in quo erat legio dsBmonioram, 
significatae sunt Gentes qua^ multis doemonibus servie- 
bant. Quod sine vcstimcnto erat, non habcbat Gdem, 
etc. Quod in domo oonhabitabat, in conscienlia sua 
non requicscebat. Quod in monumentis manebat, in 
mortuis operibus, hoc estpeccatis, dclectabatar. Quod 
autem compedibus ferreis ct cateuis ligabatur, signi- 
flcat graves et duras leges Gentium, quibus et in eo- 
rum republica pcccata cohibentur. Quod eliam vinculis 
talibus disruptis agebatur adaemonioin eremum,8i- 
gniflcat quod eliam ipsis transgressis legibus, ad ea 
scelcra cupiditate ducebatur, qu» jam vulgarem con- 
suetudinem excederent. Quod autem in porcos pa- 
scentesin montibus daemonia ire permissasunt, signi- 
ficat immundos etsuperboshomines, quibus dflemonia 
dominantur per idolorum cultus. Quod autem in sta- 
gnum prfficipitati sunt, si^niflcatquodjam clariflcata 
Ecclesia, et liberato popuio Gcntium a dominatione 
dflemoniorum, in abdilisaguntsacrilegos rilussuos {a), 
qui Ghristo crederenoluerunt,caeca etprofunda curio- 
sitatesubmcrsi. Quod autem pastores porcorum fu- 
gientes, ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam 
primales impiorum, quanquamchristianam legem fu- 
giant, potontiam tamen ejus per gentes slupendo et 

< Rat. Am. ct novcm Mss., ante horam, 
(a) Post Hooorii leges contra idola datas anno 399. Vid. 
lib. 18 de Civit. Dei, cnp. 54. 



1339 



QUiESTIONUM EVANOELIORUM, S. AUGOSTINl 



1340 



niiraodo pr»dlcare. Quod Gerascni proflcunt videre 
quod factum est, et iQveniuDt hominem vcstilum, et 
mente sana eedere ad pedes Je8U,et cognoscentes quid 
faotum sil, rogant Jesum ut ab eis discederei, magno 
timoro porculsi ; Bigniflcat multitudinem vetusta sua 
vita doloctatam, boaorare quidem, sed nolle pati cbri- 
stianam legem, dum dicunt quod eam iraplere non 
possint ;admirantestamenndelempopulum aprislina 
perdita conversatione sanatum. Quod ille cupitjam 
esso cum Ghristo, et dicitur ei, Redidomum luamf et 
enarra quanta tihi feeit Deus ;ex\\\ei Apostoli sentcn- 
tia rocte potest intelligi, cum ait, Dissolvi et essecum 
Chriito^ multo magis optimum ; manere in carne, neces- 
sarium propter vos (Philipp. i. 23). Ut sicquisquein- 
telligat post remiasionem peccatorum rodundum sibi 
esie in oonsoientiam bonam, et serviendum Evangelio 
propter aliorum etiam salutcm, utdeinde cum Ghristo 
requiescat : ne cum pr89propere jam vult esse cum 
Christo, negligat ministerium praedicationis, fraternos 
redemptioni accommodatum. 

XIV. [Ib. X, l.j De aeptuagioU duobuB discipulis : 
sicut viginti quatuor boris totus orbis peragitur,atque 
a sole lustratur ; ilamysterium * illustrandi orbis por 
EvangeliomTrinitatisiQCdptuagintaduobusdiBcipulis 
iDtimutur. Yiginti quatuorenimterinseptuaginladuo- 
boB ponimus. Quod autem binos mitiit, sacramentum 
est charitatis : sive quia duo sunt oharitatis prscepta, 
sive quia omDis oharitas miQus quamiater duoaesse 
noQ potest. 

XV. [Ib. XI, 35.] Si lumen quod est in teMnebrx sunt, 
ipsm ienehrx quantx (Matlh, vi, 23) ? Lumen dicit bo- 
nam intentionem montis, qua operamur : tenebras au- 
tem ipsa opera appellat, sive quia ignorator ab aliis 
qooanimoilla faciamus,8iveqoiaeorom exitometiam 
ipei nescimos, id est, quomodo exeaot atque prove. 
niaat eis quibus nos ea bono animoimpendimus. Pie- 
rumqoe enim beueGoiis noetris male otendo corrom- 
ponlor, qoibos nos ea misericorditer benevola inten- 
iione prfistamos. 

XVI. [Ib. XI, 39.] Nunc vos^ Pharisxi^ quod deforis 
estealicis ei caiini^ mundatis, Hinc et deinceps quod 
dloit in Pharisfios et Legis doctores, hoc est qood su- 
perius d\iiifObfirmaveratfacieminJerusalem(Luc, ix, 
51), ul eis aperte vera diceret vitia et peccata eorum. 

XVII. [Ib. XI. 20.] Ideo diciturSpiritussanctus di- 
gitus Dei, propter parlitionem donorum que in eo 
danlar, unicuique propria, sive hominum, sive Ange- 
lorum. In nullis enim membrisnostris magis apparet 
pariiUoy quam in digitis. 

XVIIL [Ib. V, 33-38.] Jejoniom aut in tribolatione 
est, aut in gaodio : in tribolatione, ad propitiandom 
Deum pro peccatis; in gaodiovcro, comtantominos 
delectani ctmalia, qoanto epiriiualium migor sagina 
esl. Com ergo Dominus interrogatus esset cur diaci« 
pQlisejusnonj^unarent^de utroquej^onio respondit. 
Namque ad illud quod in tribulatione jejuntri solet, 
periinel qood ait, sponsi filiof tunc Jejunaturos, cum 
ab^eis ablatua fuerit sponsus: tunc enim deeolabantur, 

A Rat ei Ms. Cisiereiensis, mimsterium. 



ctin mcBrore ac luctu erunf, donec eis perSpiritum 

sanctum gaudia consolatoria retribuantur. Quo dono 

percepto, etiam jejunii alterum genus, quod fiet per 

laetiiiamjamrenovati in vitamspiritualem convenien- 

tissime celebrabunt. Quod antcquam accipiant, dicit 

eos tanquam veterave3timenta,quibusinconvenienter 

novus punnus assuitur, id est aliqua particula doctri- 

ne, qu8B ad novffi vitflB temperantiam pertinet ; quia si 

hoc fiat,etipsadoctrinaquodammodoscinditur, cnjus 

particulaquffi ad Jejuniumciborumvalet, inopportuue 

lraditur,cumilladoceatgeneraIejejunium,non acon- 

cuplscenlia ciborumtantum, sedab omni laetitia tem- 

poralium delectalionum :cuju8 quasi pannum, id est 

partem aliquam, qu® ad cibos pertinet, dicit non 

oportere hominibus adhuc veteri consuotudini deditis 

impertiri ; quia etillinc quasi conscissio videtur Gerii 

et ipsi velustati non convenit. Dicitetiam similescos 

esso veteribus utribus,quos vinonovo,id cst spiritua- 

libus prscoptis, faciiius disiump i, quam id conlincrc 

dicil. Erant antem jam utresnovi, cumpostascensum 

Domini,de8iderio consolationis ejusorando etsperan- 

do innovabantur. Tunc enim acoeperunt Spiritum, 

sactum, quo impleti, cum omnium, qui de diversis 

gentibusaderant,linguisloquerenlur,dictisuntmu9to 

pleni (Ac/. II, 1-13). Novum onim vinum jam novis 

utribus venera. 

XIX. [Ib. X, 30-37.] Homo quidam descendebat ah 
Jerusalemin Jericho : ipse Adam intelligitur in gcucre 
humano. /«ruia/em, civitas pacisilkcoelestis^acujus 
beatitudine lapsus est, /^ric/io, Luna interpretatur, et 
signiGcatmortalitatemnostram,propterquodnascitur, 

crescit, senescit, et occidit. Lalrones^ diabolus et angeli 
ejus * : qui eum spoHaverunt immortalite : et plugis 
impositiSy peccata suadcndo : reliquerunt semivivum : 
quiaexparle qua potest inelligere et cognoscere 
Deum, vivus est horao ; ex parte qua peccatis conta- 
bescit et premitur, mortuus est, et ideosemivivusdi- 
citur. SacerdoB autem ei Levita qui eo viso prsterle- 
runl, sacerdotium etministerium VetcrisTestamenti 
signiGcant, qus non poterant prodesse ad salutem. 
Samaritanus Cuslos interprelatos : et ideo ipse Do- 
minussigniGcatur hoc nomine. Alligatio velnerum,eat 
cohibitio peccatorum. Oleum, consolatio spei bona?, 
propter indulgentiam datam ad reconciiiationem pa- 
cis. Vinum, exhortatio ad operandum ferventissimo 
spiritu. Jumentum ejus, est caro in qua ad nosvenirc 
dignatQS cal. Imponi jomenlo, est in ipsam incarna- 
tionem Christi credere. Slabulom, est Ecclesia, ubi 
roGciontur viaiores de peregrinaiione redeuntes in 
«ternam patriam. Altera dies, esl postresurrectionem 
Domini. Duo denarii,8QQtveldaopra;ceptacbari!atis, 
qoam per Spiritom saQCiam acceperunl Apostoli ad 
evangcliiaQdum caeteris ; velpromissio vit» prffisenlis 
ct futur«. Secundum enim duas promissioues dictum 
est, Accipiei in hcc sxculo sepiies iaHium - ei in sa^ulo 

I Sic oclo Ms». Ai ediii excepio !i*i., senescit, Et {nci- 
dii in iAfronfs, tUabolmm fi mngeli*f ejm*, 

*Edili.<vn*i«t ia«iriiiii. AiM«*xo*lice».*uffraganle Eugypio, 
sepiies Innfiwi.Sic profecio AQgutiiau* iu opere super Epi 
tioiam ad GaiaUs. cap. «, v. 6. eic. Forie pro gr«co, eca- 



1341 



LIBER SECDNDUS. 



1342 



fuiuro vitam xiernam eonsequetur (Matth, xiz, 29). 
Sl;ibulariu8 ergo est Apostolus. Quod euperorogat, aat 
iJiad est eonsilium qnod %\i^ De virginibus autem prx- 
ceptum Uomini non hatfeOf eonsiHum autem do (l Cor. 
▼II, 25) : aat qnod etiam manibus euis operatus est, 
ne infirffioramaliqQem io novitate Evangelii gravaret, 
^cum ei liceret et pasci ex Evaogelio (II Thess, in, 8, 9). 

XX. [Ib. X, 50-42.] Quod Martha excepii Ulum in 
domum snm, sigoificat Ecclesiam qus nunc est, ez* 
cipieotem Domfmnm in cor suum. Maria soror ejus qux 
sedebai ad pedes Domtni, et audiehat verbum ejus, signi- 
ficat eamdem Eccleeiam, sed in fuluro ecculo, ubi 
ce&sans ab opere ministerioque hidigentie, sola sa- 
pientia perfrnetar. Martha ergo occupata est circa 
roaltum minislerium ; qoia nanc talibus operHMia 
ezercetur Bccleeia. Quod autem queritur quod se so- 
ror cy U8 non adjuvet, occasio datar sententia Domini, 
qua ostendit istam Ecclesiam sollicitam esse et tur- 
bari circa plurima, eum sit unum necesearium, ad 
quod per miniaterii bujus meritaperveniiar. Mariam 
vero dicit optimam partem elegisse, quae non autetf- 
tur ab ea : et ideo intelligitur optima, quia et per^haac- 
ad illam tendilor, et non auferetur ; illa vero minisie- 
rii, qoamvis sit bona,tamen auferetur, quando indi- 
gentia, cui ministratur, Iransierit. 

XX. [Ib. zi, 5-8.] Amicus ad quem venitur media 
nocte ut accommodet tres panes, utiquead simiiitudi- 
nem ponitur, secandum quam quis Deum rogat in 
media tribulatione constitutus, ut ei tribual intelli- 
gentiam Trinitatis, qua praesentis vite consoielur la- 
bores. Sed comparatio est a minore. Si enim amicus 
homo 8urgit de lecto, et dat, non amloitia, sed tc- 
dio compulsos ; quanto magis Deus dat, qui sine 
Ufidio largissime douat quod petitur, sed ad boc se 
peti Tult, ut capaces dooorum ejus fiant qui petunt ? 
In tribusautempanibus etiamilludsignificatur,uniu8 
esse sabstantie Trinitatem. Amicasautem,quem dicit 
ille qoi petil, venisse de via, et non se babere qood po- 
natanteilium,intelligitnr bominisappetitus, quidebet 
obtemperare ralioni. Serviebat autem consuetudini 
temporali, quam viam vocat, propter omniaper tem- 
pas transeuntia. Gonverso autem homine ad Deum, 
etiam ille appelitus a eonsuetudine revocalur: sed si 
Doo consolatur interius gaudium de doctrina spirilua- 
li, qua Creatoris Trinitas prsdicatur, magnie anga- 
stidB aont in homine, quem premit aernmna mortalis, 
cam ab iis qun foris deleclant, pra&oipitur abstinen- 
tia, et intus non est refeotio de letitia doctrins sa- 
lutaris ^ ; et ipsa angustia est mcdla noz, qua cogilor 
vebementer instare petendo, at accipiat tres panes. 
Qaod autem ei dicitur de intus, Jam ostiuro clausum 
esse, poeros quoque ejus cum eo in cubili esse, si- 
gnificat tempus famis verbi, cum intelligentia claudi- 
tar,etilliqui evangelicam sapientiam tanquampanem 
erogantes, per orbem terrs prsdicaverunt, pueri pa- 
trisfamilias Jam sunt in secreta quiete cum Domi- 

tontaplarionti, qnod ezBlat Matth. cap. 19. v. 29, et Marc. 
cap. 10, T. 30, lei^erat ioterpre», Heptaplasiona, 

> Dao Mts.. spiritualiSj Rat et Ms. CistercieDBis, Satva' 
ioriM, 



no : et tamcn orando erOcitur ut accipiat desiderans 
intellcctum ab ipeo Dco, ctiamsi homo desit per quem 
sapientia prasdicetur. 

XXII. [Ib. XI, 12.] De pane, pisce, et ovo, qulbus 
oontraria posuit, lapidcm, serpentem et scorpionem. 
Intelligitur panis charitas, propter majorem appeti- 
tum, et tam necessarium ut sine illacxtera nihil sin(, 
sicut sine pane mensa inops < : cuiconlraria estcor- 
dis duritia, quam lapidi comparavit. Piscis autem 
intelligitur fides invisibilium, vel propteraquam Ba- 
ptismi, vel quia dc invisibilibus locis capitur : quod 
etiam fides hujus mundi fluctibus circumlatrata non 
frangitur, recte pisci comparatur : cui conirarium 
posuit serpentem, propter venena fallaciae, que 
etiam primo bomini male suadendo prfiseminavit. In 
ovo intelligitur spes ; ovum enim nondum est fetus 
perfectus, sed fovendo speratur : cui contrarium 

vpottqit scorpionero, cajus aculeus venenatus retro 
0meddu8>est^.8ixu^ spei contrarium est retro respi- 
cere, cum sp^s •futiirQfjin& nji ea quae anle Btiai, se 
<extendat. ' ^- * :- •'.; 

' : iXXilf. [Jlr. x^.53.J Da eo quod dicit Dominus Scri- 
bisVel docCoribus^Jind^fleroPum^ Xuli\^is clavem scientix ; 
ipsi non introistiSy et eos qu^ inirjibanif prohibuistis : 
quod in Scriptura Dei humilitateod Christi nec ipsi 
intelligere *, nec ab aliis intelligi volebant. 

XXIV. [Ib. XII, 23.] Quod Dominos dicit discipolis : 
Anima plus esi quam esca^ el corpus quam vestimentumf 
et utique, si hoctibi dedit quod plusest, quanto ma- 
gis dabit quod minus est 1 

XXV [Ib. zii, 35.] Quod Dominus dicit, Stii^ lumbi 
vestri acctncti ; propler continentiam ab amore rerom 
8(ecuiarium : lucemx ardetites ; hoo ipsum ot vero 
fine et recta intentione faciatis. 

XXVI. [Ib. XII, 42.] Qood Dominusdixit Petro, 0fii5, 
putas^ est fidelis dispensator el prudens^ quem eonsii- 
tuei Dominus super famitiam su^m^ ut det illis in iem^ 
pore iriiici mensuram? mensuram dicit propter modum 
oapacitatis quorumque audientium. 

XXVII. [Ib. zii, 54, 55.] Quod Dominos dicit, Cum 
videritis nubem orientem ab occasu, carnem suam a 
morte resurgentem significat : ez illo enim omnibus 
terris imber evangelicie prfledicationis infusus est. 
Austrum /lan/emante sstas^tribulationesleviores ante 
judicium. 

XXVIII. [Ib. zii, 26.] Quod Dominus dicit, Si enim 
quod minimum est, non potesiis, cum de augenda cor- 
poris statura diceret ; minimum est enim hoc, sed 
Deo, corpora operari. 

XXIX. [Ib. xn, 29.] Gum diceret discipulis, non 
debere haberi soUicitudinem de cibis, ait, Et nolite 
in sublime extolli, Primo enim hec ad neccssitatem 
iroplendam homo qusrit : cum auiem bsc abunda- 
vcrint, incipit et superbire do talibus. Tale est hoo 
ac si se vulneratus qois Jactet quia habet multa em- 
plastra in domo, cnm hoo illi bonam esset ut vul- 



* Lugd. Ven. Lov. mensa est inops. M. 
s Sic pleriqae Mss. At editi, quod in Scriptura de 
nitate Chriiti dicitur^ quam nec ipsi intetligere. 



huma- 



4343 



QUiESTIONUM EVANGELIORDM, S. AUGDSTINI 



4344 



nera non haberet, et nc uno quidem indigerel em- 

plaetro. 

[Ib. XIV, 2, 5; XIII, !1-1G.] (a) Congrucnlor hydro- 
picum animali quod ceciditin puteum,comparavit ; 
humore enim iaborabat ; sicut et iliam mulierem 
quam decem et octo annis alligatam dixerat, et ab 
eadem alligationesolvebal, eomparaviljuraento quod 
solvitur, ut ad aquam ducatar. Hydropem antem 
recte oomparamus diviti avaro : sicut enim iiie 
quanto magie abundat humore inordinato, tanlo am- 
plius sitit ; sic idle quanto csl copiosiordiviliis, qui- 
bus non bene utitur, tanto ardentius taiia concupiscit. 
lUam vero ita morbo incurvalam, ut se erigere non 
posset, animae ^ lerrenis opionibus debilitatsD atque 
oppressae, ita ut divina cogitare non valeat. 

XXX. [Ib. xiv, 21, 23.] Quod de civitate adducit. 
invitatos ad coenam, de ipsa gente Judaeorum qui 
crediderunt signiflcat,debileBpeccatis, non b^bep^*. 
Buperbiam quasi justitis, quse naeqdjBti p(fiQ^al^«eQ- • 
rum a gratia prohib/^ACs.*i}ubd VuycBQ*'^^*^!)^"^ ^^ 
viis alios adduci ju»eiL'.^ni tf(}Guc locu3 essetfiQeo^ - 
tes signiflcat, propter diversas^jirjas^claxufti ?t.-s\)t-'* 
nas peccatornm. . •••.;'*•*••• • :*.• • * 

XXXr. [Ib. XIV, W;3S.>.Sinrfi)Vus ad turrem ajdifi- 
candam, vires acT^discipulatum Gbristi obtinendum : 
et decem miilia praeliaturi cum rege qui habebat vi- 
ginti millia, simplicitatem christiani dimicaiuri cum 
duplicitate diaboii, hoc est cam dolis etfaliaciisejus, 
in affectu constituit ' renuntiantis omnibus quoe sunt 
ejus. Ita enim concludil : Sic ergo omni ex vobis qui 
non renmliat omnibus quse. suni ejus, non polest meus 
esse discipulus, Inter que omnia etiam ipsa tempo- 
ralis vita intelligatur necesse est, quam oportet sic 
possidere ad tempus, ut non te impedial ab nterna, 
qui eam fuerit minatus auferre. Sicut autem de turri 
non perfecta, per opprobrium deterruit dicentium, 
Quia hic hamo caepit xdificare, et non potuit consum- 
mare : sic in rege cum quo dimicandum est, ipsam 
pacem accusavit, cum ait, Adhuc illo longe agentet le- 
gatumem mittens rogat ea quae suntpacis; significans 
etiam minas imminentium a dial>olo tentationum, 
non sostinere homines qui non renuntiant omnibus 
qus possident, et pacem oum eo facere coneentiendo 
illi ad committenda peccata. Turrem quippe aedifi- 
care, et contra regem illum dimicare, esse dlscipu- 
lum Ghristi est : habere autem sumptus ad perficien- 
dam turrem, et habere fortia decem miliia contra 
viginti millia regis, renuntiareestomnibus quae suni 

8jU8. 

XXXII. [Ib. XIV, 34, 35, xv, 4-10.] Salem infatua- 
tum, apostatam : Ovem perditam, omnes pecoatores 

1 Bditi, refraffantibuB Mss. addunt hic, assimiiavit : pro 
quo Bubaudiendam est, comparamut. Et mox Rat. Am. 
6t £r. habent, terrenis opinionibus veloperibus. 

* Sic Ven. et Lov. daot huoc locam : vires sunt.., osien" 
dunt simplioitatem christiani populi...in affectu constituti. 
Sic etiam Lugd., ea tamen discrepanlia, quod uncis septae 
sint haB voces ; suntt ostendunt, populi. M. 

(a) De reliqua parte hujus qufiBBtionis nihil habol ipsius 
tilulus in Eieucho, sapra, pog. 1324. Exstal tamen etiam 
apud Eugypium. cum tltulo aactiore his verbis : f El de 
hydropico, vei ae muliere curvata. » 



dixit, qui pcr pmnitentiam reconciliantur Deo. Quam 
humeris suis porlat, quia humiliando se talcs crexit. 
Ideo aulcm illas nonaginta novem dixit,quas reliquit 
in desorto, quia superbos significant, tanquam soli- 
tudinem gerentes in animo, dum solos se vidcri volunt, 
quibus ad perfoctionem unitas deeat.Gum enim quisquo 
averannitatedivellitnr,8uperbiadivellitur:susquippe 
potestatis esse cupiens, non sequitur unum, quod 
Deus est. Ideoque et in nonaginta novem ovibus etin 
novem drachmisponiteorum significationem, quide 
se prxsuraentes peccatoribusad salutemredeuntibus 
se preponunt. Unumenim deestad novemutdecem 
sint, et ad nonaginta novem ut centum siot. Et si 
per csteros numeros hoo consideres. Nam et non- 
genti» nonaginta novem, unum deest ut millo sint, 
et ad novem millianongenta nonaginta novem, unum 
deest ut decem millia sint. Variari ergo per brevi- 
tatem ct magnitudinem numeri possunt, quibus unum 
deest ut perficiantur : ipsum vero unum sino varie- 
tate in se manens oum accesserit perficit, cui de- 
'pbtkt omnes per pmnitontiam reconciliatos» quo; hu- 
mltilate obtinetur. 

XXXIII. [Ib. XV, 11-32.] Homo habens duos filios, 
Deus ad duos populos intelligilur, tanquam stirpes 
duas generis humani : unam eorum qui permanserunt 
in unius Dei cultu, alteram eorum qui usque ad co- 
lenda idola deseruerunt Deum. Ab ipso autem exor- 
dio creaturfi mortalium consideratio debet inlendi. 
Major ergo filius ad cultum unius Dei pertinet. Mino- 
rem in regionem longinquam profcctum esse dicit. 
Petiitenim ut sibi pars substantiffi qun eum tangeret, 
daretur a patre, tanquam anima potestate sua de- 
lectala, id quod illi est vivere, intelligere, memi- 
nisse, ingenio alacri excellere : omnia ista divina 
8unt munera, qus in potestatem accipiens per libe- 
rum arbitrium, quia divisit paterliberis substantiam, 
minor filius in regionem longinquam profectus est, 
male utendo naturalibus bonis, eo ipso quod pa- 
trem deseruit cupiditale fruendi creatura, relicto ipso 
Greatore. 

Quod non post multos dies dixit factum, ut congre- 
gatis omnibus peregre proficisoeretur in regionem 
longinquam : quia non multo postinstitutionem hu- 
mani generis placuit animae pcr liberum arbitrium 
ferre secum quamdam velut potontiam naturffi suffi, 
et deserere eum a quo condita est, prffifidens viribus 
suis ; quas vires tanto consumit citius, quanto oum 
dcserit a quo datae sunt. Itaquo hanc vitam prodigam 
vocat, amantem fundere atque spatiari pompis exte- 
rioribus, intus inanescentem, cum eaquisquescqui- 
tur quffi ab illa procedunt, et relinquit cum qui sihi 
eet interior. Regio itaque longinqua, oblivio Dei cst. 
Fames autem in illa regione, estindigentia vcrbivc- 
ritatis. Unus civium regionis illius, aliquis acrius 
princeps ad militiam diaboli pertinens. Villa cjus, 
modus potestatis ejus. Porci, immundi spiritus qui 
sub ipso esscnt. Siliquo} quibus porcos pascebat, sa*- 
cuLircs doctrinffi, sterili vanitate rosonantes ; do qui- 
buB laudos idolorum fabularumque ad dcos Gentium 



1345 



LIBER SBGUNDUS. 



1346 



pertiDeDtiam vario scrmoae alqae carminibus percre- 
piDt, qoibuB dasmonia delectantur : ande cum iste 
saturari cupiebat, aliqoid solidum et rectum quod ad 
beatamvitam pertineret, invenire volebatin talibus,et 
Don poterat. IIoc esl enim quod ait. Et nemo illi dabal, 

In se autem reversus, Jam soiiicet ab eis quos forin- 
aecDB frustra illiciunt et scducunt, in conscientiaB in- 
teriora reducem faciens intenlionem sua, dixity Quanti 
mercenarii in domo patris mei abundant panibus! Unde 
hoc scire poterat, in quo erat tanta oblivio Dei, sicut 
in omnibus idoiolalris fuit, nisi quia ista recogitatio 
jam resipiscentisestyCumEvangelium prrcdicaretur? 
Jam enim poterat talis animadvertere multos prae- 
dicare veritatem, inler quos quidam cssent non ipsius 
amore veritatis ducti, sed cupiditatecomparandurum 
8»cu1arium commodoruro. Dequibusdicebat Aposlo- 
lu8, esse quosdam qui Evangelium annuntiarent non 
caste [Phiiipp. \, 17), exislimantes qusstum esse 
pietatem (l Tim. vi, 5). Non enim aliud annuntia- 
bant, sicat hasretici ; sed hoc quod apostolus Paulus, 
non eo tamen animo quo apostolas Paulus : unde 
et mercenarii recte appellantur, in eadem quidem 
domo eumdem panem verbi tractantes ; non tamen 
in bsreditatem sternam vocati, sed temporali mer- 
cede conducti. Detalibus dlctum est, Amen, dico vobis, 
perceperunt mercedem suam {Matth, vi, 2). Ego crgo, 
inquit, hic fame pereo. Deinde ait, Surgamj quia jace- 
bat : etibo, qaialonge aberat : adpatrem meumy quia 
sub principe porcorum erat. Gaetera verba sunt pccni- 
tenliam mcditantis in confessione peccali, nondum 
tamen agentis. Non enim ]am dicit patri, scd dicta- 
rum sc esse promittit cum venerit. Intelligas igitur 
hoc nunc accipiendum esse venire ad palrem, in 
Ccclesia constitui per fi lem, ubi jam possit esse 
ppccatorum lcgitima et fructuosa confessio. Quid crgo 
palri dicturum se dicit? Pater, peccavi in calum ei 
coram te, et jam non $um dignus vocari filius iuus ; 
fac mesicut unum de mercenariis tuis, Utrum hoc est 
Peccavi incoslum, quod est Coramte; nt coolum op- 
pcllaverit ipsam sammitatem Patris: unde estetiam 
illod in Psalmo, i4 summo cceIo egressio eju$ (Psat, 
xvin, 7), cum ab ipso Patre vellet inlelligi? An po- 
tius, Peccaviin caslum, coram sanctis animis, in qui- 
bua est sedes Dei : Coram te autem, in ipso penclrali 
inleriore conscipntie ? 

Et surgens venit ad patrem suum, Cum nutem adhuc 
longe csset : antequam intclligeret Deum, scd tamon 
cum jam pie qaaBreret, Yidit illum pater ipsius, Im- 
pios enim et superbos convcnionter non viderc dici- 
tor, tanquam ante oculos non habere : ante oculos 
enim baberi, nonnisi qni diliguntur, dici solent. Et 
misericordia motus est : et accurrens cecidit super col- 
lum ejus, Non enim Pater unigenitum Filium dcscruit 
in quo usque ad noslram longlnquam ctiam pcregri- 
nationem cucurrit a^que descendit ; quia Dcus crat 
in Christo mundum reconcilians sibi (11 Cor, v, 19; : 
et ipse Dominns ait, Pater in tne manens ipse facit 
opera sun [Joan, xiv, 10). Quid esl aulcm, super col- 

lum ejus caderc, nisi inclinare et humiliore inam- 



plexum ejus brfichium suum ? Et brachium Domini 
cui revelatum est (Isai. liii, 1) ? quod est utique Do- 
minus nosler Jesus Christus. Et osculatus est illum, 
Gonsolari verbo gratice Dei ad spem indulgenti® pec- 
catorum, hoc est, post longa itinera remeantem me- 
reri a patre osculum charltalis. Etincipit jam peccata 
constitutus in Ecclesia confitcri. Nec dicil omnia quae 
dicturum se esse promiserat, sed usque ad illud, 
Nonsum dignus vocari filius iuus, Hoc enim vult fleri 
per gratiam,quo se indignum esse per merita fatetur. 
Non addit quod in illa nieditatione dixerat, Fac me 
sicut unum de mercenariistuis. Cum enim panemnon 
baberet, vel mercenarius esse cupiebat : quod post 
osculum patris generosissime jam dedignatur. 

Stola prima, est dignitas quam perdidit Adam. 
Servi qui eam proferunt, reconciliationis praedica- 
torcs. Annulus in manu, pignus Spiritus sancti pro- 
ptcr gratix partilionem S quae digito bcne signi.'ica- 
tur. Calceamcnla in pedcs, pra^paralio evangelizandi 
adnon tangenda terrena. Vituius saginatus, ipseidem 
Dominus, sed secundum carnem satiatus opprobriis. 
Quod autem iropcrat ut adducant eum, quid aliud, 
nisi ut pra^diccnt eum, et annuntiandovenire faciant 
in cxhausla famc viscera niii esurientis ? Nam etiam 
uloccidant eum jubet, boc est, ut mortem ejus in- 
sinuent : tunc enim cuiquoocciditur, cum credit oc- 
cisum. Et epulemur, inquit : hoc ad laetitiam valet, 
propter illa qus consequenter dicit, Quia hic filius 
meus mortuus erat, et revixit ; perierat, et inventus est. 
El ist» epulae atquc festivitas nunc celobrantur, per 
orbem tcrrarum Ecclesia dilatata atque diffusa. Vitu- 
lus enim illein corporc etsanguincDominico et offor- 
tur Patri, et pascit totam domum. 

Gum interca major filius, populus hrael secundum 
carnem, non quidem profectus in longinquam regio- 
nem, sed tamen in domo noncst. In agro autcm est, 
id est, in ipsa haereditttria opulentia Legisct Prophe- 
tarum tcrrcna potius operatur, et in quibuscumque 
Isracliticis considerationibus '. Nam multi lales in- 
venti suut in cis, et saQpe inveniuntur. Veniens do 
agro domui propinquare coepit, id esl, labore ser?ilis 
operis improbato, cx iisdcm Scripluris Ecclesiae li- 
bertatem consideravit. Audil symphoniam etchorum, 
scilicet Spiritu plenos ^ vocibus consonis Evangelium 
praedicare : quibus dictum est, Ohsecro vos, fratres, 
per nomen Domino nostri Jesu Christi, ut idipsum di' 
calis omnes (i Cor, i, 10). Audit quoque concorditcr 
conversantium animam et cor unum in laudes Dei. 
Vocatunum de sorvis, et interrogat quaj illa sint: 
sumit uliquo ad legendum aliquem Prophetarum, 
et in eo quaerens, quodammodo interrogal undc istu 
festa in Ecclcsia cclebrdntur, iu quascesse non vidct. 
llospondel ei servus patris propheta : Frater tuus ve- 
nily et occidit pater tuus vilulum saginalum, quia snl^ 

i Lov., partioipntionsm. Alii codices, partiiionem : m^- 
liup, uti Bupra, quaest. 17. 

2 Sic R.it. et qualor Mss. At. Am. ct Er., UraeliHs con- 
sideratorihus. Lov., Israelitis, considerationiOus. Ma. Mi- 
chaeliiiuB, Israelitis consideratioribus, 

' Riit. et duo Mss., Spiritu sancto plenos. 



1347 



QUiESTIONUM EVANGELIORDM, S. AUGUSTINI 



1348 



vum illmn reeepit. In extremia enim terrie fuil frater 
tuus. Sed inde major exeullatio cantantium Domino 
canticum novum, quia laua ejus ab extremis terra 
{hai. xLii, 10) ; et propter eum qui absens erat, 
occisus est vir in piaga positue, et eciens ferre im- 
becillitatem (W. liii, 3) ; quia quibuB non est nar- 
ratum de eo, viderunt ; et qui non audierunt, intel- 
lexerunt (Id. lu, 15). 

8ed indignatur etiam nunc, et adhuc non volt in- 
troire. Cum ergo plenitudo Gentium intraverit, egre- 
dietur opportuno tempore paterejus, ut el jam omois 
Israel salvus flat : cui ex parte cccitas facta eet ve- 
lut absentia in agro, donec plenitudo fllii minoris 
longe in idololatriaGentiam constituli redux ad nian- 
ducandum vituium intraret (Rom, xi, 25). Erlt enim 
quandoque aperta vocatio Judaeorum in salutem 
Evangelii. Quam manifestationem vocationis, tan- 
quam egressum patris appellat ad rogandum majo- 
rem fllium. 

Deinde quae respondet idem msjor fllius, duas qun- 
Btiones habent : quomodo videlicet accipiatur ille po- 
puius nunquam mandatum Dei prnteriisse ; et quem 
dioat bedum quem nunquam accepit, utcum amicis 
sttis epularetur. Sed de mandato non prstergresso 
facile illud oecurrit, neque de omni mandato dictum 
esse, sed de uno maxime necessario, quo nullum 
Deum alium preter unum Greatorem omnium colere 
JU8SU8 est {Exod, xx, 3) : neque iste fllius in omni- 
bu8 leraeiitis, sed in his inteliigitur habere personam^ 
qui nunquam ab uno Deo ad simulacra conversi sunt. 
Quanquam enim tanquam in agro positus iste fllius 
terrena deaideraret, ab uno tamen Deo ista deside- 
rabat bona, quamTis communia cum pecoribus. Unde 
in PFalmo ex persona Sjnagogfle, quod interpretatur 
Aaaph, convenienter accipitur dictum, Quasi pecus 
factui sum ad te, et ego semper tecum (PsaL lxzii, 
33). Quod etiam patris ipsius testimonio comproba- 
tur, cum dicit, Tu mecum es sempcr, Non enim quasi 
mentientem redarguit, sed secum perseverantiamejus 
approbans, ad perfruclionem potioris atque jucun- 
dioris exsultationis invitat. 

Qttis est ergo bedus quem nunquam accepit ad 
epulandum ? Peccator profecto hssdi nomine signifl- 
cari solet. Sed absil ut Antichristum inteiligam. Non 
enim exitum inveniohujusce sententiss. Muitumenim 
absurdumest, eumcuidicitur, Tu mecumessemper, hoc 
a patre optasse, ut Antichristo crederet. Nequeomnino 
in eis Judeeorum, qui Antichristo credituri sunt, 
istum fliium fas est intelligi. Quomodo autem epu- 
iaretur ex illo haedo, si ipse essel Anticbristus, qui 
ei non crederet ? Aut si hoc est epulari ex haedi occi- 
sione, quod est de Antichristi perdilione lxtari,quo- 
modo dicit fllius quem recepit paler hoc sibi non 
fuisse conoessam, cum omnes fllii Dei de illius ad- 
versarii damnatione leetaluri sint? Nimirum ergo 
(quod in re obscurissima sine prepjudicio diligen- 
tioris inquisitionis dixcrim) ipsum Dominum eibi 
negalum adepulandumconqueritur, dumeum pecca- 
torem putat. Gum enim haedus est illi genli, id est, 



cum eum aabbati violatorem et profanatorem Legis 
exislimat, Juoundari epulis ejua non meruit : ut quod 
att, Nunquam dedini mihi hcedum, ul cum amicis mei$ 
epularer; tale sit ac sit diceret, eum qui mihi haedus 
videbalur, nunqnam dedisti mihi ad epulandum, ep 
ipsomihi illomip8um non concedens, quo mihi hffi- 
du8 videbatur. Quod autem dicit, cum amicis meis, 
autex persona principum cumplebe intelligitur, aut 
ex persona populi Jerosolymitani cum csteris po- 
pulis Juda. Meretricea aulem cum quibus dissipasse 
aubstantiam suam filius Junior accusatus est, recte 
intelligunlur superstitiones, relicto uno connubio ie- 
gitimo verbi Dei, cum turba daemoniorum cupidilate 
turpissima fornicari. 

Quid deindesibi vuit quod cum pater diceret, Tu 
mecum es semper, quod jamtractatumest, addidit, 
Et omnia mea tua sunt f Qua in re primo cavendum 
est ne inlelligaa ita dictum, omnia mea tua sunt, quasi 
non sint et fratrie, ut tanquam in terrena hiBreditale, 
patiaris angustias, quomodo possiotomniaesse majo- 
ris, si babet ibi etiam junior partem suam. Sic enim 
a perfectia et perpurgatis, ac Jam immortalibus flliis 
habentur omnia, ut aint et omnium singula, etomnia 
singttlorum. Ul enim cnpiditaa nihii sine angustia, ita 
n]hilcttmangu8tiacharita8tenet.Sedquomodoomnia? 
Num et Angelos, ait aliquia, et Virtutes sublimes 
ac Potestates, atque universa CGelestia Dci ministeria 
Deus in possessionem tali fllio subjecisse pulandus 
est ? Si posaeesionem sic accipias, ut ejus possessor 
ipse sitdominus ; non utique omnia. Non enim domini 
erunt, aed consortes potius Angelorum, de quibus 
dictum est, Erunt gequates Angelis Dei {Matth. xxn, 
30). Sin vero possesaio sic intelligitur, quomodo 
recte dicimus possidere animas veritalem ;non inve- 
nio cur non vere ac proprie accipere possimus omnia 
quae dicta sunt omnia. Non enimillud ita loquimur, 
ut dominas veritatia dicamns animas, quam ab eis 
dicimus possidcri. Aul si nomine posseasionis ad 
hunc sensumimpedimur, id quuque auferatur. Non 
enim ait pater, Omnia in possessionem tibi dabo, 
aive, Omnia mea possides vel possidebis; sed, Omnta 
mea tuasunt. Nec tamen ita sunt ejus, ut ipsiusDei. 
Quod enim est in nostra pecunia, potest familiae no- 
8tre Tcl alimentumesse velornamentum, vel aliquid 
hujusmodi. Et certe cum ipsum patrom rccte illo 
possct suum dicere, non video quse ipsiua recte sua 
vocare non possil, diversia duntaxat modis. Gum cnim 
beatitatem illam obtinuerimus, nostra erunt ad vi- 
dendum superiora, nostra erunt ad convivendum 
ffiqualia, nostra erunt ad dominandum infcriora. Gon- 
gaudeat ergo Bccurissimus major frater, quiajunior 
frater mortuus eral^et revixii ; pcrierat, et inventusest, 

XXXIV [Ib. XVI, i-9.] In viilico quem Dominus eji- 
ciebat de villicalu, et laudavit eum quod in fuiurum 
sibi prospexerit, non omnia debemua ad imitandum 
sumere. Non enim aut Domino noslro facienda est in 
aliquo frauB^ut de ipsa fraude eleemosynas faciamus, 
aut eo8 a quibus recipi volumus in tabernacula 
seterna, tanquam debitores Dei et Domini nostri fas 



1349 



LIBER SECCNDUS. 



13S0 



esl inlelligi;cumJu3U el saacti sigDineentur hocioco, 
qui 608 introducaut in tabernacula aBterna, qui necos- 
fitalibus suis terrenabonacommunicaverint; dequi- 
bu8 eliam dicit, quod si quis alicui eorum calicom 
aquae frigide dcderll tantum in nomine discipuli, non 
perdet mercedem suam {Matih, x, 42) : sed etiam e 
contrario ducunturistae similitudines, ut intelligamus 
b! laudari potuit ille a Domino qui fraudem faciebat, 
quanto amplius placeant Domino Deo, qui secundum 
cjus prxceptum illa opera faciunt; sicutetiamde ju- 
dice iniquitalis qui interpellabatur a vidua, compara- 
tionem duxit ad judiccm Deum, cui nulla ex parleju- 
dcx ioiquus conferendus est {Luc. xviii, 2-8). Quod 
autem de oentum cadis olei, quinquaginta scribi fecit 
a debilore ; et de centum coris tritici, octoginta; ad 
nibil aliud valere arbitror, nisi ul ea quae similiter at- 
que in Levitas Judsi, quisque operaturinGhristi Ec- 
clesiam >, abundet justitia ejus super Scribarum ct 
Phariseorum (Matth. v, 20), ut cum illi decimas da- 
rcnt, isti dimidias dent : sicut non de fructibus, sed 
de ipsis boois suis fecit Zacchoeus (Lttc xix, 8); aut 
certo duplicet decimam, ut duas dccimas dando su- 
peretimpendia Judaeorum. Mamroona vero iniquitatis 
ob hoc a Domino appellata est ista pccunia, quam 
possideraus ad tempus, quia Mammona divitiffi inter- 
pretantur, nec sunt istffi divilias nisi ioiquis, qui in 
eis constituunt spem atque copiam beatitudinis suae : 
a juslis vero cum hsc possidentur, est quidem ista 
pecunia, sed non sunt iilis divitix nisi coelestes ct 
spirituales, quibus indigentiam suam spiritualiter 
supplenles cxclusa egestate miseris, beatitudinis co- 
pia dilantur. 

X\XV [Ib. XVI, 13.] Quod dicit, Si in alieno fide' 
L's non fmstis, alienas appellat terrenas facultates ; 
quia nemo eas secum moriens aufert. lloc est quod 
dicitDavid : Ne timueris cum dives factus fuerit homo^ 
et cum multiplicata fuerit gloria domus ejus; quoniam 
non^ cum morietur^ accipiet omnia, negue simut descen" 
dct cum eo gloria ejus {Psal. xlviu, 17, 18). 

XXXVl. [Ib. XVI, 13. J Quod ait, Aut unum odiet, et 
atlerumdiliget ; aut uni adhxrebity etalterumcontemnet, 
non slne consideratione distioguenda sunl. Nonenim 
passlm aut quasi temere dicta sunt. Nemo enim inter- 
rogatas ulrum diligat diabolum, respondet so diligo- 
re, sed potius odisso : Deum autom se diligere omnos 
fere proclamant. Ergo aut, unum ^odiet, et allerum 
diliget, ut fleri debet : odiet scilicet diabolum, diliget 
Deum. Quod vero adjunxil^ Aut alteri adhxrebit^et 
alterum contemnct : adhsrebil scilicet diabolo, cum 
quasi ejus prsmia temporalia seclatur; contemnet 
aulem Dcum. Non dixit, odiet, ztdi contemnct : sicut 
Eolenl minas ejus postponere cupiditatibus suis, qui 
de booitate cjus ad impunitatem sibi blandiuntur. 
QaibusperSalomoncm dicitur : Fiti, ne adjiciaspec- 
catum supcr peccatum, et dicaSy Miseratio Dei magna est 
(Eccli. V, 5, G). 

1 Itamclioris notoe .Mts. necuon Rat. Aa).etFr.«ni9iquod 
iu bift cJilionihna pro, Ecclesiam^ legitur, Eocicsia. At 
apuJ Lmv. ii.ihelur t^ic : Qtut simiiilcr in sacenfotes, aiquc 
in leviiai Juixi^ qui^que operaiur in Christi Ecclesia» 



XXVII. [Ib. XVI, 10.] licgnum caslorum vim pati- 
tur, et qui vim faciunt, diripiunt iltud {Maith, xi, 12). 
Non solum ut quisque ista contemnat, sed etiam lin- 
guas deridentium se talia contemnentem : hac enim 
vi facta invadit quodammodo quasi prffidator violen- 
tus regnum ccDlorum. Hoc enim subjunxit Evange- 
lisla, cum dixisset derisum fuisse Jedum a Phari' 
sffiis, cum de contemnendis terrenis divitiis loque- 
retur. 

XXXVIII. [Ib.xvi, 19-31.1 Homo quidam erat di- 
ves, el induebatur purpura et bysso, et epulabatur quoti^ 
die splendide, et cxtcra. Per allcgoriam eic accipi 
possunt, ut in divite intclligantur superbi Judffiorum, 
ignorantes Dei justitiam, et suam volentes conslituere 
(liom, X, 3). Purpura et byssus, dignitas regni eet. 
Ei auferelur, inquit, a vobis regnum Dei, et dabitur 
gent ifavientijustitiam (Matth. xxi, 43). Epulatio splen* 
dida, jactantia Legis est, in qua gloriabanlur plus ad 
pompam elationis abutentes ea,[quam ad neceBsitatem 
Balutis utcntes. Mendious autem nomine Lazarus, 
quod interpretatur Adjutus, signifioat indigentem, 
veluli gentilem aliquem aut publicanum, qui tanto 
magisadjuvatur, quanto minus de suarum copia fa- 
cultatum prssumit. Tales erant duo qui orabant in 
templo ; unus publicanus, ct alius pharisffius. Dives 
ergo dicit |tanquam satiatus Justitia, non inter illos 
beatos numeranduB qui esuriunt et sitiunt justitiam 
(Id. V, 6) : Gratias tibi ago^ quia non sum sicut publi' 
canus isie. Paupcr auteni qui se adjuvari deaiderat, 
dioit : Propitius esto mihi peccatori (Luc. xviii, 10-13). 
Desideral tamen saturari do micis qus cadunt de 
roensa divitis jacens ad januam. Non eoim admitteba- 
tur ad cpulas ejus, qui nec bcno illis utebatur, nec 
egenti dabal ; tanquam Scriba olavcs habens regoi 
coDlorum,nec ipse iDtrans, nec alios intrare permit- 
tens (Id. XI, 42). Micae cadcntes de mensa divitis, 
sunl quffidam verba Legis, quffi illi jactantes quasi 
projiciebant in tcrram, cum superbe populo loque- 
rcntur. Uiccra, sunt coufessiones peccatorum, vclut 
niali bumoresavisceribus iutimis foras erompcntes. 
Ganes qui ca lingebant, nequissimi homines amantes 
peccata, qui lata lingua etiam laudare non cessant 
opera mala, qus in se alius gemons et confltens de- 
testatur. Sinus Abrahs, requies beatorum pauperum, 
quorum est rcgnum coelorum, in quo post hano vi- 
tam recipiuntur. 8epulturainferni,poenarum profun- 
dilas, quffi superbos et immisericordes post hanc vi- 
tam vorat. Quos tamen Dominus in ista narratione 
dicitvideredelonginquoatque sentire beatorum rc- 
quiem, quo sano transire non possunt. 

Quod autcm linguam sibi vult refrigerari, cum in 
flamma utique lotus ardcretjSigniflcat quod scriptum 
cst, Mors et vita in manibus lingux (Prov. xviii, 21) : 
ct quia ore confessiofit ad salutem (PiOm. x, 10), quod 
pcrsupcrbiatnillenoafecit. Extrcmum autem digiti, 
vol minimam operationem misericordi® significat, 
qua per Spiritum sanclum subvenitur. Cum autcm ei 
dicitur, RcccjiiHi bona in vitatua, illudtangitur,quia 
foiicitatcm dilexit ssculi, nec aliam vitam prster 



1351 



QU^STIONUM EVANGELIORUM, S. AUGUSTINI 



13=^2 



islamiaqua superbas tuxnebat, adamavil. Lazarum 
aulem maladicit recepisse, quia iatellexitbujas vitn 
mortalitatem, iabores, dolores, et aerumoas, poBaas 
esse peccati : dequoscriptum est, Eramus ei nosna- 
iuraliler filii irx, sicut ei cxteri {Ephes, ii, 3) ; de 
quo iterum scriptum est,aeo infaatemcujus est uaius 
diei vita super terram mundum esse a peccato (Job 
XIV, 4, sec. LXX), quiaomaesutique ia Adam mori- 
mur (I Cor, xv, 22), qui factus est traasgressiooe 
mortalis. 

Quod autem dicit, ad ealoca io quibus torquentur 

impii, justos, eliam si veliat, ooo posse transire^ 

qoid aliud signiGcal, aisi post baac vitam ila rece- 

ptis in carcere, ut ooo iodc excaot doneo reddant oo- 

vissimum quadraalem {Maiik, v, 26), per iocommu- 

tabiiitatem divioffi eenteotisB, ouUum auxilium mise- 

ricordi® posse prieberi a justis, etiam si eam veliot 

prsberc? Quoadmoaet sciiicet ut ia bac vita bomi- 

nes subveoianbquibus possuot, ne poslea etiam si 

optime recepti fuerint, eis quos diligunt opituiari 

000 valeaot. Iliud ooim quod scriptum est, Ui et ipsi 

reeipiani vos in xierna iabemacula (Luc, xvi, 9), ooo 

desuperbisetimmisericordibusscriptum est, qualis 

isle dives fuisse demoaslratur, quod recipi a sanctie 

in illa tabernacula mereantur ; sed de bis qui sibi 

amicoB oniciosissimie operibus misericordiic feceriot : 

quaoquam neo ipsos justi velut propria poiestate 

quasi gratificando recipiaot ; sed promissiooe atque 

permissiooe illius qui eos consilio praomonuit ut sibi 

amicos facerent, et qui seipsum pasci, vestiri, hospi- 

tio recipi^ visitari ia uooquoque minorum suorum, 

liberatorisbooitate digoatus esl. Quaoquam illa re- 

ceptio, utrum statim posl istam vitam fiat, aa ia fioe 

saecoli in resurrectione mortuorum atque ultima re- 

Iributione judicii, non minima quaestio est : sed 

quaodolibot (lat, ccrte do talibus qualis ilie dives 

iosiouatur, nuUa Scriptura fieri poilicetur. 

Quioque aulem fratresquos babere se dicit ia domo 
patris sui, Judsos significant. Appeliati enim suot 
quioque, quiasub Lege detioebaolur quse per Moyseo 
data est, qoi libros quinque cooscripsit. Quod vero 
Lazarom petitmitti ad fratres suos, seasil se utique 
iodigoum qui teslimooium perhibeat veritati : et quia 
non impetraverat paululum se refrigerari ^, multo 
minus credil relaxari se posse ab iaferis ad pra*dica- 
tiooem veritatis. Qiiod Abrabam dioit, Si voluni cre- 
dere, habeni Moysen ei Propheias, noa tstos Evangelio 
prsposuit; sed quiaEvangciium, siout dicit Aposto- 
lus, testimonium habel a Lege et Propbetis (liom. 
III, 21), illiscredeodo posse eos significat ad Evao- 
gelium pervooire : sicut alio loco ipse Domious dicit, 
Si credereiis Moijsij credervtis ei mihi : ilie enim de nie 
scripsif (Joan. v, 46). Deaique ad boc pertinot quod 
etiam postea dicit, Si Moysen ei Propheias non au- 
diuniy neque si quis ex mortuis resurrexerit^ credent: quia 
eum prasauntiaverunt Mojses et Prophels qui sur- 
roxitamortuis, hoc ipsum etiamdeillo quod resur- 
recturus esset a mortuis, quibus non oredeado utique 



nco Ghristo voluat crederc. Mullo mious ergo cuilibet 
possunt credere qui a mortuis resurrexerit, quando 
ei non credunl, cujus resurreclionem Muyscs et Pro- 
phetffi praedicaverunt, quibus credere nolunt. 

Alitur etiam intelligi poiest isla narratio, ut per 
Lazarum Dominum significari accipiamus, jacentcm 
ad jaouam illius divitis, quia se ad aures superbissi- 
mas Judseorum iucaroationis bumilitale dejecit : cu* 
piens salurari de micis qux cadebani de mensa divilis^ 
qusereoe ab eis vel mioima opera justitiae, quae suas 
mecsap, hoo est, auae potestati per superbiam ooo 
usurpareot ^quae opera misericordiae atque bumilita- 
lis, quamvis mioioia el sioe disciplina et perseverao- 
tia vitae booae, saltem ioterdum vei casu facereot, 
sicut micae de meosacadere solent. Uicera,passione8 
suot Domioi ex iofirmitate carnid, quam pro oobiB 
suscipere digoatus est. Ganes ergo qui ea liagebaot, 
Gentes sunt, quos homines peccatores et immundos 
dicebant Judaei, ettamen passiones Domini in Sacra- 
meotis corporis et sanguinis ejus, per totum jam 
orbem suavitale iambunt devotissima. Jam sinus 
Abrabae intelligitur secretum Putris <|uo post passio- 
oom rcsurgens assumplus est Dominus : quo eum 
portatum ab Angelis ideo dictum puto, quia ipsam 
rcceptioncm qua in secretum Patris abscessit, Angeli 
annuntiuverunt discipulis inlucntibus. Dicendo cnim, 
Quid slatis aspicientes in coslum (Aci. i, li) ? quid aliud 
dixerunt, nisi nullo modo posse oculoshominum us- 
que in illud penetraro secretum quo ibat Duminus, 
curo in conspcctu discipulorum ferretur in ccclum ? 
Jam cffitera secundum superiorem cxpositionem ac- 
cipipossunt : quia sccrelum Patris bene intelligitur, 
ubi etiam ante resurrectionem juslorum aninios vi- 
vunt cum Deo. Tanto enim vcrius uLique cst Deus, 
quanto nullo continetur loco, sicut et latroni dicluin 
est, Hodie mecum eris in paradiso (Luc xxiii, 43) : 
undenunquam recessit Dei filius, quamvis ab homi- 
nibus nunqnam recessit Dei filius, quaravis ab homi- 
nibus per susceptam carnem in civilate Judaeorum 
tanta pateretur. 

XXXIX. [Ib. xvii^ 5-10.] Quod dixerunt discipuli 
DominOy Adauge nobis fidcmy potcst quidcm intclligi 
hanc fidem sibi eos augeri postulasse, qua creduntur 
ea quae ooo videolur : sed tamen dicitur etiam fidcs 
rerum, quaodo ooo verbis, scd rcbus ipsis prassen- 
tibus crcditur ; quod^futurum est, cum jam prr epe- 
cicm manifestam se contemplandam pra^bebil t^anctis 
ipsa Dei Sapientia per quam facla sunt omnia {PmL 
ciii, 24). Dc qua fide rerum lucisque illius pr(R8Cu- 
tate' forsitan Paulusapostolus dicit : • Justitiaenim 
Dei in eo revelatur ex fide ia fidem » (liom, i, 17). 
Dicit enim et alio loco : c( Nos autem revelala facie 
gloriam Domini speculaotcs, io eamdem imaginem 
transformatur de gloria io gloriam, tanquam a Do* 
mini Spiritu » (II Cor, iii. i8). Sicut enim hic ail, de 
gloria ingloriam ; ita et ibi, ex fidein fidem : deglo- 
ria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminao. 
tur, in gloriam ipsius incommutabilis et inaoifesta) 



i Mss. paululum tibi re/ngerari, Forle, palaium #i6t,etc. * Quataor Mss. prMstntia, 



1353 



LIBEIl SEGUNDUS. 



1364 



veriUlis^ quft tanc eommQlati perfruenlur ; ita ex 
fide verborum qaibus nunc credimud quod nondum 
ridemus, in fidem rerum quain eteroum quod nunc 
credimus, obtinebimus. Secundum eententiam hanc 
etiam illud dictum est a Joanne in Epistola ad Par- 
tbos : DiUclissimif nunc filii Dei sumust et nondum 
apparuil quid erimus : scimus quia cum apparuerii, si- 
miles ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est 
(I Joan, III, 2). Unde enim nunc filii Dci sumuSf nisi 
quia potestalem dedil nobie fiiios Dei fieri, crcdenti- 
bus in nomine ejus (Joan, i, 12), ut videaiiius in asni- 
gmate (I Cor, ziii, 12) ? unde aulem lunc similes ei 
erimus, niei quoniam, ut ipsc ait videbimus, cumsicuti 
est ? Quod ctiam dictum est, Tunc autem facie ad 
faciem, 

lllam ergo fidem praesentis8im89 veriUitis plerisque 
noQ intelligentibus videri potest Dominus noster, 
discipulis suis non ad id quod petiverantrespondisse. 
Cum enim dixissent Domino, Adauge nobis fidem^ ait 
illis: ff 8i baberetis fidem tanquam granum sinapis, 
diceretis buic arbori moro, Eradicare el transplan- 
tare in roare, et obediret vobis. » Deinde sequitur : 
« Quis aulem vestrnm habens servum arantem aut 
paHceolem, qui regresso de agro dicet illi siatim, 
Traosi, recambe ; et non dicet ei,Para quod ccBnem, 
el prscinge te, et ministra mihi donec manducem el 
bibam,et post hec tu manducablsetbibes?Numquid 
gratiam habet servo iili, quia fecit qus sibi impera- 
Terat ? Non puto. Sic et vos cum feceritis omnia quae 
precepla sunt vobis, dicite : Servi supervacui sumus ; 
quod debuimas facere fecimus. » Quid hec pertineant 
ad id quod dictum est Domino, Adauge nobis fidemf 
difficiJe apparet, nisi intelligamue ez fide in fidem, id 
est, ex fide ista io qua ministralur Deo, in illam 
fidem eos significasse trnnsferri ubi fruantur Deo. 
Aogebitur enim fides, cum primo verttis prsdicanti- 
bus, deiode rebus apparentibus credetur. Sed illa 
contemplatio summam quietem habet,qu9in «terno 
Dei regno tribuitur ; summa veroquiee iila, prffimium 
est jastorum iaboram, qui in Ecolesi» roinistratione 
peraguntur. Et ideo, quamvis in agro aret servus aut 
pascat, boc est, in vita seculari vel terreua verset 
negotia, vel stultis hominibas tanquam pecoribus ser- 
viat ; opus est ut post illos labores domum veniai, 
boc est, Ecdesis societur ; laboret etiam ibi mini- 
strans Domioo suo donec manducet et bibat(nam et 
esuriens ille qussivit poma in arbore [Mattk, xxi, 
18, 19], et a Samaritana aquam sitiens postulavit 
[Joan. IV, 7]) : manducet ergo et bibat confessionem 
et fidem gentium, mini^lrantibus, hoc est, evangeli- 
lanlibas servis suis. Quo pertinet etiam illud i|uod 
de grano sinapis eis primo respondit, prius illos 
fidem habere debere prssenti vit« necessariam, quas 
roinima videtur quamdiu thesaurus est invasis ficti- 
libus, sed vi maxima effervet et germinat. Domious 
Doster Jesus Chrislus, qui vult pasci ministerio ser- 
vorum tuorum, hoc est, in suum corpus quasi ma- 
ctatos et manducatos transferre credentes, etiam hic 
pascit eos verbo fidei et sacramento passionis sus. 

Patrol, XXXV. 



Non enim venit ministrari, sed ministrare (MaUh, xz, 
28). Dicant ergo illi servi per sinapis granum arbori 
huic moro, hoc est, ipsi Evangelio crucis dominics, 
per poma sanguinea, tanquam vulnera in ligno pen- 
dentia, viotum populis prebltura '; dicant ergo illi 
ut eradicetur de perfidia Judieorum, et in mare GeU' 
tium vransferalur atque plantetur : hac enim dome- 
siica servitute csurionti et sitienti Domino ministra- 
bunt. Tunc demum quaeranl escis incorruptibilibos 
in astcrnum diviDffi Sapientiffi perfrui, cum dixerint, 
Servi supervacui sumus, quod debuimus faeere, fed- 
mus: nihil nobis operis restat ; cursum consuromavi- 
mus, agoncm perfecimus, superest nobis corona ju- 
sliliffi (II Tim, iv, 7, 8). Omnia enim dici possunt de 
iila inefTabili perlruotione veritatis : et tanto magis 
omnia dici possunt, quantominus digne dici aliquid 
potest. Nam et lux est illuminatorum, el requies 
exercitatorum,etpatria redeuntium, et esoa indigen- 
tiuin, et corona vincentium : et qufficumqQe bona 
temporaliier iranseuntia per creaturas partes error 
appetit infidelium» veriora in eternum manentia 
in Greatore omnium simul inventura est pietas filio- 
rum. 

XL. [Ib. XVII, 12-19.] In docem leprosis quos Do- 
minus ita mundavit, cum ait, Ite, ostendite vos sacer» 
dotibus, multa quffiri possunt qus merito quffirentes 
movent. Non solum de numero quid sibi velint quod 
decem sunt, el quod unus ex illis solus gratias agit ; 
beo enim libere quffiruntur, ut eliam non investigata» 
vel nihil vel non multum impediant intentionem le* 
gentis ; sed illa potius, cur eos ad sacerdotes miserit, 
ut cum irent mundarentur. NuUum enim eorumqui- 
bu8 haec corporalia beneficia prffistitit, invenitur mi* 
sisse ad sacerdotes, nisi leprosos. Nam et illum a le- 
pra mundaverat cui dixit : Vade, ostende te saeerdoU- 
buSt et ofjer pro te sacrificiu?» quod praecepit Moyses, 
in testimonium illis (Luc, v, 13, 14). Deinde qualis 
mundatio spiritualis possit intelligi eorum, quos in^ 
gralos exslitisse redarguit. Secundum corpus enim 
facile est videre posse hominem non babere lepram, 
ct tamen animi esse non boni: secundum significa- 
tionem autem bujus miraculi, conturbat considertn* 
tem, quomodo mundus dici possit ingratus. 

Quffirendum igitur cst quid ipsa lepra significet. 
Non enim sanati,'sed mundati dicuntur qui ea cirue- 
runt : coloris quippe vitium est, non valetudinis aut 
integritatis scnsuum atque membrorum. Leprosiergo 
non absurde intelligi possunt, qui scientiam veras fi- 
dei non habentes, variasdoctrinasprofitenturerroris. 
Non enim vel abscondunt imperitiam suam, sed pro 
summa peritia proferunt in iucem,et jactantia* ser- 
monis ostentant. NuIIa porro falsa doctrina est qu» 
non aiiqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inor- 
dinate permixta, in una disputalione vel narratione 
hominis, tanquam in unius corporis colore apparen- 
tia, significant lopram, tanquam veris faisisiiue co- 

i Rat. et Ms. Cisterciensii vinum popuiis prMbitura. 
2 Mss. noBln omi)p.9y jnetantiam : et paulo infraproco- 
lorum fuciSy linbeDl, eolorum toois. 

{Quarante^trois,) 



1355 



QUiESTIONUM EVANGBLIORUM, S. AUGUSTINI 



1556 



lorum faeis homana corpora variantem atque macu- 
tantem. Hi aulem tam vitandi sunt Ecolesi», ut si 
fieri potesiy longius remoti magno clamore GhriBtum 
interpelient : sicut isti decem sleterunt a longe^ et le- 
vaverunt voeem, dicentes : Jesu preeceptor, miserere 
nosiri. Nam et quod praeceplorem vocant, quo no* 
minenescioutrumquisquamDominuminterpellaverit 
pro medicina oorporali, satis puto sigoificare lepram 
falaam esse doctrinam, quam bonue praeceptor abs- 
tergit. 

Sacerdotium vero Judsoram nemo fere fldelium 
dabitat iigaram fuisse futuri sacerdotii regalis, quod 
est in Ecclesiff, quo coneecrantur omnes pertinentes 
ad corpus Ghristi, summi et veri principis sacerdo- 
tam. Nam nunc et omncs unguntur, quod tunc regi- 
bas tantum et sacerdotibus fiebat : et quod ait Petrus 
ad christianum populum scribens, Regale sacerdo- 
tium (I Petr. ii, 9) ; utrumque nomen illi populo con- 
venire declaravit^ quo illa unctio pertinebat. Cetera 
itaque vitia tanquam valetudinis et quasi membrorum 
animsatque sensuum, per seipsum interius in con- 
scientia et intellectu Dominus sanat et corrigit : do- 
ctrina vero vel imbuendi per Sacramcnta, vel catechi- 
landi per sermonem sonantem alque lectionem, ub 
color quidam intelligitur verus atquo sincerus, quia 
in promptu est et foris eminentissimus (non enim in 
occoltis cogitationibus, sed in manifestis opcrationi- 
bus hsso aguntar), Ecclesiae proprie contributa est. 
Itaque et Paulus voce Domini audita, Quid me perse- 
querii? et, Ego sum Jesus, quem tu persequcris ; ad 
Ananiam tamen missus est, ut iilo sacerdotio quod in 
Ecolesiaconstitutum est, sacramentum doctrins fldei 
perciperet, et verus ejus approbaretur color (Act, ix, 
4-19). Non quia non polest per seipsum Dominus 
omnia facere ; nam quis alius haec facit etiam in Ec- 
oIe8ia?sed at ipsa socictas congregatorum Gdelium, 
approbando tn invicem atque communicando verre 
fldei doctrinam in omnibus quae dicuntur verbis, vcl 
slgnantur sacramentis, tanquam unam speciem veri 
eoloris obdacat. Ad hoc etiam pertinel quod idem di- 
cit apostolus : c Deinde post annos quatuordecim as- 
cendi Jerosolymam cum Barnaba ,assumpto et Tito. 
Ascendi autem secundum revelationem ; et ezposui 
eis Evangelium quod pradico in gentibus, seorsum 
autem iis qui videbantor ^ : ne forte in vacuum curro, 
aot cucurri. » Et paulo post : « Gum coguoviasent, 
inquit, gratiam qu® dataest mihi Jacobus.Petrus et 
Joannes, qui videbantur columnaa essc, deiteras de- 
derunt mihi etDarnabaB societatis (Galat. ii, 1, 2, 9). 
Ipsa enim collatio unam doctrinaa speciem exclusa 
omni varietale monstrubat : quod saiubriter etiam 
Gorinthios monet, dicens, Obsecro autem vos^ 
fratres, per nomen Domini nostri Jesu Christi, ul id- 
ipsum dicatis omnes (Cor, i, 10). Gornelius etiam cum 

^ Editi, videbantur esse aliguid. Mfs. quatnor, videntur. 
Qui codices, aliique e Mss. Donadduot, esse aliguid: auod 
etiam ab antiiiuU CorbeieDsibui versioDis VQlKalse Bibliii 
abept ; neqae in grsBco texlu Apoetoli esl uisi, tois dokoitsi, 
id e^tjuxta AuguBliDi exposilioDeni iu Epibtola ad Gala- 
ta», eis qui emioebaut iu Eccte^ia. 



et elcemosynae ejus aeceptn, et preces ejus auditas 
ilii ab angeio nuntientur, propter doctrinaB tamen 
Sacramentorumquo unitatem ad Petrum jubetur mit 
tere, tanquam ilii et suis diccretur, Ite^ ostendite vos 
sacerdotibus. Nam et cum irent, mundati sunt. Jam 
enim ad eos venerat Petrus, scd tamen ipsi nondum 
accepto Baptismatis sacramento, nondum spiritualiter 
ad sacerdotes pervenerant ; et tamen infusione Spi- 
ritus sancti, ct admiratione linguarom eorum man- 
datio declarata est {Act, x, 44). 

Qua) cum itase habeant, jam faciie estetiam illud 
videre, fieri posse ut quisque in Ecclesie societate 
doctrinam integram veramque asseqoator, et omnia 
secundum catbolicsB fldei reguiam edisserat ', distin- 
guat a Greatore creaturam^ eoque manifestetur va- 
rietate mcndaoiorum tanquam lepra caroiese : et ta- 
men ingratus sit Deo et Domino mondatori suo ; quia 
elatus superbia, gratiarum agendarom pia bamilitate 
non sternitur, similisqueefficiturillis deqoibus dicit 
Apostolus, Qui cum cognovissent Deum^ non ut Deum 
magnificaverunt, aut gratias egerunt (Rom. i, 21). 
Quod enim dicit eos Deum cognovisse, osteodit qui- 
dem a lepra fuisse mundatos, sed tamen statim accu- 
sat ingratos. Ideoque lales in novenario numero tan- 
quam imperfecti remanebunt.Unumenimsi addatur 
ad novem, quedam effigies unitatis impletur : quo 
fit tanta completio, ot oltra non progrediator nome* 
rus, nisi rursus ad unum redeatur ; et baec per infi* 
nitatem numeri regula custodiatur. Novem itaque in- 
digent uno, ut quadam unitatis forma coagulentur et 
decem sint: unum autem noneis indigetutcustodiat 
unitatem. Quamobrem, ut illi novem qui gratias non 
egerunt, reprobi effecti, a consortio unitatis exclusi 
sunt ; ita onos ille qui gratias egit, unicaB EcclesiaB 
significatione approbatus atquelaodatus est. Et qoia 
iili erant Jodei, amisisse per superbiam dectarati 
suntregnum ccBlorum,ubimaxime unitas custoditur: 
itte vero qui erat Samaritanus, quod interpretatur 
Gustos, iili a quo accepit tribuens quod accepit, et 
quodammodo cantans illud de Psalmo, Fortitudinem 
meam ad te custodiam (Psal, lviu, 10) ; per gratiarum 
actionem regi subjectus, unitatem regni humili de- 
votione servavit. 

XLI. [Ib. XVII, 31.] Quid est quod dioit Dominus, 
Qui fuerit in tecto^ et vasa ejus in domo, non descendat 
tollere illa? In tecto est, qui excedens carnalia, tan- 
quam in aura libera spiritoaliter vivit. Vasa ejus in 
domo, sunt sensus carnales, quibas ad investigandam 
veritatem, quao intellecta capitur, molli otentes peni- 
tos erraverunt. Hujus ergo spiritualis viri jam vasa 
ista Tacant in domo ; quia mente corpori superemi- 
nens per aciem intelligentia tanquamin tecto posituo, 
perspicuitate sapientis veioti coelo apertissimo fruit 
tur. Gaveat ergo iste, ne in die tribulatiouis rursus 
vita camali, que per sensus corporis pascitur, de- 
lectatoB, ad vasa hujosmodi tollenda descendat. 

f Tres probaB notae Mss., secundum Catholiom regulam 
edisseral; omissso, firiri Aliup, secundum catholicam re- 
gulam edisserat. 



1357 



LIBER SECUNDUS. 



1358 



XLll. [Ib. zYii. 31. J QQid esl quod dioturn est, El 
f IM I» agro fueritj iimiliter non redeai relro ? Qni opo- 
imlur in Ecoleait, sicut Paulua et ApoUo planiat et 
rigat (I Cor, iv, 6), non respioiat apem sfficularena, 
eai renuQliavit. 

XLIII. |Ib. zvii, 32.] Quid Bigoifloavil uzor Loth? 
Eo8 qui in iribulatione retro respiciunt, et se ab spe 
divioc promissionie avertunt. Et ideo slatoa salis 
facia eat, ot admonendo hominee ne hoc faciant, tan- 
quam condiaicor eorum ne eint fatui. 

XLiV. [Ib. zvii, 34, 35.] Qui sunt in illa nocU liuo 
in leclo^ el dmm molentei in liJittm, et duo in agrOy de 
qoibus omnibus binis singuli aesumontur, etsinguli 
relinquentur ? Tria genera hominum hic videntur, si- 
gnificari : unum eoram qui otium et quietem eligunt, 
oeque negoiiie eaBCularibue ncque negotiis ecclesia- 
eticie occapaii ; quc illorom quies lecti nomine signi- 
ficata esi : alterum eorum qui in plebibusconstituli 
regaotur a doctioribue S agentee ea qos sunt hujus 
csculi ; quos et feminarum nomine sigQilicavit, quia 
eonsiliie, ut dizi, peritorum, regi eii ezpcdii ; et mo- 
ientes dizit, propler temporaliom negoliorumorbem 
atque circoitam ; quas tamen in onum molentes dizit, 
in quantom de ipsiB rebos et negotiis suis prffibent 
osibas Eccleeic : teriiom eorum qui operantur in 
Ecclesis miniBterio lanquam in agro Dei, de qua agri- 
coltura Aposlolue loquitur (1 Cor, iii, 9, 9). In bie 
ergo tribue generibuBbinasuntrursusgenora hoini- 
nnm in singoliB, ei pro robore soarum virium diB- 
cernontor. Cum enim omnes ad EcdesiiB membra 
pertinere videantur, adveuiente tamen tentatione tri- 
bulatioois, eteziliiBquisunt inotio, et ez illis qui 
eont in negotiis 8«culi, etez illis qoi Deo ministrant 
in EocIeBia, aliqoi permanent, aliqui cadunt : qoi 
permanent aBsumontor, qoi cadunt relinquuntur. Er- 
go unus astumelurf ei unut relinquetur^ non quasi 
de duoboB hominiboB dictum eet, sed de duobua 
generibns afTectionom, in singulis generibos trium 
profetsionum. Initta ergo nocte dizit, io illa tribula- 

iione. 

Ad ipsatriageoeraqoaB aBsomootur, pertinere ar« 
bitror etiam tria ilia nomina virorom sanctorum, 
qooe BoloB liberandos Ezeohiel propheta proountiat, 
ICoe, Daoiel et Job (E%ech. ziv, 14). Videtur enim 
Noe pertinere ad eoe per quoe Eociesia regitur ; Bicut 
per itlum in aquis arca gubernata est {Gen, vii, 7), 
qo« figuram gestabat Bcclesi». Daniel autem, qui 
elegil cmlibcm vttam, id esl noptias terreoas contem- 
pBit, ai,8icutdicit ApoBlolus, sioe Bollicitudine vivo- 
ret, cogitans qu« sunt Dei (1 (Jor. vii, 32, 34), genus 
eorum signiGcai qui 8antinotio,sedtamenrortiB8imi 
in lentationiboB, ot possiniasBumi. Job autem quia 
ozoremet Blioa habuit, et amplas terrcnarum rerum 
copiae {Job i, 1-3), ad iliud genue pertinet, cui ino- 
lendioum depotatom esi, Bcd tamen ot Bint fortissimi 
io teotationtbos^ sicot ille foit ; non enim aliter assu- 
mi poterunt. Nee poto OBBe alia genera Lominum 
qoibOBConstat Ecclesia, quam ista tria, habentia bi- 

i Rat. et qolnqae Maa., deetoribut. 



nasdifferentias,prop(eras8umptionemetreIiciionem; 
quamvis in singulis multae sludiorom voluniatomque 
diversitatea, ad concordiam tamen onitaiemquecon- 
currentes, possint inveniri. 

XLV. [ib. zviii, 1-K.] Quid est quod ad seroper 
orandum et non deflciendum, de jodice iniqoo voluit 
parabolam ponere, qui cum Deum non timeret, et 
hominem non revereretur, vidue tamen assiduis in» 
terpellaiionihuB cessit, ut eam vindicaret, ne eibi ab 
iila taediom lieret ? Nam hoo est qood ait, Ne oeniens 
suggillel me, Quooiam parabolas Dominos aot Becoo- 
(ium simililudinem aliquam ponit ; sicut de eervo illo, 
cui dominus dimieit quod ratione reddila debere in- 
ventuB e8l,et ipse conservo suo dilationem ealtem 
dare noluit {Matlh. zviii, 23-35) ; et de feneraiore» 
qui cum duobus debitoribus donasset qood debebant, 
abeoplusdilectusest cui plus donavit (Lu^. vii, 41« 
43); elde homine qui habebat duos filioB, roajorem 
inagro sibi propinquantem, minorem aulem in lon- 
ginquo luxuriantem (M. xv, 11-32) ; et innomerabilia 
hujusmodi : de hJB enim, in quantum similia sunt, 
ducitur intellectuB ejus rei, cui adhibentur, inBinoan- 
d(B aut requirende *. Auiex ipsa disBimilitudine ali- 
quid probat, veluii est illud, Quod sifenum agri^ quod 
hodie e$l et crat in clibanum mUtiiur^ Deus sie vestU^ 
quanto magis vos^ modicx fidei (Matth. vi, 30) ? Ad hoo 
genus pertinct etiam illud quod de servo ait, cai do- 
minusdenuntiaverat ut a villicalu removeretur : frau- 
dem quippeille fecit dominosuo, ut falsatiB chirogra- 
phis, debitoribus eJuB, qusntum commodum visum 
est, relazarct. Neque nllo modo nos DominoAot aibi 
fraudem faciumus hortatur : sed si qui fraodando 8il)i 
providitin posterum, Jaudatum eum dicit a domino ; 
quanto majore alacritate sibi providere debent in 
sternam vitam, quibus ut justeoperenturjubeturde 
mammona iniquitatis (Luc, xvi, 1)? quod boo loco 
ezpositum esl (Supra, qwest, 34). Ad hoc geoos per- 
tinet et ille qui non propter amicitiam, sed ut tedio 
careret, jani dormiens ezcilatur, ut tres panes com- 
modei amico suo. 8i enim ille moleetia compulsus 
dedit, quanto magis Dcus, qui servos suob diligens, 
otpetamuB hortatur, dabit bona petcntibuB se (Matth, 
VII, 7-11)? Itaqueiliud superiuBgenusbiBverbis ad- 
jungi polesi^ Sicut illud, ita et illud : hoo autem po- 
sterius hie verbis, Si illud, quanto magis iliud ? aut, 
Si non illud, quanlo minus illud ? sed alicubi obsoure, 
alicubi aperte ista ponuntur. Ilic ergo iniquus judez 
non ez siroilitudinc, sed exdissimilitudineadhibitus 
est, ut oBtenderet DominusquantocertioreB esse de- 
beant qui Deum perseveranter rogant, fontemjustiti» 
atque misericordiflB, vel si quid ezcelleniius dici aut 
audiri potest, cum apud iniquissimum judicem usquo 
ad efFectum implendi desiderii valuerit perseverantia 
deprecantis. 

Ipsa vero vidua potest habere siroiliiudinem Eccle* 
siae, quod desolata videtur donec veniat DominUB, qui 
tamen insecreto otiam nunccuram ejus gerit. Si au- 

i Sic Mfs. At editi, cui adhibentur ad myiterium inti- 
nuandg aut requirends veritatit. 



1359 



QUiESTlONUM EVANGEUORUM, S. AUGUSTINI 



1360 



lem movet cur elccti Dei se Tindicarl dopreceatur, 
qaod etiam io Apocalypei Joannis de martyribus di- 
citur (Apoc. Ti, 10), cum apertissime moneamur ut 
pro nostris inimicieetperseculoribusoremud (^a/M. 
▼, 44); intelligendum est eam vindiolam esse justo- 
rum, ot omnes mali pereanl : percuntautem duobus 
modis ;aut conversione ad jusliliam, aut amissa per 
eupplicium polestate, qua nuno adversus bonos, 
quamdio hoc ipsum bonis expedily vel temporaiiter 
aliqoid valent. Itaque etiamsi omnes homines oon- 
verterentur ad Leum, inter qaos sunt etiam inimici, 
proquibosjabemurorare; diaboius tamen, qui ope- 
ralur io filiis dirfidenliae (Ephes, ii, 2), remanerel in 
ssculi fine damnandus : quem finem justi cum venire 
desiderant, quamTis pro inimicis suis orent, tamen 
Don absurde vindictam desiderare dicuntur. 

XLVI. [Ib. XIX, 12-27.J Uomo quitiam nobilisabiit in 
regionem longinquam accipere sibi regnum, et reverti : 
ipse Dominus noster Jesus Ghristus iotelligitur. Regio 
longinqoa, Bcclesia Gentium usque ad fines terrae. Re- 
verti tamen se dicit : abiit enim, ut plonitudo Gentium 
intraret; revertelur, ut omnis Israel salvus fiat(Hf7m. 
XI, 25). Per deoem mnas, Legem significat propter 
Deoalogom. Decem autem servoa, quibus sub illa po- 
sitia gralia prssdicata est. Sio enim inteiligendum est 
eis datas muasad usum, cum intellexerunteam ipsam 
Legem remoto velamine ad Evangelium pertinere. 
Givea ejas qui post eom miserunl legationem,dicentes 
80 nolleot regnet sibi, Judsi sunl, qui etiam post re* 
aorreotionem ejus miseront persecutores Apostoiis \ 
et pradicationem Evangelii respoerunt. Rediitautem 
tccepto regno, quia in manifeslissima et eminentissi- 
mtclaritate ventorus est, qui eis humiiis apparuit, 
00 m diceret, Regnum meum non est de hoc mundo 
(Joan. xvui, 36). Quod autem servi reddenlea ratio- 
nem ex eo quod acceperant, laodantur qui iuorali 
Bont, eignificat oos bonam reddere ralionem,qui bene 
osi aunt eo quod aoceperuot, ad augendas divitias Do- 
mini per eos qui credontin eum. Qood qui facero no- 
luntyin illo significati sunt qui mnam soam in sodario 
aervavit. Sunt enim homines hac sibil porversitale 
blandientes ut dicant : Sufficit ut de se unusquisque 
rationem reddat ; quid opos est aliis prsdicare aut 
ministraro, ut etiam deipsisreddere rationsm quis- 
qoe cogator, cum apud Dominum etiam illi sint 
inexcusabiles quibus Lex data non est, neque audito 
Evangelio dormierunt, qoia per creaturam poterant 
oognoscore Creatorem« ct^us invisibilia, a constitu- 
tione mondi, per ea qose facta sont, intellectaconspi- 
oiontor {Rom. i, 20)? Hocest enim quasi metere ubi 
non seminavit ; id est, etiam eos impietatis reos to- 
nere, qoibos verbom Lej;is aut Evangelii non mini- 
atratom esL Hoc autem veluti periculum judicii devi- 
lantes, pigro languore a verbi ministraliooe con- 
quioicunt; et hocest quasi in sudario ligare quod 
aoceperunt. Mensam quo daoda erat pecunia, profes- 
sionem ipsam religionis accipimus, quee tanquam pu- 

1 Rat. cl duo Mss., immiserunt ptrsecutiones Aposloiis : 
moique alii tres e M&i., et prjedicatores Evanffeiii, etc. 



blice proponitur ad usum necessariom saloti. Qood 
aolem unus eorom qoi bene osi sunt, decem acqoisi- 
vit, et alter qoinque, significateos esso acquisitosia 
gregem Dei, a quibus ipsa Lexper gratiam intellecta 
est; sivequiaDecalogo contineiur, sive quia ille per 
quem lata est, librosquinqueconscripsit : ad hoc per- 
tinenl et decem et quinque civitates, quibus eos pre- 
ponit. Multiplicatio enim intelligentie in ipsa varie- 
tate, qu8B de unoquoque praecepto vel de unoquoqoe 
libro pollulat, ad onum redacta, quasi oivitatem facit 
viventium rationumasternarum. Eslenim civitas, non 
quorumlibet animantium, sed rationaiium multitodo, 
legia unios societate devincta. Qood aotem ab illo qui 
uti noluit, aufertur quod acceperat, et ei dator qoi 
decem habebat, significatur et ilium posse amittere 
munus Dei, qui habens non habeiy id est non otitor ; 
et in eo augeri qui habens babet, hooest beno utitor. 
Inimicos ergo soos quos jubet coram se interfici, 
sigoificat impietatem Judaeorum qui ad eom converti 
noluerunt. 

XLVil. [Ib. xviii, 25-27.] Quid est qood ait, Fdci- 
lius est camelum per foramen acus lransire,quam divi' 
tem intrare in regnum Dei ? Divitem hic appelat copi- 
dum rerom temporalium et de lalibos superbitntem. 
Hisdiviiibos contrarii sunl pauperea spiritu, quorom 
ost regoum cmlorum {Matth. v, 3). Nam eo manifesta- 
tor omnes oupidos, otiamsi faouitatibus hujos muodi 
oareant, ad bocgenosdivitum quod est roprehensum 
portinere; quia postea dixerunt qui audiebant, El 
quis polerit salvus fieri? cum incomparabiliter major 
turba sit paoperom : videlicetinielligentesin oo no- 
mero deputari etiam illos qui qoanqoam talianon ha- 
boant, tamen babendi copiditate rapiontor. Seneoa 
est aolem, facilios Ghristom pati pro diloctoribos s«- 
coli, qoam diloctorea ssooii ad Gbristom poaso con- 
verti. Gameli aotom nomino se inteiligi voluit, qoia 
homiiiatos onera sostulit. In quo enim manifostiua 
inteiligitur, quam in ipso, quod scriptom est, 
Quanto magnus es, humilia te in omnibus {Eccii, iii, 
20)? Peraoomaotem,ponctionessigoificat; perpon* 
ctionos, dolores in passione susoeptoa : foramen ergo 
aooB dicit angostias passionis. Qood autem ait, Qux 
impossibilia sunt apud homines^ possibilia sunt apud 
Deumf non ita accipiendum est, quod cupidi et so- 
perbi, qui nomine iilius divitis significati sunt, in 
regnum codlorum sint intraturicumsuis cupiditatibus 
etsuperbia : aod possibile est Deo, ut per verbum 
ejus, siout el jam factum osse, etetiam quotidie fleri 
videmuB, a copiditate temporaliom ad charitaiem 
aetornorom, ot a pernioioaa superbia ad humilitatom 
saloberrimam convertantur. 

XLVIII. [Ib. XVIII, 35-43.] Possemus de propin- 
quantibus ad Jerioho sio intelligere, ul jam indc 
egressi, propetamen>dhuce8sentadeam civitatem : 
quod quidem minus ositate dicitor, sed tamen videri 
po8eithocdictom,qooniam Matthasos egredientibus 
eisab Joriohodicit illuminatosdoos oascos qoi joxta 
viam sedobant (lfa<(A. XX, 29-34). De numero qoippe 
nulla est qucstio, si alter Evangelistarum de ono ta- 



L- 



1361 



LIBER SECONDUS. 



1363 



coit, unios ramiuisceQS. Nam etiam Marcus unum 
commemorat, com et ipse egredienlibus cis ab Jeri- 
cho dicat illominatum, cojus et nomcn dixit et pa- 
trem {Mare, x, 46-52): ut intelligamus eum fuisse 
notissimom, alterum ignotum, ut merito iile notus 
etiam solus decentereommemoraretur. Sed quoniam 
qum coosequontur in Evangelio eecundum Lucam, 
apertissime ostondunt illud quod ipse narrat adhuo 
venientibus eis Jericbo faclum esse; nihilaliud restal 
inielligere, niai bie eese faclum hoc miraculumi se- 
mel in uno c«co, dum adbuc venirei in illam civita- 
tam, et iterom in duobus cum inde egrederelur : ut 
iliud oaum Lucas, iliudalterumMatlbeusenarraret; 
oeqoe boc aine aliquo sacramenlo. Si enim Jericho 
Lonami et ob hoc mortaiilatem interprclamur, morli 
propioquans Dominue, Judeia aolis lumen Evangelii 
josaerat pradicari, quossignincavit ille unus cscue 
quem Lacas commemoral : a morteautem resurgens 
atqoo disoedens, et Judnis et Gentibus, quos duos po- 
poloe sigoifioare videntur duo oaci commemorati a 
MalthKo. 

[Ib. zix, 45, 46.] (a) Templom in Evangelio ipsum 
homioem intelliges, vel etiam adjuncto corpore cjue, 
qood eat Eoclesia. Seoundum autem iliud quod est ca- 
put Ecclesin, dictum est, Solvite templum hoc^ ei in 
iriduo suscitabo illud, Secundum id vero quod etiam 
mdjoncta Ecclesia intelligitur templum, videtur di- 
xiose, Auferte ista kinc : seriptum est, Domus mea do* 
mu$ oratumit voeabitur ; vos autem fecistis eam domum 
negotiatumis^ vel speluneam laironum {Joan. ii, 19, 
16). Signiflcavit enim futuroa in Ecdesia, qui sua ne* 
gotim potioe agerent, Tel receptaculum ibi haberent 
ad occoltanda scelera soa, qnam utcbaritatem Ghri- 
sti sequerentor, et pecoatorum confessione acoepta 
venim oorrigerentur. 

XUX. [Ib. XX, 36.] Ad id qood dixit, Non enim 
ulira ineipiunt mori; quia connubia propter fllios, fl- 
lii propter tucoeseionem, euceeBio propter mortem : 
mbi ergo mors non eat, neque connubia. Sicut enim 
nonc eermo noster decedenUbos et succedentibus syi- 
imbis peragitor atque perflcitur: ita et ipsi bominea 
qoorom eermo est, decedendo ac succedendo per- 
agantatqueperflciuntordinemhujusseculii quitem- 
pormliom rerum pulohritudine contexitor. In illa au- 
tem vita quooiam Verbum Dei quo fruemur, nulla 
deceseione et socceasione syllabarum completur, sed 
omnia qua habet eemper manendo simul habet; ita 
|Murticipc8 ejus, quibus ipsum eolum erit vita, ne- 
qne morlcndo sibi decedent, neque nascendo suc- 
cedent. 

L. [Ib. XXII, kOet 41.] Quod dixitDominus disoipu- 
lie, Orate ne intretis intentationem : etipseaoulsus est 
ab eis quantum jactus est lapidis : tanquam hoc eoe 
mdmonoerit, ot in eum dirigerent lapidem, id est, 

(a) Haoe in tempium annotalioaem AugustiDoi in prse- 
fixo hoic operi QuflBttioDam eleDcho non receooet. Apud 
Lov.ineipit tie, « Templom io ETaDgelio ipsum Deum ho- 
aunem factam intelligefl : » at alii codicea nec « Deum » 
addoot, nee « factom. » 



oaqae ad eom perducerent inientionem Legis, qa» 
scripta erat in lapide(£xod. xxxi, 18, et xxxiv, 4, 
28). Usquead illum enim potest pervenire ille lapis: 
quoniam flnis Legis est Ghristue, ad justitiam oroni 
credenti [Rom. x, 4). 

L1. [Ib. XXIV, 28.] Quod scriptum est de Domino, 
Finxitse longius ire^ non ad mendacium pertinet. Non 
enim omne quod fingimus mcndacium est: sed quando 
id iiogimus quod nibil signiflcat, tuncest mendaoium, 
Gum autem Gctio nostra refertur ad aliquam signifl- 
calionem, non esi mendacium, sed aliquaflgura ve- 
ritalis. Alioquin omnia quae a sapienlibas et sanctis 
virie, vel etiam ab ipso Domino flgurate dicia sunt, 
mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum in- 
tellectum non subsislit vcritas talibus dictis. Non 
enim homo qui habuil duos fllios, quorum junior, ac- 
cepta parte patrimonii sui, profectusestin regionem 
longinquam, el cstera qus in illa narratione con- 
texuntur iLuc. xv, 11 32), ita dicuntur tanquam vero 
fuerit quisquam homu qui hoc in flliis suis duobus aut 
passus sit,aut fecerit. Ficta sunt ergo ista ad rem qoam- 
dam signiflcandam, tam Iongelatequemajorem,et lam 
incomparabiliter difTerentem, ut per illum flctumhomi- 
nem Deus verus intelligAtur. Sicut autem dicta^itaetiam 
factaflnguntur sine mendacioadaliquamrem aignifl- 
candam : unde est etiam illudejusdem Domini, quod 
in flci arbore quaesivit fructum eo tempore quo illa 
poma nondum essent {Marc. xi, 13). Non enim du- 
bium est illam inquisitionem non fuiase veram : qui- 
vis enim hominum soiret, si non divinitate, vel tem- 
pore, poma illam arborem non habere. Fictio igitar 
quae ad aliquam veritatem refertnr, flgura eat : qua 
non refertur, mendacium est. Quid ergo signiflcat 
quod se ire iongius Domidus fluxit, cum comitaretar 
discipulis, exponens eis sanotas Scripturas, utrum 
ipse esset ignorantibus? quid, putamus, nisi quia bo- 
spitalitalisofflcio ac suam cognitioQem pervenireposae 
homines inlimavit ? ut cum longius ipse ab hominiboa 
abscesserit super omnes ccbIob, tamen ita cum eia 
sit qui h89c exhibent servis ejus, ut cum dicere coBpe- 
rint, Domine^ quando te vidimus hospitem^ et aiduxi» 
musf tanquam eum scilicet qui longe abscesserat : 
respondeatille, Cum uniexminimis meis fecisiis, mihi 
fecistis {Matlh. xxv, 38, 40). Tenet ergo Ghristum ne 
longius ab illo eat, quisquis catechizatus verbo, in 
omnibus bonis ei qui se catechizat oommunicat; sicut 
ApoBtolus dicit, Communicet qui catechiTMtur verbo *, 
ei qui secatechizat^ in omnibus bonis {Galat, vi, 6) : et 
alio loco cum dixisset, Secesiitalibus sanctorum com- 
municantes ; statim subjecit, HospitaliltUem sectantes 
(/tom.xn, 13). Et isti eDim catechizati erant verbo, 
cum eis exponerct Scripturas, ct quia hospitalitatem 
sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scriptu- 
rarum non co^noverant, in panis fractione cogno- 
Bcunt. Non enim auditores legis justi sunl apud Deum, 
sed factores legis justiflcabuntar {!d, ii, 13). 

1 SicEr. Lugd. Veo. Lov., et iu aliis locii ipae Augus- 
tiDUB. In B., verbum, M. 



1363 ADMONITIO IN LIBRDM SEPTEMDECIM OU^TIONOM SUPER MATTHiEDM 1364 

[Ib. xxiii, M.] (a) Quod DomiDum in passione xxvii, 28), Bigoifioati sant hi baereticiy qui cum 
exuernntveste propria, et induerunt fucala {Haiih. aiunt non verum corpus babuisse, sed flctnm. 

(a) IftbflBcaDDotatiiiQcuIaneqnecomputatur in EleDcho reperitur. Abosl ab editis Am. ptEr. Al apud Rat. Decnon 
superins proposito, neque hic omoiboa io Mes. ; sed in in Ms. Sorbonico pertioet ad subsp.qaeateiu librnm Qus8- 
plurimis tameo atque etiam iu Corbeicosi aatiquiegimo tionum in Maltbseum. 



ADMONITIO 



IN LlB:iDM SEPTEMDECIM QU.ESTIONDM SUPRR MATTH^DM. 

Ut hic exhibeatnr interAugustinigermana opera, nec tamen ipsius, uti solet, Augustini nomine praenoletur 
istealiusQueslionumin Mattheumliber, nontemerentnequcfrustra. Nempestilumin primis etresoongruere 
Augustinocensent post Erasmum LovaaiensesTbeologi. Deinde fragmenta ejusdem libri qusdam cum nomine 
Auguetini profert Rabanus Maurus in iib. 4 Gommenlarii super Mattbasi Evangelium, quem ipse circiter 840 
Chriati annum,collccti8hincinde veterumexpositionibus, ooncinnabat. Denique inlodiculooperum Augustini 
Possidiano, qui per Joannem Uiiromerium ez Viilariensi codice vulgatue est, recensentur pag. 5 Quaestiones 
Evangeliorum lib. 2; mozque, Annotationes aiiquot in Matthseum lib. 1. 

Attamen, quod merilo moveal, bujuslertiilihri nihilmeminilAugustinusin Eetractationibus, cumque libros 
Quffistionum in Evangeliaduos tantummodo recognoscat, jn eos redactas dicit, quas tum super Matthaeom tum 
super Lucam quostiones dictaverat : et monct postmodum, quae de supra diclis Evaogelistis loca exposita 
foerint, prologumsuom adjunctisatque annumeratis eisdem qufistionibusindicaro. Habes retractationem t. i» 
col*634, etquastionumomnium Elenchum sub Prologoperno8restitutum8upra,hocco tomo,pag. 132i.Sicvero 
etiam in libriQusstionumoctoginta Irium recognitione, omnesetBingulasezordinequffistlones, ne unaquidem 
omissa, recensere ipsum non piguit. Qua profecto diligentia cavebat S. Dootor ne ejus nominc qusstionee 
aliasquaslibet reciperemus;neve librarii, quod in eoscriptigenereliberiuscommittebant, Bpuriasappendices 
operibus ipsius assuerent. 

Neqne vero existimare licet lertium huno llbrum Eetractationibus posterius editam, ob idque in iis non 
recensitum fuissc. Quippe zizaniorom parabola hic exponitur longe secus quam soleret ab Augustioo, ez 
tempore prssertim Garthagineneis Collationi«, in qua Donatista, Catholicis reolamanlibus, id vehemenier 
affirmabant, quod in bujus libriquaestione il,n.l,dicitur,agrum ipsum,nonEccle8iam,8ed mundum Domino 
interpretanle intelligeodumesse, ut videre est in Actis GoUationis, part. 3, capp.258, 205 et sequentibus. Qua 
de re Augustinus in lib.70, cui tiiulus, Post collationem ad Donatistas, cap. 8 : Diu contenderunt, inquit, 
dieenies zixania^ qum cum Iriiico limul crescere mque ad messem permissa sunt, nan in Ecclesia, sedin mundo esse, 
eontra intellectum murlyrisCypriani quidixit, Elsi videniwr in Ecclesiaesse %izanidf non tamenimpediri debet aui 
fides autcharifas nostra. Quid quod isto auctorinquaestione 12. n. ^^responsum illud patrisfamilias zizaniaanto 
messem evelli prohibcntis, non modo non torquet in Donatistas more Augustini, sed intcrpretatur eo pacto 
ntin illoB torqueri non valeat ? quandoqiiidem de non auferendiB ezhac vita bominibuslsermooem baberi 
putat. 

Accedit Bilentium Eugypii abbatis, qui olim, id est ineunte sexto sficulo, cum ex Auguslini operibus 
amplissima collectan eorumvolumina compararet, descripsitexduobusprscedentibuslibriBquaeBliones plnres, 
Bcilicet ex primo saltem quatuor, ez secondo octodccim : nec tamen quidquam ex hoctertio libro decerpisse 
a nobis deprehenditur. 

Quod veteroBCodices Bpeclat, quidamduospriurcslibroscontinentsine tertio;nonnuIIitertiumhunc duobus 
illis proxime subjectum exhibent oum hocco titulo, Incipiunt quxstiones Evangeliorum^ non addito nomine 
Augostini* Istiussecundi generi8ex9tatexempInrunumGorbeienscanteannos,utvidetur,nongentos8criptum : 
prster Gisterciensem codtcem multo recentiorem, qui licet non eumdem titulum praeferat, hoc tamen cum 
Gorbcitinsi coovonit, quod prsdictum librum nonattribuit Augustino. 

Ad extremum Indiculo Possidii in optimffinotie Mss. diligenterexplorato, id quod sola Ulimmeriana editio 
habet de sobsequenti opere, nuequam reperimus. 



s 



QU^STIONUM 

SEPTEMDECIM 

IN EVANGELIUM SECUNOUM MATTB 

Ctbrr mm. 



QvMST» I. [Matth. eap. ii, f 16.] Quod dictam est, 
oocisos iDfBQtes abimata et infra, Bigaificatam est hu- 
miles habentes 'geminam cbaritatem, tanquam par- 
Tulos bimos posse mori pro Cbristo. 

II. [Ib. X, 27.] Quod dico vobis in tenebris, id est, 
com adbue in timore carnali estis, quia in tenebrisest 
timor ; dicile in lumine, boo est, in fiducia verilatis, 
acceplo Spiritu sancto : Et quod in aure auditis, pras* 
dieaie super tecia, idest, quod in seoreto audiiiH, cal- 
ealo carois domicilio prsedicate. 

III. [Ib. X, 34-36.] Nolite arbitrari quia venerim 
pacem mitlere in terram ; non veni pacem miltere, sed 
gladium: venienim separare hominem adversus palrem 
suwn. Quia renuntiat quis diabolo, qui fuit fllios ejus, 
Ei /iliam adversus matrem suam : plebem Dei adver- 
808 mandanam civitalem, hoc est perniciosam generis 
hamaol sooietatem, qaam nunc Babylonia, nunc 
iEgypto, nonc Sodoma, naoc aliis atque aliis nomini- 
bos Scriptura signiflcat. Nurum adversus soerum: 
Ecclesiam adversus Synagogam, qu« socandum car- 
nem Gbristam peperit sponsum Ecclesi». Dividuntur 
antem gladiu spiritas, quod est verbam Dei [Ephe:, 
▼I, 17). El inimici hominis domedici ejus : cum quibus, 
nnteaconsuetudine implicalas erat. 

IV. [Ib. VIII, 1-3.] Quod autem descendens demontCi 
poateaqaampraeoepta illic discipulis et mallitudini de- 
dit> leprosum statim^ exlendens manum suam; curat ; 
significat eos qai de illis implendis dubilabant, sao 
aozilio ab hc^asmodi varietate mundari. 

V. [Ib. viu, 20.] Quod Dominas dixit scribaB qui 
eam sequi voluit, Vulpes fooeas habent, et volucres 
ceeii iabernacula ; Filius autem hominis non habet ubi 
eaput iuum reclinei^ intelligitur miracalisDomini com- 
motos propter inanem jactanliam eom sequi voluisse, 
qoam significant aves : finzisse autem discipuli ob- 
seqoiam, qoa fictio vulpium nomine significata est. 
Reetinatione vero capitis humilitatem suam signifi- 
cavit» qoa in illo simulatore ac superbo non babebat 
locam. 

VI. [Ib. vui, 22.] Uimiiie mortuos sepelire moriuos 
iuas. Mortuos bic non credentes dixit : mortuos autcm 
tuos^ qui nihilominus sine fide de corpore exirent. 

VI !• [Ib. X, 14.] Excutiie pulverem depedibus vestris : 
ot ad contestationem laboris terreni, quem pro illis 



inaniter suscepiesent ; aut ul ostenderent uflqoe 
adeo se ab ipsis nihil terrenum qosrere, ot etiam 
pulverem de terra eorum sibi non paterentar adheo-* 
rere. 

VIII. [Ib. X, 16]. Estote ergo prudentes ^icut serpen^ 
tes: ad cavendum malum, in capite custodiendo, 
quod est Christus. Nam serpens totum corpos pro 
capite objicit persequenti : vel quod per angustias se 
coarctans veteri tunica exulus innovatur. Qood imi- 
tantur qoibus dictum est, Intrate per angustam por» 
tam {Matth, xu, 13) ; cum vetere homine exuuntor» 
Nam si cavendum malum ita moneret, ot violenter re- 
sistendum esset malis, non sopra dixisset, Mitio vos 
sicut oves in medio luporum. Simplices autem sicut co- 
lumbas esse voluit, ad nulli nocendum. Nam hoo ge« 
nus avis nullum omnino animalium necat ; noa solum 
grandium, contra qu» vires non babet, sed etiam 
minutiss>imorum, quibus etiam perparvi pasierea 
aluntur. Est autem omnibus irrationalibos animaoti* 
bus ana qusdam inter se societas» sicot etiam ratio- 
nalibus sua, id est bominibus, noo solora seoom, aed 
etiam cum Angelis. Discuntergo ex similitodine co^ 
lombarum nulli prorsus nocere ad societatem soam 
pertinenti participatione rationis. 

IX. [Ib. XI, 25.] Confiteor tibi, Pater, Domine cmli 
et terras. Notandum oonfessionem poni in laode Dei. 
Non enim peccata Dominus confitebator, qua nolia 
habebat, presertim quia eum exsultatem hoc dizisse 
alius evangelista commemorat (Luc. x, 21) : qoan- 
quam et verba ipsa quae dicit non habeant dobi« 
tationem, quod in laude Dei dioantur. Ergo confes- 
sionem vocat Scriplura generaliter quidquid mani-» 
feste, sicut cernitur, enuntiatur. Nam et illod quod 
ait, Si quis me confessus fuerit coram hominibus, con-* 
fitebor el ego eum coram Patre meo (Matth, x, 32) ; 
vel sicut alibi est, coram Angelis Dei {Luc. xii, 8) : 
non otiqoe peccata confitetur qui Ghristom conflte- 
tur. Qnod si propterea putant aliqui confessionem 
vocari, qui pro crimino objiciatur Christi nomen 
tempore persecutionis ; numquid ita etiam Ghri* 
stus coram Patre vel coram Angelis hominem qui se 
confessusfuerit confiletur? Esl eliam in Ecclesiastico 
ita positum, Et hec diceiis in confessione^ Opera Do^ 
mini universa^ quoniam bona valde {Eccli. zxxii, 20^ 



ADHONITIO PP. BBNIDICTINORUM. 



Qaasiionam teptemdecim in Matth. liber ad eoBdem oodices coHatus est ac priBcedeas opus Qusst. Evang., exceptis 

MiehaeUQO et Arnulfemi, io quibus hic iiber dod reperitur. 

Comparavtmus prseterea eas omnes editiones inilio Retractationum^ /. 1, memoraias. M. 



1367 



QDiESTlONUM SEPTEMDECIM IN MATTHiEUM, S. ADGUSTINI 



1368 



21). Qao in loco indabitanter Dei laudes exaggeran- 
tur. Haec dicta sunt propter imperitiam fratrum, qui 
cam legente lectore audiunt hoc verbum, pectorasta- 
tim tandunt, non altendentes quo loco dicatar, quasi 
non possit nisi peccatorum esse confessio. 

X. [Ib. zii, 1, l-8.]Nolandumde eoquod illicitcfa- 
ctum videretur Judffiis, quod discipuli sabbato spicas 
evulsisaent, unum exemplum datum regias potestalis 
de David, alterum sacerdolalis de iis qui per mini- 
aterium templi sabbatum violant: utmullo minusad 
ipsamevulsarum sabbalo spicarum crimen pcrlineat, 
qui veros rex et verus saccrJos est, et ideo Dominos 
sabbati. 

XI. [Ib. XIII, 25-30, 36-43.] 1. Cum auUm ilormxrent 
fiomines, venil inimieus ejus et superseminavit ziMnia 
in medio tritici, et abiit, Gum negligentius agorQnt 
prepoaili Ecclesie, aut cumdormitionem mortisac- 
eiperent Apoatoli» venit diabolus et superseminavit 
eosqaoamalos lilios Domious interpretatar. Sed recte 
qanrilar atrum hsretici sint, an male viventes ca- 
tbolioi. Possunl enim dici filii maii etiam baeretici, 
quia ex eodera Evangelii semine el Christi nomine 
procreati, pravis opinionibus ad falsa dogmata con- 
vertuntur. Sed quod dicit eos io medio triiici semina- 
t08,qaasividenturiIIi8ignifIoari quiuniuscommunio- 
nit Bunt : verumtanem quoniam Dominus agrom 
ipsnm, non Ecclesiam, sed hunc mundom interpreta- 
tat estt bene intelligantur hsretici, quia non socie- 
tate uniut EQclesi» vel uniua ndei, scd societato so- 
lius nominia christiani in hoc mundo permiscentur 
bonie : ot illi qui in eadom fide mali sunt, palea po- 
tios quamzisaniadeputeotur;qaia paleaetiamfunda- 
mentom ipsum habet cum frumento, radicemque 
communem. In illa plane sagena, qua concluduntur 
et icali et boni pisces (Matth. xiii, 47-50), non ab- 
surde mali oatholici inteiliguntur. Aliud est enim 
mare, qaod magis mundam iatum signiGcat ; aliud 
sagena, qu« unias fldei vel unius Ecclesi» commu- 
nionem videtur ostondere. Inter hsBreticos et malos 
catholicos hoc interest, quod hsrelici falsa cre- 
dunt, illi aotem vera credentcs non vivunt ila ut 
oredunt. 

2.8olel aulem oliam qusri, schismalici quid ab bs- 
reticis distent ; ct hocinveniri quod schismaticos non 
Hdes diversa faciat, sed communionis disrupta so- 
cictas. Sed utrum inter sizania numerandi sinl, du- 
bitari polesl. Magia autem videntur apicis corruptia 
esae similiores, sicut scriptum est, Vento autem cor- 
rnmpetur filius iniquus (Sap. iv, 4) : vel paleis arista- 
rum fraotis, vel scissis et de segete abruptis. Quo 
enim alliores, id est, superbiores, co fragiliores le- 
vioresquc sunt. Nec tamen consequens est ut oninis 
hoireticua vel schismaticus corporaliter ab Ecclesia 
aeparelur. Si enim faUa de Deo credit, vel de aiiqua 
parte doctrin» f|u» ad (Idei pertinct 8Bdinc<ttionem, 
ita ut non qusrontis cunctaiione temperatus sit, sod 
inconcusse crcdpntis, nec omnino scieniis opinione 
atque errore discorJans, lixrcticus csl, et foris est 
animo, qaarovis corporaliler intus vidoatur. Multos 



enim tales portat Ecclesia, quia non ita defendunt fal- 
sitatem seiitenii» aus, ut intentam maltitudinem fa- 
ciant : quod si feccrint, tunc pelluntur. Item. qui- 
cumque invident bonis, ita ut quoerant occasiones 
cxcludendi eos, aut degradandi ; vel crimina sua sic 
defendere parati sunt, si objecta vel prodita fuerint, 
ul etiam conventiculorum segregationes vel Ecclesias 
perturbationcs cogitent excilaro ; jam schismatici 
sunt, ct ab unilato cordediscissi, etiamsi non inven- 
tis occasionibusaul occuitatis factis suis Sacramento 
Ecclesia; corporali convcrsatione socicntur. 

3. Quaproptcriilisolicatholici malirectedcputantur, 
qui quamvis vera credantqusad Gdei doctrinam por- 
tinent, et si qoid forte nesciunt qusrendum existi- 
ment, et sal?a pietate discutianl sine aliquo prsjudi- 
cio ipsius vcritatis, et bonos vel quos bonos putant 
amcnl atque honorent quantum possnnt ; tamen fla- 
gitiosc atque facinorose vivunt, contra quam viven- 
dum esse credont. Talesenim etiamsi prodantur aul 
accusentur, pro disciplina Ecclesiss salutisquc suffi 
causa correpti, vel a communione suapenai, nullo 
modo sibi recedendum esse a communione catholica 
existimant, quocum<iue ' permissi fuerint Batiafa- 
ctionis qoffirentea locom : et aliqoando pcr poeniten- 
tiam in frumenta mutantur, sive correpli, sive re- 
moti, sive eiiam verbo Dei nuUo nominatimaecasante 
aut increpante perterriti. Aliquando autem etiam sub 
nomine pcBnitentium ita vivunt ut solent, aut noo 
molto minos, quidam etiam amplius ; nullo modo 
tamen a catholica unitate discedunt. Quibus ita vi- 
ventibus si mors obrepserit, pale» deputantur osqoe 
in flnem. Hoc etiam ipsi credont : nam si aliter cre- 
dont, et inconcusee tenent, jam inter bsrelicos nu- 
merandi aunt, putantes omnibua Deum, etiam in 
magna iniquitateusquein flnem vit» perseverantibus, 
tantum quia Ecclesis unitatem, non sincera dile- 
ctione fnam bene viverent '), sed magis poenarum ti- 
more tenuerunt, veniam dalurum. Isti ergo non hoc 
credunty vel non flrmiter opinantur, etsi adhuc for- 
sitan quffirunt : aed magiseos decipitspesdilationis, 
dum se diutius victuros putant, et perditos mores ali- 
quando in melius mutaturos. Gontra quoa dicitur: Ne 
tardes converti ad Deum^ neque diferas de die in diem : 
subilo enim veniet ira ejus^ et in tempore vindictx dis- 
perdet te (Eccli, v, 8, 9). Illi enim convertuntur, qul 
recte vivere incipiunt ; hoc est enim ad Deum redirc : 
qbi autem concupiscentias suas perseveranter se- 
quuntur, dorsum quodammodo habent ad Deum, 
quamvis in unitate constituti Bspe illum relorto collo 
conentur aspicere. Ergo ct isti, ut ail Prophela, caro 
sunty et spiritus antbuhwset non retertens (Psal. lxxvii. 
39). Sed tamen, ui dictiim esl, propler eamdem fi- 
dem atque unitalcm Ecclesiffi, neque int^r zizania, 
quoniam illaoxtra radicata sunt, neque inter arisla- 
rum paleami quae se etiam frumentis audet aspcra 

1 Sic M4S. At editi, a communione catholicx fidei existi- 
mant^ quomodooumque^ etc. 

> Rat. omitlit,iiar;i beneviverent : qaod in plerisque Mss. 
rcperitur. A: Arn. Er. et Lov. babeut ejus loco, nisi ut tene 
viverent. Vaticauus codez. ut bene viverent. 



Ir- 



i369 



LIBfiR UNDS. 



1370 



dissenaione et fragili elatione superimponere, sed 
quamirig eubjectam frumentis, tamen inter paleam 
qus ultima ventilatione separanda est, nnmeran- 
tur. 

4. Boni autem calholici sunt, qui et Qdem integram 
Bequuntnr et mores bonos : quod autem ad fidei do- 
ctrinampertioel, ita querunt, si quid quaerendum ba- 
bent, ut abeit conoertatio pericalosa, vel qusBrenti, 
vel el cum quo qnsritur, vel eis qui disserentes au- 
diunl. Ita autem docent, si quid docendum habent, 
ut usitata et coDnrmalasecurissime, et fldentissime, 
et lenissime, ut poasunt, insinuent ; inasilata vero» 
etiamsi f erilatie manifestaiione liquidissima percepe- 
runt, querendl potius quam pr<Bcipiendi aut affir- 
mandi modo, propteraudientis infirmitatem. Si enim 
tantam habet pondasaliquod verum, nt vires discen- 
tia ezcedat ; suspendendum est ut extendat crescen- 
tem, non imponendum utobteratparvulum. Inde est 
illnd Domini : Sed Filiw hominis cum venerittpulagf 
inveniet fidem in terra {Luc, xvii],8) ? Aliquando autem 
et occultandum est, sed cum spe hortatoria, ut non 
faciat desperatio frigidiores, sed desiderium capa- 
cioree. Inde eat illud ejusdem Domini : Mutta habeo 
vobis dieere ; hed non polestis portare modo {Joan, xvi, 
12). Qood vero ad mores pertinet, boc beoe et bre- 
viter dicitur : ant confligendum est cnm amore tem- 
poraliam bonorum, utnon vincat;autetiamedomitu8 
anbditusque esse debet, at cum eurgere ccDperit, faciie 
reprimatnr ; ant ita exstinotus, ut se omnino nulla ex 
parte commoveat. Ex quo flt nt etiam ipsam mortem 
propter veritatem alii fortiter obeant, alii aequanimi- 
tcr, alii libenter. Quaetria generafructussuntfertilis 
lerre. triceni, et seiageni, et centeoi {Matth. xiii, 8, 
23). In borum aliquogenere inveniendus esttempore 
mortifl suc, si quis debac vita recte cogitat emigrare. 
5. Toleranda aunt autem non solum zizania usque ad 
meseem, qa« cum diabolus aspersia praviserroribus 
falsisque opinionibas aupereeminasset, hocest, prs- 
cedente nomine Cbrisli beerescs superjeciseet, magis 
ipse laluit atque occultissimus factus est ; hoo est 
eaim, Bt abiit : sed etiam palea ueque ad ventila- 
iionem. Nec probatur fortius gravitas frumentorum» 
nisi patce perturbationibas, qoas qui comprimere 
non potuerit veritale defensa, cesserit uuitate ser- 
vata. Quanquam in hac parabola Dominus, sicut in 
ejus expositione conclusit, non quaedam, sed omnia 
scandala, et eos qui faciuut iniquitatem, zizaniorum 
nomine significasse intelligitnr. 

XII. [Ib. XIII, 26-30.] 1. Cum autem crevisset herba, et 
fiuctum lecisset, tunc apparuerunt H %i%ania, Cum 
enim spiritualis homoeBsecGQperitdijudicansomnia 
(I Cor, II, 15), tunc ei errores incipiunt apparere. 
Ser\i autem dixerunt ei : Vis, imus^ et coUigimus eaf 
Ulrum ipsi sunt servi, quos paulo post messores ap- 
pellat ? an quia in expositione parabolie messores dixit 
essG Angelos, nec quisquam fucile dicere ausus fuerit 
Angelos nescisse quis ziziuia superseminaverit^etea 
tnnc apparuisse Angelis cum herba froctum fecisset; 
magis oportet intelligi homines ipios Gdelea servorum 



nomine hoo loco signiflcatos, quos eliam bonnm se- 
roen dicit ? Nec mirum si et bonum semen ipsi dicun- 
tur, et servi patrisfamilias : sicutet de seait, qnod 
et ipse sit janua, ipse sit pastor {Joan. x, 7, 11). Ex 
diversisenim significationibusunaresetiam plurctet 
diversas similitudines recipit. Praesertim quia cum ad 
servos loqueretur, non ait, In tempore messis dicam 
vobis, CoUigite primum zizania; sed Dicam, inquit, 
messoribus, Unde intelligitur coUigendorum liianio* 
rum ad comburendum alia esse ministeria, neo quem- 
quam Ecclesi» fliium debere arbitrari ad se bocoffl* 
cium pertinere. 

2. Cum igitur esse quisquespiritualis ccBperit.cogno- 
scit errores hxreticorum, et omnino dijudioat atque 
discernit quidquid audierit aut legerit abhorrere a 
regula veritatis : sed donec in eisdem spiritualibua 
perficiatur, et quodammodo malurescat in fruotnm 
quem horba dedit, potest eum movere, quare sub 
nomine christiano tam multsh.-ereticorum exstiterint 
faisitates. Inde est quod servi dicunt, Nonne bonnm 
semen seminasti in agro tuoTimde crgo habelzi%aniaf 
Deinde cum cognoverit hanc excogitasse fraudem 
diabolum, cum contra tanti nomiois auctoritatem 
nihil se valere sentiret, ut fallauias suas eodem no- 
mine oblegeret ; poleat ei suboriri voluntaa. ut tales 
homioes de rebus humanis auferat, ti aliquam tem* 
poria habeat facultatem; sed ntrum facere debealy 
justitiam Dei conaulit utrum hoo ei prccipiat, vel 
permiitai, et hoc officium eaae hominum velit ; hinc 
est quod servi dicunt, Vis^ imus, et cottigimus ea f 
Quibus quia Veritaa ipaa respondet, non ita hominem 
constitutum esse in bac vita, ut certua esse poasit 
qualis quisque futurus sit postea, cujue in praieniia 
cernit errorem, vei quid etiam error ejus oonferat 
ad provectum bonorum ; non esse tales auferendosde 
hac vita, ne cum maios conatur interficere, bonoa 
interficiat, quod forte futuri aunt ; aut bonis obait^ 
quibus et inviti forte utiles sunt : sed tunc opportune 
fieri, cum jam in fine non reetat vel tempus commu- 
tande vitjB, vel proficiendi ad veritatem ex occaaione 
atque comparatione alieni errori8;tunc autem hoo 
non ab hominibus, sed ab Angelis fieri : inde eet 
quod reapondet paterfamilias, Non; ns forte eoHi» 
gentes %i%aniaf eradicelis simut el triticum : sed in tem- 
pore messis dicam metsoribus, et cffilera. Atque hoc 
modo eoB patientissimos et tranquiliissimos reddit» 
3. Quaeri autem potest, quod ait, Atligaie fascicutos 
ad comburendum, cur non unum faecem, aut unum 
acervum zizaniorum fieri dixit? Nisi forte propter 
variclatem haereticorum, et non solum a tritico, verum 
etiam a seipsis discrepantium, ipsa uniuscujusque 
hffirescos propria conveuticula, in quibus singillalim 
suacommunione dovincti sunt, nofflinefasoicuiorum 
designavit : ut jam tunc incipiant alligari ad combu- 
rendum, cum a catholica communione segregati suas 
proprias quasi ecclesias habere coBperint ; utcom- 
bustio earum sit in fine seculi, modo alligalio fasci- 
culorum. Sed si ita esset, non Jam muii» resipl- 
scendo, et in Gatholicam remeando ab errore deaoi- 



1871 



QUiESTIONUM SBPTBMDBGtM IN MATTHifiUM. 



1372 



Boereot. Quapropier el alligatio fasciouloram io 
fioe futura eet, ot ooo coofuee, sed pro modo per- 
vereitatie snsuniuecojosque errorie perlioacia puoia* 
tor. 

4. Neforte coHigentei %izaniayeradicetis simul el Irili- 
ewnm Utrum quiaetiam booi cum adhue ioflrmi suot, 
opu8 habeot io qniboedam malorum commiztione, 
sive nt per eoa ezerceaotur, sive ut eorum compara- 
tlooe magoa illie eibortatio fiat, ut oilaotur ad me- 
liuBy quiboB tubiatis altitndo charitatis quasi evulea 
marceeoat, quod eat eradioari ? Nam sio ait Aposto- 
lus : Vt in charitate radicati et fundati, posiitii com- 
prehendere {Ephes. iii, 17, 18). An forte ideo simai 
eradicatur triticum, com auferuntur zizania, quia 
mulli primo lizania sunt, et postea Iriticom fiunt? 
qnt oisi patienter, cum mali sont, tolereotur, ad lau- 
dabilem motatiooem oon perveniunt: itaqaesi evulsi 
fueriot, simul eradicatar et tritioum, quod futuri 
esseot, si eis parceretur. 

XIII. [Ib. XIII, 45, 46.] Simile est regnum eoelorum 
kamininegoiiatori quxrenti bonas margaritas, Inventa 
aiuiem una pretiosa margarita^ abiit et vendidit omnia 
qum habuit, et emit eam, Qusstio est cnr a oumero 
plaiali ad siognlarem transierityOt oom qosratbomo 
booas margaritas, uoam ioveoiat pretiosam, quam 
yenditis omnibus qu» babet, emat. Ant ergo iste bo- 
Doa bomines quereos, cam quibns ntiliter vivat, io- 
veoit onom pros omnibos sine peccate, mediatorem 
Dei et hominum, bominem Gbristum Jesum (I Tim. 
II, 5) : aol prseepta qncrens, qnibns servatis oum 
beminibns recte conversetur, ioveoit dilecliooem 
prozimiyio quo uoo dicit Apostolue omoia contineri; 
ut, Ihn ocMei, nan mcechaberiiy non furaberis^ non 
falemm testimonium dices, et ii quod est aliud mandatum, 
aiBgoln margarita siot^ qoa in hoc iermone reeapitU" 
lafUuTf Diligei proximum tuum tanquam teipium {Rom. 
zui, 8, 9). Aut boooe iotellectus homo qnaBrit, et io- 
venit uoum iilud quo caocti oootinentur, io prinoipio 
Yerbum, et Verbum apud Deom, et Verbum Deum 
(iMin. I, 1), lucidnm candore veritatis, et soiidom 
flrmitate eteroitatiB, et uodiqoe sui simile pnlchritu- 
dioe divioitatis, qoi Dens, penetrata carnistestodine, 
iotelligendus est.Illeeoim ad margaritaro ipsam Jam 
pervenerat, qo» io tegumentis mortalitatis, quasi 
coooharom obstacolo, in profnndo hujus ssculi, at- 
que inter duritias sazeas Judaorom aliqnando latue- 
rat : ille ergo ad ipsam margaritam jam pervenerat, 
qoi ait, Et ii noueramus Chriitum iecundum camem^ 
sed nunc jam non novimui (II Cor. v, 16). Nec ollus 
omoioo iotellectos margaritas nomine dignus est, nisi 
ad qnem discnssis omnibus carnalibus tegminibus 
pervenitur, qnibus sive per verba hamana, sive per 
similitudines circompositaB operitur, nt puros et so- 
lidus et nusquam a se dissooans, certa ratione cerna- 
tnr. Quos tamen omoes veros el firmos et perfectos 
iotellectas ooos ilie cootioet, per quem facta soot 
Omoia, qood est Verbum Dei [joan. i, 3). Qaodiibet 
antem bornm trium sit, vel si aliquid alind occurrere 
potnerit, quod margarita nnias et pretios» nomine 



bene significetor, pretium ejus est oos ipsi : qoi ad 
eam possideodam dod sumus liberi» Disi omoibue 
pro Dostra liberatione contemptis, qos teroporaliter 
possidentor. Venditis enim rebus nostris, Dullum ea- 
rum majus accipimuspretium, quam nos ipsos.; quia 
taiibus implicati, oostri ooo eramus : ut rursus oos 
ipsos pro illa margarita demus, non quia taoti valea- 
mns S sed quia plus dare ooo possomus. 

XIV. [Ib. zni, 15.] 1. £^ oculoi moi clauseruntfnequan" 
do oculis videant : id est, ipsi causa fuerunt ut Deua 
eis ocaios clauderet. Alius enim evaogelista dicit, 
Bxcsecavit oculos eorum, Sed otrum ut ouoquam vi- 
deant? an vero ne vel sio aliquando videant, cecitate 
sua sibi displiceotes, el se doleotes, et ez hoc humi- 
liati atque commoti ad coofiteoda peccata sua, et pie 
quttreodum Domioum?Sio enim Marcns hoc dicit, 
Nequando convertantur^ et dimittantur eis peccata {Marc. 
IV, 12). Ubi intelliguntur peocatis suis meruisse ut 
non intelligerent, et tamen hocipsummisericorditer 
eis factum, ut peooata sua cognoscerent, et conferai 
veniam mererentur. Quod autem Joaooes buoc locum 
ita dicit, «c Propterea ooo poleraot credere, quia ile- 
rom dizit Isaias, Ezcacavit ooulos eorum,et indura- 
vit cor ^orum, ut non videant oculis, et intelligant 
oorde, et convertantur, et sanem eos » (jjoan. zii, 39, 
40) ; adversari videlur huic seoteotiae, et omoino co- 
gere ut qood hio diotnm est, Nequando ocuiis videant^ 
Doo acoipiator, Ne vel sic aliquaDdo oculia videant, 
sed prorsus, Ut non videaot : qaaodoquidem aperte 
ita dicit, Ui oculis non videant. Et quod ait, Propterea 
non poterani credsre^ satis osteodit ooo ideo factam 
iliam ezcQoatioDem, ut ea oommoli et doleotes se 
OOD iotelligere, ooDvertereotnr aliquaodo per poBoi- 
teotiam ; noo eoim posseotboc facere, nisi prios cre- 
dereot, otcredeodo coDfertereotar, cooversione sa- 
nareotur, saoitate iDtelligeruot : sed ideo potius ez- 
oscatos, ot Doo credereot. Dicit eDim apertissime, 
Propterea non poterant credere. 

2. Qood si ita est, quis doo ezsurgat io defeosiouem 
Juda^rom, nt eoa eztra oalpam fuisae proclaroel, 
quod ooncredideroDt?Propterea eoim non poterant 
oredere, quia ezoecavit oculos eoruro. Sed quoniam 
potiua Deus eztraculpam debet intelligi, cogimurfa- 
teri aliis quibusdam peocatis ita eos ezcscari meruis- 
M : qua tamen ezcascatione noo potueruot credere. 
Verba eoim Joaoois ista suot: Proptereanonpoterant 
eredere^ quia iterum dixit Isaias, Ejocxcavit ocutos eo- 
rum. Frustra itaque cooamor iotelligere, ideo foisse 
esoatos, ut cooverlereotur ', cum ideo converti non 
poterant, quia noo oredebaot, et ideo credere ooo 
poteraDt, qoia ezcscali eraot. Ao forte doo absnrde 
dicimus, quosdam Jndasorum fuisse sanabiles ; sed 
taoto tamoD soperbia tamore periciitalos, ot eis ez- 
pedierit primo ooo oredere, et ad hoc fuisse cscatos, 
Qtoon iotelligereot Domioum loqueotem per parabo« 

i llss. pleriqoe, non quia tanto valet. 

* Am. Er. et Lov., nt non converterentur, EipuD^eoda 
hiocnegatio, qusoecest inMst., nec in aotiaua editiooe 
RatiipoDeoBi. oec apud Rabanum, qni hunc locuai trani 
tnllt In lib. 4 Comnioiil. inper Nattbaam. 



1373 



LlBEft UNUS. 



1374 



las» quibas non intellectis, non in eum crederent. 
non credentes autem,curocsteriBde8perati8 crucifi- 
gerent eum ; atque ita postejua rcsurreclionem con- 
▼erterentur, quando jam dereatu mortis Domini am- 
plius bumiliati, vehemcntiuB diligerent a quo sibi 
tantam scelus dimissam esse ganderent : quoniam 
tanta erat eorum superbia, ut tali humilialione esset 
dejicienda ? Quod incongrae dictom esse quiiibet ar- 
bitretar, si non ita contigisse in Aclibus Apostoloram 
manifesliwkoe legerit {AcL ii, 37). Non ergo abhor- 
ret quod ait Joannes, P r^ pi s r ea non poUrant credere^ 
quia exexcavit oeulos eorum ui non videani, ab aa 
senientia qua intelligimoB ideo exeaecatos ut conver- 
(erentur ; hoc est, ideoeis per obscurilates paraboia- 
rum occuilatas aententias Domini, ut post ejus rC'- 
flarrectionem salobriore pmnitenlia resipiscerent; 
quia per obscuritatem sermonis excaecati, dicta Do- 
mini non intellexerunl, et ea non intelligendo, non 
in eum credideront, non credendo cruciflxerunt 
eam ; alque its post ejus resurrectionem miraculis, 
qus in ejus nomine fiebant, exlerriti, majore ori- 
minis reatu compuncti sunt et proslrHti ad pmni- 
tentiam, deinde accepta indulgentia ad obedienliam, 
fl<igrantissima dilectione conversi. 

5 Nam qaibus non profuililla cscitas ad conversio- 
Dcm, qus per liaguam parabolaram flebat, ila de il- 
lis propheta alio loco dicit, quod etiam Apostolus 
commemoravit cum de obscuritate linguarum ageret: 
in aliis linguis, el in aiiis labiis loquar populo huic, et 
nec sic mc exaudient, dicit Dominus ( I Cor. xiv, 21 ; 
Jiai. xxviii, 11). Non enim diceretur, Nec sic me ex* 
audient, nisi ad hoc fieret, ut vel sic exaudirent : id 
est, ut eis ad bumilem confeesionem, et eollicitam 
inquisitionem, et obedientem conversioncm, et fer- 
Tentem dilectionemvalerei. Est vero etiam ista ratio 
medecinaB corporalis. Nam et pleraque medlcamenta 
prius afQigunt ut aanent, et ipsa coliyria qu8B ad ocu- 
los pertinent, si ea opas est intrinsecus infundi, nisi 
Bsnsnm videnti priosclaudantetperturbent, prodesse 
Bon poasunt. 

4. Nec moveatquod idem prophetadicit, Nisicredi' 
derilis, non intelligetis (Isai. vii, 9, sec, LXX) ; quasi 
contrariam sil quod Joannes ait, Propterea non pote- 
rant credere^quia exca^avit oculoseorum; id esf, quia 
illa; paraboIiB ita dicebantur, utabeis non possentin- 
telligi. Dicit enim aliquis : Si ul intelligerent credere 
debebant, qoomodo proptcrea non poterant credere, 
quia non idtelligebant, hoc esl, quia excxcavit oculos 
eorum ? Sed quod ait Isaias, AV i eredideritis, non in- 
telligetis, de illa intelligentia dictum esl, in qua sem- 
pcr manebitur, rcruminefTabilium : cum autem dici- 
lur quod credatur, nisi quod dic" lur intelligatur, credi 
Ron polest. Intelligeoda suntcrgo dicta,utcredantur 
qus dici potuoraut : credenda autem quse dici potue- 
runl, nt int<;lligantur quie dici non possunt. 

XV. [Ib. XIII, 34. J Et sine paraholis non loquebaiur 
ey. Non quia nihil propric locutus est, sed quia nol- 
lum fere Bermonem explicavit, ubi non aliquid per 
parabolam slgnificavil, quamvis in eo aliquti et pro- 



prie dixerit : ita ut sapeinveniatur totus sermo ejus 
parabolis explicatus, toins autem proprie diotus nnh 
lus inveniatur. Explicalos autem sermonea dico, 
qnando ex aliqaa occasione rernm incipit loqui quo* 
usque terminet quidquid ad ipsam rem pertinet, el 
transeat ad aliud. Nonnunquam sanealius evangelista 
contexit, quod alius diversis lemporibus dictum indi- 
oat. Non enim omnimodo secondum rerum gestarum 
ordinem, sed secundam su» quisque recordationis 
facultatem, narrationem qaam exorsus est ordinaviU 

XVI. [Ib. XIII, b\, 52, 44.] Intellexiuit hjge owmiaf 
Dicuntei: Etiam, Ait illis: Ideo JtauUs eerHm doclui 
in regno cc^lorum^similisest homini palrifamiiias^ qmi 
profert de thesauro suo nova et veiera. Utrum ista con- 
clusione exponere voluit quem dixerit thesaurum in 
agro absconditum : qaoniam sanctaSoripturs intelli- 
gnntur, qu» nomine duorum Teslamentorum, Novi 
et Veteris, ooncludantur ; quemadmodum apud allnm 
evangelistam, gladium bis acutum tali concloBloDe 
videtur exponere {Apoc. u 16) ? An qaia in parabolis 
ista locutos est ; et cum quesisset ab eis utmm intel- 
iexissent, responderunt se intellexisse ; fortasse ^iBta 
similitudine ultina patrisfamilias proferentis de the^ 
sauro suo nova et velera, ostendere voluit eum do- 
etum bal)endam esse In Eeclesia, qul eliam Scripta* 
ras vcteres parabolis explicatas intellexerit, ab istis 
novis aceipiens regulas ? Quia etista Dominus per pa- 
rabolas enuntiavit, quamvis ipse Christus esset finis 
illorum; id est, ut in eo illa vctera complerentur: 
ut si ipse in quo illa complentur et manifestantur, 
per parabolas adhuc loquitur, donec ejus passio ve- 
lum disciodat, ut nihil sii occultum quod non revele* 
tur ; multo magis iila qu«adcommendandamtantam 
salutem tam longe de illo scripta sunt, paraboliB 
operta esse noverimus : qus cum Judsi ad litteram 
acciperent, noluerunt esse docti in regno cmlorumy 
neque transire ad Christum, ut auferretur Telamen 
quod supra cor eorum positum est '• 

XVII. [Ib. xiii,55, et 56.J 1. Fratres ^us, JacobuM^ ei 
Josepti^ et Simout et JudaSy et sorore$"ejus, nonne omnes 
apud nos sunt f unde ergo huic omnia ista f Et scandaU^ 
%abantur in eo, Fratres apad Judsos dici solerecognar 
tos usque adeo probatur, ut non solum cx propinquo 
generationis gradu, sicutsuntfiliifratrum etsororum, 
qui etiam apud nos usitatissime fratresdicuntur; Bod 
eliam avunculus et sororis filias, sicat sibi erant Ja- 
cob et Laban, fratres appeliati inveniantor (Gen, xxix, 
15). Non ergo mirum est diclos esse fratres Domini 
ex materno genere quoscumque cognatos; cum etiam 
ex cognatione Joseph dici potuerint fratres ejus ab 
eis, qui illum patrem Domini csse arbitrabantur (a). 

2. Generalem jastitiam nonviolat quis, nisi libidine 
transgressus fuerit aut placitam socielalis humane, 

1 lu rdltione HatispoQenBi ioseritur hlc ausBfttio in illa 
▼erba Matth. cap. 24, v. 36 : De die autem ilio et hora «€- 
mo scilj etc., seil que oihil differt ab ea quae inter octo- 
giota trea Quse:»tioQe3 ordioe est lexagesima. 

(fljHic termlDatur opaecalum in editis Rat. Am. Er. et 
in Mss. VaticaDO, Sorbonico, CiBterciensi : nec reliqaavi* 
dimus, ni.^i apud Lov. et in Mss. Victorinis duobas ac ano 
Corbeienii vetaitisiimo. 



1375 



ADMONITO DE SDBSEQUBNTIBDS IN JOANNEM TRACTATIBUS. 



1576 



sicnt 68t fariam, rapina, adolteriam, iaceslua, et hu- 
JoBmodi ; aot naioramy sicut eat contomelia, cedee, 
bomicidium, coocubituB masculorum vel pecorum, 
aut modum in oonceeaia, eicut est superbum amplius 
verberare quam oportet, vel snperfluum edere vel bi- 
bere amplius quam oporlet, cam ipsa conjuge con- 
cnmbere ampliusquamoportet, et similia. 

3. Bene inteHigitur Spiritus aanetua ideo primum 
lingnaram donum dedisse hominibus, qn» paoto et 
plaeito bominnm inatitata sunt, et forinaecus per 
senaat corporis consnetudine audiendi diecuntnr, ut 
eis ostenderet quam facile posset aapientee facere per 
aapientiam Dei, quao in eia inlerna est. 

4. Item voluntas Verbi sempiterni stabilis est sem- 
per, quia simuibabet omnia : nostra autem volnntas 
ideo non stal, qnia non habet simnl omnia ; ideo modo 
boe, modo iliud voinmus. Item sic fuerunt in iilo 
Verbo omnia qus facta sunt, et ipsa susceplio homi- 
nis sio ab eo prflscognita est, quoroodo si pictor veiit 
pingere totam domum, et cogitet vei noverit locum 
nbi etiam se pingere debeat : toinm in arte habet, et 
in prnparatione, et in voluntate, quamvis oertis et 
aais qn»qae temporibus expiicet. Sic omnis oreatura 



et ipse bomo qui ejusdem Sapientias personam mjr- 
stice et ineaarrabili sosceptione geBtatnrns erat, in 
ipsa sapientia lanquam Dei arte sempiterna semper 
erat, quamvis suis quaeque temporibus efQclat, qu» 
pertendit a fine usque ad flnem fortiter, et disponit 
omnia saaviter atque in se manens innovat oronia 
(Sop. VIII, 1, et vu, 27). 

5. Item quomodo quis velit velie mori, si sio velie 
mori pervenerat.qui jam habet sanam fldem et vi- 
det quo slbi perveniendnm sit, ad hoc Jam proflcit, 
nt ]ik>enter de hac vita disoedai.Non enim hoe est vi- 
derequosibi perveniendum sit, quod estetiam amare 
illud, et ibi jam esse desiderare : quod in cujus animo 
effectum foerit, oecesse est ut libenter moriatnr. 
Frostra itaque dicuntqaldaro, qui jam sanam fidem 
lenent, ideo se noile mori ut profioiant, cnm ipse 
profectus eorum in eo profeoto sit, ut mori veiint. 
Si ergo vernm loqoi voiunt, non dicant, Ideo mori 
nolo, ul proflciam ; sed, Ideo mori nolo, quia parum 
profeci. Itaquemori nolle fidelibus non consilium est 
nt pronciaot, sed indicinm quod parnm profecerint. 
Proinde quod nolunt, nt perfecti sint ; velint, et per- 
focti snnt. 



ADMONITIO 

DB SDBSEQUBNTIBUS IN JOANNBM TRACTATIBUS. 



Haud temere fecisse videbimur, si Augastioi in Joannem Tractatns adscripserimus anno Christi sopra qua- 
dringentestmam sezto decimo, aut prozimo post tempori. Gerte quidem bune evangelistam oom ezponeret, fla- 
grabat etiam tnm Gatbolicorum cum Donatistis pugna ; qnandoin factiosis illis revincendis tam multus tamque 
▼ehemens inibi est S. Doctor : pr^terquavn quod ad id usque temporis schismaticom eorum aitare stabat Hip- 
pone : nnde in Tractatu super ejusdem Joannis Epistolam (cui nimiram ezponenda Epistola, inchoata dndum 
ac intermissa paulisper Evangelii tractatione, dedit operam), in hnc verba conqueritnr, Quid /aciunt in hae ci- 
vitaie duo aliaria? Qood iicet in tempora etiam anteriora Garthaginensi GoUatione, qn» cum Donatistis anno 
411 habita fuit, referri queat ; attamen quia per hos ipsos, de,qaibns agimut in Evangelium Tractatibus, non 
solum Pradestinationis fides, uti res mszime ezplorata, proponitur in Traett. zlv, zlviii, lzviii, lzzziii, cv, 
czi, eto., sed etiam perstringnntur tacito nomine Pelagiaoi inTractt. liii, lzvii, lzizi, lzzzvi, elc, hino pro- 
feeto intelligere licebateosdem Traotatus non ante quadringentesimnm etnndecimam Cbristi aonum,quo pri- 
mam invehitur in Afrioam Pelagiana baeresis, editos fuisse. Sedaiiud argnmentum, quo fit ut io anuum qua- 
dringentesimam decimum seztum a nobisremittantnr, suppetitlongeezpressiusez Tract. czz,ubiNieodemum 
sepius venisse ad Ghristum, ut ejus discipulus audiendo fieret/probat Augustinus bac ralione : Quod certe, ait, 
modo in revelatione corporii beatiuimi Stephani (qua videlicetannoquadringentesimo decimo quinto propefi- 
nito facta est) fere omnibus gentibus declaratur. 

Diebus porro qnibuslibet Traotatus sermonesve banc in rem snos habebat. Primum,'ezempli graiia die do- 
minico, postridie secnndum se pronuntiasse in hoc ipso Tracl. ii indicat. Habitns iiero fuit dominico die qua- 
dragesimns seztus, ez Traet. zlvii : pridie vero quadragesimus quintus, ez Traci. zlvi, dicius fuerat. Tri- 
gesimos qiiartus tresque sequenies, quaiuor diebus coniinnis, ut ez cujusque ezordio ac peroratione patet, 
habiti sunt, et quidem irigesimus septimus die dominico, ez Tract. izzviii. Sic octavus, nonus, et decimus : 
sio tandem isti quioqueziz, zz, zzi, zzii et zziii, slnguli singuiis continenter diebus pronnntiati eignificaninr. 
Hocegisse Augusiinum, ut e diebus habends concioni destinatis noliom prateriret, vel hinc intelligitar, quod 
annm hqjuscsmodi quadam occasione omissum diem in Tract. viii, ezcasat, et in zlvi, pralecii de Evangelio 
loci tractationemdiligentiorem io reddendi sermonis dies remittit. In zlvii, quem dominico diehaboil, dicit sctfe 
per temporis, at solei, aogusiias, qoo minus orationem fosias proseqaatur, minime prohiberi. Testator eontra 
nonnonqoam, eo nolle se diebos solemnioribas sermonem produoere, quod forteesseot muUi, qui poiius so* 
lemnitatis oansa quam sermonis andiendi desiderio eonvenissent : sio ad Traotatns vni finem. Ez zlvi autem 



1377 



PRiEFATIO INGBRTI ADGTORIS. 



1878 



aliiBqae eam intelligimaB, qaam Evangelii partem popalo erat exposilurus jubere solitum inter divina offioia 
recitari : qaam praBlectam postea nilebatar ezplioare. Veram si quando boo futurum fuiaeet «quo iongfae, 
residoam in aliud tempae differebat ; ao tum quoque relegi Evangeiium prooipiebat. 

Gsteram ezacta nondam bieme saam in Joannis Evangelium ezplanationem aggreesus eet Augastinas. Te- 
etalar qaippe in Traot. vi, seee sabveritam ne populue a frequentanda ecclesia friKoris vi deterrerelar. In z» 
prozimom aignificat lempus imminercy ul passionia ac nieurrectionis Dominice solemnitas eeiebreiur. In zi 
autem, at adhortetur cateohumenoa, Jam tempos ezigere. Pridie ejus diei quo habuit xii,dicturum se de pace 
Ecclesis, vel quid egisaet, vel qoie adhac agendum speraret, populo promiserat: sed prasmitlere solitam de 
lectione evangelica tractationem voluit, ao tum fidem suam liberare. Quid iliud porro fuerit, quod de Ecclesia 
pace dicendum habebat, incompertum est ; nequein ejusdem tractationis noe ccnscriptum fuit. Videturez 
zui Tractatas ezordio posse colligi, a diebus non ita paacis intermissom ab oo fuisae Joannis Evaiigelium : et 
reipsa illud per Pascbalia festa, qua in 2 diem aprilia anno 416 incidcbant, inlcrrupit, co quod his diebus 
fizas et certaa ex Evaageiio lectiones oporteret in Eoelesia recitari, quibus subslituere alias non liccbat : sicuti 
aaa in Expositionem Epistole Joannis prsfatione docet. Nara intereatemporis cnarrandam baDcipsam Kpi- 
atolam suscepit : moxque ea pertractata rediit ad Evangeiiuni. In cujus explicatione Traclainm xxvii, necdum 
io Laureutii martyris, quem ibidem iaodat, celebritate excesserat : tametsi quinque Tractatusaxix, utijam 
observatum est, ad zziii, diebusquinque continuis perfecisset. 

Ez hoc opere decerpta quam multa reperiesapud Bedam etAlcuinum super Joannem, apud Florum in Com- 
meniariis super Pauli Epistolas, Bedaa noroine vulgatis, etc, necnon senlentias quasdam a veteribus confir- 
mand» catbolice fidei cauaa prolatas ex variis Tractatibos : scilicet ez ii, a Cassiano, lib. 7 de locarnalione, 
cap. 27 ; ex lzzviii, aLeone papa in Epistola ad Leonem Augustom olim ^y nunc 134, etc. Recordatur ejos- 
dem operis Gassiodorus Senator in lib. Instit., cap.7, Joannem copiosa et insigni eipositione ab Augustino il- 
lostratum commendans. Possidius in Indiculo, cap. 6, sub bis verbis : Tractatus de Evangelio Joannis a capiie 
usque ad /inem, in codieibus sex, Auguslinus !pse in prcfatione ad Tractalus super Epistolam Joannit : Mejnt- 
nit^ inqoit, Sanctitas vettra Evangelium secundum Joannem ex ordine lectionum nos solere tractare, Rursomqae 
in lib. 45 de Trinitale, cap. 27, sigoat Tractatum in Joan. zciz, cum ait : De hacrein sermone quodam profe* 
rendo ad aures populi christiani diximus, dietumque conscripsimus. Plura sane, si sat vizisset, dicturus in Re- 
iractationam libris pecaliaribus, qoos, uti ad Quodvultdeum, epist. 224, scribit» in Traclatua popolarea ho- 
miliatque a se babitaa meditabator. 

Opas in vetastis codicibusinscribitur, quibusdam Tractatus, aliis Sermonos, nonnullis Homiiiae in Joannem. 
Bed paulo amplior titulus estin Mss. Audoenensi, Oemmelicensi, et Pratellensi, huncin modam : AureliiAu" 
gustini Doctoris Hippon, episo, Homiliss in Evangelium Dom. Jesu secundum Joannem incipiunt^ quas ipse coHo* 
quendo prius ad populum Aa6tit7, et inter loquendum a notariii exceptas, eo quo habitm sunl ordinet verbum ex 
verbo posiea dictavU. Oeniqae quod ad prafationem bio subjectam attinet, fruetra eam quarat vei in Mss.vel 
in editie Am. et Bad. Hanc post Erasmum dederunt Lovanienses, qui tamen observaot nec Augostini esse» 
neo in olio Ms« ezstare. Habetur paucis mutatis verbis apud Bedam et Alcuinum in Joannem. 



PRiEFATIO INCERTI AIJGTORIS. 



Omnibns divina Scriptara paginis Evangelium ez* 
cellit; qoia qood Lez et Propbela faturom prodixe* 
ront, boc completum dicit Evangelium. Inter ipsos 
aotem Evangeliorom soriptores Joannes eminet in di- 
vinorom mysteriornm profonditate, qui a tempore 
Oominica ascensionis per annos sezaginta quinqoe 
verbom Dei absqoeadminiculo soribendi, usquead nl- 
tima Domitiani prodlcavit tempora. Sed occiso Domi- 
tiano, com permittente Nerva de ezsiiio rediisset 
Epbesom ; compulsus ab episcopis Asie, de coaterna 
Patri divinitateCbristi scripsit adversusbareticos, qui 
eo absente irroperant in ejoa Ecclesias, qui Cbri- 
stom ante Mariam- fuisse negabant. Unde merilo in 
ligura quatuor animalium, aquiia volanti compara- 
tor : qoa volat altius cateris afibus, et solis radios 
irreverberatis aspicitluminibus. Gateri quippe evan« 
geliata, qni temporalem Christi nativitatem, ettem- 
poralia ejos facta qua gessit in homine, sufficienter 



ezponunt, et de divinitate pauca dizerant,qaast ani- 
maiia gressibiliacom Dominoambulant in terra : hio 
autem pauca detemporalibosejas gestis edisserens^ 
sed divinitatis potentiam subiimiDscontempIans,cum 
Domino ad cmlum volat. Qui enim snpra pectus Do- 
mici in cmna recubuit, coBlestis haustum sapienlia 
eateris ezoellentius de ipso Dominioi pectorie fonte 
potavit. Legerat siquidem Evangelia trium evangeii- 
starum, et approbaverat fidem eorum et veritatem : in 
quibusdeesseviditaliqua gestarum rerum historia,et 
ea mazime qoa Dominus gessit primo prsdicationis 
8aatempore,scilicetanteqaam Joannes Baptista clao- 
deretur in caroere. Hao ergo quasi dimissa ab illis 
scribit Joannes, qnae fecit Jesus antequam Joannes 
olauderetur: sed mazime divinitatem GbristietTrini- 
tatis mysterium commendarecuravit. Tres siquidem 
alii evan^elista dicta et facia Domini temporalia,qoa 
ad informandos mores vita prasenlis mazime valent. 



1379 



IN JOANNIS EVANGELIDM, S. AUOOSTINI 



1380 



eopiosins prosecatiy oiroa aotivam vitam sunt veraati : 
io qaa laboratnr, Qt oor mandetar ad vidend am Deam ; 
Joannes vero pauca Domini facla dicit : verba vero 
Domini qus Trinitatis anitatem, et vit» etern» feli- 
0itatemin8inaant,diiigentiu8 conscribit; et sio in oon- 



templativa yirtute oommendanda, intenlionem auam 
et predicationem tenait: in qaa conlemplativavaca- 
tur ut DeuBvideatur. lato siquidem est Joanncs, qucm 
Dominus de fluctivaga ndptiurum tempeslate vocavit, 
et oui Matrem virginem virgini commendavit. 



S. AURELIl AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

IN JOANIS EVANGELIUM 

TRACTATUS CXXIV '". 



TRACTATIjS I. 
n illud Joannis, In principio erat Verbam,et Ycrl^um 
crat apad Deum, et Deua erat Vcrbom,0lr., mque 
ad idj Et tenebrs eam non compreheoderunt. Cap, i, 

t. 1-5. 

i. Intuene ' qaod modo audivimue ez lectione 
apoetolioa, qood animaiis bomo non percipit ea qun 
8«nt Spiritue Dei (i Cor, ii, 14), et cogitans, in hac 
pnssenti tarba Gbaritatiaveslr» necesseeseo ul muiti 
aint animales, qoi adboc seoandum eamem oapiant, 
nondumque se possint ad spiritualem intellectum eri- 
gore, hesito ▼ehementer, quomodo, at Dominas 
dederit, possim dicere, vei pro modulo meo explicare 
qood ieotum oet ex Evangelio, /n prineipio srat Ver- 
buMf $t Verbum erat apud Deum, et Ihus erai Verhum : 
hoc enim animaiis homo non percipit. Quid ergo, fra- 
tres ? silebimaa binoT Qaare ergo legitar, 8i siiebitur ? 
aot quare auditnr, ei non exponitar ? sed et quid 
exponitur,8i noninteUigitur?Itaque quoniam rursam 
esse non dubito In numero veetro quosdam, a qolbua 
poasit non eotum expositum capi, sed et antequam 
exponatnr, intelligi ; non fraudabo tos qui poesunt 
capere, dum timeo euperfluus esse auribus eorum qui 
non po88ant oapere. Poatremo aderit roisericordia Dei, 
fortaese nt omnibue aalis liat, et capiat quisqaequod 
poteat : qaia et qai loqoitor, dioit quod potcat. Nam 
dicere nl est, quis potest ? Audeo dioere, fratrea mei 
forsitan nec ipse Joannea dixit at est, sed ei ipse ut 
potoit ; quia de Deo homo dixit et quidem inspiralud 
a Deo, eed lamen homo. Quia inspiratue, dixit aliquid ; 
si non inspiratas eeset^dixisaet nihii : quia vero homo 



inspiralus, non totum quod eat diiit; 8cd quud po- 
tuit bomo, dixil. 

2. Erat enim isto Joaanes, fratres charissinii, de 
iliis monlibos, de quibus soriptam est : Suscipiant 
montes pacem populo tuo, et colles juslitiam (PsaL lxxi, 
3). Monles, excelss anims sunt : ooUes^ parvula 
anim» sant. Sed ideo montes excipiunt pacem, ul 
collea posdint exoipere justitiam. Qu« est justitia, 
qaam coiies exoipiuQt? Fides, quia justua ex 0<le 
vivit (Habac, xi, 4 ; Rom. i, 17). Non autem exci> 
perent minores anime Odem, nisi migores anims, 
qus montes dicla suat, ab ipsa Sapientia iliuetraren- 
tur, ut posaint parvulis trajicere quod postiint parvuli 
capero, et vivere ex fide colics, quia montes pacem 
8U8oipiunt. Ab ipais montibus dictum est Ecciesiae, 
Pax vobiscum : et ipsi montea pacem annuntiando 
E^leaia, non diviserunt se adversus eum a quo sus- 
eeperunt pacem (Joan, xx, 19), ut veraciter, non 
flcte nuntiarent pacem. 

% flant enim alii montes naofragosi, quo qnisqae 
navim cum impuierit, soivitur. Facile est enim cum 
videtur terraaperielitantibastquasi oonari ad terram : 
eed aiiquando videtur terra in monte, et 8axa latent 
8ub monte; et cum quisque Oonatur ad montem. in- 
oidit in aaza ; et non ibiinvenitporlum,8ed planctum. 
Sio fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt 
inter homines ; et fecerunt bxreses et schismala, et 
divieerant Ecclesiam Dei : sed isti qui diviserunt 
Eocleeiam Dei,nonerantillimonte8dequibu6dictuui 
eat, Suscipiant montes pacem populo luo, Quomodo 
enim paoem sasoeperunt, qui ttoitatem diviserunt? 



▲DKONITIO PP. BniKDICTlNORUM. 



Hot tractatus reoogoovimui ad Mss. Foaeatenflem opiimsd not«, deBcriptum jusBu logilberti abbatit circiter annum 
840,ad vetattiiBimos GermaoeDseB duoB, ad CorbeienBem, RemigienBem, GemmeticenBem, FloriaceuBem, Audoeoeu- 
tem, BecherooenBem, PratellenBem, ViDdociDeDses duoB, CarcatBooeoBiB EcoleBi» unum, Abbatin de CQlturauDum. 
AdhibuimuB prslerea variantet lectiooet Belgicorom teptem codlcnm per Lovaoienset coUectat : necoon anliuuioreB 
editioDet Bad. Er. et Loi, 

<lomparavimus prmterea eas omnes editiones initio Retr. et Confess. /. 1, memoratas. M. 

! ?*S' Ji?.*ir' magno contenBu, intuentet ; et Infra, et oooitanles, plurali numero, pro, intuens.., et oogiians, 
(fl) Habiti forte lob Christl annum 416. " "^. ' *^ ' 



1381 



TRACTATUS I. CAPUT I. 



l38f 



4. Qui autem sasceperunt paoem nuntiandam po- 
pulOy contemplati sunl ipsam Sapientiam, quanlum 
bumania cordibus potuit oontingi quod nec ooulua vi- 
dit, nec auris audivit, nec in cor bominis ascendit 
(I Cor, II, 9). 8i in oor bominis non ascendit, quoroodo 
aaoeodit in cor Joannis? An non eralbomo Joannes? 
An forte nec in cor Joannis aecendit, sed cor Joannis 
ia illam asoendit?Quod enim ascendit in cor bominis, 
de imo eat ad bominem : qoo autem ascendit oor ho- 
minis, enraum est ab bomine. Etiam aic, fratree, dici 
potest quia si aaoendit in cor Joannis, si aliquo modo 
polestdici,in tantomaaoenditincor Joaani8,in quan- 
tam ipse Joannea non erat bomo. Quid est, Non erat 
bomo? In quantum ccBperat csse aogeiue :quia omnea 
aancti, angeli ; quia annuntiatores Dei. Ideo carnali- 
buaetanimaiibQS non valentibos percipere qussunt 
Dei, qoid ait Apostolos ? Cum enim dicitis, Ego Mum 
Pauli^ ego Apollo,tumnehominesestis (I Cor, ui, 4)T Quid 
eos volebat facere, quibus exprobrabat quia bomines 
crant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite 
ia Psalmis : Ego dixi, Dii estUf et /ilii Excelsi omnes 
{PsaL Lxxxi,6). Ad hoc ergo vocat nos Deus, ne si - 
mus homines.Sedtuncin meliusnonerimusbomines, 
81 prius nos bomines esse agnosoamus, id est, ut ad 
illam celsitudinem ab bumilitate surgamaa : ne cum 
patamos nosaliqoid e88e,cum nibil 8imu8,non solum 
non accipiamus quod non sumus, sed et amiltamus 
qood snrous. 

5. Ergo, fratres, de bis montibus et Joannes erat, 
qoi dixit, In prineipio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, et Deus erat Verbum. Susceperat pacem 
mons iste, centemplabatur divinitatem Verbi. Qua- 
lis iste mons erat? quam excelsus T Transcenderat 
omnia cacumina terrarum, transcenderat omnes 
eampos acris, transcenderat omnes altitudines si- 
deram, transcenderat omnes cboros etlegiones An- 
geiorum. Nisi enim transcenderet ista omnia qus 
creata sunl, non perveniret ad eu'm per quem facta 
siint omnia. Non potestis cogitare quid transcenderil, 
nisi videatis quo pervenerit. Quaeris de cmlo et terra? 
facta sant.Quffris de bis qu« sunt in cgbIo et terra? 
Utiqoe multo magis et ipsa facta suDt. Qusris de spi- 
rilnalibus creatnri8,de Angelis, ArcbangeliB, Sedibus, 
Dominationibus, Virtutibus, Principalibua ? el ipsa 
facta 8unt. Nam cum enumeraret baeo omnia Psalmus, 
conclustt sie : Ipse dixit^et facta sunt; ipse mandavit, et 
ereaUs sunt {Psat, cxlviii, 5). Si dixU, et facta sunt, per 
Verbnm facta sunt : si autem per Verburo facta sunt, 
non potait Joanois oor pervenire ad id quod ait, In 
prineipio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et 
Deus erat Verbum ; nisi transcondissetoronia quae sunt 
lacta per Verbum. Qualis ergo iste mons, quaro san- 
ctns, quam allus inter illos montes qui susceperunt 
pacem populo Dei, ut colles possent suscipere justi- 
tiam? 

6. Videte ergo, fralrop, ne forte de ipsis montibua 
est Joannes, de quibos paulo ante cantavimus, Levavi 
oeutos meos in montes^ unde veniet auxilium mihi. Ergo, 
fratres mei. si vultia intelligere, levate oouios vestros 



in montem istum; id est,erigite vos ad Evangelistam, 
erigite ?os ad ejus sensum. Sed quia montes isti pa- 
cem suscipiunt, non polest autetu esse in pace, qui 
spem ponit in bomine ; noHte sic erigere ooulos in 
moniem, ut putetis in bominespem vcstram essecol- 
locandam ; et sic dicite, Levavi oculos meos in montes^ 
unde venietauxilium miAt,at8tatim8ubjungatis,i4ua?t« 
lium meum a Domino, qui fecit caslum et ierram {Psal. 
cxx, 1, 2). Ergo levemus oculos in montes, unde ve- 
niet auxilium nobis :et tamen non ipsi montes 8unt,in 
quibu88pesno8traponendaest;accipiuntenimmonte8 
quodnobisministrent: ergoundeetmontesaccipiunt, 
ibi spes nostra ponenda est. Oculos nostros cum leva- 
musad Scripturas, quia per homines ministral» sunt 
Scripturae, levamus oculos nostros ad montes, unde 
auxiiium veniet nobis : sed tamen quia ipsi bomines 
eranlqui scripscruntScriptoras, non dese lucebant; 
sed ille erat lumen verum (Joan, i, 9), qui illuminat 
omnem hominem venientero in bunc mundum. Mons 
erat et ille Joannes iiaplisla, qui dixit, Non sum ego 
Christus {Ibid,^ 20) : ne quisquam spem in roonlem 
ponens, caderet ab illo qui montes illuslrat, et ipse 
confessus ait, Quoniam de plenitudine ejus omnes ac» 
cepimus (Ibid, i, 16). Ita debes dicere, Levavi ocuios 
meos in montes, unde veniet auxitium miAt, ne auxilium 
quod tibi venit, montibus imputes ; sed sequaris, et 
dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et 
terram, 

7. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando 
erexistis corad Scripturas, cum sonaret Evungclium, 
Jn principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, 
et Deus erat Verbum^ et oclera qu8B lecta sunt, intel- 
ligalis vos levasse oculos ad montes.Nisi enim montes 
ista dicerent, unde omnioo cogitaretis, non iveni- 
retis. Ergo ex montibus venit fobisauxilium, ut beo 
vel audiretis : sed noodum potestis intelligere quod 
audistis. Invocate auxilium a Domino, qui fecit 
cosluro et terram : quia monles sic potuerunt loqui, 
ot non possint ipsi illuminare ; quia et ipsi illuminati 
sunt audiendo. Inde qui bso dixit, accepit Joannes 
ille, fratres, qui discumbebat super peclus Domini 
(Joan. XIII, 25), et de pectore Domini bibebat quod 
propinaret nobis. Sed propinavit verba ; intellectum 
autem inde debes capere, unde et ipse biberai qui 
tibi propinavit : ut leves oculos ad montes, unde auxi* 
lium veniet tibi, ut inde tanquam calicem, id est, 
▼erbum ' propinatum acciperes ; et tamen quia auxi- 
lium tuum a Domino qui fecit CGslum el terraro, inde 
impleres pectus, unde implevit ille : unde dixisti, 
Auxilium meum a Domtito, qui (ecit ccBlum et terram : 
qui potest ergo, impieat. Fratres, hoc dixi * : levet 
quisque cor suum quomodo illud videt idoneum, et 
capiat quod dicitur. Sed forte hoc dicelis, quia ego 
vobis sum prssenlior quam Deus. Absit. Multo est 
iile presenlior : nam ego oculis vestris appareo, ille 
conscientiis vestris praBsidet. Ad me aures, ad illum 
cor, ot utrumque implealis. Ecce oculos veslros et 

1 lo plerisque Mss., verbo, 

s Sic Ms8. At editi, erffo, Fraires, impleat hoc quod dixi. 



.* ^ 

^ 



1383 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



1384 



seQsus istoB corporis levatis ad nos ; nec ad nos, non 
enim nos de illis montibus, sed ad ipsum ad Evange- 
liumi ad ipsum EvangeliBtam : cor autem implendum 
ad Dominuro. Et unusquisque sic levet, ut videat 
quid levet, et quo lcvet. Quid dixi, Quid levet, etquo 
levet? Quale cor levet, vldeat ; quia ad Dominum le- 
vat: nesarcina voluptatis carnalis preegravalum.ante 
oadat, quam fuerit eublevatum. Sed videt se quisque 
gestare onus carnis? det operam per continentiam, 
nt purget quod levet ad Deum. Beati enim mandi 
corde, quoniam ipsi Deum vidcbunt (Matth, v, 8). 

8. Nam ecce quid proJest, quia sonucrunt verba, 
In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, 
et Ikus erat Verbum ? Et nos diximus verba, cum lo« 
queremur. Numquid tale Verbum erat apad Deum? 
Nonne ea qu« diximus, sonuerunt atque transierunt? 
Ergo et Dei Verbum sonuit et peractum est ? Quoroodo 
omnia per ipsum facta suiit, et sino ipso factum est 
nlhil? quomodo pcr illud regitur, quod pcp illu-l 
creatum est^si soauit cl transiil? Quale crgo Verbutn 
qaod et dicitur, et non transit? Inlendal Gharitas 
vestra : magna res est. Quotidio dicendo verba vilue- 
rant nobis, quia sonando vcrba et transeundo vilue- 
rant, ct nihil aliud videntur quam verba. Est verbum 
et in ipso bomine, quod manet intus : nam sonus 
procedit ex ore. Est verbum quod vere spiritualiter 
dicitur, illud quod inelligis de sono, non ipse sonus. 
Ecoa verbum dico, cum dico, Deus. Quam breve est 
qaod dixi, quatuor iilteras, et duas syllabas 1 Num- 
qaidnam hoc tolum est Deu8,quatuor litters, et du» 
flyllabsT An quanlam boc vile est, tantum charum 
est quodin eis intelligiturT Quid factum est in corde 
too, oum audisses, Deus? Quid Factum est in corde 
meo, cum dicercm^ Deus? Magna el summa qusdam 
sabBtantia cogilata est,qu» transcendat omnem mu- 
tabilem creaturam, carnalem et animalem. Ei si 
dicam tibi, Deus commutabilis est, an incommuta- 
bilis? reapondebis statim, Absit ul ego vel credam 
vel sentiam comroutabilem Deam : incommutabilis 
est Deus. Anima tua quarovis parva, quamvis forte 
adbac oarnalis^ non mihi potuit respondere nisi in- 
commutabilem Deom ; omnis aotem creatura muta- 
bilis : qoomodo ergo potuisti scintillare in illud quod 
est super omnem creaturam, ut certus mihi respon- 
deres incomroutabilem Deum?Qaid est ergo illud 
in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam 
vivam, perpetoam, omnipotentem, inOnltam, ubi- 
que praBsentem, obique totam, nosquam inclusam? 
Quando ista cogitas, hoc est verbum dc Deo in corde 
tuo. Numquid autero hoc est eonus ille qui quatuor 
litteris constat, et duabus syllabis? Ergo quaecumque 
dicuntur et transeunt, soni sunt, litter» eunt.syllabsB 
sunt.Hoc verbumtran8it,quodsonat : quod autem signi- 
ficavil sonus, et in cogitante est qui dixit, et in intel- 
ligente est qui audivit, roaoet hoc transeuntibussonis. 
9. Refer ' animum ad illud verbum. Si tu potea 
habere verbum in corde tuo, tanquam consilium na- 
tom in mente lua, ut mcns tua pariat consilium, et 

( Joxta Lov., rtfert. M. 



insit consiiium quasi proles mcntis tuae, quasi filius 
cordis tui. Prius enim cor generat consiliuro^ ut ali- 
quam fabricam construa?, aliquid amplum in terra 
rooiiaris ; jam natum est consilium^ et opus nondum 
completum est : vides tu, quid faclurus es; sed aJius 
non rairatur, nisi cum fcceris el construxeris molcm, 
et fubricam illam ad exsculplionem pcrfectionemque 
perduxeris: attendunt bomines roirabiiem fabricam 
et mirantur consilium fabricantis ; slupcnt quod vi- 
dent, et amant quod non vident : quis esl qui potest 
videre consiliam ? Si ergo ex magna aliqua fabrica 
laodaturhumanum consilium, vis vidurcqu^Ieconsi- 
liom Dei est Dominos Jesus Christus, id est, Verbum 
Dei? Attende fabricam istam mundi ; vide qusB sint 
facta per Verburo, ct tunc cognosces quale sit Ver- 
bum. Attende hsc duo mundi corpora, coelum et ter- 
ram: quis explicat verbis ornaturo ca;li?quisexplicat 
vprbis fecunditatem terraB? quis dignc collaudal tcro- 
porum viccs? quis dignc collaudat seminum vim ? 
Videtis qus taceam, ne dia oomroemorando parum 
dicaro forte, quam polcstis cogitare '. Ex fabrica 
ergo ista animadverlito quale Verbum est pcr quod 
facla est : et non sola facta est. Omnia enim ista vi- 
dentur, qoia pertinent ad sensum corporis. Per illod 
Verbum et Aogeli facti sunt ; per illud Verbum ct 
Arcbangeli facti sunt ; Potestates, Sedes, Domina- 
tiones, Principatus; per illud Verbum facta sunt 
omnia : hinc cogitatc quale Verbum cst. 

10. Respondet mihi modo forte nescio quis : Et 
quis hoc Verbum cogitat ? Noli ergo tibi quasi vile 
aliquid formare, eum audis Verbum, et conjicere 
verba qus aodis quotidie, Ille talia verba dixit, talia 
verba locutus est, talia verba mihi narras : assiduo 
enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, 
verba. Et quando audis, In principio erat Verbum, ne 
vile aliquid putares, qualc consuevisti cogilarc, cum 
verba humana solcres aodire, audi quid cogites : 
Deus erai Verbum, 

ii. Exeat nanc nescio quis infldelis Arianus, et 
dicat qoia Verbom Dei factum est. Quomodo potest 
fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Ver- 
bom fecit omnia? Si et Verbom Dei ipsom factum est, 
per qood aliud Verbom faolom est ? Si hoc dicis, quia 
est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum 
dioo egoonicum Filium Dei. Si autem non dicisVer- 
bum Verbi, concede non factum per quod facia sunt 
omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod 
facta sunt omnia : crede ergo Evangeiist». Poterat 
enim dicere, In prinoipio focit Deus Verbum : quo« 
modo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et 
terram; et omnia sic enomerat, Dixit Deus, Fiat, et 
factom est (Gen. i). Si dixit, quis dixitT Utique Deus. 
Et quid factum est? Grealura aliqua. Inter dicentem 
Deum et factam creaturam quid est per quod factiim 
est, nisi Verbom ? qoia dixit Deus, Fiat, et factum 
est. Hoc Verbum incommutabile : qnamvis mutabilia 
per Verbum fiant, ipsum incoromutabile est. 

^ Uoat BecherooeDSit codex, et minut quam poieitisoo' 
ffitare. Hioc cum aliis sexdecim Msi. omiesa particula, eXf 
proiequitur tie : Fabricaergo ista animctdversaf quale, etc. 



85 



TRACTATDS II. CAPUT I. 



1386 



12. Noli ergo credere factum, per qnod facta Bunt 
omnia : ne non reficiaris per Verbum, per quod re- 
flciuntor omnia. Jam enim faotus es per Verbum, sed 
oportet te refici per Verbum : ai autem mala fuerit 
fides tua de Verbo, non poterisrefici per Verbum.Et 
81 tibi contigil fieri per Verbum, ut per illud factus eis, 
per te deficis : si por te deficis, ille te reficial qui te 
fecit : ei per te deterior efficeris, ille te recreetqui le 
creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum) si 
male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, 
In ffrincipio erat Verbum ; et la dicis, In principio 
factnm est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facla sunt^ 
dicil ; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est, 
Poterat dicere Evangelista, In priocipio factum est 
Verbam : sed quid ait ? In principioerat Verbum. Si 
erat, non est faotum, ut istaomnia peripsum fierent, 
et sine ipso nibii. Si ergo erat in principio Verbum, et 
Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum : si non 
potes cogitare quid sit, difTer ut cresoas. Ille cibus 
est, acoipe lac ut nutriaris, utsis vaiidus ad capien- 
dum cibum. 

13. Sane, fratres^ quod sequitur, Omnia per ipsum 
facta iunt, et sine ipso faium est nihH^ videte ne sic 
cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi 
male intelligentes, sine ipso facium ext ni7ii7, putare 
aliquid esse nihil. Peccatum qaidem non per ipsum 
factam est : et manifestum est, quia peccatum nihii 
est, et nihil fiunt homines oum peccant. Et idolum 
non per Verbum fsctum est : habet quidem formam 
quamdam bamanam, sed ipse bomo per Verbum 
factua est ; nam forma hominis in idolo, non per Ver- 
bam facta est ; et scriptum est^ Scimus quia nihit est 
idoium (I Cor, viii, 4). Ergo ista non sunt facta per 
Verbom ; sed quscumque naturaliter facta sunt, 
quaBcnmque sunt in creaturis, omniaomnino quas fixa 
in coslo Bunl, qae fulgent desuper, quae volitant sub 
ecelo, et qas moventur in < universa natura reruro, 
omnis omnino oreatora : dicam planius, dicam, fra- 
tres, ut intelligatis^ ab angelo usque ad vermiculum. 
Quid praeclarias angelo in creaturis? quid extremius 
Termicalo in creaturis? Per quem factus est angelus, 
per ipsam factus est etvermioulus : sed angelus di- 
gnue ccelo, vermiculusterra. Qui creavit, ipsedispo- 
sait. Si poneret vermiealam in coelo, reprebenderes ; 
si ▼ellet Angelos nasoide patresceniibus carnibus^re- 
preheoderee : et tamen prope hoc facit Deus, et non 
est reprehendendus. Nam omnes homines de carne 
nascentes, qoid sunt nisi vermes ? et de vermibus 
Angeloe facit. Si enim ipse Dominas dicit, Ego au- 
tem sum vermis^ et non homo (Psal. xxi, 7) ; quis 
dobitat boo dicere quod scriptam est et in Job, Quanto 
magis homo puiredo, et /ilius hominis vermis (Job 
xx¥, 6) ? Primo dixit, homo puiredo ; et postea, fiiius 
kommis vermis : quia vermis de patredine nascitur, 
ideo homo putredo, et fUius hominis vermis, Ecce quid 
fleri voluit propter te, illud quod in principio erat 
ferbum^ et Verbum erat apud Deum^ et Deus erat Ver- 

* Hie fn plerisqne Mm. noo ett prepositio, in. 
Patrou XXXY. 



bum. Quare hoc factum est propter te ? Ut sugeres, 
qui manducare non poteras. Omnino ergo, fratresy 
sic accipite, Omnia per ipsum fada lamf, et sine ipso 
factum est nihil. Universa enim creatura per ipsam 
facta est, major, minor : per ipsum facta sont sa- 
pera, infera ; spiritualis, corporalis, per ipeam facta 
sunt. Nulla enim forma, nulia compages, oulla ooo- 
cordia partium, nulla qaalisoumqae substantia, qae 
potest habere pondus, numerum, meosoram, oisi 
per illud Verbum est, et ab illo Verbo oreatore, cui 
dictum est, Omnia in mensuraf et numero^ et pondere 
disposuisti (Sap. xi, 21). 

i4. Nemo ergo vos fallat, qoaodo fortetediom pa- 

timini ad muscas ^. Etenim aliqoi derisi sunt a dia- 

bolo, et ad muscas capti sont. Solent enim auoopee 

ponere in muscipulamuscas, utesurientesaveedeci- 

piant : sic et isti ad musoas a diabolo decepti saot. 

Nam nescio quis tsdium patiebatur ad muscas: 

invenit illum Manicheus tcdio afi^ectum ; et oum di* 

ceret se non posse pati muscas et odisse vehementer 

illas^ statim ille, Quis fecit has ? Et quia tedio aflfectas 

erat, et oderat illas, non ausus est dioere, Deue ilias 

feoit : erat autem oatholicus. Ille statim subjecit : Si 

Deus illas non feoit, quis illas leoit ? Plane, ait ilie^ 

ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim : 

8i muscam diabolus fecit, sicut te video oonfiteri» 

quia prudenter iolelligis, apem qnisfecit, qun paulo 

amplior esl musca ? Non ausus ille est dicere quia 

Deus fecit apem, et muscam non fecit ; qoia rea erat 

proxima. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad la- 

certum, a iacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus^ 

inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad ho- 

minem ; et persuasit homini quia ooo a Deo faotos est 

homo. Ita ille miser cum tedium passus est ad motoas, 

musoa faclus esl, quem diabolus possideret. Beelie« 

bub quippe interpretari dicitur princeps muscarom : 

de quibus scriptum est, Muscx moriturx ' exlerminant 

oleum suaviiatis (Eccie. x, 1). 

15. Quid igitur, fratres ? quare ista dixi ? Glaadite 
aures cordis vestri adversus dolos inimici ; iotelligite 
quia Deus fccit omnia, et in sois gradibus collocavit. 
Quare autem patimur multa mala a creatura quam 
fecit Deus ? Quia pfiendimus Deum ? Numquid hec 
Angeli patiuntur ? Fortassis ct nos in vita ista illanon 
timeremus. De poBuatua peccatum toum aoouBa, oon 
judicem. Nam propter superbiam instituit Deus istam 
creaturam minimam et ahjectissimam ', ut ipsa noa 
tnrqueret : ut cum superbus fuerit homo, et se jaota- 
veril adversus Deum ; et, cum sit mortalis, mortalem 
terruerit; et, cum sit homo, proxiroam hominem non 
agnoverit ; cum se erexerit, pulicibas subdutur. Quid 
est quod te inflas humana superbia?Homo tibi dixit 
couficium, et tumuisti, et iratuses; palicibus resiste 

f Editi, pHtimini a muscis: et paulo iofra, pMtiebatuta 
muscii ; item poBtea, passut est a musois, At Mss. omnea 
coDstanter hhbeui^ad muscas : acilicetphrasiquadam Afris 
usitata, uti merito visum est Lovaoienaibus. 
> Lov.f morientes : cujos loco editi alii et 3188., moriturm, 
s Id plerisque Mss. instituit ut i$ta creatura minima et 
abjeetissima, 

{Quaranie^fiuatre*) 



1387 



IN JOANNIS EVANGELIUM. S. ADGUSTINI 



1388 



ul dormia» : cognosce qui sis. Nam ut noveriiis, fra- 
tres» propter aaperbiam nostram domandam creata 
iata, qae molesta nobis essent : populum Pbaraonia 
8Qperbum potuit Deue domare de ursis, de leonibus, 
de Berpentibua ; muscas et ranaa illis immisit {Exod, 
VIII, 6, 24), ut rebus vilissimis suporbia domarelar. 

16. Omnia ergo, fratres, omnia omnino per ipsum 
facta suntf et sine ipso factum est nihil, Sed quomodo 
per Ipsum facta sunt omnia ? Quod factum est, in illo 
viia est. Potest enim ' sic dici, Quod factum estin ilto, 
vita est : ergo totam vita est, sij sic pronuntiaverimus. 
Quid enim non in illo factumest^Ipseest enim Sa- 
pientia Dei ; et dicitur in Psalmo, Omnia in Sapientia 
feeisti (Psat. giii, 24). Si ergo Cbristus eslSapientiaDei, 
et Psalmus dicit, Omnta tnSapt^rta/i^ctsrf/omniasicut 
perlllum facta, itain illo facta sunt. Si ergo omnia in 
illo, fratres charissimi, et quod in illo factum est, vita 
est; ergo etterra vita est, ergo et lignum vita est. Dici- 
n)U8 quidemlignum vitam, sed secundam intellectum 
lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis 
vita est. lobonestum esl sic intelligere, ne rursum 
nobia subrepat eadem sordidissima secta Manichso- 
rum^ et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam 
paries, etresticula habet animam, et lana et vestis. 
Soient enim delirantes dicere, et cum repressi fae- 
rint ' et repulsi, quasi de Scripturis proferunt dicen- 
tet : Utquid dictum est, Quod fartum est in illo, vita 
est f 8i enim omnia in ipeo facta sunt, omnia vila 
sunt. Non te abducanl : pronuntia sic, Quod factum 
est ; hic subdistingue, et deinde infer,{n itio vita est. 
Quid est hoc? Facta est terra, sed ipsaterra qu» facta 
eity non est vita : est autemin ipsa Sapientiaspiriiaali- 
ter ratio qaedam qua terra facta est ; hsBo vita esl. 

17. Quomodo possum, dicam Gharitati vestrs. Fa- 
ber facit aream. Primo in arte habet arcam : si eniro 
in arte arcam non haberet, unde illam fabricando 
proferret ? Sed arca sio est in arie, ut non ipsa arca 
ait quflB videtur oculis. In arte invisibiliter est, in 
opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere ; num- 
quid destitit esse in arte ? El illa in opere facta est, et 
illa manet qu» in arte est : nam polest ilU arca pu- 
trescere, et iterum ez illa qu» in arte est, alia fabri- 
cari. Attendite ergo arcam in arte, et arcam in opere. 
Area in opere non est vita, arca in arte vita est ; quia 
vivii anima artiflcis, ubi sunt ista omnia antequam 
proferantur. 6io ergo, fratres charissimi, quia Sapien- 
tia Dei, perquam factasuntomnia, scoundum arlem 
continet omnia, antequam fabricet omnia ; hinoque 
fiunt per ipsara artem, non continuo vita sunt, sed 
quidquid factum est, vita in illo est. Terram vides ; 
est in arte terra : coslom vides ; est in arte cmlum : 
solem et lunam vides ; sunt et ista in arte : sed foris 
corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo 
potestis ; magna enim res dicta : et si non a me 
magno, aut non per me magnum, tumen a magno. 
Nun enim a me parvulo dicla sunt hsc : sed ille non 



est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Gapiat quis- 
que ut polest, in quantum potest : et qui non potest, 
nutriat cor, utpossil. Unde nutriat ? Delacte nutriat, 
ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato 
non recedat, donec perveniat ad Ghristum ab uno 
Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod 
facta sunt omnia : quia illa vita e&t, qus in illo est 
lux hominum '. 

18. Hoc enim sequitur, E/ vita erat lux hominum ; 
et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non 
illuminantur, quia pecora non habent rationalesmen- 
tes qu8B possint videre sapientiam. Uomo autem 
factus est ad imaginem Dei, habetrationalem mentem 
per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita 
per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est : et non 
quorumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo 
post dicit, Erat tumen verum, quod itluminat omntm 
fiominem venientem in hunc mundum. Ab ilio lumine 
illuminatus est Joannes Baptista ; ab ipso et ipse 
Joannes evangelista. Ex ipso lumine plenus erat qui 
dixit : Non sum ego Christus ; sed qui post me venit, 
cujus non sum ego dignus corrigiam catceamenti solvere 
{Joan, I, 9, 20, 27). Ab illo lumine illuminatus erat 
qui dixit, /n prindpio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, ei Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux 
est hominum. 

19. Sed forie stulta corda adhuc capere istam lu- 

cem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut 

eam videre non possiot. Non ideo cogitent quasi abs- 

entem esse lucem, quia eam videre non possunt : 

ipsi enim propter peccata tenebre eunt. Et tux in 

tenebris lucei, et tenebrse eam non comprehenderunt. 

Ergo, fratres, quomodo bomo positus in sole csous, 

praesens est illi sol, sed ipse soli absens est ; sic omnis 

stultus, omnis iniquus,omnis impias,cscu8 estcorde. 

Prffseos est sapientia, sed cum c«co prcsens est, 

oculis ejus absens est : non quia ipsa illi absens est, 

sed qoia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste ? 

Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si pro- 

pterea videre non posset, quia sordidos et saocios 

oculos haberet, irruentepulvere vel pituitavelfumo, 

diceret illi medicos : Purga de oculo tuo quidquid 

mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. 

Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt ; 

tolle inde ista amnia, et videbis sapientiam qas prs- 

sens est : quia Deus est ipsa sapientia ; et dictum 

est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt 

(Matth. V, 8). 

TRAGTATUS II. 

De eo quod scriptum est, Fuit homo missus a Deo, cui 

nomen erat Joannes, etc, usque ad id, plenum 

gratis et veritatis. Cap. i,y.^-ik. 

1. Bonum est, fratres, ut textum divinarum Scri- 

pturarum, et maxime sanoti Evangelii, nullum lo- 

cam prastermittentes pertractemus, ut possumus ; et 

pro nostra capacitate pascamur,et ministremus vobis 

unde et nos pascimur. Gapitulum primum praeterito 



1 SicomDesMss. ct anUquiorenedlli.AtLov.: Potestetiam. « Tres Mm„ quia illa vita quje in iilo est, lux hominum 

« Aliquol Msf., et cum reprehensi fuerint. est. 



1389 



TRAGTATU8 II. CAPUT I. 



1390 



die dominico tractatum esse meminimus, id est, «c Iq 
principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, 
et Deus erat Verbum : boc erat in principio apud 
Deuro. Omnia per ipsum facta sunt, etsineipso fa- 
ctum est nihil. Quod factum est, in ilio vita est; el 
vita erat lux hominum ; et luz in tenebris lucct, et. 
tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque 
tractatum esse credo: recordamini omnes qui ad- 
fuislia ; et qui non adfuistis, credite nobis, et hia 
qui adeese voluerunt. Nunc ergo quia non possumus 
semper omuia replicare, propter eos qui hoc volunt 
audiro quod sequitur, et oneri esl illis si repelantur 
priora caro defraudalione posteriorum ; dignentur et 
qui non aderant non prsterita exigore, £e<i cum his 
qui aderant et nunc audire praesentia. 

2. Sequitur, FuU homo mistus a Deo, cui nomen 
erat Joannei, Etenim ea qus dicta sunt auperius, fra- 
tres cbariesimi, de divinitate Ghristi dicta sunt inefTa- 
bili, et prope ineffabiliter. Quis enim capict, Inprin- 
cipio erat Yerbum^ et Verbum erat apud Deum ? Et ne 
vilescat tibi nomeo Verbi, per consuetudinem quoti- 
dianorum verborum, Et Deus erat Verbum, Hoc Ver- 
bum idipsum eat, unde heaterno dio multum Jocuti 
sumua : et prflBstilerit Dominus, ut vei tantum lo- 
quendo aliqaid ad oorda vestra perduxerimua. Jn 
principo erat Verbum, Idipsum est, eodem modoest; 
Bicat est, eemper sic est: mutari non poiest : hoc 
est est ^. Quod nomen suum dixit famulo suo Moyai: 
Ego sum qui sum ; et, Uisit me quiest (Exod. iii, 14). 
Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia 
mutabilia ; cum videatis non solum corpora variari 
per qualitates, nascendo, cresoendo, deliciendo, mo- 
riendo, sed ctiam ipsas animas per aflectum diversa- 
rum volantatum distendiatque discindi :oum videatis 
horaines et percipere posse sapientiam, si se illius 
loci et calori admoverinl ; et amittere posse sapien- 
tiam, si inde malo affectu recesserintT Gum videatis 
ergo ista omnia esse mutabilia; quid estquod est, 
nisi quod tranacendit omnia quaBsicsuntut non sintT 
Quis ergo hoc capiat ? Aut quis, quomodncumque 
intenderit vires mentis sus,ut attingat quomodo po- 
testid quod est, ad id quod ut cumque mente attige- 
rit, possit perveoire? Sio est enim tanquam videat 
qoisque de looge patriam, et mare interjaceat ; videt 
quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabili- 
tatem noslram ubi quod est est, quiaboo solum sem- 
per sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare 
hojns saeculi qua imos.etsi jam videmus quo imus: 
nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua 
iremus^ venit inde ad quem ire volebamus. Et quid 
fecit? Instituitlignum quo mare transeamus. Nemo 
enim potest transire mare hujus ssculi, nisi cruce 
Giristi portatus. Hanccrucem aliquando amplectitur 
et inflrmus oculis * : et qui non videt longe quo eat, 
non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 
3. Itaqae, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus 

> EdiU et 11 M., hoc ett Deut ett : excepto oodice Bech., 
a qao abest vox, Deui. 
' Sic Mss. At editi, et infirmut oculut. 



vestris : si vultis pie et christiane vivere, hsrete 
Ghristo secundum id quod pro nobis factus est, ot 
perveniatis ad eum secundum id quod est, et se- 
cundum id quo erat. Accessit, ut pro nobis hoe fie* 
ret * ; quia boc pro nobis factus est, abi portentur 
inflrmi, et mare saeculi Iranseant, et perveniant ad 
patriam ; ubi jam navi non opus erit, quia nuUum 
mare iransitur. Melius est ergo non videre menie id 
quod est, et tamen a Ghristi cruce non recedare, 
quam videre illud mente, et crucem Chrisii 000« 
teninere. Bonum est super hoc et optimam, si fieri 
potest, ut et videatur quo eundom sit, et teneatar 
quo portetur qui pergit. Hoe potuerunt mentes ma- 
gnae montium, qui montes dicti sunt, quos raaslme 
illustrat lumen justiti» : potuerunt, et vidernnt iilod 
quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principio 
erat Ferbum, ei Ya-bum erat apud Deum^ et Deui erat 
Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id qnod 
videbant de longe, a cruce Ghristi non reoessemnt, 
et humilitatem Ghristi non conlempserunt. ParvQli 
vero qui hoc non possunt inlelligere, non reoedentes 
a cruce et passione et resurrectione Ghristi, in fpsa 
navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi 
perveniunt et iiii qui vident, 

4. At vero quidam phiiosopbi hujus mnndi exsti- 
terant,et inquisierunt Greatorem per creataram : 
quia potest inveniri per creaturam, evidenterdi- 
cente Apostolo, Invisibilia enim efus, a eonstitu' 
tione mundi, per ea quas facta sunt, intellecta conspU 
ciuntur ; sempiierna quoque virtus ejus et divinitas^ 
ut sint inexcusabiies, Et sequitur, Quia cum cognoviS' 
sent Deum: non dixit, Quia non cognoverant ; eed, 
Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorifica* 
verunt, autgralias egerunt;sed evanueruntin cogitatio- 
nibus suis^ el obcuratum esl insipiens cor eorum, Unde 
obscuratum.^ Sequitur, et dicit apertius : Dieentes 
enim se esse sapientes, slulli lacti sunt(Rom, i, 20-22). 
Viderunt quo veniendum esset : sed ingrati ei qui il- 
lis prsestitit quod viderunt, sibi voluerunt triboere 
quod viderunt; et facti superbiamiserunt qnodvide- 
bant, et conversi sunt inde ad idola et simuiaora et 
ad cuituras deraoniorum, adorare creaturam^ et 
contemnere Greatorem. Sed jam isti elisi ista feca- 
runt : ut autem eliderentur, superbierunt ; cam au- 
tem Buperbirent, sapiontes se esse dixerant. Hi ergo 
de quibus dixit, Qui cum cog nov iuent Deum^f 'idemni 
hoc quod dicit Joannes, quia per Verbam Dei faota 
suntomnia. Nam inveniuntur et isla in libris pbiio- 
sophorum : et quia unigenitum Filium habet Deus, 
per quem sunt omnia. illud potuerunt videre quod 
est, sed viderunt de longe : noluerunt tenere hamili- 
tatem Ghristi, in qua navi seeuri pervenirent ad id 
quod longe videre potuerunt ; et sorduit eis crux 
Christi. Mare transeuudumest, et lignum cootemnis? 
sapientia superba l irrides crucifixum Christam ; 
ipse est quem longe vidisti : Inprincipio erat Yerbumf 

i Ita editi. At Mss. interpuogunt sic: St teeundumid 
quod erat accetsU, ut pro nobit hoc ^eret ; additque hie 
Bech. codex : quoU non erat, ^* 



1391 



JN JOANNIS EVANGELIUM, S- AUGUSTINI 



1392 



€t Verbum erai apud Deum, 8ed quare crucifixus est? 
Qaia lignum tibi humilitatia ejus neceBsarium erat. 
Superbia enim tumueras, el longe ab illa patria pro- 
jeotoB eras ; et fluctibus hujus sfficuli interrupta est 
via, et qaa transeator ad patriam non est, nisi ligno 
porteria. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut re- 
deas ! Ipse factus est Tia, et hoo per mare : inde in 
mari ambulaviat {Matth. xiv, 25,) ut ostenderet esse 
in mari viam. Sed tu^ qui quomodo ipse ambulare in 
mari noo potes, navi portare, ligno portare : crede 
fn crucifixum, et poteris pervenire. Propter te oruci- 
flxuB eet, ut hamilitatem doccret , et quia si sic ve- 
niretat Deus, nonagnoscerelur. Sic enim aic veniret 
ot Deos, non veniret eis qui videre Deum non pote- 
rant. Non enim secundum id quod Deus est, aot 
venlt» aot dicedit ; cum sit ubique prsBsene, et nullo 
loco conlineator. Sed secundum quid venit?Quod 
apparoit homo. 

5. Quia ergo aic erat homo, nt lateret io illo Deus, 
miasoB eet ante illum magnus homo, per cujus tesli- 
moniom inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? 
Fuii hamo, Et quomodo posset iste verum de Deo di- 
oere ? MUsui a Deo. Quid vocabatur ? Cui nomen erai 
Joann&s. Quare venit T Hic venit in testimoniumt ut te- 
stimonium perhiberet de /timtn^, ut omnes crederent per 
Ulum, Qualis iste qui tostimonium perbiberet de lu- 
mine? Magnum atiquid iste Joannes, ingensmerilum, 
magna gratia, magna celsiludo I Mirare, plane mi- 
rare ; led tanquam montem. Mons autem in tenebris 
est, niai loce vesliatur. Ergo tantum mirare Joan- 
nem|Ut audias quod sequitur, Non erat itle lumen : 
ne oum montem putas iumen esse, naufragium in 
monte faoias, non solatium invenias. Sed quid debes 
mirari ? Montem tanquam montem. Erige autemte 
ad illom qui iliuminat montem, qni ad hoc ereetus 
eet| ot fprior radios exoipiat, et oculis tuis nnntiet. 
BrgOy non erat itle lumen, 

9. Qoare igitur venit? Sed ut te$timonium perKi" 
beret de tumine, Utquid hoc ? Ut omnes crederent per 
itlum, Et de quo lumine teslimonium perhiberet? Erat 
tux vera. Quare addilum est, vera ? Quia et homo il- 
laminatus dicitur iux; sed vera luxilla est qu8B illu- 
minat.Nam et oouli nostri dicontur lumina;ettamen 
niai aot per noctem looerna accendatur,aut per diem 
8ol exeat, lumina ista aine causa patent. Sic ergo et 
Joannet erat iux, aednon vera lux : quia non iilumi- 
natoa, teaebrs ; sed illuminatione factus est lux. 
Niai aotem illuminaretur, tenebr» erat, sicut omnes 
impiiy quibus jamcredenlibus dixit Apostolus, FuiMis 
atiquando tenebrx, Modo autem quia crediderant, 
qiid? iViin(;atttem/t4.'9, inquit, in Domino (Ephes.v, 
8). Niaiadderet, inDomino, non intelligeremus. Lua;, 
inqoit, in Domino : tenebrs non in Domino eratis. 
Fuistis enim aliquando tenebrx : ibi non addidit, in 
Domino. Ergo tenebr» in vobis, lux in Domino. Sio 
et ill$ non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de 
tumine, 

7. Ubi aotem est ipsa lux ? Brat lux vera, qux iUu- 
minat omnemhominem venientem inhune mundum.Si 



omnem hominem venientem, et ipsuui Joannem, 
Ipse ergo illominabat, a quo se demonstrari volebat. 
Intelligat Gharitas vestra : veniebat enim ad mentes 
infirmas, ad corda saocia, ad aciem animas lippientis. 
Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod 
perfecte est ? Qaomodo plerumque fit ut in aliquo 
corpore radiato cognoscatur orlus esse sol, quem 
ooulis videre non possamus. Quia et qui saucios ha- 
bent oculos, idoneisunt videre parietem illuminatum 
et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut 
aliquid hujusmodi idonei sunt videre; etin alio illa- 
Btrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc 
minus idoneam aciem gemnt. Sic ergo illi omnes ad 
quos Ghristus venerat, minusidonei erant eum videre: 
radiavit Joannem ; et per illum conQtentem se radia- 
tum acse illuminatum ease, non qoi radiaret et illu- 
minaret, oognitusestillequiilluminat.oognituaestille 
qui illustrat, cognitus estqui impiet. Et quiaesl^Qiit 
ittuminatj inquit, omnem hominem venientem in mun^ 
dum, Nam si iilinc non recederet, non esset illumi- 
nandus : sed ideo bic illuminandus,quiaillincreces- 
sit, ubi homo semper poterat esse illnminatus. 

8. Quidergo?8i venit huc, abierat?In hoemundo 
erat, Et hic erat, et buc venit : bic erat per divinita- 
tem ; huc venit per carnem : quia cam hio easet per 
divinitatem, ab stulis et cscis et iniquis videri non 
poterat. Ipsiiniquitenebrssont de quibusdictumest, 
Lux lucet in tenebris, et tenehrx eam non comprehende- 
runt {Joan, i, 5), Ecoe hic est et modo, et hic erat, et 
semper hio est , et nunquam recedit, nuaquam rece- 
dit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nun- 
qaam reoedit ; opus est ut tu non recedas ab eo qui 
nosquam recedit ; opns est at to non deseras, et non 
desereris. Non cadere, et non tibi occidet. Si tu fece- 
ris casum, ille tibi fecit occasum : si autem ta stas, 
praesens est tibi. Sed non stetisti : recordare onde ce- 
cideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit 
enim te, non vi, non impulsu, sed volnntate tua. Si 
enim malo non consentires, stares, illaminatoa ma- 
ileres. Modos autem quia jam cecidisti. et factua es 
aaacius corde, unde videri illa lux poteat ^, venit ad te 
talis qualem posses videre ; et talem se hominem 
prffibuit, ut ab homine qaaererettestimonium.Ab bo- 
mine qusrit testimonium Deus, et Deus testem habet 
hominem ; habet Dens testem hominem, aedpropter 
hominem : tam inUrmi sumus I Per lucernam qosri- 
mus diem : quia lucerna dictus est ipse Joannes, Do- 
mino dicenle : Ille erat lucema ardens et lucens, et vos 
voluistis exsultare ad horam in lumine ejus ; ego auiem 
habeo leslimonium majus Joanne [Id, v, 35, 36). 

9. Ergo osteodit quia propter hominea voluit pcr 
lucernam demonstrari ad fidem credentium, ot per 
ipsam lucernaminimici ejuaconfonderentur. Illi enim 
inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dicnohis^ In 
qua potestaie ista facis ? Interrogabo vos et ego^ inquit , 
unum semonem : dieite mihi, baptismus Joannis unde 
est ? de coslo, an ab liominibus ? Bt turbatisunt, et dixe- 

lEditi, non potett. Abest, non, a Mss. Sensos Augustiui 
est, videri illam lurem non oculo, sed corde. 



1393 



TRAGTATUS 11. CAPUT I. 



1394 



runt apua semetipsos, Si dixerimus de ccelo ; dicturus 
esi nobis, Quare ergo non credidisiis Uli? (quia ille Ghri- 
8to perhibueral teBtitnonium et dixerat, Non sum ego 
Chrisius, sed ille [Joan, i, 20 27]. Si autem ex hominibus 
dixerimus esse, timemus popidum ne lapidet nos; quta 
tanfuam propketam kabebant Joannem .Timeates lapi- 
dationem» sed plue timentes ▼eritatis confessionemy 
responderunt mendaciam veritali ; et menlita est ini- 
quitas sibi (Psat, xzfi, 12). Dixerunt enim : Neacimus. 
Et Oominus, qoia ipsi contra se clauserant, negando 
se scire quod noverant, neo ipse illis aperuit, quia non 
pulsaveront. Dictum eat enim : Pulsale, et aperietur 
vobis (JMalth, vii, 7). Non solum autem iili non pulsa- 
veront, ut aperiretur ; sed negando, ostium ipsum 
oontra se obstruxerunt. Et ait eis Domious : Nec ego 
dieo vobis in qua potestate ista facio (Matth, xzi, 23-27, 
Marc. XI, 28-33, el Luc, xx. 2-8). Et confusi sunt per 
Joannem ; impletumque in illia est, Paravi lucernan 
Ckristo meo ; inimicos ejus induam confusione [Psal, 
GxzzJ, 17, 18). 

40. M mundo erat^ et mundus per eum faetus est, 
Ne pates quia aic erai in mundo, quomodo in mundo 
est terra, in mundo cst ccBluro, in mundo est sol, 
luna et stellc, in mundo arbores, pecora, homines. 
Noo tic itte in mundo erat. Sed quomodo erat ? Quo- 
modo artifex, regena quod fecit. Non enim sic fecit, 
qaomodo facit faber. Forinaecus est arca quam facit, 
et iila in alio loco posita eat, cum fabricatur ; et 
qoamvls Joxta ait, ipse alios loco sedet qui fabricat, 
et exirinaeoua est ad illud qaod fabricat : Deus au- 
tem mundo infusut fabricat, ubique positus fabricat, 
et ooD recedit aliqao, non exlrinsecus quasi versat 
molem qoam fabrioat. Presentia majestatia facitquod 
facit ; prasentia soa gubemat quod feoit. Sic ergo 
erat in mnndOi qoomodo per quemmundusfactus est. 
Per ipium enim mundus faetus est, et mundus eum non 
epgnavU, 

11. Qoid est, mundus faetus est per ipsum f Gcelum, 
terra, mare et omoia qa« in eis sunt, mundus dici- 
tor. Iteram alia significatione, dilectores mundi mun- 
das dicuntor. Mumdus per ipsum factus est, et mundus 
eum uon eognovU. Nam enim cceli non [cognoverunt 
Creatorem suom, aut Angeli non cognoverunt Greato- 
rem saam, aot non cognoverunt Greatorem saum si- 
dera, qoem coofitentordemonia? Omnia undique te- 
stimooiam perhibueroni. Sed qui non cognoverunt ? 
Qoi aoMndo mondom dicti sunt mundus. Amando 
eaim habitamua corde : amando autem, boc appel- 
lari meraeront qood ille obi habitabant. Quomodo di- 
dmos, Mala est illa domas ; aot, Bona eat iila domus : 
non inilla qaam dicimos malam, parietes accusamus ; 
aat in iJla quam dicimus bonam, parietes laodamus : 
led malara domum, inhabitantea malos ; et bonam do- 
mam« inbabitantes bonos. 8ic etmundum^qui inhabi- 
tantamandomundam.Qui8unt?Quidili^untmundum: 
ipti eoim corde babitant in mundo. Nam qui non dili- 
gant mondam, oarae versantur in mando ; sed corde 
iahabitant coBlom, sicot Apostolus dicit : ^ostra au- 
tem eanversalioin eestu esi (Philipp, iii, 20). £rgo 



mundus per eum factus est, et mundus eum non eo- 
gnoml. 

12. In sua propria venU : qui omnia ista per eum 
facta Bunt. Et sui eum non receperunl, Qui 8ui?Homi- 
nes quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omoes 
gentes esse. Quia ali» gentes idoia adorabant, ei de- 
monibus serviebant; ilie autem populus natoseratde 
semine Abrahae : et ipsi raaxime sui ; quia et per 
carnom quam suscipere dignalus est, cognati. In sua 
propria venit, et sui eum non receperunt, Non reoepe- 
runt omnino, nuilus recepit ? Nullus ergo salvos fa- 
ctus est ? Nemo enim salvus fiel, nisi qui Ghristam re- 
ceperit venientem. 

13. Sed addidit : Quotquot autem receperunt eum. 
Quid eis praestitit ? Magna bene volentia 1 Magna mi- 
sericordia ! Unicusnatus cst, et noluitmanere unos. 
Multi homines cum filios non habuerini, peractaatate 
adoptant sibi : et voluntale faciunt quod nalura non 
potuerunt : hoc faciunt [homines. Si autem aliqoia 
habeat filiam unicum, gaudet ad illum magis ; quia 
solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum 
eo dividat hasreditatem^ ut pauperior ramaneat. Non 
sic Deua : Unicum eamdem ipsum quem genuerat, et 
per quem cuncta creaverat, misit in hunc muodomy 
ut oon esset unus, sed fratres haberet adoptatos. 
Non enim nos nati sumus de Deo^ quomodo ille Uni* 
genitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim 
venit Unigenitus solvere peccala, quibus peccatis im- 
piicabamur, ne adoptaret nos propter impedimenlom 
eorum : quoe sibi fratres facere volebat, ipse solvit, 
et fecit cohsredes. Sic enim dicit Apostolus, Si au» 
tem filius, et hxres per Deum (Galat, vr, 7) : et te- 
rum, Hxredes quidem Dei, cohxredes auiem Christi 
{Rom. viii, 17). Non timuit ille habere cohnre- 
des ; quia hereditas ejus non fit augusta, si muiti 
possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiont 
bseredilas ipsius, el ipse vicissim fit hareditas 
ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant hareditas ipsioa: 
Dominus dixit ad me, Fitius meus es tu ; ego hodie ge~ 
nuiie, Posiula a me, et dabo tibi gentes haereditatem 
tuam (Psal, n, 7, 8). Ille quomodo fit haereditas eo« 
rum ? Dicitin Psalmo : Dominus pars hasreditatis me^e 
et caticis mei (Psal, xv, 5). Et nos illum possideamuSf 
ei ipse 008 possideat : ille nos possideat, sicui Domi- 
nus ; nos illum possideamus sicul salutem, nos possi- 
deamus sicut lucem. Qaid ergo dedit his qui recepe- 
runtillum ? Dedit eis potestaiem filios Dei fieri, his qui 
eredunt in nomine ejus : ut teneant lignum, et mare 
transeant. 

14. Et quomodo illi nascuntor^Isti quiafiliiDeifiont 
et fratres Christi, utique nascuntur. Nam si non nas- 
cuntur, filii quomodo esse possunt ? Sed filii homi- 
num nascunturex carne etsanguine, et exvoiuntate 
viri, et ex complexu conjugii. Illi aulera quomodo ei 
nascuntur ? Qui nonexsanguinibus : tanquarn maris et 
femin». Sanguina * non est latinum : aed quia grsce 
positum est pluraiiter, maluit ille qui interpretabatar 
sic ponere, et qaasi minus latine Icqui seoundum 

< Codices aliqoot, ianguiHes ; a secnnda manu. 



1395 



IN JOANNIS EVANGELIDM. S. ADGDSTINI 



1396 



grammaticos, ettamen explicare veritatem secundum 
auditam infirmorum. Si enim diceret sanguinem sin- 
gulari nnmero, non explicaret quod volebat : ex san- 
gQinibus enim bomines nascnntur maris et femins. 
Dicama8ergo,nontimeamQsferulasgrammaticorum; 
dum tamen ad veritatem soiidam et certiorem perve- 
niamas. Reprebendit qui intelligit, ingratus quia in- 
tellexit. Mon ex sanguinibus, neque ex voluniatecar- 
niif neque ex voluntate virL Garnem pro femina po- 
aait: quia de costa cum facta essst, Adam dixit^ 
Hoc nunCf os de ossibus meis, ei caro de carne mea 
(Gen. II, 23) ; et Apoatolus ait, Qui diligit uxorem 
suam seipsum diligit ; nemo cnim unquam camem suam 
odio kabet {Ephes, v, 28 et 29). Ponitur ergo caro pro 
oxore, qaomodo et aliquando spiritus pro marito. 
Qaare ? Qaia ille regil, haec regitur : ille imporare 
debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, et spirilus 
aenrit, perversa domus est. Quid pejus domo, ubi fe- 
mina babet imperiam super virum? Recta autem do- 
mas, abi vir imperat, femina obtemperat. Rectus 
ergo ipee homo, abi spiritua imperat, caro servit. 

15. Hi ergo non ex volunlale camiSf neque ex volun- 
iaU viriy sed ex Deo naii sunt, Ut aatem homines na- 
seerentar ex Deo, primo ex ipsis natus est Deus. 
Ghrifltas enim Deus, et Ghristus natus ex hominibus. 
Non qaiBsivit quidem nisi matrem in terra, quiajam 
palrem babebat in cgbIo : natus ex Deo, per quem ef« 
fieeremur ; et natus ex feminat per quem reficeremur. 
Noli ergo mirari, o bomo, quia efficeris filius per 
gratiam, quia nasceris ex Deo secundum Verbum 
ejas. Priua ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut 
te securue nascereris ex Deo, et diceres libi : Non 
sine oaasa Deus nasci ex bomine voluit, nisi quia ali- 
OQjas momenti me existimavit, at immortalem me 
faeeret, et pro me mortaliter nasceretar. Ideo cum 
dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et 
eshorreremas tantam gratiam, ut nobis incredi- 
bile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi 
secaram te faciens, ait : Et Verbum caro factum est, et 
habitavii in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex 
Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex ho- 
minibufl : Ei Verbum caro factum est, et habitavit in 
nobis, 

i6. Qoia vero Verbum caro factum est, et habitavit 
in nobis^ ipsa natifitate collyrium fecit, unde terge* 
rentur ocali cordis nostri, et possemusvidere maje- 
statem ejus per ejus bumilitatem *. Ideo factum est 
Verbum carOf et habitavit in nohis ; sanavit oculos no- 
etros: et qQidsequitur?^/ vidimus gloriam ejus. GIo- 
riam ejus nemo posset videre, nisi carnis humiiitate 
sanaretar. Unde non poteramos videre ? Intendat ergo 
Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini 
qoasi palvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat 
ooulnm, videre non poterat lucem : oculus iste 
sauciatusinangitur ; terra sauciatus erat, et terra 
iiluo mittitur ut sanetur. Cmnia enim collyria et me- 
dicamenta nihil sunt niai de terra. De puivere caecatus 
eat, de pulvere sanaris : ergo oaro te cecaverat, caro- 

» lo omnibas prope Mss., per e/ut humanitatem. 



te sanat. Garnalis enim anima factaerat eonsentiendo 
afifectibus carnalibus ; inde fuerat oculas cordis cae- 
calus. Verbum caro factum est : medicus iste tibi fecit 
collyrium. Et quoniam sic venitat de carne vitia car- 
nis eistingueret, etde morte oocideret mortem ; ideo 
factum est in te, ut quoniam Verbum earo faclum est^ 
tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus, Qualem 
gloriam ? Qualis factus estfilius hominis ? Illa humili- 
tas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perdacta est 
acies hominis, curata per caraem ? Vidimus, inquit, 
gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre^ plenum 
gralia et veritate. De gralia et verilate alio loco ube- 
rius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit 
donare, tractabimus. Hasc nunc sufficiant, et eedifi- 
camini in ChristO; et confortamini in fide, et vigilate 
in bonis operibus : et a ligno nolite recedere, per 
quod pospitis mare transire. 

TRAGTATU8 III. 

Ab eo quod scriptum est, Joannea testimonium perhi- 
bet de ipso, etc,^ usque ad id, Unigenitua Filius, qui 
est in sinu Patris, ipse enarravit. Cap. i, f, 15- i8. 

1. Gratiam et veritalem Dei, qua plenus sanctis 
apparuit unigenitus Filius Dominus etSalvator noster 
Jesus Ghristus, distinguendam a Veteri Testamentoi 
quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in no- 
mine Domini, et vestrsB Gharitati promisimus. Ade. 
atote ergo intenti, ut et quantum capio, donetDeua, 
et quantum capitis, audiatis. Reiiquum enim erit, ut 
si semen quod spargitur in cordibus vestria, non abs- 
tulerint aves, nec spinsB prsfocaverint, nec sstus 
exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidia- 
narum, et cogiiationibus vestria bonis quibus hoc agi« 
tor in corde, quod agitur in agro rastria, ut gleba 
frangatur, et semen operiatur et germinare possit : 
at afferatis fructum *, ad quem gaudeat et Istetur 
agricoIa'(tfa(^/i. XIII, 3-23). Siautempro aeminebono 
et pro pluvia bona, non fructum, sed apinas attuleri- 
mus ; nec semen accusabilur, neo pluvia erit in cri- 
mine, sed spinis ignis debitus praeparatar. 

2. Homines sumus, quod puto non diu esse saaden- 
dum Gharitiani vestre, Ghristiani ; et si christiani, 
utique ipso nomine ad Ghrislum pertinentes. Hujus 
signum in fronte gestamus : de quo non erubesci- 
mu9, si et in corde gestemus. Signum ejus est humi- 
litasejus.Perstellameum Magi cognoverunt (/(/. ii,2): 
et erat hoc signum deDomino datum, coeleste atque 
pneclarum : noluit stellam esse in fronte fidelium ei- 
goum sum, sed cracem suam. Unde humiliatus, 
inde glorificatus : inde erexit bumiles, quo bumiliatas 
ipse dcscendit. Pertf nemus ergo ad Evangelium ', per- 
tinemusad Novum Teslamentum. Lex per Moysen data 
ett, Gratia aulem et veritas per Jesum Christum facla 
est, Interrogamus Apostolum, et dicit nobis quoniam 
non sumus sub Lege, sed sub Gratia (Rom. vi, 14) 
Misit ergo Filium suum factum ex muliere, factum sub 

« Er. Lugd. et Ven. hic babent, ut afferat fructum, M. 
s Pleriqne Mss. : Pirtinemui enim ad HvangeUum, 



13V7 



TRACTATUS III. CAPUT L 



1386 



Lege^ ui eo$ qui sub Lege erarU, redimeret, ut adopliO' 
nem filiarum reeiperemus (Galal, iv, 4, 5). Ecce ad 
hoo venit Ghristus, ot eos qai sub Lege erant redi- 
meret : ot jam non simus sub Leg^, sed sub Gratia. 
Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et 
Gratiam : sed Legem per serrum misit, cum Gratia 
ipse descendit. Et nnde facti erant homines sub Lege? 
Nonimplendo Legem. Qui enim logem impl.t, non 
est 8ub lege» sed cum lege: qui autem sublege est, 
non anblevatur, aed premitur lege. Omnee itaque 
hominea aab Lege eonstitotoe, reos facit Lex ; et ad 
hoe iUis anper capui est, ut ostendat peecata« non 
tollmt. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo 
qaod jubet lex.Conanteehomines implere virlbussuis 
qaod a lege preceptum est, ipsa sua temeraria et prs- 
cipiti prssumptione ceciderunt ; et non sunt cum 
legOy aed sublegefacti aunt rei : et quoniam suis viri- 
baa implere non poterant legem, facti rei sub lege» 
imploraveront liberatoris auxilium ; et reatus legis fecit 
cgritadinem superbis. iGgritudo superborum, faeta 
eat confessio humilium :Jam coofitentur egroti quia 
egrotant ; veniat medicus, et sanet «grotos. 

3. Medicus quis ? Dominus noster Jesus Ghristas. 
Quit Dominus nosler Jesos Christus ? liie qui visus est 
et ab eisaquibus crucifixosest ?Ille qui apprehensus, 
colapbizatua, Qagellatus, sputis illitus, spinis corona- 
taa, in crnce aoapensua, mortuusi lancea vulneratus, 
de cruce deposilns, in sepulcro positus. lile ipse Do- 
mioaa noster Jesos Christas; ille ipse plane, et ipse 
eat toias medicosvulnerum nostrorum,crucifixus ille 
cai inaaltatum est, quo pendente persecutores caput 
agitabant, et dicebant, Si filius Dei esi^ descendat de 
cruee {Mallk, xxvii, 39, 40) : ipse est totus medicos 
noBter, ipae plane. Quare ergo non ostendit insultan- 
tibas, quia ipse erai Filias Dei : ut si se permisit in 
eracem ievari, saltem cum illi dicerent, Si/ilius Dei 
est, descendat de eruce: tunc descenderet, etostende- 
ret eisveramteeese Filium Dei, quemilliausi fuerant 
irridere? Noiuit. Qoare noiuit? numquid quia nonpo- 
tuit ? Potnit plane. Quid esi enim amplius, de oruce 
descendere, an de sepalcro resurgere ? Sed pertulii 
insoltantes : nam crux non ad potentiaedocumentum *, 
8od ad exemplum patientia suscepta est. Ibi vuinera 
tua caravit, ubi sua diu pertnlit : ibi te a morte sem- 
pitema aanavit, ubi temporaliter mori dignataa est. 
Et mortaasest, an in illo mora mortua est? Qualis 
mora, qua mortem occidit? 

4. Ipse est tamen Dominns noster Jesus Christus 
totas, qai videbatnr, et tenebatur, et crucifigebatur? 
Nam totus ' hoc ipse est ? Ipse est quidem, sed non 
totas illud qnod viderunt Judsi ; non hoo est totua 
Christas. Et qoi est ? /n principio eral Verbum. In 
qoo principio ? Et Verbum erat apud Deum. Et quale 
Verbum ? Kt Deus erat Verbum, Numquid forte a Deo 
factom eat hoc Verbum ? Non. Hoc emm erat inprin^ 
dpia apud Deum, Qoid ergo ? Alia qusB fecit Deus 
non similia sant Verbo ?Non : quia omniap«r ipsum 

i Msa. aliqoot. probs nol». ad impotenttM doeumentum, 
* Sic plores Nta. At editi tiic el iafra, totum. 



facta suntf et sine ipso factum est nihiL Quomodo per 
ipsum omnia sunt facta? Quia quod factum est, in 
ipso vitii erat : et anloquarn fieret, vila erat. Quod 
factum est, non est fila : sed in arte^ hoc eat, in 
Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod fa- 
clum est, transiit : quod est in Sapientia, transire 
non potesl. Vita ergo in illo erat, quod faotum eat. 
Et qualis vita ? Qula et anima corporia vita eat: 
corpus nostrum babet vitam suam : qoam cum ami- 
serit, mors est corporis : talis ergo erat illa vita? 
Non : sed vita erat lux hominum, Numquid loz peco- 
rum ? Nam itfla lux et hominum|et pecoram est. Bst 
qusdam lux hominum : unde distani homines a pe- 
coribus videamus^ et tunc intelligemua quid ait lax 
hominum. Non distaaapecore, nisi inteliectu : aoii 
aliunde gloriari. De viribus prusumis ? a tieatiia vin* 
ceris : de volocitale prasumis ? a muacls vinceris : 
de pulchritudine praesumis ? qoanta pulchritado eat 
in pennia pavonis ? Unde ergo melior es ? Bx iofMigina 
Dei. Ubi imago Dei ?In mente, in intellectu. 8i ergo 
ideo melior pecore, qoia habes mentem qaa intelli* 
gas quod non potest pecus intelligere; inde autem 
homo, quia melior pecore; lox bominum est lox 
mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit 
omnea mentes. Hoc erai vitailla perqoam faeta aunt 
omnia. 

5. Ubi erat ? hic erat ; an apud Patrem erat, et hio 
non erat ? an quod verius est, et apod Patrem erat, 
et bic erat? Si ergo hic orat, quare non videbatnr? 
Quia lux in tenebris lucel^ et tenebrse eamnon eompre' 
henderunt. bomines, nolite eese tenehrn, nolite 
esse infideles, injusti, iniqui, rapaoes, avari, amatorea 
saeculi ; hn suot enim tenebre. Lox non est absens, 
sed vos absentes estis a luce. Cscus in sole prsBsen- 
tem habet solem, sed absensest ipsesoli. Noliteergo 
ease tenebrs. Hsc eat enim forte gratia, de quia di- 
cturus sura, utjam non simus tenpbre, etdicatnobta 
Apoaiolua : Fuistis enim aliguando tenebrse ; nune au» 
tem lux in Domino {Epher. v, 8). Quia ergo non vi- 
debatur luxhominum, id est lux mentium, opna erat 
ut homo diceret de loce testimoninm, non quidem 
tenebrosus, sed jam illuminatus. Neo tamen qnia 
illuminatua, ideo ipsa lux ; sed ut testimonium perhi^ 
beret de lumine, Nam non erat Hte lux, Bt qu« erat 
lux? Erat iux vera, qux illuminatomnem hominem ve- 
nientem in hunc mundum, Et ubi erat ista ? In hoe 
mundo erat, Et quomodo in hoe mundo erat f num* 
quid sicut iata lux solis, luns, lucemarum, sio et 
ista Inx in mundo est ? Non. Quia mundus per eum 
facius est, et mundus eum non cognovil : hoc est, 
lux in tenebris lucet, et tenebrx eam non compre- 
henderunt, Mundus enim tenebr» ; quia dilectores 
mundi, mundus. Num cnim crealnra non agnovit 
Creatorera8Uum?Te8timonium deditcoslum destel- 
]di(Matth,i\y 2); testimonium dedit mare, portavit 
ambulanlem Dominum (Id. xiv, 2ft) ; testimonium 
dederunt venti, ad ejus jussum quieferunt {Id. vui, 
27) /testimonium dedit terra, illo crucifixo conlre- 
muit {Id, xxvn, 5i) : si omnia ista testlmoniam de- 



1399 



IN JOANNIS EVANGEUDM. S. AUaUSTINI 



1100 



deruQty qaomodo munduB eom oou cogooviiy nisi 
qaia mondae dilectoree mundi, corde babitantes 
muDdam ? Et malua mundus, quia mali babilatores 
moDdi: sicutmala domuB, non parietes, sed inba- 
bitantea, 

6. /n propria venit^ id esl, in sua yenit : etsui eum 
n4m reeeperunt. Que ergo spes est, nisi quia quotquot 
reeeperunl eunif dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si 
fliii fiuDt» nascuntur : si nascuDlurquomodonascun- 
iar ? NoD ex carne, non ex sanguinibus non ex volun- 
tate camis ex voluntate viri ; sed ex Deo nati sunt, 
Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt : prffisumant 
se pertinere ad Deum ; accipiant documentuin, quia 
ex Deo nati sunt : Et Vcrbum earo factum est, et Aa- 
biiavU in nobis, Hi Verbum non erubuit nasci de 
homine, erabescuntbomines nasci de Deo ? Uoc au- 
tem quia fecit, curavit : quia curavit, videmus. Hoc 
enim quod Verbum caro factum est^ et habitavit in no- 
biSf medicamentum nobis faclum est, ut quia terra ^ 
cacabamor, de lerra saoaremur : et sanati qoid vi- 
deremas ? Et vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam 
tanquam Unigeniii a Patre, plenum gratia et veritate 
{Joun. 1, 1-14). 

7. Joannes testimonium perhibet de ipso, et elamat 
dieenSf Hie erat quem dixi^ Qui post me venit, ante me 
factus est. Post me venit, et prscessit me. Quid est, 
ante me factus estt Prsoessit me : non, factus est 
aniequam factus essem ego; sed, antepositus est 
mihi : hoo est, ante me factus est. Quare ante te fa- 
otttsest, cum post tevenerit ?Quta priormeerat, Prior 
tOy Joanoes? Quid magnumi si prior te ? Bene, 
qoia ta ilii perhibes testimonium : audiamus ipsum 
diceniemfEt ante Abraham ego sum {Joan, viii, 58). 
Sad et Abraham in medio genere humano ortus est; 
multi ante illam, multi post illum : audi vocem Pa- 
tris ad Filium, Ante luciferum genui te (Psal, cix, 3). 
Qoi anleluciferum genitus est, omnes ipse iiiuminat. 
Diotos est enim quidam iuciferquicecidit: eratenim 
angeius, et factus est diabolus; et dixit de ilio Bcri- 
ptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit {Isai. xiv. 
12). Uode iucifer ? Quia illuminatus lucebat. Unde 
autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit 
{Joan, vin, 44). Ergo ille anteluciferum, ante omnem 
illuminatum : siquidem ante omnem iiluminatum sit 
necesse est, a quo illuminantur omncs qui illuminari 
possunt 

8. Ideo boc sequitur : Et de pienitudine ejus nos 
omnes aecepimus . Quid accepislis ? Et gratiam pro 
gratia, Sio enim habent verba evangelica, collata 
cum exemplaribus gracis. Non ait, Et de pleniludioe 
cjus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia ; eed 
sic ait. El de plenitudtne ejus nos omnes accepimus, et 
gratiam pro gratia, id est, accepimus : ut nescio quid 
nos voluerit intelligere deplenitudineejusaccepisse; 
et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de 
plenitudine ejus, primo gratiam ^ et rursum accepi- 
mus gratiam, gratiam pro gratia. Quam gratiampri- 

^ Msf. tres, qui a terra. Alii tolidem, quia a terra,Un\is^ 
guia de terra. 



mo accepimos ? Fidem. In fideambulantea. ingratia 
ambulamus. Unde enim hoc meruimus ? quibus no- 
Btris prfficedentibus meriti8?Non se quisque compal- 
pet S redeat in conscientiam suam, quorat latebras 
cogitationum suarum, redeatad seriem factorum suo- 
rum : non attendat quisit, si jam aliquid est; sed 
qui fucrit, ut esset aliquid ; inveniet non ae dignum 
fuisse nisi supplicio. Siergo eupplicio dignus fuisli, 
et venit ilie qui non peccata puniret, sed peccata 
donaret ; gratia tibi data est, non merces reddila. 
Unde vocatur gratia ? Quia gralis dalur. Non enim 
prfficedentibus meritis eraisti quod accepisti. Hanc 
ergo accepit gratiain primam peccator, ut ejus pec- 
caia dimilterentur.Quid meruit?Iolerrogetju8titiam; 
invenit poBnara : interroget misericordiam ; invenit 
graiiam. Sed boc et promiserat Deus per Prophetas : 
itaque cum venit dare quod promiserat ; non solum 
graliam dedit, sed et veritatem. Quomodo exbibita 
est veritas ? Quia factom est quod promissum est. 

9. Quid est ergo, graiiam pro gratia ? Fide prome- 
remur Deum; el qui digni non eramus quibus pec- 
cata dimitterentur, ex eo quiatantum donum indigni 
accepimus, gratia vocalur. Quid est gratia? gratis 
data. Quid est gratis data ? Donata, non reddita. Si 
debebatur, merces reddita est, non gratia donata ; si 
autem vere debebatur, bonusfuisti : non autem «, ut 
verum est, malus fuisli, credidisti autem in eum qui 
justificat impium(/?om. iv, 5) (Quid est, qui justi- 
ficat impium ? Ex impio facitpium); cogitaquid per 
legem libi imminere debebat, et quid per gratiam 
consecutus sis. Consecutus aulem istam gratiam fi- 
dei, erit justus ex fide (Justus enim ex fide vivit) 
(Habac, ii, 4; fiom. i, 17); et promereberis Deum 
vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo 
ex fide, accipies prajmium immortalitatem, et vitam 
«ternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito ac- 
cipis vitam ffilernam ? Pro gratia. Si enim fides gra- 
tia est, el vita «terna quasi merces est fidei : vide- 
tur quidem Deus vitam ffiternam tanquam debitam 
reddere (Cui debitam ? Fideli, quia promeruit illam 
per fidem) ; sed quia ipsa fides gratia est, et vila 
ffiterna graiia est pro gratia. 

10. Audi Paulum apoetolum coafiteotem gratiara, 
etpostea dcbitum expetentem. Coofessio graiia qu® 
est in Paulo ? Qui prius fui blasphetnus, etpersecutor, 
et injuriosus : sed misericordiam, inquit, eonsecutus 
sum (I Tim. i, 13). Indignum sc dixit qui consequc- 
retur : consecutum tainen non per merita sua, eed 
per misericordiara Dei. Audi illum jam flagitantem 
debitum, qui primo iodebitam susceperat gratiam : 
Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resoluiionis 
mex inslat. Bonum certamen certavi, cursum consum- 
mavi, fidem servavi : de cxlero reposita est mihi corona 
iustitix. Jam debitum flagitat, jam debitum exigit. 
Nam fide vcrba sequentia : Quam mihi reddet Domi- 
nus in iUa die, justus judex (U Tim, iv, G-8). Ut 

i Il8. FosaalenBiB. quiiquam palpetf a Becunda manu. 
« Editi inlerponebanl hic, non merUo tuo ; quod aDeii 
a Mbb. 



1401 



TRACTATUS III. CAPUT I. 



1409 



ante sosciperet graliam^ miserieordein patrem opns 
hababat : nl premiam gratie, judicem justum. Qui 
non damnavit impinm, damnabit fidelem ? Bt tamen 
si bene oogites, ipse dedit fldein primo, qua eum 
promeruisti : non enim de tuo promeruiBti ut tibi 
aliquid deberetnr. Quod ergo proGmium immortali- 
tatis poetea tribuit, dona sua coronat, non merita 
tna. Ergo, rratres, omnes de plenitudine ejus accepi- 
mus : de plenitudine misericordis ejus, de abun- 
dantia bonitatisejus accepimus. Qnid ? Remissionem 
peecatomm, ut justiflcaremus ex flde. Et insuper 
quid ? El graiiam pro gratia; il est, pro bac gratia in 
qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam : qnid 
lamen nisi gratiam ? Nam si dixero quia et hoc de- 
betnr,aliqnid mibi assigno, quasi cui debeatur. Go- 
ronat antem in nobis Deua dona misericordise sue : 
eed si in ea gratia quam primam accepimus, perse- 
veranter ambulemus. 

11. Lex enim per Moysen dataest: quse reos tene- 
bat. Qoid enim ait Aposlolns? Lf^ subintravit, ut 
abumiaret delietum (Hom. v, 20). Hoc proderat super- 
bis. ut abundaret delictum : multum enim sibi dabanl, 
et qoaai viribos suis muUura aesignabant ; ct non po- 
terant implere Joatltiam, nisi adjuvaret ille qui Jus- 
aerat. Soperbiam illorum volens domare Deus, dedit 
Legem, tanquam dioens : Ecce implete, ne putetia 
deesse Jubentem. Non deestqui Jubeat, sed deest qni 
impleat. 

12. 8i ergo deest qui impleat, unde non implet ? 

Quia natns cum traduce peccati et mortis. De Adnm 

natns, traxil aecum quod ibi conceptum est. Gecidit 

primoa bomo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo 

traxerunt concupiacentiam camis. Oportebat ut na- 

scerelur alios bomo qui nullam traxit concupiscen- 

tiam. Homo, et bomo : bomo ad mortem, et homo ad 

vitam. Sio dicit Apostolus : Quoniam quidem per Ao- 

minem mors, et per hominem resurrectio mortuorum, 

Per quem hominem mors» el per quem hominem re- 

aorreclio morloorom? Noli festinare: sequitur, et di- 

cit : Sicut enim in Adam omnes moriunlur, sic et in 

Chrifto omnes vivificabuntur (I Cor. xv, 2t, 22), Qui 

pertinent ad Adam ? Omnes qui nati sunt de Adam. 

Qui ad Christum ?0mne8 qui nati sunt per Ghristum. 

Qnare omnes in peccato ? Quia nemo natus esl prstcr 

Adam. Ut autcm nascercntur ex Adam, necessitatis 

fuit ex damnatione : nasci per Ghrislum, voluntatis 

esi et gratiae. Non coguntur bomines nasci per Gbri- 

atum : non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes 

tamen qui ex Adam, cnm peccato peccatores : omnes 

qui per Christum, Justificati el justi, non in se, sed in 

illo. Nam in se siinterroges, Adam sunt : in illo si in- 

terroges, Ghristi sunt ^Quare?Quia illecaput Domi- 

Dus noster Jesos Ghristus, non cum traduce peccati 

veoit : sed tamen venit cum carne mortali. 

13. Mors pcccatorum poena Grat^: in Domino rau- 
Dus misericordis erat, noo pnona peccati. Non enim 
aliqoid babebat Dominus quare Juste moreretur. Ipse 

' Carcassonensis Ms., Christus sunt. 

* Uw. quatoor : Mors in Adam poma peccatcrum erat. 



ait, Ecce venit prineeps hujus mundi, et in me nihil 
invenit, Quare crgo moreris.^ Sed ut sciant omnes 
quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hine 
[Joan. XIV, 30 «/ 31). Non habebat ilie qnare morere- 
tur, et mortuus est : tu habee quare, ei mori dedi- 
gnaris ? Dignare aequo animo pati per merituro tuum, 
quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte 
liberaret. Homo,et homo: sed iIle,nonnisi bomo ; istey 
Deus homo ^ Ille bomo peccati, iste justitis.Mortuus 
es in Adam, resurge in Ghristo: nam utrumque debe- 
tur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen 
quod debes de Adam. Sed non tein SBternum tenebit 
vinculum peccali ; quia mortem tuam seternam occidit 
mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratrea 
mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 

14. Non erat isla in Veteri Testamento, quia Lex 
minabatur, non opitolabatur; Jubebat|non sanabat; 
languorem ostendebat, non aoferebat : sed illi pr«- 
parabat medico venturo cum gratia et verilate ; tan- 
quam ad aliquem quem curare vult medicna, mittat 
primo servum suum, ut ligatum illum inveoiat. Sanos 
non erat, sanari nolebat, et ne sanaretor, aanum se 
essejactabat: missa Lex est, ligavit eum ; invenit ae 
reum, Jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curai 
amaris aliquantum el acribus medicamentia : diclt 
enim sgroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere 
niundum, habetopatientiam, curet te ignis continen* 
tie, ferrum perseculionum tolerent vuinera toa. £x- 
pavescebas quamvis ligatus : liber ille el nonligatua 
bibit quod tibi dabat; prior passus esi ut te conaola- 
retur, tanquam dicena. Quod timea pati pro te, prior 
patior pro te. Hsec est gratia, et magna gratia. Qoia 
illam digne collaudat? 

15. De humilitate Cbristi loquor, fratrea mei. Ma- 
JestatemCbristietdivinitatemChristi quia ioquitur? 
Inexplicando et dicendo ut quoquomodohumilitatem 
Christi ioqueremur, non sufficimus, imo deflcimna : 
toium cogitantibus committimus, non audientibua ad- 
implemus. Cogitate bumilitatemCbristi. 8ed qoia no- 
bis, inqois, eam expUcat, nisi to dicas ? lile inina di- 
Cdt. Meiius illod dicit qui intoa habitai,qaam qoi fo- 
ris clamat. Ipae vobis ostendat gratiam humilitatia 
suae, qui coepit habitare in cordibus veslris. Jamvero 
si in ejusbumilitaleexplicandaeterogandadeflcimus, 
majestatem ejus quis loquatur? Si Verhumcaro factum 
conturbat nos, /n principio erat Verbum quis expli- 
cabit? Tenete ergo, fratres, aoliditatem istam. 

16. Lex per Moysen data est^ gratia et veritas per 
Jesum Christum facta est^ Per servum Lex data est, 
reos fecit : per Imperatorem indulgentia data est ; 
reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi ali- 
quid amplius servus assignet, quam quod per illum 
factum est. Electuaad magnum ministerium tanquam 
fidelisin domo, sed tamen servus, agere secundum I^- 
gem potest, solvere a reatu Legis non potesl. Lexergo 
per Moysen daia est, Gratia et veritas per Jesum Chris- 
tum facta est, 

1 Editi, Deus et homo. Expungitur, et, auctoriiata Mss. 



1403 



IN JOANNIS BVANQEUOM. S. ADGUSTINI 



1404 



17. Et nefortealiqaisdlcatyEtGratiaet verttasnon 
est factaperMoyseDyqai vidit Deum? statim subjecit, 
Deumnemo vtV/t/tingttam.EtuDdeinDotuitMoysi Deus 
Qoia revelavit servo suo Domiuus. Quis Dominus ? 
Ipse Cbristus, qui prsmisitLegctn pcr scrvum, ut ve- 
niret ipse cum Gratia et veritaie. Deum enim nemo 
vidil unqmm, Et unde illi servo quantum capere pos- 
set apparuit? Sed unigemitusy inquit, Filius guiest in 
sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris ? Id 
secreto Patris.NoD CDim Deus habel 8iDum,8icut dob 
babemus in veatibus, aut cogitaudus est aio sedere 
qiiomodo dos, aut forte cinclus est ut sioum haberet : 
sed quia sious nosler intus est, secretum Patris sinus 
PatHs vocatnr. In secreto Patris, qui Patrem novit, 
ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam, Ipse 
ergo venit,et narravit quidquid vidit. Quid vidit Moy- 
aesf Moyses vidil orbem,vidit angelum.vidil ignem: 
omnis illa crBatnra ait ; typam Domiiii •■! gerfibst. 
non ipsius Domini presentiam exhibebat. Namque 
aperte babes in Lege, Et loquebatur Moyses cum Do» 
mino, contra in conlra sicut amicus cum amico suo. Se- 
queris ipsam Scripturam, et invenis Moysen dicen- 
tem, Si inveni gratiam in conspeetu tuo, ostende mihi 
ieipsum manifestey ut videam te. Et parum est qnia 
diiit : responsom accepit, Non potes videre faciem 
meum {Exod. xxxiii, 11, 13,20). Loquebatur ergo, 
fratrea mei, cum Moyse angelus, portans typum Do- 
mini : et illa omnia quae ibi per angelum facla sunt, 
fotnram istam gratiam et verilatem promittebant. 
Qui bene scrntantur Legem, noverunt : et cum op- 
portunnm est, ut et nos aliquid inde dicamus, quan- 
tum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrse. 

18. IUud autem sciatis, qnia omnia quscorporall- 
ter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim 
oculi camis videmus : Dei substantia unde videtur? 
Evangelium interroga: Beati mundo corde ; quia ipsi 
Beum videbunt (Matth.yy 8). Fuerunl bomines (a) qui 
dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis 
est, Pilius autem visibilis est. Unde visibilis ? Si pro- 
ptercamem,quia suscepit carnem; manifestum est. 
nii enim qni carnem Gbristi viderunl, aliqui credide- 
mnt, aliqui crucifixerunt : et qui crediderunt, illo 
crucifixo mutavernnt ; et nisi ipsam post resurrectio- 
nem palpareut, fides ad eos dod revocaretur. Si ergo 
propter Garnem visibilis Filius; etnosconcedimus.et 
est catholica fides : si antem ante carnem sicut ipsi 
dicunt, id est, antequam iDcamaretur; multum deli- 
raDt, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia 
oorporaliter per creatnram, in quibus typus ostende- 
retur: non utiqne substantia ipsa demonstrabatur et 
manifestabatnr. Et boc attendat Gharitas vestra lene 
documentum ^ Sapientia Dei videri oculis non potest. 
Pratres, si Ghristus Sapientia Dei, et Virtus Dei 
(I Cor. I, 24) ; si Ghristus Verbum Dei ; verbum ho- 
minis oculis non videtur, Verbum Dei videri sic po- 
teat? 

* Mm. plerique, /eve dooumentum : forte pro, breve do- 

OMHIifldflM* 

(a) Ariani. 



19. Expellite ergo de oordibus vestris caroales co- 
gitationea, ut vere sitissub gratia, utad Novum Tee* 
tamentum pertineatis. Ideo vita letema promiltitur 
in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et 
videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipie 
bantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobia 
prsBcipitur. iion decipies in vanum nomen Domini Dei 
(ttt, et nobis prsecipitur : quod est seoundum prece- 
^i\xm.Observa diem sabbati^ magis nobis prncipitur : 
quia apiritualiter observandum pr£cipitur.Judaelenim 
serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad 
ebrietatem. Quanto meitus feminffi eorum lanam fa- 
cerent, quam illo die in maenianis *■ saltarent ? Absit, 
fratres, ut illos dicimus observare sabbatum. Spiri* 
tualiter observat subbatum christianus, abatinensae 
ab opere servili. Quid est enim ab opara senrifi t A 
peccato. Et unde probamiu ? Dominnm interroga : 
Ommii pd fadt peccatum^ servus est peceati [Joan. viii, 
34). Ergo et nobis praecipitur apiritualiter observatio- 
aabbati. Jam illa omnia prscepta nobis magia prasoi- 
piuntur, et observanda aunt : Nan oecides, Non mse- 
chaberiSf Non furaberiSy tion falsum teslimonium dices^ 
Honora patrem et matrem, Non concupisces rem proxi^ 
mi tuiy Non concupisces uxorem proximi tui (Exod. xx, 
3-17). Nonne iata omnia et nobis praecipiontnr? Sed 
qnaBre mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantor 
hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit 
Deu8 patribus vestris (Levit, xxvi, 1-13). Qoia non 
poterant capere invisibilia, per viaibilia tenebantur. 
Quare tenebantnr ? Ne penitoa interirent, et ad idola 
laberentur. Namdecernnt hoc, fratrea mei,8icut legi- 
tur, obliti tsnta miracula quae fecit Deus coram oculis 
eorom. Mare discissum est ; via facta est in mediig 
fluctibus ; sequentes hosteseorom eisdemaqnie operti 
sunt, per quas illi transiernnt (Bxod. xiv, 21-31) : et 
cum Moyses homo Dei recessisset ab oculia eoramt 
idolum petierunt, et dixerunt : Fac nobis deos qui nos 
prseeant, quia itle homo dimisit nos. Tota spes eoram 
in homine posita erat, dod Id Deo. Ecce mortuus eat 
homo: nomquid mortuus est Deua qui eruerat eosda 
terra ^Egypti ? Et cum fecissent aibi imaginem vitoli, 
adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt dii (tit, Israetf qui ie 
liberaverunt de terra jEgypti (Id. xxxii, 1-4). Quam 
oito obliti tam manifestam * gr&tiam I Quibus ergo 
modis teneretur popuius talis, nisi promissis oarna- 
libus? 

20. Ea ibi jubcDtur in decalogo Legis quas et nobia; 
aed non ea promittuntur quae nobis. Nobis quid pro- 
mittitur? Vita oBterna. Hxc est autem vita setema^ ut 
cognoscant te unum verum Deum, et quem misistiJesum 
Christum (Joan. xvii, 3). Cognitio Dei promittitor : 
ipsa est gratia pro gratia. Fratrea, modo credimns, 
non videmus : pro ista fide prsBmium erit, videre 
quod credimus.NoverantbocProphetaB^sed oocultum 
erat antequam veniret. Nam quidam auspirans amator 
in Psalmis ait : Vnam petii a Domino, hanc requiram, 

A Edlti, neomeniis : cormpte pro, mMnianif^ qnod nostri 
omnes Mss. praeferant. MaBniana veteret voeant podiolos* 
sau domoram solaria. 

* Editi, fiMi^^cam. Mss. omnes, manifestam. 



1405 



TRACTATD8 IV. CAPUT 1. 



1406 



Biqu«rMquidp6tal?Fort6enim terram petit fluen- 
tcm lacte et meile carDaliter, quamfis spiriluaiitep 
istequaBrendasitetpcleudaraut forte subjeotionem 
hostium suorum, aul mortem inimicopum,autimpe- 
ria et faculUtes hujus sajcoli. Ardet enim amore, et 
multum Buspirat, et «stuat, et anbelat Videamui 
quid pelat, Unam petiia Domino, hanerequirmm. Qaid 
esthocquod rcquirit? Ut inhabilem, inquit, in damo 
Domini, per omnes dies vitx mex. Et puta quia babitas 
in domo Domini, unde ibi eril gaudium tuum? Ul 
eonUmpler, inquit, deledalionem Domini (Psal. 
ixvi, 4). 

2i.Fralre8 mei, unde clamatis, unde exsultalie, 
unde amaiis, nisi quiaibi est scintillahujuschariU- 
tla ? Qui .1 desideratis, pogo vos ? Videri poteet oculis ? 
taogi poleai? puichpitudo aiiquaeit que oculos de- 
lecUt I Nonne marljres amali sunt vehementer; et 
qnaodo eos commemoramus, inardeacimus amore? 
Qoid in illis amamus, fratpes ? Membra laniaU afe- 
pis? Quid foedius, si oculos carnia inUrroges? quid 
pulchpius, sioculos cordis interroge8?Quid tibi vi- 
dctup adolescens pulcherrimus fur? Quomodo horrenl 
oculi tui ? Nomquid oculi carnis horrent ? Si ipsos ia- 
teppoges, nihil iilo coppope compositias, nihil ordina- 
tius « ; et parililas membporum, et coloris delecUtio 
illicit ooulos ;et Umen cum audis quia fup est, fugis 
hominem anirao. Videsexalia papte senem curvum, 
bacnloinniUntem,vix se moventem, rugis undiqae 
exaralum : quid vides quod oculos delecUt ? Audis 
quiajustusesl;amas,amplecteri8. Talia nobis pr«- 
mia ppomissa sunt, fratres mei : tale aliquid amaU, 
tali rogno suspirate, lalem patriam desidepate ; si vul- 
tis pepfenirc ad id cum quo venit Dominus nosUr, id 
cst, ad gratiam et veritaUm. Si autem corporalia 
pp«inia concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et 
ideo ipsam Legem non implebis. Quandojenim vide- 
ris abundapc ista temporalia in eis qui Deum offen- 
dunl, nutant gpessus tui, et dicis tibi ; Ecce ego colo 
Deom, quotidie ad ecclesiam cupro, genua mihi Irila 
sunl in orationibus ; et assidue aegroto : homicidia fa- 
ciunt homlnes, rapinas faciunl ; exsultant et abun- 
danf , bene est illis. Talia ergo quaBpebas a Deo ? Cepte 
ad gratiam pertinebas ». Si graliam ideo libi dedit 
Deus, .|uia gratis dedit, gratis ama. Noli ad pramium 
diligcre Deam ; ipse sit praBmium tuum. ,Dicat anima 
tua, Unam petiia Domino, hanc requiram, ut inhabiUm 
in domo Domini per omnes dies vitas mesn, ut contempter 
delectationem Domini.Noli timere ne fastidio deficias : 
Ulis erit illa delecUtio pulchritudinis, ut semper tibi 
prassens sit, etnunquam satioris ; imo semper satie- 
ris, et nunquam satieris. Si enim dixero quia non 
satiaberis.fameserit; si dixero quia satiaberis, fa- 
slidium timco : ubi nec fastidium erit, nec fames, 
quid dicam nescio;spd Dcus habet quod exbibeat 
non invenienlibus quoraodo dicant, et credentibus 
quod accipianl. 



* Editi, ornaiius, Sed melius Msa., ordinatius, 
» lu. Germanenaii, non pertinebas. 



TRACTATUS IV. 

Ab co quod scriplum est, Et hoc est testimoninm Joao- 
nii, quandom iseruntJudsi abJerosolymissacerdo- 
tes, etc, usque ad id, Ipse est qui baptizat in Spi- 
ritu sancto, etc, Cap. i, f, 19-33. 

1 . Saepissime audivil Sanctitas vestra, el oplimc no- 
8tis,quoniam Joannes BaptisU quanto prfficlarior erat 
in natis mulierum, et quanto humiliorad cognoscen- 
dum Dominum, Unlo meruit esse amicus sponsi; 
sponao zelans, non sibi ; non suum honorem quffi- 
reoB, sed judicis sui, qaem lanquam preco prsibat. 
Ilaque Prophetis ppdecedentibus prenuntiare de Gbri- 
sto futura concessum est ; huic auUm digito osUn- 
dere. Sicut enim ignorabatur Ghristus ab hia qui 
Prophetisnon cpcdiderunt antequam veniret, sio ab 
eis ignorabalup et ppffisens. Venepal enlm humiliter 
primo et occultus ; Unto occultior, quanto humilior : 
populi autem spernentes per supepbiam suam humili- 
tatem Dei, cruciflxerunt Salvatorem saura, et feoe- 
runt damnatorem suum. 

2. Sed qui primo venit ocoullus, quia venit humi- 
lis, numquid deinceps non est venturus manifestus, 
quia exceisus? Audistis modo Psalmum : Deusma- 
nifeslus veniet^ Deusnoster et non silebU, Siluitutju- 
dicaretup, non silebit cum coaperit judicare. Noa 
diceretur, manifestus venietf nisi primo venisset oc- 
cultus ; nec dicerctur, non sitebity nisi quia primo 
siluit. Quoraodo siluil? Interroga Isaiam : Sicui ovis 
ad eccasionem ductus est, et sicut agnus coram eo qui 
se tonderet ^, fuit sine voce^ sic non aperuit os suum 
{Isai. Liii, 7). Veniet autem manifestus^ etnon Mtlebit, 
Quomodo manifestus ? ignis ante eum prmibit^ et in 
circuitu ejus tempestas valida (PsaL xux, 3). Tem« 
peslas iila lollere habet totam paleam de area, qu« 
modo trituratur; et ignis incendere quod tempestas 
abstulerit. Modo autem tacet : tacet judicio, sed non 
tacet prscepto. Si enim tacet Ghristus, quid sibi 
volunt hffio Evangelia? quid sibi volunt voces apo- 
stolics, quid cantica Psalmorum, quid eloquia Pro- 
phetapum ? In his enim omnibus Chpistus non tacet. 
Sed Ucet modo, ut non vindicet : non Ucet, at non 
moneat. Veniet autem prfficlaras in vindictam, et 
apparebit omnibus, et qui in eum non credunL Modo 
vero quia et prssens occultus erat, oportebat ut con- 
temneretur. Nisi enim contemneretur, non cruoifige- 
retur : si non crucifigeretur, non funderet sangui- 
nem, quo pretio nos redemit. Ut autem daret pretium 
pro nobis, cpuciflxus est; ut crucifigeretur, conUm- 
ptus est ; ut contemneretar, humilis apparuit. 

3. Tamen quiaquasiin nocte apparuit in coppore 
mortali, lucernam sibi accendit unde videretur. Ipea 
lucerna Joannes erst (Joan. v, 35),dequo Jam muIU 
audivistis : et prffisens lectio Evangelii» verba Joan- 
nis continet, primo, quod prfficipuum est, confiUntis 
quia non ipse erat Ghrislus. TanU aaUm excellentia 
erat in Joanne, ut posset credi Ghpistus : et in eo 
probata est humilitas ejus, quia dixit se non esse, 

Editi, tondet, At Maa., ionderet. 



1407 



IN JOANNIS EVANGBLIUM, S. AUGUSTINI 



1408 



cum posset oredi ease. Brgo, Hoc est tesiimoniufn 
Joannis, quando mUeruni Judxi ab Jerosolymis sacev' 
dotes et LevUas ad eum, ut interrogarent eum^ Tu quis 
esfNon. autem miUerent, nisi moverentur excelientia 
auctoritatis ejus, quia ausus est baplizare. Ei confes^ 
sus esl, et non negavit, Quid confeBsus est ? Ei con- 
fessus estf Quia non sum ego Ckristus. 

4. Ei interrogaverunt eumt Quid ergo f Elias es tu ? 
Noverant enim quia praecessurus erat Elias Ghristum. 
Npn enim alicui incognilum erat nomen Ghriti apud 
Judsos. Istum non putaverunt esse Ghristnm : non 
omnino Christum non esse venturnm. Gum sperarent 
venturnni, sicoffenderuntin pr«senlem, offenderunt 
(anquam in humilem lapidem. Lapis enim ilie adhuc 
parvuseiat, Jam quidem praecisus de monte sine ma- 
nibns : sicutdicit Daniel propheta, vidisse selapidem 
preeoisuni de monte sine manibus. Sed quid sequitur? 
Et cremt, inquit, lapis ille, et factus est mons magnus, 
et implevit universam faciem terrx {Dan, ii, 34, 35). 
Videatergo Gharitas vestra quod dico : Ghristus ante 
Judaeos jam praecisus erat de monte. Montem regnum 
vultintciligi Judfleorum. Sed regnum Judffiornm non 
impleverat universam faoiem terrae. Inde prscisusest 
ille lapia, quia inde natus est in prssentia Dominus* 
Btquaresinemanibus? Quia sine opere virili Virgo 
peperit Ghristum. Jam ergo erat lapis ille prscisus 
sine m inibus, ante oculos Judffiorum : sed humiiis 
erat. Non immerito; quia nondum creverat lapis ilie, 
etimpleveratorbemterrarum : quod ostendit in re- 
gno suo, quod est Ecclesia, qua implevit totam faciem 
term. Quia ergo nondum oreverat, offenderunt in 
illum tanquam in lapidem : et factum est in eis quod 
scriptum est, Qui eeciderit super tapidem isium, con" 
quiusabitur; et super quos ceciderit lapis iliey conterei 
eos (Luc, xz, 18). Primo super humilem ceciderunt ; 
ezeelsus super illos vcnturna eit : sed ut eos venturus 
excelsus conterat, primo eos humilis quassavit. Offen- 
derunt in enmy et quaasati sunt; non oontriti, sed 
quatsati : veniet excelsus, et conteret eos. 8ed igno- 
aeendomest^JudffiiSi qoia offenderunt in lapidemqui 
nondom creverat. Qaales sunt iili qui in ipsum mon- 
tem offenderunt? Jam de quibus dicam cogooscitis. 
Qui negant Ecclesiam toto orbe diffusam, noc in hu- 
milem lapidem, sed inipsum montem offendunt:quod 
factus est iile lapie dum cresceret. Gffici Judsei non vi- 
deront hnmilem iapidem : quanta cfficitas est non vi- 
dere montem ? 

5. Brgo viderunt humilem, et non cognoveront. 
Demonstrabatur iliis per lucernam. Nam primo ille, 
quomigornemosarrexerat in natis molierum, dixit, 
Non sum ego Christus, Dictumque illi est, Numquid tu 
es Eliasf Responditfnon sum. Gbristas enim prffimittit 
antoae Eliam : etdixit, Non sum^ et fecit nobis quffi- 
stionem. Timendumest enim ne minus intelligentes, 
contraria potent Joannemdixisse quamGhristusdixit. 
Quodam enim looo, cum Dominus Jesus Christus in 
Evangelioquedam diceret de se, responderunt illi di- 

^ Vetos codex Remigieniis : Si ignoscendum non est. 



scipuli : Quomodo ergo dicutU Scribse, id est periti Le- 
gis, quia Eliam oportei primum venire ? Et ait Domi- 
nus : Elias jam venit, et fecerunt eiqux voluerunl;et 
si vultis scire, ipse est Joannes Baptista {Matth, xvii, 
10-13, et XI, 11-14). Dominas Jesus Ghristus dixit. 
Elioi jamvenit^etipseest Joannes Bapiista : Joaunes 
aolem interrogatussio se confessosest Eiiam non esae, 
quomodo nec Ghristum eese. Et otiqoe aicat verom 
confessos eat Ghristom se non esse, sic verum oonfee- 
808 est nec Bliam se esse. Qoomodo ergo comparabi- 
mo8 diota prfficonis cum dictis Judicis? Absit utpre- 
co mentiatur : hoo enim loquitur quod audit a judice. 
Quare ergo iile, Nonsum Eiias : et Dominus, Ipse esi 
Eiias f Quia in eo Dominua JesusGhristos preflgurare 
voiuit futurum adventum suum, et hoc dicere, quia in 
spiritu Elie erat Joannes. Et quod erat Joannes ad 
primumadventum, hoe erit Elias ad secondum ad- 
ventum. Quomodo duo adventus, jodici8,8ic duo pre- 
cones. Judexquidem ipse, preconesautemdno : non 
doo judices. Oportebatenimjudicemprimovenirejo- 
dicandum. Misit ante se primom preconem, vocavit 
iiium Eliam; quia hoc erit in aecundo adventu Eliae, 
quod in primo Joannes. 

6. Namque intendatGharitas vestra quam verum 
dicam. Quando conceptus est Joannes, vel potius 
quando natusest, Spiritos sanctos hoc de illo bomine 
implendum prophetavit : Et erit^ inquit, prsacursor Ai- 
tiiiimi, in spiritu et virtute Elise (Luc. i, 17). Non ergo 
Eiiae, aed in spiritu et virtute Eiix. Quid est, in spiriiu 
et viriute Elise ? In eodem Spiritu sancto vice Biie. 
Qoare vioe EHe ? Qoia qood Elias secundo, hoc Joan - 
nes primo adventui fuit. Recte ergo modo Joannes 
proprie respondit. Nam Dominus Ggurate, Elias ipse 
est Joannes : iste autem, ut dixi, proprie, Non sum 
egoElias, 8i figuram precnrsionis advertas, Joannes 
ipse est Elias : quod enim ilie ad primom adventom, 
hoc ille ad seoundum erit. Si proprietatem persone 
interroges, JoannesJoanneSjElias Eiias ; Dominus er- 
go ad prsfigurationem recte, Ipse est Elias : Joannes 
autem recte ad proprietatem, Non sum Elias. Neo 
Joannes falsom, nec Dominos falsom : nec preco fal- 
8um, nec Judex falsum ; sed si intelligas. Quis autcm 
intelliget?Quiimitatusfuerit humilitatem prsconis, 
et cognoveritcelsitodinemjudicie. Nihil enim humi- 
liu8 ipso precone. Fratres mei, nuilum tantom meri- 
tom Joannes haboit qoam de ista homilitate, quod 
com posset fallere homines, et potari Ghristos, et ha- 
beri pro Ghristo (tantffi enim gratiffi tantffiqoe excel- 
lentiffi foit ), confessos est tamen aperte, et dixit, Non 
sum ego Christus. Numquid iu Elias es f Jam si diceret, 
Elias som ; ergo jam in secondo advento adveniens 
Ghrislos jodicaret, non adhuc in primo Jadicaretor. 
Tanqoam dicens, Ventorus est etElias ; Non sum, in- 
quit, Eiias. Sed observate humilem, ante quem venit 
Joannes, ne sentiatis excelsum anle quem venturus 
est Elias. Nam et Dominus ita complevit : Ipse est 
Joannes Baptisia qui venturus esi. Ipsa prffifiguratione 
venit iste, qoa proprietate venturus est Eiias. Tunc 
Bliaa per proprietatem Eiiaaerit, nunc per similitodi- 



140» 



TRACTATDS IV. CAPDT I. 



lifO 



nem Joaones erat. Modo Joannes per proprietalem 
JoaQDes, persimilitudineffl filiaB est*. Ambo prsco- 
nes sibi dederunt simiiitudineB Buas, et tenuerunt pro- 
prietates suas : anus autem Dominus judez, sive illo 
prascone prsecedente, sive iilo. 

7. Et interrogaiferunt eum : Quid ergo ? Eliat e$ tu f 
Et dixit : Non, Et dixeruntei : Propheta es tu ? Et re- 
spondit f Non, Dixerunt ergo ei : Qui es tu ? ut respon- 
sum demus his qui miserunt noi. Quid dicis de teipso ? 
Ait : Ego vox nos clamantis in deserto, Isaias iilud dixit 
(/la., XL, 3). In Joanne prophetia isla impieta est, 
Ego vox clamantis in deserto, Quid claroantis ? Dirigite 
viam Domini, rectas faciie semitas Dei nostri. Non vobis 
videtnr prsBconis esse dicere, Exlte, facile viam ? Nisi 
quod prnco Exite dicil : Joannes dicit, Venite. A Ju- 
dice repellit prsBco, ad judicem vocat Joannes. Imo 
vocal JoanneB ad bumilem, ne judex Bentiatur excel- 
sus Ego vox clamantis in deserto^ dirigite viam Domini, 
sicui dixit Isaias prophcta, Non dixit, Ego sam Joannes, 
ego Bum Ciias, Ego sam propheta. Sed quid dixit ? Uoc 
vocor, Vox elamantis in deserto, Dirigite viam Domino : 
ego 8um ipsa prophetia. 

8. Et qui missi fuerant, erant ex Pharisssis : id est, 

ex priocipibns Jadaeorum. Et interrogaveruntf et dixe- 

runi ei : Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque 

EliaSf neque propheta? Quasi aadaciaB videbatur esse 

baptizare, quasi, In qua persona? QucBrimus utrum 

to sis Ghristos ; tu dicis te non esse : qusrimus ne 

forte praeeursor illius sis, quia novimus ante Christi 

adventum venturum esseEliam ; negas le esse : qus- 

rimus ne forte aliqnis multum praaveniens prffico es, 

id est propheta,et accepisti hanc potestatem; nec pro- 

phetam le esse dicis. Et non erat propheta Joannes : 

major erat quam propheta. Dominus de illo tale testi- 

monium dedit : Quidexistis in desertum videre ? Arun- 

dinem vento agitari. Utique, Non vento agitari, sub- 

audis ; quia non hoc erat Joannes, quasi qui a vento 

moveretur : qui enim a vento movetur, circumflalur 

omni spiritu seductorio. Sed quid existis videre ? Ho- 

mmem mollibus vestUum ? Vestiebatur enim Joannes 

BsperiBy id est, tonica facta de pills caroeli. Ecce qui 

nsoHibus vestiuntur, in domibus regum sunt, Non ergo 

existis vidore hominem moliibus festitum. Sed quid 

exisiis videre ? Prophetam ? Ita dico vobis, major quam 

propheta hic {Matih. xi, 7, 8, 9) : quia prophetae longe 

ante prenuntiaverunt, Joannes prssentem demon- 

itrabat. 

9. Quid ergo tu baptizas, si tu non es Chrislus, nC' 
que Elias^ neque propheta ? Bespondit eis Joannes^ ei 
dixit : Ego baptizo in aqua; mediusauiem vestrum stetii 
quem vos nescitis. Humilis enim non videbatur, et pro- 
plerea lacerna accensa est. Videte quomodo dat locum, 
qui aliad posset putari. Ipse esi qui post me venit, qui 
ante me factus esi. Sicut jam diximus, id est, antepo- 
iitoB csl mihi. Cujus eqo sum dignus ut solvam corri- 
fiamealceameniiejus, Quanlum Beabjecit? Bi ideo mul- 

1 Sicomoes Mss. At editi : Nune per $imiiUudinem Joan- 
«es Blias erat. Modo Joannes per proprielatem Joannes ett^ 
tene per similitudinem Elias Jdcmnes erit. 



tumelevatuB est;quoniam qai 8ehumUiat,exaItabitar 
[Luc, xiVf li). Unde debet videre Sanctitas vestra, 
quiasi Joannes sic se humiliavit, ut diooret, Non sum 
ego dignus corrigiam solvere; quomodo babent hu- 
miliari, qui dicunt : Nos baptizamu8,nos quod damus 
nostrum est, et quod nostrum est, sanctum est. Ille 
dlcit, Non ego, sed ille : illi dicunt, Nos (a). Non 
est dignus Joannes solvere corrigiam calceamenti 
^us : quod si dignum se diceret, quam huroilisesset? 
Et si dignum se diceret, et sic diceret, llie venit post 
me, qui ante me factns est, cnjus tantummodo oorri- 
giam caicoamenti dignus sum soivere ; multom se hu- 
miliaBset. Quando autem nec ad hoc dignum se dioit, 
vere plenus Spiritu sancto erat, qui sic BervuB Domi- 
num agnovit, et ex servo amicus fleri meruit. 

10. Haec in Beihania facta suni trans Jordanem, ubi 
erat Joannes baptizans, Attera die vidit Joannes Jesum 
venientem ad se, el aii : Ecce Agnus D.n, ecce qui iollU 
peccatum mundi, Nemo sibi arroget, et dicat quia ipse 
auferat peccatum mundi. Jam intendite S contra qaos 
Buperbos intendebat digitum Joannes. Nondum erant 
nati haeretici, et jam ostendebanlur : contra illos da- 
mabat tunc a fluvio, contra quos modo clamat ez 
Evangelio. Venit Jesus ; et quid dicit ille ? Ecce Agnus 
Dei, 8i agnus innocens, et Joannes agnus. An non 
et ipse innocens? Sed quis innoceQS? quantum inno- 
cens ? Omnes ex illa iraduce veniant et ex illa pro- 
pagine, de qua cantat gemens David : Ego in iniqui* 
taie conceptus sum, et in peccatis maier mea in utero 
me aluit {Psal, l, 7). Solus ergo ille Agnus, qui non 
sic venit. Non enim in iniquitate conceptus est ; 
quia non de mortalitate conceptus est : nec eum in 
peccatis mater ejus in utero aluit, quem virgo con- 
oepit,virgo peperit; quiaQde concepit, et flde suBce- 
pit. Ergo ecce Agnus Dei. Non habet iste tradacem 
de Adam : carnem tantum sumpsit de Adam, pecoa- 
tum non assuropsil. Qui non aBsumpsit de nostra 
massa peccatum^.ipse eslqai tollit nostrum peccatom. 
Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. 

11. Nostis quia quidam hominoB dicunt aliquando : 
Nos tolIimuB peccata homioibuB, qui sancti sumus : 
81 enim non fuerit sanctus qui baptizat, quomodo 
tollit peocatum alleriuB, cum sit bomo ipse plenas 
peccato ? Gontra istas disputatiooes verba nostra non 
dicamuB, hunolegamus : Ecce Agnus Dei, ecce qui toUii 
peccaium mundi. Non sit presumptio hominibuB in 
homines : non transmigret passer in montes, in Do- 
mino oonfldat (Psat. x, 2) ; et si levat oculos in mon- 
tes, unde veniet auxilium ei, intelligat quia auxilium 
ejuB a Domino, qui fecit coelum et terram (Psal. cxx, 
1, 2). Tantad excellentiaB Joannes, dicitur ei, Tu es 
Chrislus ? Dicit, Non. Tu es Elias? Dicit, Non. Tu es 
propheta ? Dicit, Non. Quare ergo baptizas ? Ecce 
Agnus Dei, ecce qui tollii peccatum mundi : hic esi de 
guo dixi, Posi me venii vir qui ante me factus esi, quia 
priormeerat. Posi mevenU, quia posterius natus est : 

< SicMss. prope omneB. At editi : Auferatpeccata, Unde 
jam intendiU. 
(a) Donatittarum taperbia. 



1411 



IN JOANNIS BVANOELIUM. S. AUGUSTINI 



1412 



ante me fadus est^ quit prelatus est mihi : prior me 
eraty quia in principio erat K^/mm, et Verbum erat 
apud Deum, et Deus erat Verbum. 

12. « Et ego nesciebam eum, diiit : sed ut manife- 
staretur Israeli, propterea veni ego in aqua bapiizans. 
Et testimoaium perhibuit Joannes, diccns, Quia vidi 
Spirilum de cobIo descendentem quasi columbam, et 
maneit super eum : et ego nesciebam eum, sed qui 
me misit baptizare in aqua, ille raihi dixit, Super 
quem videris Spiritum descendentem et manentem 
super eum, bic est qui baplizat in Spiritu sancto : et 
ego vidi, et testimonium perhibui quia hic eel Filius 
Dei. > Intendat modicnm Gharitas vestra : Joannes 
quando didicit Ghristum ? Missua est enim utbaptiza- 
ret in aqua. Quftsitum eet quare? Vt manifestaretur 
hraelif dixit. Quid profuit baptismus Joannis f Fra- 
tres mei, si profuit aliquid^ et modo maneret, et 
baptizarentur bomines baptismo Joannis ; et sio ve- 
nirent ad baptismum Cbristi.Sed quid ait? Ut mani- 
festaretur Israeli : id est, ipsi Israel, populo Israel ut 
manifestaretur Christus, venit baptizare in aqoa. Ac- 
cepit ministerium baptismatis Joannes, in aqna poBui- 
tentic parare viam Domino, non exietens Dominus : 
at nbi cognitus es Dominus, superfluo ei via paraba- 
tur : qnia cognoscentihus se ipse factus est via : ita- 
que non duravit diu baptismus Joannis. Sed quomodo 
demonstratusestDominusf Humilis; utideoacciperet 
Baptisma Joannes, in quo baptizaretur ipse Doroinus. 

13. Et opus eral Domino baptizari? Et ego inier- 
rogans cito respondeo : Opus erat Domino nasci ? 
opus erat Domino cruciflgi ? opus erat Domino mori ? 
opus erat Domino sepeliri ? Si ergo tantam suscepit 
pronobishumilitatem,bapti8mum non erat susceptu- 
rus? Et quid profuit quia suscepit baptismum servi ? 
Uttn non dedignareris suscipere baptismum Domini. 
Intendat Charitas vestra. Foturi erant aliqui in Eccle- 
sia excelsioris gratisB catechomeni. Fit enim ali- 
quandout videascatecbumenum abstinentem ab omni 
ooncubitu, valefacientem saeculo, renontiantem omni- 
bus qun possidebat, distribuentem pauperibus ; et 
catechumenua est, instructus etiam forte dootrina sa- 
lutari snpra multos fldeles. Timendom est huic ne 
dicat apud semetipsum de Baptismate sancto quo 
peccata dimitiuntur : Quid plus accepturus sum ? 
Bcceego meliorsum illofldeli etillofldeli : cogitans 
fideles aut conjugatos, aut forte idiotas, aut babentes 
et possidentes res suas, quas ipsedistriboit jam pau- 
peribuB, et meliorem se esse arbitrans quam ille qui 
Jam baptizatns est, dedignetur venire ad Baptismum, 
dicens, Hoc snm accepturus quod habet ille et ille ; 
et proponat sibi illos quos contemnit, et quasi sor- 
deat illi hoc accipere quod acciperunt inferiores, quia 
Jam videtur ipse sibi melior : et tamen omnia peccata 
super illum sunt, et nisi venerit ad salutarem Ba- 
pti8mom,ubi peccatasolvuntur,cum omni excellentia 
8ua non potest intrare in regnum coelorum. Sed ot 
illam exceilentiam invitaret Dominus ad baptismum 
Buum, ut peccatailli dimitterentnr, venit ipsoad ba« 
pliimom aervi sui ; ei cum ipse non haberet quod ei 



dimiiteroiur, nec quod in illo lavaretur, susoepit a 
servo baptismum ; ei lanquam allocutus esi fllium 
superbientem et exiolleniem se, ac dedigoantem forte 
accipere cum idiotis unde ei possit salus venire, et 
quasi dicens : Quanlum te extendis ? quantum extol- 
lis? quanta est excclientia iua? quauta gratia iua? 
m.ijor potest esse quam mea.^ si rgo veni ad servum, 
tu dedignaris venire ad Dominum ? si ego suscepi 
baptismum servi, tu dedignaris a Domino baptizari ? 

14. Nam ot noveritis, fratres mei, quia non ex nc- 
cessitate alicnjus vinculi peccaii Do:uinus veniebat 
ad ipsum Joannem ; sicut dicunt alli evangelisiae, 
oum ad illum veniret baptizandus Domious, ait ipse 
Joannes : Tu adme venis? ego a te debeo baptiTMri. £t 
qnid ei ipse respondit? Sine modo] impleatur omnis 
justitia (Matth. iii, 14, 15). Quid est, impleatur omnis 
justitia? Mori veni pro bominibus, bapiizari non 
habeo pro hominibusf Quid est, impleatnr omnisjusii- 
tia ? Impleaiur omnis humilitas. Quid ergo ? non erat 
suscepturus baptismum a bono servo, qui passionem 
suscepit a servis malis? Intendite ergo. Bapiizaio 
Domino, si proptereu baptizavit Joannes, ut in ejus 
baptismo Dominus ostenderet humilitatem, nemo 
alius baptizaretur baptismo Joannis ? Multi autem 
baptizati sunt baptismo Joannis ; bapiizaius est Do- 
minus baptismo Joannis, et cessavit baptismus Joan- 
nis : iode Jam missus est in carcerem Joannes ; dein- 
ceps nemo baptizatus inveniiur illo baptismate. Si 
ergo propierea venit elJoannes baptizans^ ut Domini 
humilitas nobis demonsiraretur, ui quia ille suscepit 
a servo, nos non dedignaremur suscipere a Domino ; 
Domioum solum Joannes bapiizaret? 8ed si solum 
bominum Joannes baptizarel,non deessentqui puta- 
rent sanctius fuisse bapiisma Joannis quam Christi : 
quasi bapiismate Joannis solus Christus meruisset 
bapiizari, bapiismaie autem Chrisii genus humanum. 
Intendat Charitas vesira. Baptismate Christi baptizati 
sumus, non tantum nos, sed et universus orbis ter- 
rarum, et baptizatur usque in finem. Quis nostrum 
poiest ex aliqua parte comparari Gbristo, cujns ho 
Joannes dixit indignum solvere corrigiam calcea- 
menti? Si ergo ille Christus tantae excellenti® homo 
Deus, solus baptizareiur baptismo Joannis, quid 
dicturi erant homines? Qualem baptismum ha- 
buit Joannes ? Mugnum baptismum babuit, ineffa- 
bile sacramentum : vide, quia solus Cbristus me- 
ruit bapiizari Joannis baptismo. Atque ita major 
videretur baptismus servi, quam baptismus Domini. 
Bapiizaii suni et alii baptismo Joannis, ne melior 
baptisrousvideretur Joannisquam Christi; baptizatus 
autom et Dominus,ut Domino suscipiente baptismum 
servi^nondedignarenturaliiservisusciperebaptismum 
Domini : ad hoc ergo missus erat Joannes. 

15. Sed noverat Chrisium, an non noveral? Si 
non noverat, quare dicebat quando venit ad flovium 
Chrisius : Ego a te debeo baptizari? hoc est, Scio qui 
sis. Si ergo jam noverat, cerie tunc cognovit quando 
vidit columbam desoendeniem. Manifestum est quia 
columba non descendit super Dominum, nisi postea- 



1413 



TRACTATUS V. CAPUT I. 



1414 



qoam asceDdit ab aqua baptismi. Domlaus baptizatus 

asceodit ab aqua,aperti euntccBli, et vidit super eum 

oolumbam. Si ergo post baptismam descendit co- 

lomba, et aotequam baptizarelor DomiDos, dixit illi 

Joaoaes, Tu ad me venis ? ego a te debeo baptizari ? 

ante, illum noverat, cui dixit, Tu ad me venis ? ego a 

te debeo bapti%ari ? qoomodo ergo dixil, « Rt ego ne- 

Bciebam eum ; sed qoi me misit baptizare in aqua, 

ilie mihi dixit, Super quem fiderie Spiritum deseen- 

denlem sicut columbam, et maneatem super eum, 

ipse est qui baptizat in Spiritu sanclo ? » Non parva 

qoaestio ett, fratres mei. Si vidistis qoaesiionem, non 

parum vidistis : superest ut ipsius solutiooem Domi- 

nus det. Taineo illod dico, si vidislis quasstiooem, 

Don est parum. Ecce positus est Joaooos anle ooulos 

veslros, stans ad fluvium Joannes Baptiata ; ecce 

venit Dominus adhuc baptizandus^nond um baptizatos : 

aodi vocem Joannis, Tu ad me venis ? ego a te debeo 

bapti%ari ;ecce jam cognoscit Dominum, a quo vuit 

baptizari. Baptizatas Dominus ascendit ab aqua, ape- 

riontor cceli, desceodit Spiritos, modo illom cogoo- 

■cii Joaooes: si modo illum cogoosoit, qoi dixit 

antea, Ego a te debeo baplizari ? Si aotem ooo eom 

modo cogDoecit, qoia jam ooverat eom, qoid est qood 

dixil, « Noo ooveram eom ; sed qoi me miait bapti- 

zare io aqoa, ille mihi dixit, Soper quem videris 

Spiritom desceodeotem, et maoeotem super eum 

sieot colombam, ipse est qui baptizat io Spirito 

aaneto ? » 

16. Fratres, ista qosstio si hodie solvatur, gravat 
vosy Don dubito» qoia jam molta dicta sool. Sciatis 
aotem talem istam qonstiooem esse, ot hac sola per- 
imat patrem Donati. Ad hoo dixi Charitati vestra, ot 
iotentos voe facerem, similiter at soleo ; simol ot ore- 
tis pro oobis et vobis, ol el oobis det Domioos digoa 
loqoi, et vos digoa oapere mereamioi. lolerim hodie 
digoamioi diCTerre. Sed hoc breviter dico ioterim, do- 
oec lolvator : interrogate pacilice, sine rixa, sine oon- 
taniione, sine aiteroationibus, sine inimicitiis ; et vo- 
biscom qanritey et alios interrogate, et dicite, Hano 
qaastioaem proposoit oobis hodie epitcopos ooster, 
aliqoaodo si Domiooscoocesserit, solotoros eam. Sed 
iivesolvatorsiveooDBolvator, putate me proposoisse 
qood me movet : moveor eoim moltom. Dicit Joao- 
nes, Egoa tedebeo bapti%ari; taoqoam Christo cogoi- 
to. Si enim noo ooverat eum a quovolebat baptizari, 
temere dicebat, Ego a te debeo baptizari. Noverat ergo 
eom. Si ooverat eom, quid est ergo qood dicit, Non 
noveram eum ; sed qui me misit bapti%are in aqua, ipse 
mihi dixit^ Super quem videris Spiritum descendentem 
it manentem super eum, sicut columbam^ ipse est qui 
bapti%aiin Spiritu saneto ?Qu\d dictorisomos? Quia 
Doo scimos qoaodo veoeril columba ? Ne forte ibi ia- 
teaot S legaotor alii evangeliste, qui planius illud 
diienint : et invenimus apertissime tunc (lescendisse 
eolombam, com Domioos ab aqoa ascendit. Super 
baptizatum eoim aperti soot coeli, et vidit Spiritum 
deseeodeotem (Matth. iii, 16 ; Mare. i, 10, et Lue. vi, 

1 Editi, iaieat. Mss.« tateant : scilicet, Donatist». 



2i et 22). Si IJam baptizatom cogoofit, veoienti ad 
baptisme qoomodo dioit, Ego a te debeo baptizari ? 
Hanc vobisoom interim ruminate, hanc vobiscam 
cooferte, haoo vobiscom tractate. Prapstet Domioas 
Deoa Doster ot anteqoam a me audiatis, alicui vestrom 
priori eam revelet. Tamen, fratres, hoc sciatis, quia 
per istius qusstionis solotiooem, vocem pars Dooati 
de Baptismi gratia, ubi nebulas obtenduot imperitis, 
et retia tendunt avibus volantibus, si frootem ba- 
beaot, omoino noo babebont : omnino eorum ora 
claodentor. 

TilACTATUS V. 

Rursum in illwly El ego neeciebam eum, efc. Qufd 
novi Joannes didicerit de Domino per columbam. 
Cnp, I, y, 33. 

l.SicotDomiQusvoluit^addiemproraissionis noslra 
pervenimus : prnstabit etiam hoc, ut ad ipsius promis- 
sionis redditionem pervenirepossimus.Tune enim ea 
quae dicimus, etnobis ct vobis si utilia sant, ab ipso 
suot :qu»autem abhominesunt, mendacia sunt ; sicut 
ipse dixit Domlnos^noster Jesus Ghristus, Qui loquitur 
mendaciumt de suo loquitur (Joan. viii, 4i). Nemo ha- 
bet de soo, nisi mendaciuin et peccatum. Si quid ao- 
tem homo habet veritatis atque jostitin, ab illo foote 
eat, qoem debemos sitire io hac eremo, ot ex eo quaai 
guttis qoibosdam irrorati, et io hac peregrioatiooe 
interim cooMoIati, ne deficiamus in via, venire ad ojos 
reqoiem satietatcmque possimos. Si ergo qui loquUur 
mendacium, desuo loquitur; qui loqoiturverilatem, de 
Deo loqaitur. Verax Joanoes, veritas Gbristos ; verax 
Joaones, sed omuis verax a veritate verax est : si ergo 
verax est Joannes, et verax esse homo oon potest, 
nisi a veritate ; a qao erat verax, nisi ab eo qai dixit, 
Ego sum veritas (Id. xiv, 6) ? Non ergo, posset dicere, 
aot veritas cootra veracem, aut verax cootra vorita- 
tem. Yeracem veritas misit ; et ideo verax erat, quo- 
oiam a veritate missos erat. Si veritas Joannem mise- 
rat, Gbristos eom miserat. Sed quod Gbristus com 
Patre facit, Pater faeit : et quod Pater cum Ghristo 
facit, Ghristos facit. Nec seorsom Pater aliquid facit 
sine Fllio; oec seorsom aliquid Filias sine Patre : 
ioseparabiliscbaritas^inseparabilisonitaSffnseparabi- 
lia majestas, inseparabilis polestas, secundum hsc 
verba qoae ipse posait, Ego et Pater unum summ (id. 
X, 30). Quis ergo misit Joannem? Si dioamos, Pater, 
verum dicimos ; si dicamos, Filius, verum dicimos : 
maoifeatioB aotem ot dicamos, Pater et Filins. Qaem 
misit aotem Pater et Filios, onos Deos misit ; qoia 
Filios dixit, Ego et Pater unum sumus. Qaomodo ergo 
oesciebat eom a qoo missas est ? Dixit eoim, Ego 
neseiebam eum ; sedqui me misit baptizare in aqua^ ipse 
mihi dixit. Interrogo Joaooem, Qui te misit baptizare 
in aqua, quid tibi dixit ? Super quem videris Spiritum 
deseendentem, sicui coiumbamf et manentem super eum^ 
ipse est quibaptizatinSpiritusaticto. Hoc tibi, oJoan- 
nes, dlxit qui te misit ? Manifestum quia hoc. Quis 
ergote misit ? FortePater. Verus Deos Paicr, etveri- 
tasDeus Filios : si Patersioe Filio te misit, Deos sioe 
veritate te misit : si ideo aotem verax ei, qoia verita- 



*«^ 



1415 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINl 



1416 



tem loqueris, et ex veritale loqaeris ; non te misit 
Paier sine Filio, sed simai te misit Pater et Piiius : 
si ergo et Filius te misit oum Patre, quomodo nescie- 
baa eum a quo misBases^Qaem videras in veritate, 
ipse te misil ut agnosceretur in carne, et dizit, Super 
quem videris Spiritum descendentem sicut eolumbam, et 
manentem super eumf ipse est qui biiptizat in Spiritu 
sanclO' 

2. Hoo audivit Joannes, ul nosset eum quem non 
noverat, an ut plenius nosset quem jam noverat? Si 
enim omni ex parte non nosset, non venienti ad flo- 
vium ut baptizaretur dicerel, Ego a te debeo bapiizari, 
et tu venis ad me (Matth. iii, 14) ? neverat ergo. Quando 
aulemcolumba de8cendit?Jam baptizato Domino, et 
ab aqua ascendente. At si ille qui eum misit, dixit, 
SuperquemviderisSpirilum descendentem sicul colum- 
bam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in 
Spiritu sancto; el non noverat eum, sed colamba 
deecendentecognoviteum ; columba verotunc descen- 
dit, quando Dominus ab aqua ascendit ; tuoc autem 
cognoveral Joannes Dominum, quando ad eum Do- 
minus ad aquam veniebat : manifestalur nobis quia 
Joannessecundumaliquid noveral, secundum aliquid 
nondum noverat Dominum. Nisi autem boc intellexe- 
rimns, mendax erat. Quomodo erat verax agnoscens, 
qoi dicit, Tu ad me venis baptizari, el ego a te debeo 
baptizari ? Verax est com boc dicit ? et quomodo rur* 
sua verax est cum dicit, Bgo non noveram eum ; sed 
qui misU me bapliTMre in aqua ipse mihi dixii, Super 
quem videris Spiritum descendentem sicut columbamy et 
manentem super eum^ ipse est qui baptizat in Spiritu 
sancto f Innotuit per columbam Dominus, non ei qui 
ae non noverat, sed ei qui in eo aliquid noverat, 
aliquid non noverat. Nostrum est ergo qusBrere 
qnid in eo Joannes nondum noverat, et per columbam 
didicit. 

3. Quare missus est Joannes baptizans ? Jam me- 
mioi me quantom potui dixisse Gbaritati vestr^. Si 
enimbaptismusJoannisneoessariuseratsalutinostr»; 
et modo debuit exerceri. Non enim modo non sal- 
vantur homines, aut non modo piures salvantur, aut 
alia tunc salus erat, et alia modo. Si mutalua est 
Gbrietus» mutata est et salus : si salus in Ghristo est, 
et idem ipse Ghristus est, eadem nobis salus est. Sed 
quare missus est Joannes baptizans ? Quia oportebat 
baptiiari Ghristum. Quare oportebat baptizari. Ghri- 
atum ? Quare oportait naaoi Ghristum ? qnare oportuit 
crucillgi Ghristum (a) ? Si enim viam humilitatis de- 
monstraturuB advenerat» et seipsum factorus ipsam 
homilitatis viam ; in omnibus abeo implenda erat hu- 
militaa. Auotoritatem dare baptismosaohincdignatus 
est, ut oognoscerent aervi quanta alaoritate deberent 
currere ad baptismum Domini, quando ipse non de- 
dignatus est sasoipere baptismum aervi. Donatum 
enimerathoc Joanni, ut ipsios baptismua diceretur. 

4. Uoc attendatf et distinguat, et noverit Gharitas 
vestra. Baptismos quem accepit Joannes, baptismus 

(«Hnterrogando respondetqunttioni, otfapraTract.4, 
n. 18. 



Joannis dictus cst: solus tale donom accepit: nullus 
ante illum justorom, nullus post illum, ut acciperet 
baptismum, quibaptismusilliusdicerelur ». Accepit 
quidem ; non enim a se posset aliquid : sienim ase 
quis loquitur, mendacium de suo loquilur. Et unde ac- 
cepit, nisi aDomino Jesu Ghristo? Ab illo ul bapti- 
zare posset accepit, quem postea baptizavil. Nolite 
rairari : sic enim hoc fecit Christus in Joanne, quo- 
modo quiddam fecit in malre. De Ghristo enlm dictum 
est, Omnia per ipsum factasunt (Joan, i, 3) : si omnia 
pcr ipsum, et Marla per ipsum facta est, de qua postea 
natusestGhristus. IntendatCharitas vestra, Quomodo 
creavit Mariam, el creatus esl per Marlam ; sic dedil 
baptismum Joanni, et baplizalus esta Joanne. 

5. Ad hoc ergo acccpitbaplismumaJoanne, ut acoi- 
piens quod inferiua eral ab inferiore, ad Id quod su- 
perius cratbortareturinferiores. Sed quare non solus 
ipse bapiizatus est a Joanne, si ad hoc missus erat 
Joannes, per quem baptizaretur Chrislus, ut pararet 
viam Domino, id est ipsi Christo ? Bt boo jam dixi- 
mus: sed commemoramus,quia necessarium est pras- 
scnti qu8Bstionl. Si soius Dominus noster Jesus Chri- 
stus baptizatusesset baptismate Joannis : tenetequod 
dicimus; non tantum valeatsecnlum, ut deleate cor- 
dibusvestns quod ibi scripsit Spirilus Dei ; non tan- 
tum valeant spinas curarum, ut efifocent semen quod 
seminatur in vobis : qoare enim cogimur eadem re- 
pelere, nisi quia de memoria cordis vestri sccuri non 
Bumus ?si ergo solus Dominus bapttzatus csset bapti- 
smo Joanois, non deessent qui sic eum haberent, ul 
putarent baptismum Joannis majorem esse, quam est 
baptismus Christi. Dicerent enim : Usque adeo illud 
baptisma majus ost, ut solus Ghristus eo baptizari 
meruisset. Ergo ut daretur nobis a Doroino exemplum 
bumilitatis, ad percipiondam salutem baptismatis, 
Christus suscepit quod ci opus non erat, sed propter 
nos opus erat. Et rursus, ne hoo ipsom quod accepit 
a Joanne Christus, praeponeretur baptismati Christiy 
permissi sunt etalii baptizari a Joanne. 6ed qui bapti* 
zatisuntaJoanne,noneissufrecit:baptizati sunt enfm 
baptismo Christus ; quia non baptismus Christi erat 
baptismus Joannis. Qui accipiuntbaptismum Ghristi, 
baptismum Joannisnon quaerunt : qui acceperunt ba- 
ptiamom JoanniSjbaptismumChristiqusesierunt.Ergo 
Ghriato suffeoitbaptismus Joannis. Quomodo nonauf- 
Oceret, quando ncc ipse erat necessarius ? Illi enim 
nullus baptismus erat necessarius ; sed adbortandos 
nos ad baptismum suum, suscepil baptismum servi. 
Et ne praeponeretur baptismus servi baptismo Domi- 
ni, baptizati sunt alii baptismate conservi. Sed qui 
baptizali sunt baplismate conservi, oportebatut ba- 
ptizarentur baptismate Domini : qui autem baptizan- 



1 Er. et Lugd. sic legant huoc locum : Baptismum quod 
accepit JoanneSt hapiismum Joannit dicium esi.Nullus onte 
ilium jusiorum^ nuilus post iilum ui aeciperet baplismum, 
quod baptismum ipsis die eretur,aecepit : Solus taiedonum 
aocepit quidem, Quibus euifragantur Ven. et Lov., ea ta- 
roen inter se diecrepaotia, at Ven., beqttitmaf Lov. aa- 
tem, baptismum ferant. M. 



1411 



TRACTATUS VII. CAPIJT I. 



1418 



tor baptitmata Domini, doq opus habent baptiBmate 
coDservi. 

6. Quoniam ergo acceperat Joannes baptismum, 
qui proprie Joannisdiceretur; Dominus autemJesuB 
Cbristus noluit baptismum suum alicui dare, non ut 
nemo baplizaretur baptismo Domini, sed ut semper 
ipseDominusbaptizaret: id actumest, ut et permi- 
nistros Dominus baptizaret, id est ut, quos ministri 
Domini baptizaturi erant, Doininus baptizaret, non 
ilH. Aliud est enim baptizare per ministerium, aliud 
baptizare per potestatem. Baptisma enim taie est, 
quaiis est ille in cujus polestate dalur; non qualisest 
ille per cujus minislerium datur. Taliseratbaptismus 
JoaDDip, qualis Joannes : baplismus Juslus tanquam 
justi, lamen hominis; sed qui acceperat a Domino 
istam gratiam, et tantam gratiam, ut dignus esset 
prsire judicem,et eum digito ostendere, et implere 
vocem prophetis illius, Yox clamantis in deserto pa^ 
raie viam Domino {Isai, xl, 3). Tale autem baptisma 
Domini, qualis Dominus :ergo baplismaDomini divi- 
num, quia Dominus Deus. 

7. Potuit autem Dominus Jesus Ghristus, ei veilet, 
dare potestatem alicui servosuo, ut daret baptismum 
saum tanquam vicesua, et transferre a se baptizandi 
potestatem, et constituere in aliquo servo suo, ettan- 
tam vim dare baptismo translato in servum, quantam 
Tim haberet baptismus dalus a Domino. Hoc noluit 
ideo, utinillo spesesset baptizatorum,aquo9ebRpti- 
zatos agDOsccreot. Noluit ergo servum ponere spem 
in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret 
hHuioes volentes ponere spem in seipso : Numquid 
Paulus pro vobi$ crucifixus esl ? aut iu nomine Pauli 
hdpli%ali estis (I Cor. i, 13) ? Baplizdvit ergo Paulus 
tanquam minister, non tanqutm ipsa potrstas :bapti- 
i4Tit autem Dominus tanquam poteatas. Intendite. 
Et potuit hanc poteetatem servis darc, et noluit. Si 
anim daret hano potestatem servis, id cst, u( ipsorum 
essel quod Domini erat, tot essent baptismi quot es- 
sent servi ; ut quomodo dictum ostbaptismaJoannis, 
sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma Pauli, sic 
baptisma Jacobi, baptisma Thomap, Matthaei, Bartho- 
lomsi : illud enim baptisma Joannis dictum cst. Sed 
forte aliqois resistit, e( dicit : Proba nobis quia illud 
baptisma Joannis dictumest. Probabo, ipsa Veritate 
diceDte quando intcrrogavit Judaaos, Baptisma Joan- 
nis unde est ? de cxlo, an ex hominibus {Matth. xxi, 
25) ? Brgo ne tot baptismatadicerentur, quot essent 
servi qni baptizarent accepta potestatea Doinino ; sibi 
tenoit Domino8baptizandipo(e8tatem,servis ministe- 
rinm dedit. Dicit se servns baptizare ; recte dicit, sicut 
Apostolus dicit, Bapti%avi autem et Stephanm domum 
(( Cor, 1, 16) : sed tanquam minister. Ideo si sitet ma- 
Iqs, et contingat illi habere ministerium, e( si eum 
bomines non norunt, et Deus eum novit : permiKit 
Deos baptizari per eum, qoi sibi tenuit potestatem. 

8. Hoc autem Joannes non noverat in Domino. 
Qnia Dominos erat, noverai ; quia ab ipso debebat 
baptizari, noverat : et oonressus est quia veritas erat 
iile, et ille verax missus a veritate ; hoc noverat. Sed 

Pateol. XXXV. ^ 



qnid in eo non noverat^Quiasibi retenturus erat ba- 
ptismatissui potestatem, et non eam transmissaras 
et translaturus in aliquem servum : sed sive baptiza- 
ret in ministerio servus bonus,sive baptizaret in mi» 
nisterio servus malus, non sciret se ille qui baptiza- 
retur baptizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi 
potestatem. Et ut noveritis, fratres, qoia hoc in illo 
non noverat Joannes, et boc didicit per columbam : 
Dominum enim noverat, sed eum baptizandi sibi po- 
testatem relenturum, et nulli servo eam daturom, 
nondum noverat; secundumhocdixit, Et ego nescie* 
bam eum. Et ut noveritis quia ibi hoe didioit, atten- 
dite sequentia : Sed qui misit me haptizare in aqua^ 
ipse mihi dixit^ Super quem videris Spiritum descen^ 
dcntem^ quasi cotumbam, et manentem super eum^ ipse 
est, Quid ipse est ? Dominus. Sed jam noverat Domi- 
num. Ergo potate hno nsque dixisse Joannem, Ego 
non noveram eum ; sed qui me misit baptixare in aqua^ 
ipse mihi dixit. Qusrimus quid dixerit ? Sequitnr, 
Super quem videris Spiritum deseendentem, quasi 
columbam, et manentem super eum. Non dico sa- 
quentia ; interim attendite : Super quem videris Spi~ 
ritum descendentem^ tanquam cotumbam, et manentem, 
super eum, ipse est, 8ed quid ipseest? quid me 
voluit per columbam docere qui me misit 7 Quia 
ipse erat Dominus ? Jam noveram a quo missus 
eram : jam noveram eum cui dixi : Tu ad me venis 
bapiizari ? ego a te debeo baptizari : usque adeo 
ergo noveram Dominum, ut ego ab eo veilem ba- 
ptizari, non ut a roe ipse baptizaretur : et tano 
mibi dixit, Sine modo; implentur omnit juttitia {Hiattk, 
ni, 14, 15) ; pati veni, baplizari non venio timfiieatur 
omnis justitia, ait mihi Deus meus ; impleatur omnis 
]u8titia, doceam plenam humiiiiatem : novi super- 
bientes in Tuturo populo meo, novi aliquos in aliqoa 
excelleniiori gratia futuros homines, ut cumvideriDt 
idiotasaliquosbaptlzsrijlliqoiamelioressibividentur, 
sive cootinentia, sive eleemosjnis, sive doctrina, de- 
dignentur isti fortasseaccipere quod illi inferiores ac« 
ceperunt ; oportet ut sanem eos, ut non dedignentur 
venire ad baptisma Domini, quia ego veni ad baptt- 
sma servi. 

9. Jam ergo hoo noverat Joannes, et noverat Do-p 
minum. Qnid ergo docuit columba ? quid voloit per 
oolumbam, id est, perSpiritum sanctum slo venien- 
tem docere, qui miseral eum, cui ait, Super quem 
videris Spiritum descendcnlem, tanquam columbam^ et 
manentem super eum, ipse est ? Quis ipse est T Domi- 
nu8. Novi. Sed numquid hocJamnoveras.qoiaDomi- 
nus iste baptizandi habens potestatem,eam potesta- 
tem nulli servo daturus est, sed sibi eam retenturos 
est, ut omnis qui baptizatur per servi ministeriom, 
non imputet servo, sed Domino ? numquid hoc Jam 
noveras ? Non hoc noveram : adeo qoi mibi dixit : 
Super quem videris Spiritum descendentem tanquam ee* 
lumbam, et manentem super eum^ ipse est qui bapti%at 
in Spiritu sancto. Non ai(, Ipseest Dominus ; non ait, 
ipse est Ghrislus ; non ait, ipse est Deus ; non ait, 
ipse est Jesus ; non ait, ipse est qui natus est de vir« 

{Quaranie^inq.) 



1419 



IN JOANNIS EVANGELIDM, S. AUGUSTINI 



142 



gine Mariay posterior te> prior te : non ait boc ; jam 
enim hoc noTorat Joannes. Sed quid non noverat ? 
Tantam potestatem Baptiami ipsum Dominum habilu- 
rum etsibi retenturum, sive pr«sentem in lerra, sive 
absentem oorpore in ccbIo et prffisentem majestate, 
aibi retenturum Baptismi potestatem : ne Paulus di- 
peret, BaptismuB meas, ne Petrus diceret, Baplismus 
meu8. Ideo videle, intendile voces Apostolorum. Nemo 
ApoBtolorum dixit, Baptismus meus. Quamvis unum 
omnium esset Evangelium, tamen invenis dixisse, 
Evaogelium meum : non invenis dixisse, Baptisma 

meum. 

10. Hoc ergo didicit Joannes, fratres mei. Quod di- 
dioit Joannes per coiumbam, discamus et nos. Non 
enim coiumba Joannemdocuit, et Ecoiesiam non do- 
ouit, cui Ecclesiaa dictum est, Una est columba mea 
(fiant. vi,8).Columbadoceatcolumbam ; noveritcolum- 
baquod Joannes dedicit per columbam.Spiritus sanctus 
in specie columbsB descendit. Hoc autem quod di- 
soebatJoannes incoiumba, quare in columbadidicit ? 
Oportebat enim ut disceret : nec hoc forto oportebat, 
niiiut per columbam disceret.Quid dicara de colum- 
ba, fratres mei ? aut quando mihi sufiicit facultas vel 
oordisvei linguae, dicere quomodo volo ? Et forle non 
digne voio quomodo dicendum est ; nec si tamen pos- 
sum dioere quomodo volo : quanto minus quomodo 
dicendum est ? Ego a meliore hoc audire vellem, non 
vobis dicere. 

11. Disoit Joannes eum quem novcrat: sed in eo 
discit in quo eum non noverat ; in quo noverat non 
difloit. Et quid noverat ? Dominum. Quid non noverat? 
Potestatem dominici baptismi in nullum hominem a 
Dominotransituram,sed ministeriom plane transitu. 
ram : potestatem a Domino in neminem, ministerium 
el in bonofl et in maios. Non exborreat columba mi- 
niflterinm malorum, respiciat Domini polestatem. 
t}aid tibi faoit malus miDisler^ubibonusestDominus? 
Qaid te impedit malitiosus prseco, si est benevolus 
jadex ? Joannes didicit per columbam hoc. Quid est 
quod didicit ? Ipse repetat : Ipse mihi dixit, inquit, 
Super quem videris Spiritum descendentem, tanguam 
columbamf et manentem super eum, hic est qui baplizat 
in Spiritu sancto. Non ergo te decipiant, o columba, 
fleduotores, qui dicunt, Nos baptizamus(a). Golumba, 
agnosce quid docuit columba. Hic est qui baptizat in 
Spiritu saneto. Percolumbamdiscitur quiahio est;et 
tn ejus poteslate putas te baptizari, cujus ministerio 
baptizaris ? Si boo putas, nondum es in corpore oo^ 
lamba ; et si non est in corpore oolumb», non miran- 
dam quia simplicitatem non habes. Simplicitas enim 
maxime per columbam designatur. 

12. Quare per simplicitatcm columbffi didicit Joan- 
nes, quiaAic est qui baptizat inSpiritu sancto, fratres 
mei, nisi quia oolumba non erant qui Ecclesiam dis- 
flipaverunt ? Accipitreserant, milvi erant. Non laniat 
oolnmba. Etvides illos infidiam nobis facere, qoasi 
depersecutionibas quas passisunt. Corporales quidem 
piflfli quasi persecutiones, oum essent Qagella Domini 

(a) Dvnatist». 



manifeste dantis disciplinam ad tempus,nedamnet in 
sternum, si eam non cognoveriDt,seque correxerint, 
Illi vero persequuntur Ecclesiam, qui dolis perse* 
quuntur^illigraviuscorferiunt, qui linguaB gladio fe- 
riunt;illiaccerbiussanguinem fundunt, qui Ghristum 
quantum in ipsis est, in homine occidunt. Perterriti 
videntur quasijudicio potestalum. Quid tibi facitpo- 
testas, 81 bonus es? Si autem malus es, time potesta- 
tem : Non enim frustragladium portat, dicit Apostolus 
{Rom. XIII, 4). Tuum gladium noli eduoere, quo per- 
oulis Ghristum. Ghristiane, quid tu persequeris in 
chrisliano ? quid in te persecutus et imperator ? Gar- 
nem persecutus est ;tuin christiano spiritum perse- 
queris. Non occidis tu carnem. Et tamen nec carni 
parcunt : quotquot potuerunt offidendo necaverunt; 
necsuis necalienis pepercerunt. Notum est hoo om- 
nibus. Invidiosa est potestas, quia legitimae8t:invi- 
diose facit, qui jure facit : sine invidia facit, qui pra- 
ler leges faoit. Attendat unusquisque ve8trum,fratres 
mei, quid habeat christianus. Quod homo est, oom- 
mune cum multis : quod chrisiianus est, secernitur a 
muUis; et plus ad illum perlinet quod christianus, 
quaro quod homo. Nam quod christianu8,renovatur ad 
imaginem Dei , a quo homo faclus est ad imaginem Dei, 
{CoL III, 10) : quod autemhomo, posset et malus, pos- 
fletet paganus, posset ' et idololatra. Hoc tu perseque- 
ris in christiano, quod melius habet : hoc enim illi via 
auferre unde vivit. Vivit enim temporaliter secundum 
spiritum vits, quo corpus animatur ; vivit autem ad 
nternitatem secundum Baptisma quod accepit a Do- 
mino : hoc illi vis tollere, quod accepit a Domino ; 
hoc illi vis tollere unde vivit. Latrones eos quos vo- 
lunt exspoliare, sio volunt, ut ipsi plus babeant, et 
illi nihil habeant : tu et tollis huic, et apud te non erit 
plus; non enim plus tibi flt,quiahuictolli8. Sed vere 
hoc faciunt, quod hi qui tollunt animam ; et alteri tol- 
lunt, et ipsi duas anima non habent. 

13. Quid ergo vis auferre? Unde tibi displicet quem 
vis rebaptizare ? Dare non potcs quod jam habet,*fled 
facit negare quod habet. Quid acerbios faciebat paga- 
nus, persecutor Ecclesi® ? Exserebantur gladii adver- 
8usmartyres,emittebantur besti», ignes admoveban- 
tur : utquid ista? Ut diceret qui ista patiebatur, Non 
sum cbristianus. Quid doces tu eum qoem vis reba- 
ptizare, nisi utpnmodioat, Nonsumchristianus? Ad 
quod aliquando persecutor proferebat flammam, ad 
boc tu producis linguam : seducendo facis quod ille 
occidendo non fecit. Et quid est quod daturus es, et 
oui daturus es ? Si tibi verum dicat, et non seductus a 
iementiatur, dicturus est, Habeo. Interrogas, Habes 
Baptismaf Habeo, dicit. Quamdiu habeo dicit, in- 
quis, non sum daturus. Et noli dare : quod enim vis 
dare, hsBrere in me non potest ; quia quod accepi» au- 
ferri ame non potest. Sed tamen exspecta; videam 
quid me vis docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. 
8ed hoc babeo: se dixero. Non habeo, mentior;quod 
enim babeo, habeo. Non habes, inquit. Doce quia non 

i Possidet, pro posset^ ter legil Morei, Element. critic. 
pag. 241. M. e> » 



142! 



TRACTATUS VII. CAPDT I. 



1482 



babeo. Malos tibidedit. Si malus Ghristu8,malu8 mihi 
de )it. NoD, iaqait, malus Christus : sed non tibi Ghri- 
Blus dedit. Quis ergo mihi dedit? responde : ego me 
a Christo scio accepisse. Dedit tibi, inquil, sed tradi- 
tor nescio quis, non Ghristus. Videro quis fueritmi- 
nisler, videro quis fuerit preco ; de officiali non dis- 
puto, jtidicem attendo : et forte quod objicis ofticiali, 
mentiris : sed nolo discutere ; causam ofnciaiis sui co- 
gnoscat Dominus amborum : forte si exignm ut pro- 
bes, non probas ; imo mentiris : probatum est te pro- 
bare non potuissc (a) : sed non ibi ponocausam meam, 
ne cum studioae coepere defendere homines innocen- 
tes, pules me spem meani vel in hominibus innocen- 
tibus posuisse : fuerint homines qualeslibet, ego a 
Christo accepi, ego a Cbristo baptizatus sum. Non, 
inquit^ sed illeepiscopus te baptizivit,etilleepiscopus 
illis communicat. A Christo sum baplizatus, ego novi. 
Unde nosti ? Docuit mecolumba quam vidit Joanoes. 
milve malo, non medilanias a visceribus culumbffl: 
in colamb» membris numeror ; quia quod columba 
docuit, hoc novi. Tu mihi dicis, IUe tebaptizavit, aut 
ille te baptizavit ; per columbam mihi el tibi dicitur, 
Hic est quibaptizat: cui credo, milvo, an columboi? 

i 4. Cerie lu mihi dic, ul per iliam lucernam con- 

fandaris, qua confusi sunt et priores ininiici, pares ' 

tui pbarisei, qui cum interrogarent Dominum, in qua 

potestate ista faceret : Jnterrogabo et ego vos, inquit, 

istum sermonem^ Dicite mihi, Baptisma Joannis unde 

est? de coelo an ex hominibus? Et illi qui praeparabant 

jaculari dolos, irretiti sunt quaBstione, coBpcrunt vol- 

vere apud semelipsos, et dicere, Si dixerimus quia de 

coelo esty dicturus est nobiSf Quare noji credidisii ei ? 

Joannes enim dixerat de Domino, Ecce Agnus Dei^ 

eeee qui tollit peccatum mundi{Joan. i, 29.) Quid ergo 

qnsritis, in qua poteslate facio ? lupi, in potestate 

Agni facio quod facio. Sed utnossetis Agnum,quare 

non credidistis Joanni, qui dizit, Ecce Agnus Dei, 

ecee qui tollii peccatum mundi ? Scientes ergo illi quid 

dixisset Joannes de Domino, dixerunt apud se, Si 

dixerimus quia de ccelo ef/baptismus Joannis, dicet no- 

bis, Quareergo non credidistis ei? Si dixerimus quia ex 

hominibiu est, lapidabimur a popuh ; quia prophetam 

habent Joaunem. Uinc timebant homines, hinc verita- 

tem fateri confuodebantur. TenebrdB tenebras respon- 

derant, sed a luce superatas sunt. Quid enim respon- 

dnrunil Nescimus : quod soiebant, dixerunt, nescimus. 

Ei Dominud, necegovobis dico, inquit, in qua potestate 

ista tacio {Maith. xxi, 23-27) El confusi sunt primi ini- 

mici. Unde? Delucernu. Quiserat luoerna? Joannes. 

Probamus quia lucerna erat ? Probamus. Dominus 

enim dicit : IIU erat lucema ardens el lucens {Joan. v, 

35). Probamus quia et de ipso confusi sunt inimici? 

Psalmum audi : Paravi, inquit, lucernam Christo meo; 

inimicos ejus induam confusione {Psal. cxxxi, 17, 18). 

15. Adhuc in hujns vit<e tenebris ad lucernam fidei 
ambulamos : teneamnt et nos luoernam Joannem, 
confundamus et inde inimicos Ghristi ; imo ipse con- 

i Uaaf ]>arceasis Ms.,pflfrex. 

(a) Taogit caasam C»ciilani. Confer epistolat 43« 88, 
^8S,etfl. 



fundat intmicossuos per lucernam suam. Interroge- 
mns et nos quod Dominus Judasos^interrogemaset di- 
oamus, Baptisma Joannis nnde est ? do cmlo, an ex ho- 
minibus ? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tan* 
quam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi 
sunt?Si dixerint,Ex bominibus; etipsisuieoslapida- 
bunt : si autem dixerint,De coelo ; dicamus eis, Quare 
ergo non credidistisei? Dicum fortasseyCredimusei. 
Quomodo ergo dicitis quiavos baptizatis, et Joannes 
dicit, Ricestqui baptizat ? Sed ministros, inquiaat, 
tanti judicis justos oportet esse, per quos btptizalar. 
Et ego dico, et omnes dicimus, quia justos oportet 
csse tanti judicis ministros : sint ministri justi, sivo- 
(unt; si autemnoluerintessejustiquicathedramMoysi 
sedent ^, secarum me fecit magister meus, de quo 
Spiritus ejus dixil, Hic est qui baptizat. Qnomodo se- 
curum me fecit ? Scribx, inquit, ei Pharisxi calhe- 
dram Moysi sedent ; qu3S dicunt, facite ; qum autem /a- 
ciunt, facere nolite : dicunt entm, et nonfaciunt (Matth. 
xxiii, 2, 3). Si fuerit minister justus« computo illum 
cum Paulo, cumputo illum cum Petro ; cum istis com- 
putojustos ministros: quiavere justi ministrigloriam 
suam nonquerunl; ministri enim sunl, projudiclbus 
haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt : ergo 
computocumPaulo justum ministrum. Quid enim di- 
cit Paulus ? Ego plantavif Apollo rigavit ; sed Deus in- 
crementum dedit : neque qui plantat est aliquid, neque 
qui rigat; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. iii, 6, 
7). Qui vero luerit t<uperbu3 minister, cum zabalo ' 
computatur : sed non contaminatur donum Chrisli, 
quod per illum Quit purum, quod per illum transit li- 
quidum venit ad fertilem tcrram. Puta quia ipse lapi- 
deus est, puia ex aqua fructum ferre non potest : et 
per lapideum canalem transit aqua, iransit aqua ad 
areolas ' ; in canali lapideo nibil generat, sed iamen 
hortis^ plurimamfructum affert. Spiritualis enim vir- 
tus Sacramenti ita esl ut lux : et ab illuminandis pura 
excipitur, et si per immundosiranseal, noninqaina- 
tur. Sint plane minislri jusli, et gloriam suam non 
quierant, sed illius c^jus minietri suni : non dicant, 
Baptisma meum est ; quia non est ipsorum. Attendant 
ipsum Joannem. Ecce Joannes plenus erat Spirita 
sancto ; et baptismum de coelo habebat, non ez ho- 
minibus : eed quatenushabebat? Ipse dixit, Paraie 
viam Domino {Joan. i, 23). Ubi autem cognilus est 
Dominus, ipsc factus est via ; non jamopas erat ba- 
ptismate Joannis, quo pararetur via Domino. 

16. Tamen quid nobis solenl dicere ? Eoce post 
Joannem baptizatum est. Antequam enim bene ista 
qusestio tractaretur in Ecclesia catbolica, multi in ea 
erraverunl, et magni et boni (a) : sed quia de mem- 
bris ooiumbaB erant, non se prsciderunt, et faotum 
est in eis quod dixit Apostolus, Si quid aliter sapitis^ 

i Sic Lov. cum 5 Mss. ; at juzU Er. Lugd. Ven. legea- 
dum, in cathedra Moyii sedent. M 

s In pluhbus Mss. Ioco,za6w/t,e8t ubique nomen,cfta6o/t. 

3 Er. Lugd. et Ven. habent, per lapvCeum eanalem tranS' 
it aqua ad areolas. M. 

^ la ooiDibus Mss., hortus. 

(a) CypriaDum ia primis subiDtelligit, cumqae ipto Car- 
tbagineriseoi syaodum, de qua In libb. de Bapiiamo con- 
tra Donatistas 6 et 7. 



1483 



IN JOANNIS BVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



1434 



hoc quoque vobis Deus revelabil (Pkilipp. iii, 15). Uade 
itti qai ae Beparaverunt^indociles facti sunt.Quid ergo 
solent dicere ? Booe post Joannem baptizatum est ; 
post hsBretioos non baplizatur ? Quia quidam qui ba- 
bebant baptisma Joannis Jussi sunt a Paulo baptizari 
{Act. XIX, 3-5) : non enim habebant baptisma Chri- 
8ti. Quid ergo exaggeras meritum Joannis, et quasi 
abjicis iafeiicitatem haereticorum ? Et ego tibi concedo 
aceieratos esse hsreticos : sed hsretici baptisma 
Ghrisli dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 

17. Recurroad Joannem,etdico: tf/ctf5f ^ut^apftza/. 
Sic enim meiior Joannes quam hffireticus, quomodo 
melior Joannes qaamebriosus, quomodomelior Joan- 
nes quam homicida. Si post deteriorem baptizare de- 
bemus, quia post meliorem baptizarunt Apostoli ; qui- 
oamque apudipsos baptizati fuerint ab ebrioso, non 
dioo ab homicida, non dico a satellite alicujus scele- 
rati (a), non dico a raptore rerum aiienaram, non 
dico ab oppressore pupillorum, non a separatore con- 
Jagam : nihil borum dico : quod solemne est dico, 
qnod quotidianum est dico, quo vocantur omnes dico, 
et in ista civitate, quando eis dicitur, Alogicmus S 
bone sit nobis, et tali die festo Januariarum nonde- 
bea Jejunare ; ea dico levia, quotidiana : ab ebrioso 
homine cum baptizator, quis est melior, Joannes an 
ebriosus ? Responde, sipotes, quod ebriosus tuus me- 
lior sit quam Joannes : nunquam ho3 audebis. Ergo 
ta quia tobrius es, baptiza post ebriosum tuum. Si 
enim post Joannem baptizaverunt Apostoli, quanto 
magis debet post ebriosum sobrius baptizare ? Andi- 
cis, In unitate mecum estebriosus? Ergo Joannes 
amicus sponsi, non erat in unitate cum sponso? 

18. Sed tibi ipsi dioo, quisquis es : Tu es melior, 
«D Joannes ? Non audebis dicere : Ego sum melior 
qaam Joannes. Ergo post le baptizent tui, si le fuerint 
meliores. Si enim post Joannem baplizatum ost, eru- 
besoe quia post te non baptizator. Dicturus es, Sed 
ego baptismum Ghristi habeo, et doceo. Aliquando 
ergo agnosce judicem, et noli prsco superbus esse. 
Baptismum Ghristi das, ideo non post te baptizatur: 
post Joannem ideo baptizatum est, quia non Gbristi 
baptismum dabal, sed suum ; quia sic acceperat ut 
ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes : sed 
baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. 
Ipse enim Ghristi est, iste autem Joannis. Et quod 
dabatur a Paulo, et quod dabatur a Petro, Ghri- 
sti est : et si dutum est a Juda, Ghrisii erat. De- 
dit Judas, et non baptizatum est post Judam; dedit 
Joannes» et baptizatum cst post Joannem : quia si 
datas est a Juda baptismus, Gbristi erat. qui autem 
a Joanoe datus est. Joannis erat, Non Judam Joanni, 
sed baptismum Christi etiam per Juds manus datum, 
baptismo Joanuis etiam per manus Joannis dato recte 
praponimus.Etenim dictum eslde Domino anteqoam 

i Bad. el Am., alongemur. Lov., alogiemur, Msf. aliquot 
probe DotflD, alogiemu». Verburo ductuni est ab alogia, 
qus dieitur, Augustiao io epist. 36 ad Casulauum, o. 2, 
mlerpretaDte, « cam epuUs iudulgetur, ut a ratiouis tra- 
« mite devietar. » 

la) Redpicit ad ThamugadeDsem episcop. Optatum, qui 
Cildonif satelles dictus est. Confer epist. 87, ad Emeritunu 



pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes : de- 
inde adjunctom est, Quamvis ipse non baptiiarety sed 
discipuli ejus (Joan. iv, 1, 2). Ipse, et non ipse : ipse 
pote8tale,illimioisterio ; servitutem ab baptizandum 
illi admovebant; potestasbapiizandi in Christo perma- 
uebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc 
erat Judas inter discipulos ejus : quos ergo baptizavit 
Judas, non sont iterum baptizali ; et quos baptizavit 
Joanne8,iterum baptizati sunt? Plane iterum,8ed non 
iterato baptismo. Quo8 enim baplizavit Joanne8,Joan- 
nesbaptizavit : quosaulem baptizavitJudas, Ghristus 
baptizavit. Sic ergo quos baptizavit ebriosus, quos 
baptizavit homicida, quos baptizavit adulter, si bapti- 
Bmus Ghristi erat, Ghristus baptizavit. Non timeo ad- 
ulturum, non ebriosum, non homicidam ; quia co- 
lumbam attendo, per quam mihi dicitur, Hic est qui 
baplizat, 

19. Gffiterum, fratres mei, delirum est dicere quia 
melioris meriti fuii, non dico Judas, sed quilibet ho- 
minum, quam ille de qoo dictom est, !n natis mulie- 
rum netno exsurrexit major Joanne Baptista (Matth, 
XI, li). Non ergo huicquisquam servus, sed baptisma 
Domini etiam per servum malum datum, baptismati 
etiam amici servi prsponitur. Audi qualoscommemo- 
rat aposloluB Paulus falsos fratres, invidia prffidican- 
tes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo^ 
sed el gaudebo. Ghrislom enim annuntiabani, per in- 
vidiam quidem, sed tamen Ghristum (Philipp. i, 15- 
18). Non per quid, sed quem vide : per invidiam tibi 
prsdicatur Gbristus ? vide Ghristum, vita iavidiam. 
Noli imitari malum pr«dicatorem, sed imitare bonum 
qui * tibi prffidicatur. Ghristus ergo a quibusdam per 
invidiam predicabatur. Et quidestinvidere ? Horren- 
dum malum. Ipso zabolus dejectus est, ipsum 
dejecit multum maligna pestis ' : et habebant illam 
quidam Gbristi prffidicatores, quos tamen prffidicare 
permittit Apostolus. Quare ? QuiaChristum prndica- 
bant. Qui auteminvidet, odit ; elquiodit, quid deillo 
dicitur ? Audi apostolum Joannem : Qui odit fratrem 
suum, homicida est (I Joan. iii, i5). Ecce post Joan- 
nem baptizalum esl, post homicidam non l)aptizatum 
est; quia Joannos dedit baptismum suum, bomidda 
dedit baptismum Ghristi. Quod Sacramentum tam 
sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 

20. Non rospuo Joannem, sed potius credo Joaani. 
Quid credo Joanni ? Quod didicit per coiumbam. Quid 
didicit percolurobam ? Hic est qui baptixai in Spiritu 
sancto. Jam ergo, fratres, tenete hoc, et cordibus ve- 
stris inOgite. 8i enim hodie voluero plenius dicere 
qoare per columbam, tempus non sufflcit. Quia enim 
resdiscenda insinuataest Joanni percolumbam, quam 
non noverat in Ghristo Joannes, qnamvis )am nosset 
Gbristum, exposui quantum arbitror 8anctitati ve- 
strffi : sed quare banc ipsam rem per columba opor- 
tuit demonstrari, si breviter dici posset, dicerem : sed 
quia dio dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo 
adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, 

i Editi, quod At. Ms?., qui : recte, nam refertur ad 
Christum. 
* In aliqnot Mss., ipso dtjtcit multoSj maligna pestis esU 



1415 



TRAGTATUS VII. CAPOT I. 



14S6 



implerem;adjuvanleeliamatquectiampiaintentione 
et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare Joannes 
quod didicit in Domino, quia ipse est qui baptizat in 
Spiritu sanciOf etnulli servosuotranslegavitpolesta- 
tem baplizandi,non debuitdiscere nisiper columbam. 

TRACTATUS VI. 
Jn eumdem Evangelii locum. Quare Deus per columhx 
speciem osiendere voluerii Spiritum sanclum. Cap. i, 
t j. 32, 33. 

!• Fateor Sanctitati vestre, timueram ne frigus boc 
frigidos vos ad conveniendum faceret : sed quia ista 
celebritate et freqaentiavestra, spirilu vos ferverede- 
monstratis, non dubito quia etiam orastis prome, ut 
debitum vobisexsolvam. Promiseram enim in nomine 
Cbrlslidisserere hodie^ cum angustia temporis lunc 
impedirel, neidpossemus explicaretractando,quare 
Deu8 percoiumbe speciem ostendere voluerit Spiri- 
tum sanctum. Hoc ut explicetur, illuxit nobis dies ho- 
diernQs ; et sentio audiendi cupiditate et pia devotione 
V08 celebrius coogregatos. Exspectationem vestram 
Deo8 impleat ex ore nostro. Amastin enim ut veniro- 
tia : sed amastis, quid?Si nos, et hoc bene ; nam vo- 
)umu8 amaria vobis^sed nolumus in nobis. Quia ergo 
in Cbrislo vos amamus, in Christo nos redamate. et 
aiDor noster pro invicem gemat at Deum : ipse enim 
gemitoa columbfls est. 

2. Si ergo gemitus columbfls est, quod omnes no- 
▼imus, gemunt autem columbfls in amore; audite quid 
dicat Apostolus, et nolite mirari quia in columbfle 
specie voluit demonstrari Spiritus sanctua : Quid enim 
oremns^ sicut oportet, inquit, nescimus : sed ipse Spi- 
riius inlerpellat pro nobis gemitibus tnenarrabilibus 
[Rom. viii, 26). Quid ergo, fratres mei, hoc dicturi 
aomoBv quia Spiritus gemit, ubi perfecta et aeterna 
beatitudo est ei cum Patre et Filio P Spiritus enim 
sanctus Deus, sicot Dei Filiua Deos, et Pater Deus. 
Ter dixit Deus, aed non dixit tres deos : magis enim 
Deoa ter, quam dii tres ; quia Pater et Filiua et Spi- 
ritu8 sanctas unos Deos: hoc optime nostis. Non ergo 
Spiritoa sanctus in semetipso apud semelipsum in illa 
Trinitate, in illa beatitudine, in illa flsternitate sub- 
stantic gemil : sed in nobis gcmit, quia gemerc nos 
facit. Nec parva res est, quod nos docet Spiritua san- 
cto8 gemere: insinuat eoim nobis quiaperegrinamur, 
et docet nos in patriam SQspirare, et ipso desiderio 
gemimus. Gui bene est in hoc saeculo, imo qui putal 
quod ei bene sit, qui Istitia rerum carnalium, et 
abondantia temporalium, et vana felicitate exsultat, 
babet vocem corvi : vox enim corvi clamosa est, non 
gemebunda. Qui autem novit in pressura se esse mor- 
Ulitalis hujus, et peregrinari se a Domino (II Cor. v, 
6), nondum tenere illam perpetuam qua nobispro- 
missa est beatitudinem,8ed habere illam in spe, ha- 
bitnrus in re, com Dominus venerit in manifestatione 
prcclarns, qui prios in humilitate venit occultus ; qui 
hoc novit, gemit. Et quandiu propter hoc gemil, 
bene gemit : Spiritus illum docuit gemere, a columba 
didicit gemere. Multienim gemuni in infelicitale ter« 
rena, vel qoassaii damnia, vel «gritudine corporis 



pr8»gravati, vel carceribus inclusi, vel calenis colli- 
gati, vel fluctibus maris jactati, vel aliquibus inimioo- 
rum insidiis circumsepli gemunt : sed non columbfls 
gemilu gemunt, non amore Dei gemunt, non spiritu 
gemunt. Ideo lales cum ab ipsis pressuris fuerint li- 
berati, exsultant in grandibus vocibas : ubi apparet 
quia corvi sunt, non columbas. Merito de arca missua 
est corvus, et non est reversus ; missa est columba ; 
et reversa est : iltas duas aves misit Noe (Gen. viii, 
6-9). Habebat ibi corvum, habebat et columbam ; 
utrumque hoc genus arca illa continebat : et si aroa 
figurabat Ecclcsiam, videtis utique quia necesae est 
ut in islo diluvio saeculi utrumquegenus contineatEc- 
clesia, etcorvum,et columbam. Qui suntcorvi? Qoi 
suo quaerunl. Qui columbae ? Qui ca que Christi sunt 
qutBVuni (Philipp. u, 21). 

3. Propterea ergo cum mitteret Spiritum Banctamy 
duobus modiseum ostenditvisibiliier^percolQmbam» 
et per ignem ; per columbam, super Dominum ba- 
ptizaturo; per ignem, super discipulos congregatos. 
Cum enim ascendissel Dominusin ccelum p68l resur- 
rectionem, peractis cum discipulis suis quadraginta 
diebuPy impleto die Pentecostes, misit eis Spiritom 
sanctum, sicut promiserat. Spiritus ergo tunc veniens 
iroplevit locuro illumi factoque primo sonltu de cobIo 
tanquam ferrelur flatus vehemens, sicut in Aotibos 
Apostolorum legimue, Visx, inquit, illis sunt linguss 
divisse velut ignis, qui et insedit super ununquemque eO' 
rum ; et casperunt linguis loquiy sicut Spirilus dabat eis 
pronuntiare {Act. ii, 1-4). Hac vidimus columbam sq- 
per Dominum, hac lingas divisaa super discipolos 
congregalos : ibi simplicitas, hic fervor oalendilor. 
Sunt enim quidicuntur simplioeB, etpigriaont : vo- 
cantur simplices, sunt aulem segnes. Non talis erat 
Stephanus plenus Spiritu sancto : simplex erat, qoia 
nemini nocebat]; fervens erat, quia impios argoebat. 
Non enim tacuit Judseis : ejus * sunt verba illaflam- 
mantia, Dura cerviecy et non circumcisi corde et aurir 
buSy vos semper restitistis Spiritui sancto. Magnoa im- 
petus : sed coiumba sine felle Bsevit. Nam ol noveritia 
quiasinefellesfieviebat^JIliauditishisverbisqoiacorvi 
erant, ad lapides statim adversus columbam cooorre- 
runt ; coepit Stephanus lapidari : et qui paalo ante 
fremens el fervens spiritu, tanquam in inimlcoa im* 
petum fecerat,et tanquam violentus invectas eratin 
verbis igneis atque ila flamantibus, ut audiatis, Dura 
cervice^ et non circumcisi corde et aurihus : ut qui ea 
verba audiret, putarot Slephanum, si ei liceret, statim 
illos velle consomi ; venlentibus in se lapidibos ex 
manibus eorum, genu fixoait ', Dominet ne statuas 
illis hoc delictum {Act. vn, 51, 59). Inhaeserat unitati 
eolumbae. Prior enim illud fecerat magister, super 
quem descendit columba; qui pendens in cruceait. 
Pater, ignosce illis, quia nesdunt quid faciunt (Lue. 
XX111, 34). Ergo ne Spiritu sanctiiicati doium habeant, 
in columba demonstratum est : nesimplicitas frigida 
remaneat, in igne demonstralum est. Nec moveat, 

' Sic legeudum ex Mbb. [oufus.] 

> Apud fir. Lugd. Ven. Lov., penu fl^xoait. M. 



■m 



1417 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1428 



quialinguflc difisfi sunt. Distant enim lingus, ideo 
divisis liDguis apparuit. Lingumy inquit, divisx velut 
ignis^quiet inseditsuper unumquemque eorum, Distant 
inter se lingus, sed linguarum distantia ' non sunt 
aohismata.In linguisdiyisisnolidissipationem timere, 
unitatem cognosce in columba. 

3. Sic ergo, sic oportebat demonstrari Spiritum 
sanctum venienlem super Dominum, ul intelligat 
unusquisque, ei habet Spiritum sanctum, simplicem 
ae esse debere]sicut columbam ; habere cum fratribas 
veram pacem, quam signincant oscula coiumbarum. 
Habent enim oscula et corvi, sed in corvis falsa pax, 
in columba vera pax. Non omnis ergo qui dicil, Pax 
vobiscum> quasi columba audiendus est. Unde ergo 
disoernunlur oscula corvorum ab osculis columba- 
rum ? Osculantur corvi, sed laniant ; a laniatu inno- 
oena est natura columbarum : ubi ergo laniatus, non 
est vera in osculis paz ; illi babentveram pacem; qui 
Ecolesiam non laniaverunt. Nam corfi de morte pa- 
Bcuntur» hoo columba non habet ; de frugibus terrs 
vivit, innocens ejus victus est : quod fere, fratres, 
mirandum estin columba. Sunt passeres brevissimi, 
vel muscas occidunt : nihil horum columba; non 
enim de morle pascitur. Qui laniaverunl E)cclesiamy 
demortibus pascuntur. Potens est Deus, rogemus ut 
reviviscant qui devorantur ab eis et non sentiunt. 
Multi agnoscunt, quia reviviscunl ; nam ad eorum 
adventum quotidiegratulamurin nomineGhristi. Vos 
tantum sic eslote simplices, ul sitis ferventes * ; et 
fervor vester inlinguis sit. Nolitc tacere; ardentibua 
linguis loquentes, accendite frigidos. 

5. Quid enim, fratres mei ? quis non videat quod 
iili non vident? Nec mirum : quia qui inde reverti no- 
luDt, aicnt corvus qui de arca emissos est '. Quis 
enim non videal quod illi non vident ? Et ipsi Spiritui 
BEDCto ingrati sunt. Ecce columba dcscendit super 
Dominum, ei super Dominum baptizatum ; et appa- 
ruit ibi sancta illa et vera Trinitas, quae nobis unus 
Deua est. Ascendit enim Dominus ab aqua, sicut in 
Evangelio legimus : Et ecceaperti sunt ei cceli, et vidit 
Sfiritum deseendentem velut columbamy et mansit super 
€um: elstatim vox consecuta est^ Tu es Filius meusdi^ 
leclus, in quo mihi complacui {Matth. ui, i6 et 17). Ap- 
paret manifesiissima Trinitas, Pater in voce, Filius in 
hominet Spiritus in columba. In ista Trinilate quo 
miBsi eunt Apostoii, videamua quod videmus, et quod 
mirum eet quia illi non vident: non enim verc non vi- 
dent, sed ad id quod facies eorum ferit, oculos clau- 
dunt. Quo missi sunt discipuli, in nomine Patris et 
Filii et Spiritus sancti, ab illo de quo dictum est, Hic 
est qui haptizat, Dicium est enim ministris ab eo qui 
aibi tennit hanc potestatem. 

6. Hoo enim in illo vidit Joannes, et cognovit quod 
non noverat : non quia eum non noverat Filium Dei, 
ftttt cum non noverat Dominum, aut non noverat 

t Editi, duiantim. At llsa., diitantia. 

< Editi : Ut sitii prudsntes et ferveniet, AbeBt a Mss., 
pruiientes et, 

' Er. el Lov. : Nee mirum ; quia inde reverli nolunt, si» 
cut servus qui de nrea emitswi ett. M. 



Christum, aut vero et hoc non noverat quia ipsc ba- 
ptizaiurus esset in aqua et Spiritu sancto ; nani et hoc 
noverat : scd quia ita ut sibi teneret ipsam potesta- 
tem, et in nullum ministrorum eam transferret, hoo 
estquod didicit in columba. Per hanc enim potesta- 
tem, quam Ghristus solus sibi tenuit, et in neminem 
ministrorum Iransfudit, quamvis per ministros suos 
baptizare dignatns sit, per banc stat unitasEcclesis, 
quae significatur in columba, dc qua dictum esl : Una 
est columba mea, una ett matri sux {Cam. vi, 8). Si 
enim, ut jam dixi, fratres mei, transfcrretur potestas 
a Domino ad ministrum, tot baplismata essent, quot 
minislri esseiit, et jam non staret unitas Baptismi. 
7. Intendite, fratres : anlequam venirr.t Dominus 
noster Jcsus Christus ad baptismum (nam pust bapti- 
smum (lescendit columba in qua cognovit Joannes 
quiddam proprium, cum ei dictum esFCt^ Superquem 
videris Spiritum descendentem ticut columbam, et ma^ 
nentem super eum^ ipse est qui bapiizat in Spiritu san- 
cto), noverat quia ipsebaptizatin Spiritu sancto ; sed 
quia tali proprietate, ut potestas ab eo non transiret 
in alteruro, quarovis eo donante, hoc ibi didicil. Et 
unde probarous quia jam et boc novcrat Joannes, 
quia baptizaturus erat Dominus in Spirilu sancto ; ut 
hoc intelligatur didicisse in columba, quod ita erat 
baptizaturus Dominus in Spiritu sancto, ut in ncmi- 
nem alium bominem potestas illa transiret? unde 
probamus? Columba jam baptizato Domino descen* 
dit : ante autem quam veniret Dominus ut baptizare- 
tur a Joanne in Jordane, diximus quia novcrateumf 
illis vocibus ubi ait : Tuad me venis, baptizari ? ego a 
te debeo baptizari. Sed ecce Dominum noverat, noverat 
Filium Dei : unde probamus quod Jam noverat quia 
ipse baptizaret in Spiritu sancto? Antequam veniret 
ad fluvium, cum multi ad Joannem concurrerent ba- 
plizari, ait illis, Ego quidem bapiizo vos in aqua : qui 
autem posi me venit^ majnr me est, cujus sum non rfi- 
gnuscorrigiamcalceamenii solvere;ipsevos baptimbiiin 
Spiriiu sancto et igni (Matth. iii, 14, 11) : jam et hoc 
noverat. Quid ergo per columbam didicit, ne mendax 
posteainveniatur(quod avcrtat a nobisDeusopinari); 
nisi quamdam proprietatem in Cbristotalem futurami 
utquamvismultiministribaptizaturicssenijsive justi, 
sive injusti, non tribueretur sanclitas Baptismi, nisi 
illi super quem descendit columba, de quo diclum 
est, Hic esl qui baptizit in Spiritu sanclo T Petrua ba- 
ptizet, hic est^qui baptizat ; Paulus baptizet, hic esl 
qui baptizaf ; Judas baptizet, bic est qui baptizal. 

8. Nam si pro diversitate meritorum Baptisma san- 
ctum est, quia diversa sunt merita, diversa erunt 
baptismata; ct tanto quisque aliquid melius putatur 
accipere, quanto a meliore videlur accepisse. Ipsi san- 
cti, intelligite fratres, boni pertinentesadcolumbam, 
pertincntes ad sortem civilatis illius Jerusalem, ipsi 
boni in Ecclesia, de quibus dicit Apostolus, Sovit 
Dominus qui tunt ejus (11 Tim. ii, 19) ; diversarum 
gratiaru m sunt, non omnes paria merita babent : sunt 
alii aliis sanctiores,sunt alii aliis meliores.Quare ergo 
ai unuB ab illo, verbi gratia, justo sancto baptizetur. 



1429 



TRACTATUS VJI. CAPUT 1. 



1430 



alius ab alio infcrioris meriti apud Deun), inferioris 
gradas, ioferioris continenliae, iDferiorls vit«, unam 
tamen et par et aequale est quod acceperunt, nisi quia 
kie ^9ttt6apa';^a/.'Quomodoergocuni baptizat bonus 
et melior, non ideo iste bonum accepit,et ille melius; 
sed quamvis bonus et melior fuerint ministri, unum 
et equale estquod acceperunt, non est melius in illo, 
et inferius in islo : sic et curo baptizat malus ez ali- 
qua vel ignorantia Ecclesiae^ vel iolerantia (aut enim 
ignoranturmalif aut lolerantur, toleratur palea, quo- 
Qsque in ultimo ventiletur areu), illud quod datum 
esty unom est, nec impar propler impares ministros ; 
ted par et squale, propter, Hic esi qui baptizat. 

9. Ergo, dilectiesimi, videamus quod videre illi 
nolunt ; non quod non videant, sed quod se videre 
doleant : queaiclausumsit contra illos.Quo miasisunt 
diseipuli, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, 
Qt baptizarenttanquam ministri ? quo missi sunt ? Ite, 
dizity baptizaie gentes. Audistis, fratres, quomodo ve- 
nit illa bflsreditas, Postula a me^ et dabo tihi gentes 
kcereditatem tuam, et possessionem tmm tenninos terrx 
[Psal. u, 8). Andlslis quomodo a Sion prodiit lez, et 
Terbum Domini ab Jerusalem {Isai. ii, 3) : ibi enim 
aodierunt discipnli, Uey baptiMte gentes innominePa" 
iris et Filii ef Spiritussancti {Matth, zzviii, 19). Intenti 
facti sumus, cum audiremus, Ite, baptiiate gentes.ln 
c^jos nomine ? In nomine Patris et Filii et Spiritui 
sancH. Iste unus Deus, qnia non, in nominibus Patris 
et Filii et Spiritus sancti ; sed, in nomine Patris et 
Fitii ei Spiritus sancti, Ubi unum nomen audis, unus 
eiit Deus : sicut de semine Abrabs diclum est, et 
exponit Paulus apostolus, In semine tuo benedicentur 
awmes gentes : non dixit^ In seminibus^ tanquam in 
muliii ; sed ianquam in uno, Ei semine iuOj quod esi 
Christus {Gen. zzii, 18 ; GaL iii, 16). Sicut ergo quia 
ibi non dicit, in seminibus, docere te voluit Apostolus, 
qnla unns est Ghristus : sicet hiccum dictum est, tn 
nomifte^ non, in nominibus; quomodoibi, insemine^ 
non, in seminibus ; probalur unus Deus Pater et Fi- 
Uos et Spiritus sanctus. 

10. Sed, Ecce, inquiunt discipuli ad Dominum, au- 

divimns in •quo nomine baptizemus,' ministros not 

fecisti, el dizisii nobis, Ite baptiTMte in nomine Palris 

et Filii ei Spiritus sancti : quo ibimus ? Quo ? non au- 

distis ? Ad hsreditatem meam. Inierrogatis, Quo ibi- 

mus ? Ad id quod cmi sanguine meo. Quo ergo ? Ad 

gentes, inquit. Putavi quia dizit, Ite, baplizate Afros 

In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Deo gra- 

tias : solfii Dominus queslioncm, docuit columba. 

Deo gratias : ad gentes Apostoii missi sunt ; si ad 

genles, ad omnes linguas. Hoc significavit Spiritus 

sanctos divisus in linguis, unitusin columba. Hao 

linguedividuotur ', hac columba copulat. Lingu» 

gentiom concordarunt, et una lingua AfricsB discorda- 

vit? Qoid evideniius, fratres mei ? In columba unitas, 

in iingaisgentiom societas. Aliquando enim etlingusB 

per soperbiam discordaverunt, et tunc sunt facts 

liDgoa ex ona molte. Post diluvium enim superbi 

t In qQatoor Mm.» ividunt. 



quidam bomines, velut adversus Dcum se munire co- 

nantes, quasi aliquid esset ezcetsum Deo, aot aliquid 

tulum superbio), erezerunt turrim * ; quasi ne diluvio, 

si postca Heret, delerentur. Audierant enim et recen- 

suerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio': ab 

iniquitaletemperare nolebant ;altitudinemtarri8 con- 

tra diiuvium requirebant; edifica?erant turrim ezcel- 

sam. Vidit Deus superbiam ipsorum, etbuno errorem 

illis immitti fecit, ut non se cognoscerent ioquentes; 

et facie sunt diversae linguae per superbiam * (Geit. 

zi, 1-9). Si superbia fecit diversitates linguarom, hu- 

mililasGbristicongregavitdiversitateslinguarum.Jam 

quod iila turrisdissociaverat.Ecclesiacolligit. Deona 

lingua factae sunt mults ; noli mirari, superbia hoc 

fecit : de multis linguis Ht una; noli mirari, chantaB 

hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sont, in 

corde unus Deus invocatur, unapazcustoditar.Unde 

debuitergo, charissimijdemonstrari Spiritos sanctos, 

onitatem quamdam designans, nisi p^sr columbam, ot 

pacatflB Ecclesiffi diceretur, Una est columba mea f 

Unde debuit humilitas, nisi per avem simplicem et 

gementem, non per avem superbam et ezaltantem se 

sicut corvus ? 

11. Et forte dicent : Quia ergo columba, et ona co- 
luroba, praeler unam colombam, Baptlsmos esse non 
potest : ergo si apud te est columba, vel tu es colum* 
ba, quando ad te venio, tu da mihi quod non babeo* 
Scitis hoc ipsorum esse : modo vobis apparebit non 
esse de voce columbae, sed de clamore corvi. Nam 
pauIuIumattendatCharitasvestra, et timeteinsidias : 
imo cavete, et ezcipite verba contradicentium re- 
spuenda, non transglutienda et yisceribos danda. Fa* 
cite inde quod fecit Dominus, quando ilii obtulerunt 
amarum potura ; gustavit, et respuit (ilfaW^.izvii,34): 
sicet vos, audite,etabjicite. Quid enim dicunt?vi- 
deamus. Ecce,inquit, tu e? columba, o Gatholica, tibl 
dicium est, Una est columbamea, una est matri suse: 
tibi certe dictum est. Ez8pecta,noli me interrogare : 
si mihi dictum esl, probaprimum;si mihidictum est, 
cito vodo audire. Inquit, Tibi dictum est. Respondeo 
voce Gatholicae, Mihi. Hoc autem, fratres, quod ore 
moo solius sonuit, sonuit, ut arbitror, etde cordibus 
vestris, et omnes pariterdizimus, Ecclesi» catholics 
diclum est, Una esi columba mea, una est matri sux. 
Praeter ipsam columbam, inquit.Baptismus non est ; 
ego praeter ipsam oolumbam, sum haptizatus ; ergo non 
habeo Baptismum : si Baplismum non babeo, qoare 
mihi non das quando ad te venio ? 

12. Et ego inlerrogo : interim sequestremus, oui, 
dictum sit, Una est columba mea, una esi matri sum: 
adhuc querimus : aut mihi dictum est, aut libi dictom 
est ; sequestremus cui dictum sit. Hocergo qusrOiSi 
columba est simplez, innocens, sine felle, pacala in 
osculis, non saeva in unguibus ; qu«ro utrum ad bujus 
columbffl membra pertineant avari, rapiores,8ubdoli, 
ebriosi. flagitiosi : membra sunl columb» hujus ? Ab* 

1 Sic M88. At editi, aut atiquid tutum, iuperbia ereze- 
runt turrim. 
> Mss. prooe omnes, divisM lingwe de superbia* 



1431 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. ADGDSTINI 



1432 



sit, iaquit. Et revera, fratres, quis hoc dixerit ? Ut 
nihil aliad dioam, raptores solos si dicam, membra 
accipitris possuntesse, non membracolumbaB : milvi 
rapiunt, acoipires rapiunt, corvi rapiunt ; columbsB 
non rapiunt, non dilaniant : ergo raptores non sunt 
membra columbs.Non apud vos fuit vel unus raptor? 
Qaare manet Baplismus qucm dedit accipiler, non co- 
lumba? Quare non baplizatis apud vos ipsos postra- 
plores et dulteros et ebriosos, post avaros apud vos 
ip808?An isti omnes membra columbae sunt ? Sic 
dehonestatis columbam vestram, ot ei membra vul- 
tarina faciatis, Quidergo, fratres,quid dicimus?Mali 
et boni sunt in Eccleeia catholica : ibi autem soii mali 
suDt. Sed forte inimicoanimohocdico : ethoc postea 
requiratur. Et ibicerle dicuntquia suntboni etmali: 
nam si dixerint soios bonos se habere ; credant illis 
Bui, el subscribo. Non sunt apud nos, dicant, nisi 
BBOCti, Justi, casti, sobrii ; non aduiteri, non fenera- 
toreSs non frandatores, non perjuri, non vinolenti : 
dioant ; non enim attendo linguas ipsorum, sed tango 
corda ipsorum. Gum autem noti siot nobis et vobis et 
Buis, siout et vos et vobis in Galbolica et iilis noti 
estla ; nec nos eos reprehendamu8,*nec illi se palpent. 
NoB fatemur in Ecclesis et bonos et malos esse, sed 
tanquam granaelpaleam. Aliquandoquibaptizatura 
grano, palea est ; et qui baplizatur a palea, granum 
Ait. Alioquin si qui baptizaiur a grano, valet; et qui 
baplizalur a palea, non valet: falsumest, Hic ett qui 
bapti%at. Si autem verum est, Hic est qui baptizal : et 
quod ab illo datur, valet; el quomodo oolumba, ba- 
plicat. Non enim malusillecolumba est, aut ad mem- 
bra columbffipertioet:nechic potest diciin Galholica, 
necapud illos, si ilii dicunt, coiumbam esse Ecclesiam 
tuam. Quid ergo intelligimus, fratres ? Quoniam ma- 
nifeBlum eat, etomnibus notum, et si nolint convin- 
euntur : quia et ibiquando dant mali, non posi illos 
baptizalur ; ei hic quando dant mali, non post illos 
baptizatur. Golumbanon baptizat posicorvum : cor- 
VU8 quare vult baptizare post oolombam f 

13. Intendat Charitas vestra : et quare designatum 
est neacio quid per columbam, ut baptizato Domino 
veniret colnmba, id est, Spiritus sanctus in specie 
columbn, et maneret super eum, cumin adventu co- 
lumbffi hoo cognosceret Joannes, propriam quamdam 
potestatemin Dominoad baptizaodom?Quia perhanc 
propriam potestatem, sicoi dixi, pax EcclesiaB firniaia 
est. Et potest fleri ut habeal aiiquis Bapiismum prae- 
ter columbam : ut prositei Baptismuspraetercolum- 
bam, non potest. Intendant Gbaritas vestra, et inlel- 
ligat quod dico : nam el ista circumventione sflspe 
ieducunt fratres nostros qui pigri et frigidi sunt. 
Simus simpliciores et ferveniiores. Ecce, inquiunt, 
ego accepi, an non accepi? Respondeo, Accepisti. 
Si ergo accepi, non est quod mihi des ^securussum, 
etiam testimonio too : et ego enim me dico accepisse, 
' etiumefaterisaccepisse; utriusquelinguasecurumme 
facit : quid ergo mihi promitiis ? quare me vis catholi- 
oumfacere,quandononmihialiquiddaturu3csamplius, 
et me Jam acceptsse fateris quod te habere dicis ? Ego 



autem quandodico, Veni ad me,dico quianon habes 
tu, qoi fateris quia habeo : quare dicis, Veni 
ad me ? 

14. Docet nos columba. Respondet enim de capite 
Domioi, et dicit : Baptismum habes, charitatem au- 
tem quagemo non habes. Quid est hoc, inquit, Ba- 
ptismum habeo,charitatemnon habeo? Sacramenta' 
habeo, et charitatem non ? Noli claraare ; ostende 
mihiquomodohabetcharitatem, qui dividitunitatem. 
Ego, inquit, habeoBaptismum. Habes, sed Baptismus 
illesine charitate nibil tibi prodest ; quia sine chari- 
tate tu nihil es. Nam Baptismus ille, etiam in illo qui 
nibil estnon,est nihil : Baptismaquippeillud aliquid 
est, etmagnum aliquid est ; propter illum de quo di- 
clum est, Hic est qui baptixat, Sed ne putares illud 
quod magnum esl, tibi aliquid prodesse pnssesi non 
fueris in unitale,8uperbaptizatumcolumba descendit, 
ianquam dicens : 8i Raptismum habes, esto in co- 
lumba, ne non tibi prosit quod habes. Veui ergo ad 
columbam, dicimus : non ut incipiashaberequod non 
halebas, sed ui prodesse tibi incipiat quod habebas. 
Foris enim habebas Baptismum ad perniciem : intus 
8i babueris, incipii prodesse ad salutem. 

15. Non, enim tantum tibi non proderat Baptisma, 
et non etiam oberat. Et sancta possunt obesse: inbo- 
nis eoim sancta ad salutem insunt ; in malis ad ju- 
dicium. Gerte enim, fratres, novimus quid accipia- 
mus, et utique sanctum est quod accipimus, et nemo 
dicit, non esse sanctum : et quid aii Apostolus? Qui 
autem manducat et bibit indigney judiciumsibimandtt^ 
cat et bibit (1 Cor. xi, 29). Non ait quia illa res mala 
est : sed quiaille malus, male accipiendo, ad judicium 
accipil bonum quod accipit. Num enim mala eral 
buccella qus tradita est Judae a Domino (Joan. 
XIII, 26)? Absit. Medicus non daret venenum : sa- 
lutem medicus dedit ; sed indigne accipiendo,ad per- 
niciem accepit qui non pacalus accepit. Sic ergo et 
qui baptizatur. Ilabeo, inquit, mibi. Fateor, habes: 
observa quod habes; eo ipso quod habes damnaberia. 
Quare?Quia rem columbs prseter columbam habcs. 
8i rem coIumbsB in columba habeas, securus habes. 
Pula te esse militarem : si characterem imperatoris 
tui intus habeas, securus militas ; si extra habcas, 
non solum tibi ud militiam nou prodestcharacter ille, 
sed etiam pro descrtore punieris. Veniergo, veni, et 
noli dicere : Jam habeo, jam sunicit nihil. Voni; co- 
lomba te vocat, gemendo te vocat. Fratres mei,vobis 
dico ; gcrocndo focuto, non rixando : vocate onndo, 
vocate inuitando, vocate jejunando ; de charitate * 
inteliigant quia dolclisillos.Non dubito, fratres mei, 
quia si videant dolorcm vestrum, confundenlur, et 
reviviscent. Veni crgo, veni : noli timere ; time si 
non venis : imo non time, sed plaoge. Veni, gaude- 
bis si veneris : gemes quidem in tribulationibus 
peregrinationis ; sed gaudebis in spe. Veni ubi cst 
columba, cui diclum cst, Una est columba mea^ una 

^ Editi, iooratnenlum, Mss., sacramenta. 
> Editi, vocate jejunando in ckaritate. At Mss. habentcftf 
charitate ; et omiltunt, vocdte fejunundo, ezcepUs paucia 



4433 



TRACTATUS VI!. CAPtJT 1. 



1434 



^tl matri sux. Golumbam unam vides super caput 
Christi, linguas non vides in tolo orbe terrarum ? 
Idem SpirituB per columbam, idem el per linguas : si 
per columbam idem Spirilus, et per linguas idem 
Spiritus, Spiritus sanclus orbi terrarum * datus est, 
a quo te precidisti, ut clames cum corvo, non ut ge- 
mts cam coluroba. Veni ergo. 

16. Sed sollicitas es forte, et dicis : Foris bapti- 
xttus, timeo ne inde sim reus, quia foris accepi. Jam 
ccepisti cognoscere quid gemendum sit : verum dicis, 
quia reus es ; non quia accepisti, sed quia Foris acce- 
pisti. Teoe crgo quod acoepisti, emenda quod foris 
aceepisti : accepisti rem coiumbae, praetercolumban : 
duo sunt que audis ; Accepisti» et, PraBter columbam 
accepisti : quod accepisti, approbo ; quia foris ac- 
ceptatt, improbo. Tene ergo quod accepisli ; non mu- 
tatur, sed agnoscitur: cbaracter est Regis mei, non 
ero sacrilegus ; corrigo desertorem, non immuto 
characterem. 

17. Noli de Baptismate gloriari, quia dico, ipsum 
est ; ecce dico, ipsumest ; totaCatboiica dicit, ipsum 
est : advertit columba, et agnoscit, et gemit, qula 
ipsum foris habes ; videt ibi quod agnoscat, videtel 
quod corrigat. Ipsum est, veni. Gloriaris quia ipsum 
est, et DOD vis vcDire ? Quid ergo mali, qui non per. 
tioent ad columbam ? Ait tibi columba : Et mali inter 
quos gemo, qui non pertinent ad roembra mea, ei 
Dceesse esl utinter iilos gemam nonne babent quod 
te habere gloriaris ? nonoe multi ebriosi babeni Ba- 
plisfflum 7 Donne multi avari ? nonne multi idolatrae, 
et qaod est pejus, furtim ?nonne Paganiadidola eunt, 
vel ibant publice ? nunc occuite Ghristiani sortilegos 
^oerunt, mathematicos coDsulunt. Etisti habenlBa- 
pUsmum, sed columba gemit inter corvos. Quid ergo 
gaudes, quia habes ? hoc habes quod habet et malus» 
babeto humilitatem, charitatem pacem : habeto bonum 
qnod nondamhabeStUtprosil tibi bonum quodhabes. 

18. Nam qnod habes, habuit et Simon magus : 
Actoa Apostolorum testes sunt, ille liber canonieus 
omni anno in Ecclesia recitandus. Anniversaria so- 
lemnitate postpassionemDomini nostis illum librum 
recitari, ubi scriptum est quomodo conversus sit Apo- 
jtolus, et ez persecutore predicator factus {Ant, 
IX, 1-30) : ubi etiam die Peutecostes missus est Spi 
ritos sanctus in linguis divisis felut ignis (Id, ii, 1-4). 
Ibi iegimus muitos credidisse in Samaria per predi- 
eationem Phiiippi : intelligitur autem sive unus ex 
Apostolis, sive ex diaconis : quia septem ibi diaconos 
iegimus ordinatos, inter quos est etiam nomen Phi- 
Uppi (!d. VI, 3-6). Por Pbilip^ji ergo prwdicationem 
crediderunt Samarite ; Samaria ccepil abundare fide- 
libus: ibi eratiste Simoo magnus ; per magicasfactio- 
nes suas dementaverat populum, ut,.eum virtutem 
Dei pularent : commotus tamen signis quffi a Pbilippo 
Gebant, etiam ipse credidil ; seJ quomodo ipse cre- 
diderit, posteriora sequentia demonslraverunt ; ba- 
ptizatus est autem et Simon. Audierunt hoc Apostoli, 

< Editi : Spiritu* sanetut per orbem terrarum, At Mts., 
orvt icrranifvii 



qui erant Jerusalem ; missi sunt ad illos Pelrus et 
Joanoes,invenerunt multosbaptizatos : et quianullus 
ipsorum adhuc accepcrat Spiritum sanctum, sicut 
tunc descendebat, ad ostendendam signiQcalionem 
gentium crediturarum,ut linguisloquerenturin quos 
descendebat Spiritus sanctus ; imposuerunt illis ma- 
nus orantes proeis, et acceperuntSpiritum sanctum. 
Simon ilie, qui non erat in Ecclesia columba, sed 
corvus, quia ea quas sunt quffirebat, non qu» Jesu 
Christi {Pkilipp, ii, 21) ; unde in Chrislianis potentiam 
magis araaveratquam justitiam, vidit per impositio- 
nem manuum Apostolorum dari Spiritum sanctum 
(non quia ipsi dabant, sed quia ipsis orantibus 
dalus est), et ait Apostolis, Quid vultis a me accipere 
pecunixy ut etper impositionem manuum mearum delur 
Spiritus sanctus ? Et ait illi Petrus, Pecunia tua tecum 
sit in perditionem ; quoniam donum Dei putasii pecunia 
comparandum, Cui dicii, Pecunia tua tecum sit inper- 
dilionem ? Ulique baptizato. Jam Baptisma habebat : 
sed coIumbaB visceribus non bffirebat. Audi quia non 
haprebat ; verba ipsa Peiri apostoli adverte : sequitur 
enim, Non est tibi pars neque sors in hac fide ; in felle 
enim amariludinis video te e$se {Act. ?iii, 5-23). Go- 
lumba fel non habet : Simon habebat ; ideo separatus 
erat a columbae visceribus. Baptisma ilii quid prod- 
erat ? Noli ergo de Baptismate gloriari, quasi ex ipso 
salus tibi sufficiat : noli irasci, depone fol, veni ad 
columbam ; bic tibi proderit quod foris non solum 
non proderat, scd etiam oberat. 

19. Neque dicas : Noq venio, quia foris sum ba- 
ptizatus. Ecce incipebabere charitatem, iDcipe habere 
fructum, inveniatur in te fructus^ mittet ^ le columba 
intro.lnvenimus boc in Scriptura.lmputribilibus lignis 
arca fucra fabricata (Gen. vi, 14) : imputribilia ligaa 
sancti sunt, fideles pertinentes ad Christum. Quo- 
modo ODlm in tempio lapides vivi de quibus «diQca- 
lur templum, homines fldeles dicti sunl ; sic ligaa 
imputribilia bomines perseverantes in fide. In ipsa 
ergo arca ligna imputribilia erant ; nrca enim Eccle- 
sia est : ibi baptizat columba ; arca enim ilia in aqua 
ferebalur : ligoa imputribilia intus baptizata sunt. 
iDveaimus quedam ligna foris baptizata, omDca ar- 
bores quae eraot ia mundo. Ipsa tamen aqua erat^ 
non erat altera : omnis de ccelo vcnerat, el de abjrs- 
sis foDtium : ipsa eral aqua in qua baptizata sunt ii- 
goa imputribilia qusB erant in arca, in qua baptizata 
sunt ligna foris. Missa est columba, et primo non 
invonit requicm pedibus suis : redii ad arcam ; plena 
enim erant aquis omnia, et maluit redire quam re- 
baptizari. Gorfus autem ille emissus est antequam 
siccatet ^ aqua: rebaptizatus redire noluit ; mortuus 
esl iu his aquis. Avertat Deus corvi iliius mortem. 
Nam quare non est reversus, nisi quia aquis interce- 
ptus est ? At vero columba non inveniens requiem pe- 
dibus suis, cum ei undique clamaret aqua, Veni, veni, 
bic tingere ; quomodo olamant isti hfleretici, Veni, 
voni, bic babes : non inveniens ilia requiem pedibus 

1 Editi, mittat. Mss.» mittet, 

< Sic ia Mss. At in editis, siccaretur. 



i. 



1435 



m JOANNIS EVANGBLtUM, S. AUGCSTINI 



1436 



sois, reversa esi ad arcam. Et misit illam Noe ite- 
mm, sicot vos miltit arca, ot loqaamini iliis : et qoid 
fecit postea colomba? Qoia eraot ligna foris bapti- 
cata, reportavlt ad arcam ramom de oliva. Ramos 
ille et foliaet froctom babebat {Gen. viii, 6-11) : doq 
sint in le sola verba, non sint in te sola folia ; sit 
f^Qotos, et redis ad arcam, non per teipsom, co- 
Inmbate revocat. Gemite foris, ot illosiotro revocetis. 

20. Etenim froctos iste oiiva, si discotiator, in- 
venios qoid erat. Olif 89 froctos, cbaritatem signiQcat. 
Unde hoc probamos ? Qoomodo enim oleom a nollo 
homore premitor, sed disroptis omoibos ezsilit el 
Bopereminet : sic et cbaritas non potest premi in 
ima ; necesse est ot ad soperna emioeat ^ Propterea 
de illadicit Apostolos, Adhuc iuperemineniiorem viam 
vobis demanstro, Qmsi diximos de oleo, qoia soper- 
eminet, ne forte non de oharitate dixerit Apostolos, 
Supereminentiorem viam nobis demonslrOy aodiamos, 
qoid seqoitor : Si iinguis hominum loquar et angelO' 
rum^ charitatem autem non habeamj facius sum tan* 
quam a^ramentum sonans aul cymbalum tinniens{{ Cor, 
zii| 31, ziii, 1). I nonc, Donale, et claua, Diser' 
to8 som : i nonc, et olama, Doctos som. Qoantom 
disertos ? qoantom doctos ? nomqoid lingois Angelo- 
rom locotus es ? Et tamen si lingois Angelorom lo- 
qoereris, oharitatem non habens, aodirem 8Bra so- 
nantiaet cymbala tioDientia. Soliditatem aliqoam 
qoero, froclum in foliis inveniam : non sint sola 
verba, habeant olivam, redeant ad arcam. 

21. Sed, inqoies, habeo saoramentom. Verom di« 
cis : Sacramentom divinom est ; habes Baptisma, et 
ego conOteor. Sed qoid dicit idem apostolus ? Si 
seiero omnia sacramentay ei habuero prophetiam tt 
omnem fidem, ita ut montes transferam : ne forte et 
hoo diceres, Gredidi, sofOcit mihi. Sed qoid dicit Ja- 
cobos ? Et dsmones credunt, et contremiscunt {Jacobi 
II, 19). Magna est fldes, sed nihil prodest si non ha- 
beatcharitatem. ConfltebantoretdflBmones Christom. 
Ergo credendo, sed non diligendo dicebant, Quid 
nobis et tibis {Mare. i, 24) ? Fidem habebant, oharita- 
iem Don habebant : ideo dsmones erant. Noli de Gde 
gloriari ; adhoc dsmonibos comparandos es. Nolidi- 
oere Ghristo <, Mihi et tibi qoid est ? Uoitas enim 
Ghristi tibi loqoitor. Veoi, cognosce pacem, redi ad 
visoera colombee. Foris baptizatos es ; babeto fro- 
otom, et redis ad aroam. 

22. Et to : Quid nos qoffiritis, si mali somos ? Ut 
bonis sitis. Ideo vos querimos, qoia mali estis : nam 
si mali non esselis, invenissemos vos, non vos qus* 
reremns. Qoi bonos est, Jam inventos est : qoi ma- 
los est, adhoc qoaeritor. Ideo vos qoflsrimos ; redite 
ad aroam. Sed jam habeo Baptismom. 5t omnia sa* 
cramenta sciero, et habuero prophetiam et omnem (1^ 
dem^ ila ute mantes transferam^ charilalem autem non 
habeam.nihii sum. Froctom ibi videam, olivam ibi 
videam, et revocaris ad arcam. 

23. Sed qoid ais ? Ecce nos molta mala patimor. 

i f Q omDiboB fere BIm., emicei. 

> Sie Mtt. At ediU i NoU dkere chHHiano. 



Hflsc si pro Ghristo pateremini, non pro honoribos 
vestris. Aodite quod sequitur : jactant se enim ali- 
quando, quia eleemosynas moltns faciunt, daiit pao- 
peribos ; qoia patiuntor molestias : sed pro Donato, 
non pro Christo. Vide quomodo patiaris : nam si pro 
Donato pateris, pro superbo pateris ; noo es in oo- 
lomba, si pro Donato pateris. Non erat ille ami- 
cus sponsi : nam si amicos esset sponsi, gloriam 
sponsi qoaereret, non soam (Joan. iii, 29). Vide ami, 
com sponsi dicentem, Hic est qui baptixat. lile non 
erat amicos sponsi, pro qao pateris. Non hal>e8 ve- 
stemnoptialem ^etsiadconviviomvenisti, forasbabes 
mitti [Matth. zzii, 11-13] ; imo qoia foras missos es- 
ideo miser es : redi aliqoando, et noli gloriari. Aodi 
qoid dicat Apostolos : Si distrihuero omnia mea pau- 
peribus, et tradidero corpus meum ad ardeam^ ckarita' 
tem autem non habeam, Ecce qood non babes. Si tra^ 
diderOy inquit, corpusmeum uf ardeam; et utiqoepro 
nomine Cbristi : sed quia sunt multi qoi jactanter 
illod faciont, non com cbaritate, ideo, Si tradidero 
corpus meum ut ardeamy charitatem autem non habeam^ 
nihii mihi prodest (I Cor. ziii, 2, 3). Gbaritale feceront 
martyres illi qoi in tempore persecotionis passi sont ; 
charilate feceront : isti aotem de tomore et de soper- 
bia faciunt ; nam oom persecotor desit, seipsos prflsci- 
pitant. Veni ergo, ot habeas charitatem. Sed nos ha- 
bemos martyres. Qoos martyres? Non sonl oolumbsB, 
ideo volare conali sont, et de petra eeciderant. 

24. Omnia ergo, fratres mei, videtis, qoia clamant 
adversos illos, omnes pagins divinse, omnis prophe- 
tia, lotom Evangeliom, omnes apostoIioflB littersBi 
omnis gemitos colombas; et nondom efigilant, non- 
domespergiscontor.SedsicoIombasomos^gemamaSy 
toleremos, speremos ; aderit misericordia Dei, ot ef- 
ferveat ignis Spiritos sancti in simplicltate vestra ;et 
venient. Non est desperandom ; orate, prflsdicaie, di- 
ligite ; prorsos potenseslDominus. Jam CGsporantco- 
gnosoere frontem soam : molti cognoveront, malti 
eruboeront ; aderit Gbristos, ot cognoscant etcseteri. 
Et certe, fratrea mei, vel palea sola ibi remaneat, 
omnla grana coliigantor : quidqoid ibi froctiflcavit, 
redeat ad arcam per colombam. 

25. Modo deficientes obiqoe, qoid nobis propo- 
nont, non invenientes qoid dicant ? Villas nostras to* 
leront, fondos nostros tuleront. Proferont teetamenta 
hominom. Eoce obi Gaios Seios donavit fondam Bc- 
clesiflB, cui prserat Paostinos. Gojos episcopas erat 
Faostinos Eoclesifle ? qoid est Ecclesia ? Ecclesiasi 
dizit, coi praeerat Faostinos : sed non Ecclesifle prfle- 
erat Faustinos, sed parti prsBerat. Golomba aotem 
Ecclesia est. Qoid clamas ? Non devoravimos villas, 
colomba illas habeat : qoasratur qoflD sit colomba, et 
ipsahabeat.Namnostis, fratresmei.qoia villfle istasDOQ 
sont Aogostini : et si non nostis, et potatis me gaodere 
^n possessione villarum, Deos novit, ipse scit qoid ego 
deilisvillis 8entiam,vel qoidibisofferam; noyitge- 
mitos meos» si mihi aliqoid de colomba impertire di* 
gDatoseat.EocasuntvillflB :qao jore defeDdia villas? 
diTinoanhumano? Respondeant: DiviDomJos in Scri- 



1437 



TRACTATOS VII. CAPOT I. 



1438 



plorishabemiis, humaDomjos in legibuBre^om. Unde 
qoisqoe possidet qood possidel^aonDejurehumano? 
Nam jure divino, Domini esi terra et plenitudo ejus 
{PtaL xxin, 1}: pauperes el divitesDeus de uno limo 
feoity et paupereaetdivites una terra supporlat. Jure 
tamen humano dicit, Hsc villa mea est, haBC domus 
roea« hic servus meus est. Jure ergo bumano, jure 
imperatorum. Quare ? Quia ipsa jura humana per im- 
peralores et reges seculi Deus distribuit geDeri bu- 
mano. Vultis legamu» leges imperatorum, et secun- 
dum ipsas agamus de villis ? Si jure humano vuUis 
possidere, rccitemus lcges impcratorum : vidcrimus 
si voluerunt aliquid ab bffireticis possidcri. Sed quid 
mihi est imperator? Secundum jus ipsius possides 
terram. Aut toUe jura imperatorum, et quis audet 
direre : Mea est illa villa, aut meus est ille servus, 
aot domus bsBO mea est ? Si autem nt teneantur ista 
ab homioibos, jura acceperunt regum, vultis recite- 
mus leges, ot gaudeatis quia vel unum hortum babe- 
tis, et Doo impotetis nisi mansueludini columbs, quia 
vel ibi vobis permittitur permanere? Leguntur enim 
legee manifesla, ubipreceperunl imperatores, eosqui 
praterEcclesiccalboiicecommuoionemusurpantsibi 
Aomen ChristiaDum, oeo volunt in pacecolere pacis 
aoctorcm, nihil nomioe EcclesiaB audeant possidere. 
26. Sedqoid Dobia et imperatori ? Sed jam dixi, de 
jure humano agitur. Et tameo Apostolus voluit serviri 
regibus, voluit hoDorari reges, et dixit : Regem reve- 
remini (I Petr, ii, 17.) Noli dicere : Quid mihi et 
regi ? Qaid tibi ergo et possessiooi ? Per jura regum 
possidentQr possessiooes. Dixisti, Quid mihi et regi ? 
Doli dicere possessiones tuas; quia ad ipsa jura hu- 
fDana renuDtiasti, quibos po^sidentur possessiooes. 
Sed de divioo jure ago, ait. Ergo Evaogelium recite- 
mus ; videamos qoo usque Ecclesia catholica Christi 
est, superquem venil colomba, quae docuii, Hic est 
qui baptizai, Quomodo ergo jore divino possideat, qui 
dicit, Ego baptizo ; cum dicat columba, Hicesiqui 
baptitat ; cum dicat Scriptur.i. Una est columba mea, 
una eslmatri suxf Quare laniastis columbam? Imo 
laniastis viscera vestra : nam vobis laniatis, columba 
inlegrn perseverat. Ergo, fratres mei,si ubique non 
babent qood dicant, ego dieo quod faciant : veniant 
ad Catholicam, et nobisoum habebunt non solum 
terram, sed etiam illum qui fecit ccslum et terram. 

TRACTATUS VII. 
Ab eoquod scriptumest, Et ego vidi, et testimonium 
perhibui quia hic est Pilius Dei, usque id ad, Amen 
dico vobis, videbilis ccelum apertum, et Angelos 
ascendentes et desceodenies super Filium homi- 
nis. Cap. i, i. 3-4-51. 

1. Congaudcmus frequenlisB vestrae, quia ultra 
quam aperare potuimos, alacriier conTcnistis. Hoc 
est qood nos letiflcat, ct consolatur in omnibus labo- 
ribus, et pericolis vilae hujus, amor vester in Deum, 
et piom studium, et ceita spes, et fervor spiritos. 
Aodistis cum Psalmus legeretur, quia inops et pau- 
per elamat ad Deum in hoo ssculo {Psal. lxxiii, 31). 
Yoz enim est, nt aspius audistis, et meminiase de- 



betis, DOD uoius bominis, et taroen unius hominis: 
non unius, quia fideles roulti ; multa granainter pa- 
leas gementia, difTusa toto orbe terrarum : unius au- 
tem, qui membra Cbrisli omnes ; ac per hoo onum 
corpus. Isle ergo populos ioops et pauper, non novit 
gaudere de ssculo: et dolor ejus intus est, etgau- 
dium ejus intus est, ubi non videt nisi ille qui exau- 
dit gementem, et coronat speruDtero. Lstitia seculi, 
vanitas. Cum magna exspectatione speralur ut veoiaty 
el non potest teneri cum venerit. Iste enim dies qui 
lastus est perditis hodie in ista civitate, cras ntique 
non erit : nec iidem ipsi cras boc erunt quod bodie 
sunt. Et iranseunt omnia, et cvolanl omnia, etsicut 
fumus vanescunt : et vs qui amant talia I Omnis enim 
anima sequitur quod amat. Omnis caro fennm, et 
omnis honor carnis quasi flos feni; fenum aruit, flos 
decidit : Verbum antem Domini manet in sterDum 
(Isai. XI, 6-8), Ecce quod ames, si vis manere in 
aeternum. Sed dicere habebas: Unde possum appre- 
hendere Verbum Dei ? Verbum caro factum est, et 
habitavit in nobis (Joan, i, 14). 

2. Quapropler, charissimi, ad inopiam nostram et 
paupertatem nostram pertineat etquod illos dolemos 
qui sibi abuodare videntur. Gaudium enim ipsorum 
quasi phreneticorum est.Quomodo aotem pbreneticus 
gaudet in insania plerumque, et ridet ; et plangit 
illum qui sanus est : sic et oos, charissimi, si rece- 
pimus medicinam de ccelo venientem, quia et noe 
omnes pbrenetici cramus, tanquam salvi facti, qaia 
ea quas diligobamus non diligimus, gemamus ad 
Deum de iis qui adhuc insaniuDt. Potens est enim 
ut et ipsos salvos faciat. Et opus est ut re- 
spiciant se, et displiceant sibi. Spectare voiunt S et 
spectare se nou noveruut. Nam si aliquantum ooa- 
ios ad se convertant, vldent confusiooem suam. 
Quod donec flat, alia sint studia nostra, alia sint 
avocamenta animae nostrae. Plus vaiet dolor ooster, 
quam gaudium illorum. QuaDlum pertioet ad Dume- 
rum fratrum, difficile est ut qoisquam illa celebritate 
raptus fuerit ex viris : quanlum auiem ad sororam 
numerum, contristat noa, et hoc magis dolendum 
est, qoia noo ipsae potius ad Ecclesiam currunt, qoas 
dobuit si Doo timor, certe verecuodia de publico re* 
vocare. Viderit hoc qui videt, et aderit misericordia 
ejus, ut sanet omnes. Nos autem qui cooveDimuSy 
pascamur epulis Dei, et sit gaudium nostrum sermo 
ipsius. lovitavit enim nos ad Evaogelium suum : et 
ipse cibus noster est, qoo nibil dulcius ; sed si quis 
habet palatum saDum ia corde. 

3. Beoe autem arbitror memiaisse Charitatem ve- 
stram hoc Evangelium lectionibuscongruisexordine 
recitari : et puto vobis dod excidisse que jam tra- 
ctata sunt, maxime recentiora de Joanne et columba. 
De Joanne acilicet, quid novum didicerit in Do« 
minoper columbam, qui jam noverat Domiaum. Bt 
hoc iaventum est inspirante Spiritu Dei, quod Jam 
qoidem Joannes noverat Dominumy sed quod ipse 
Dominus ita esset baptizaturus, ut baptisandi pote- 

1 Mbs., spectari voluni. 



1439 



IN JOANNlS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



4440 



statem a se m DemiDem iransfaDderet, boo didicit per 
colambam, quia dictum ei erat, Super quem videris 
Spiritum descendentem velut columbam^ et manaUem 
super etim, hic est qui baptizat in Spirilu sancto (Joan, 
h 33). Quid eat, hic estf Nod aliuB, etsi peralium. 
Qaare autem per columbam ? Mulla dicia sunt, nec 
poBSum, Dec opuaestomnta retexere : praecipue tamen 
propter pacem ; quiaet ligna qu» baplizata sunl foris, 
quiafruclum iu eis inveDitcolumba,adarcam attulit : 
sicut memioistis columbam emissam a Noe de arca, 
quffi diluvio uatabat, et baptismo abluebatur, dod 
mergebatur. Gum ergo esset emissa, attulit ramum 
olivaB : sed dod sola folia habebat, habebat et fructum 
(fien. viii, 8-11). Ilaque hoc optaudum est fratribus 
Dostris qui foris baptizaDtur, ut babeaut fructum : 
DOD iilos siaet columba foris, nisi ad nrcam reduxe- 
rit. Fructus autem est totus charitas, sine qua nihil 
est bomo quidquid aiiud habuerit. Et hoc uberrime 
ab Aposlolo diotum commemoravimus et recensui- 
mus. Ait euim : " Si linguis hominum loquar el Ad- 
gelorum, oharitalem autem dod habeam, factus sum 
velut srameDtum sonans, aut cymbalum tinniens: et 
si habuero omnem scieDtiam, et sciam omoia sacra- 
meata, et habeam omacm prophetiam, et habuero 
omDem fidem, • (Gdem auiem quomodo dixit omnem ?) 
« ui moDles traDsteram,charitatem autem dod habeam, 
aihil sum. El si distribuero omaia mea pauperibus, 
et si Iradidero corpus meum ut ardeam, charitatem 
aatem dod habeam, Dihil mihi prodest > (f Cor. xiii, 
1-3). Nulio modo autem possuat dicere se habere 
chariiatem, qaidividuat uaitatem. Hec dicta suDt : 
sequentia videamus. 

4. Perhibuit Joanaes te8timoDium,quia vidit. Quale 
testimoDiumperbibuit ? Quiaipseest PiliusDei, Opor- 
tebat ergo ut illebapiizarotquiest Piiius Dei uaicus, 
noo adoptatus. Adoptati fiili, miaistri sunt Unici : 
Uaicus babet poieslatem, adoptati mioisterium. Licet 
baptizet minister non pertineas ad aumerum fiiio- 
rum,qaia male vivit et male agit, quid dos coDsoIa- 
tar? Hic est quid baptizat. 

5. Altera die iterum stabat Joannes, et ex discipulis 
ejus duOf et respiciens Jesum ambulanlem dicity Ecce 
Agnus Dei. Ulique siogulariter iste Agnus : nam et 
discipuli dicti suat agoi, Ecce eyo miito vos sicut 
agnos in medio luporum {Maith. x, 16). Oicti suDt et 
ipsi lumeD, Vos esiis lumen mundi {Id, v, 14) : sed 
aliter ille de quo dictum esl, £ra/ iumen verum, quod 
iUuminat omnem hominem venientem in hunc mundum 
{Joan. I, 9). Sic el Agaas Biogulariter, solus sioe ma- 
oula, sioe peccato ; noo cujus macuiffi abstersx sint, 
sed cojus maoula DuIIa fuerit. Quid eoim ?quia dice- 
bal Joanoes de Domioo, Ecce Agtius Deiy ipse Joan- 
nea non erat agnus ? dod erat vir saactus ? dod eral 
amicos spoDsi? Ego siogulariter ille. Uic est Agnus 
Dei ; quia singulariter hujus Agoi saoguine solo ho- 
mioes redimi potueruDt. 

6. Fratres mei, si agooscimas pretium oostram 
qoia sanguis esi Agni ; qui sunt illi qui hodie cele- 
brant fostiviialem Baoguiais, nescio oujua mulieris ? 



et quam iograii suni? Raptum est aurom, dicunt, 
de aure mulieris, elcucurritsanguis, et positum est 
aurum io trutina vel statera, et praepoDderavit mul- 
lum de sanguioe. Si pondus ad incliaandum aurum ba- 
buitsanguis mulieris, quale pondus habetad inclinan- 
dum mundum sanguis Agni, pcrquem factus est mon- 
dos? Et quidem ille spiritus nescio quis, ut premeret 
pondu8,pIacatu8est8aDguiDe.ImmuDdispiriiu8DOve« 
raot veolurum Jesum Ghristum, aadieraoi ab Ad- 
gelis, audieraut ex Prophetis, et Bperabaot eum 
venturem. Nam si oon sperabant, unde clamaveruaty 
Quid nobis et libi esi ? venisti ante tempus perdere nos f 
scimus quisis, Sanclus Dei (Marc, i, 24), Veoiurpm 
Bciebant, sed tempus igDorabant. Sed quid audistis 
10 Psalmo de Jerusalem ? Quoniam beneplaeitum ha- 
buerunt servi tui lapides ejus^ et pulveris ejus misere- 
buntnr : tu exsurgens, inqmi, misereberis Sion, quo- 
niam venil tempus ut miserearis ejus (PsaL ci, 15, 4 4). 
Quando venit tempus ut misereretur Deus, venit 
Agnus. Qualis Agous quem lupi timeot ? qualis AgDos 
est qui ieooem occisasoccidit? Dictus est enim dia- 
bolus leo circumieos et rugieos, quaereos quem de- 
voret(I Peir^. v, 8) : sanguine Agoi victus est leo. 
Ecce spectacula Gbristianorum. Etquod est ampliusi 
illi oculia carois fident vaoiiatem, do8 cordis ocuUb 
veritaiem. Ne puteiis, fratres, quod sioe spectacalis 
Doe dimisii Dominus Deus oosier : oam si oulla saot 
spectacula, cur bodie coofeDistis? Ecce quod dixi- 
mu8, vidistis, et exclamastis : dod exclaroaretis, oisi 
vidisseiis. Et magnum est hoc spectare pertotum 
orbem lerrarum, victum leooem saoguiDe Agoi, 
eduoia de dentibus leonum membra Gbristi, et ad- 
juocia corpori Ghristi. Ergo oescio quidsiraileimita- 
iaseeiquidamspiritus, utsaDguioesimuIaorumsaam 
emi vellei, quia ooverai pretioso saoguioe quaodo- 
cumque redimeodum esse geDushumaoum.Fiogunt 
eniro spiriius mali umbrasquasdam honoris sibimet- 
ipsis, ut sic decipiani cos qui sequaoiur Gbristom. 
Usque adeOy fratres roei, ut illi ipsi qui seducuotper 
ligaiuras, per praQcaotatioDes, per maohioaroeDta 
iDimici,misceaDt prscaniaiionibussuisnomeoGhristi: 
quia jam uon possuot seducere Gbristianos, ut dent 
veoeDum, adduoi, melis aliquid, ui per id quod dalce 
est, lateal quod amarum est, et bibatur ad perni- 
ciem. Usque adeo ul ego noverim aliquo tempore il- 
iius Pilleati sacerdoiem solere dicere^ EtipsePil* 
leatus christianusest. Ut quid boc, fratres, nisi quia 
aliter uon possunt seduci Ghristiani ? 

7. Ne qusratis ergo alibi Ghristum, quam ubi 86 
vobis voluit praedicari Ghristus ; et quomodo vobis 
voluit prsdicari, sic iilum tenele,sic io corde vestro 
Bcribile. Murus est udversusomoesimpetus et adver- 
8US omnes iosidias ioimici. Noiite timere, oec teotat 
ilie, Disi permissus fuerit : constat illum oihil facerCy 
oisi permissus fueril aui missus. Mittiiur tanquam 
angelus maius a poiestate dominante ; permittitur, 
quando aliquid petit : et hoc, fratres, dod fit, nisi at 
probentur justi> puDiaoiur iDJusti. Quid ergo times? 
Ambula io Domioo Deo tuo, certus esto : quod te 



TRACTATUS VII. CAPUT I. 



1443 



Doa f uli pati, noa pateris ; quod te permiserit pali, 
flagellum corrigeotis est, non poena damnantis. Ad 
bsreditatem sempiteroam erudimur, et flagellari de- 
digaaraur 1 Fratres mei, si recusaret quisquam puer 
colaphis aut flagellis csdi a patre suo, quomodo dice- 
retur superbus, desperatus, ingratus palernae disci- 
plin» ? El utquid eradit pator bomo iiliuin homincm ? 
Ut possit non perdore temporalia qus illi acquisivit, 
qus illi collegity qu» non vult eum perderc, quffi ipse 
qai relinquit, non potuitinsempiternum tenere. Non 
dooet fllium cum quo possideat, sed qui posteum pos- 
sideat. Fratrcs mei,8i Glium docet puter successorem , 
et quem docet et ipsum similiter per illa omnia trans - 
iturum, qua et ilie qui moncLat transiturus est ; 
quomodo vultis erudiat nos Pater noster, cui non 
Buccessuri, sed ad quem accessuri sumus, et cum quo 
in stsrnummansuriin b8Breditate,qu8Bnonmarcescit, 
nec moritur, nec grandioem novit? Et ipse baeredi- 
tas et ipse Pater esl. Hunc possidebimu.% ct erudiri 
noQ debemus ? SulTeramus ergo eruditionem Palris. 
Non quando nobis doletcaput, curramus ad praecan- 
tatores *, ad sortilegos et remedia vanitatis. Fratres 
mei, non vos plangam ? Quolidie invenio ista ; et quid 
faciam? Nondum persuadeo Cbrislianis in Cliridto 
spem eese ponendam ? Ecce, si cui factum est remc- 
diom, moriatur, (quam multi eniiu cum remediis 
mortui eaat ? et quam multi sine rcmediis vixerunt ?) 
qua fronte exiit anima ad Deum ? Perdidit signum 
Cbristi, accepit signum diaboli. An forte dicat : Non 
perdidi signum Christi ? Ergo signum Ghristi cum si- 
gnodiabolibabuisti.NonvuItCbrisluscommunionem, 
ftcd solus vult pussidere quod emit. Tanti emit ut 
aolus possideat : tu facis ei consortem diaboium, cui 
te per peccatumvendideras. Vae duplici corde (Eccli. 
i\, li) ! qui in cordesao partcm faciunt Deo, partem 
faciuat diabolo. Iratus Oeus, quia flt ibi parsdiabolo, 
diecedit, et lotum diabolus possidebit. Non frustra 
itaqae Apostoius dicit : Ne^ue detis locum diabolo 
(Ephes. IV, 27).Cognoscamus ergo Agnum, fratres, 
eogaoacamus pretium nostrum. 

8. SUtbai Joannes^ et ex discipulis ejus duo. Ecce 
dtto de discipulis Joanais : quia talis erat Joannes 
amicaB epoosi, non quserebat gloriamsuam, sed testi- 
looDiom perbibebat veritati; numquid voluit apud 
se remaaere discipulos suos, ut aon sequerentur Do- 
roinam ? Magis ipse ostendit discipuiis suis qucm se- 
qoerentur. Habebant enim illum tanquam Agnum : et 
ilie, Qoid me attendilis ! ego non sum Agnus ; Ecce 
Agnus Dei: de quo etiamsuperiusdixerat, EcceAgnus 
DeL Bt quid nobis prodest Agnus Dei? Ecce, uit, qui 
ioUii peecatum mundi, Secuti sunt iilum, boc audito, 
dao qoi erant cum Joanne. 

9. Videamus sequentia. Ecce Agnus Dei : boc Joan- 
nes. c Etaudierunt el in duo discipuli loquentem, et 
lecuti euot Jesum. Convcrsus autam Jesus.etvidens 
eos eequentes se, dicit eis : Quid qusBritis ? Qui dixe- 
ront : Rabbi (quod dicitur interpretatuin Magister), 
obi babitas? » Non sic illum sequebanturquasijam 

> lo plerltqae Mss., prMoantatumes, 



ut inhaererent illi^nam manifeslum estquando ilii 
inhaeserunt. qnia de navi eos vocavit. In his enim 
duobus erat Andreas, sicut modo audistis; Andreas 
autem frater Petri erat ; et novimus in Evangelie 
quod Petrum et Andream Dominus de navi vocavit, 
dicene, Venite post mc, et faciam vos piscatores komi^ 
num (Matth, iv, i9) Et ex illo jam inbaeseruot illi, ut 
non receder'*nt. Modo ergo quod illum sequontur isti 
duo, non quasi non recessuri sequuntur ; sed videre 
▼oluerunt ubi babilaret, et facere quod scriptum esl, 
Limen ostiorum ejus exterat pes tuus; surge ad illum 
venire assidue et erulire prxceptis ejus (Eccli. vi, 36, 
37). Ostendit eis ille ubi maoeret : veoerunt et fue- 
runt cum illo. Quam beatum diem duxerunt, quam 
bcatsm noctem ! Quis est quinobis dicat qusB audie- 
rint illi a Domino ? -.fCdificemus et nosmetipsi in corde 
nostro, et faciamus domum quo veoiat ille, et doceat 
nos ; colloquatur nobis. 

10. « Quid quarilis ?Qui dixerunt ei : Rabbi, (quod 
interpretatuin dicitur Magister), ubi babitas? Dioit 
eis : Venite, et videte. Et venerunt, et viderunt ubi 
maoeret, et apud cum manscrunt die illo : bora autem 
eral quasi decima. » Nihilne arbitramur pertinuisse 
ad Evangelistam, diccre nobis quota bora erat ? Potest 
fieri ut nibii ibi nos animadvertere, nibil qusBrere 
volaerit? Decima erat bora. Numerus iste legem si- 
gnificat, quia in docem prseceptis data est lex. Vene- 
rat aulem tempus ut impleretur lex per dilectionem ; 
quia a Jddnsis non poterat impleri pertimorem. Unde 
Dominus dicit : Non veni solvere iegem^ sed implere 
{Maith. V, 17). Merito ergo decima bora eum secuti 
suntad testimonium amicisponsi duo isti : etdecima 
hora audivit. Rabbi, quod interpretatur Magister. 81 
decima bora liabbi Dominus audivit, et decimus nu- 
merus ad legem pertinet ; magister legis non est nisi 
dator legis. Nemo dicatquiaaliusdedit legem, et aliue 
docet legem : ipse illam docetquiillam dedit ; ipse est 
magibter legis suae, et docet illam. Et miserioordia est 
in lingua ipsius, ideomisericorditerdocet legem, sic- 
ut dictum est de sapientia. Legemautemet miserieor' 
dvm in lingua portat (Prov, xxxi, 26). NoIi,timere ne 
implere iegem non possis, fuge ad misericordiam. Si 
mnitum est ad te legem implere, utere pacto illo, 
utere cbirographo, utere precibus quas tibi constltuit 
et composuit jurisperilus ccolestis. 

11. Quid enim habentcausam, et volunl supplicare 
imperatori, qu(eruntaliquem scbolasticum jurisperi- 
tum, a quo sibi preces compunantur ; ne forte si ali- 
ier petierint quam oportet, non solum non impetrent 
quod petunt. sed et poQuam pro beneflcio conseqoan- 
lur ^ Gum ergo qufBrerent supplicare Apostoli, et non 
invenirent quomodo adirent imperalorem Deum, di- 
xerunt Christo, Domine^ doce nos orare: hoc esl, Ju- 
risperiteno8ter,assessor, imo consessorDei,compon6 
nobis preces. Et docuit Dominus de libro Juris cgb- 
Iestis,docuitquomodo orarent : et in ipso quod docuit, 
posuit qnamdam conditionem : Dimittenobis debita no- 
stra, sicut el nos dimittimus debUoribus nostris (Luc. xi, 

1 Plerique Mii., mereantur. 



1443 



IN JOANNIS EVANGEUUM, S. AUGUSTINI 



1414 



1-4). 8i noD secQQdum legem petieris, reus eris. Con- 
tremiscis imperalorem factus reus? offersaorincium 
humilitatis, offer sacrificiom misericordiSydie io pre- 
cibus, Dimitte mibi, quoniam et ego dimitio. Sed si 
dicis, fac. Quid enim facturus es, quo itnrus es, si 
mentibus fueris in precibus ? Non quomodo dicilur in 
foro, carebis beneficio rescripli ; sed nec rescriptum 
impelrabis. Juris enim forensis est ut qui in precibus 
mentitus fuerit, non illi prosit quod impetravit. Sed 
boo inter bomines, quia potest falli bomo ; potuit faili 
imperator, quando precea misisti : dixisti enim qaod 
voluisti, el cui dixisti, nescil an ferum sit ; dimisit te 
adversario tuo convincendum,ut si ante judicero con- 
victus fueris de mendacio, quia non potuil ille nisi 
prestare, nesciens an fueris mcntitus, ibi carebis ipso 
beneOcio rescripti, quo perduxisti rescriptum. Deus 
autem qui novit utrum mentiaris, an verum dicas, 
non facit ut in judicio tibi non prosit ; sed nec impe- 
trare te permittit, quia ausus es mentiri veri;ali. 

12. Quid ergo facturus es ? dic mihi. Implere le- 
gem es omni parte, ita ut in nullo ofTendas, dinicile 
est: reatus ergo certus est; remedio uti non vis? 
Ecce, fratres mei, qoale remediam posuit Dominus 
contra aegritudines animfls. Quod ergo f Gum caput tibi 
dolet, laudamussiEvangelium ad caputtibi posueris, 
et non ad ligaturam cucurreris. Ad hoc enim perdu- 
cta est infirmitas hominum, et ita plangendi sunt ho- 
mines qui currunt ad ligaturas, ut gaudeamus quando 
videmus hominem in leclo suo constitutum, jactari 
febribuset doloribus, nec alicubi spem posuisse, nisi 
ut sibi Evangelium ad caput poneret : non quia ad 
hoc factum est, sed quia praelatum est Evangelium 
ligaturis. Si ergo ad caput ponitur ut quiesoat dolor 
capitis, ad cor non ponitur at sanetar a peccatis? 
Fiat ergo. Quid flat ? Ponatur ad cor, sanetur cor. Bo- 
num est, bonum, ut de salute corporis non satagas, 
oisi ut a Deo illam pelas. Si scil libi prodesse, dabit 
illam : si non tibi dederit, non proderat habere iliam. 
Quam malti eegrotant in lecto innocentes ; el si sani 
fnerint, procedunt ad scelera committenda? Quam 
multis obesl sanitas ? Latro qui procedit ad faucem 
occidere hominem,^quanto illi melius erat ut aegrota- 
rel f Qui noctusurgitad fodiendumparielem alienum, 
quanto illi melius si febribus jactaretur ? Innocentius 
«grotaret, scelerate aanus esi. Novit ergo Deus quid 
nobis expediat : id agamus tantum, ut cor nostrum 
sanum sit a peccatis ; el quando forle flagellamur in 
corpore, ipsum deprecemur. Rogavit eum Pauius 
apostolus, ut aaferretstimulumcarnis, et noluit au- 
ferre. Numquid perturbatus est?numquid contrista- 
tns dixit se desertum ? Magis se dixit non desertum, 
quia non ablatum est quod volebat auferri, ut illa 
infirmitas sanarelur. Hocenim invenitin voce medici: 
Sufficit tibi gratia tnea ; nam virlus in infirmitate perft- 
cUur (II Cor. xii, 8, 9). Undeergo scis quod non vult 
te sanare Deus? Adhao tibi expedit flagellari. Unde 
gcis quam putre eai quodsecat medicus, agens ferrum 
per patria ? Nonne novit modom, quid faciat, quo 
uf qne faoiat ? Numquid alnlatQS c|jaa qai seoaiari re- 



trahit manus medici artificiose secantis ? Ille clamat ; 
ille secat. Grudelis qui non audit clamantem, an po- 
tius mieericors qui ? ulnas persequitur ut sanet a)gro- 
tum ? HaBC, fratres mei, ideo dixi, ne quis querat ali- 
quid preter auxilium Dei, quando forte in aliqua cor- 
reptione Domini sumus. Videte ne pereaiis, videte ne 
ab Agno recedatis, et a leone devorcmini. 

13. Diximus ergo quare bora decima : sequentia 
videamus. Erat Andreas frater Simonis Petriunus ex 
duobus quiaudierant abJoanne, et secuti fuerant eum, 
Invenit hic Simonem /ratrem suum, et dii il ei, Inve" 
nimus Messiam; quod est interpreiatum Ckrislus. Mes- 
sias hebraice, Cbristus gripce est, latine Unclus. Ab 
unciione enim diciiur Gbristus. XpTafjia anctio est 
grflBce ; ergoChristus,unclus. IUesingulariter unctus, 
prflBcipue unctus ; undeomnes Gbristiani unguntur, 
ille prflBcipue. Quomodo in Psalmo dicit, audi : PrO' 
pterea unxit te^ Deus^ Deus tuus oleo exsultationiSt prae 
participibus tuis (Psal. xliv, 8). Parlicipes enim 
ejus omnes sancti ; sed ilie singulariter Sanclus san- 
clorum, singulariter unctus, singulariter Ghristns. 

i^, Et duxit eum ad Jesum. Intuilus autem eum^ 
Jesus dixit, Tu es Simon fitius Joannis^ tu vocaberis 
Cephas;quod interpr etatur Petrus, ^on magnum quia 
Dominus dixit cujas filius esset iste. Quid magnum 
Domino? Omnia nomina sanctorum suorum sciebat, 
quos ante constitutionem mundi prsBdestinavit ; et 
miraris quia dixit uni homini, Tu es filius illius, et 
tu vocaberis iilud ? Magnum quia mulavit ei nomen ; 
et fecit de Simone Petrum ? Petrus autem a petra, 
petra vero Ecclesia : ergo in Petri nomine figurata 
est Ecciesia. Et quis securus, nisi qui sBdificat super 
petram ? Et quid ail ipse Dominus ? « Qui audit verba 
mea baBC et facit ea, similabo eum viro prudenti, 
edificanti super petram » (non cedit tentationibus) : 
« descendit pluvia, veoerunt flumina, flaverant ventl, 
et impegerunt in domum illam, el non cecidit; fundala 
enim erat super pelram. Qui audit verba mea et non 
facit ea i (jam unusquisque nostrum timeat et oaveal), 
« similaboeumvirostultoqui ffidificavitdomamsuam 
super arenam : descecdil pluvia, venerunt flomina, 
flaverunt venii, et impegerunt in domum illam, at ce- 
cidit ; et facta est ruina ejus magna. » {Matth. vii, 24, 
27.) Quid prodest quia intrat Ecclesiam, qai vult aa- 
per arenam sdificare? Audiendoenimetnonfaciendo, 
flBdificat quidem, sed superarenam. 81 enim nihil au- 
dit, nibil aedifical : si autem audit, ABdificat. Sed quaa- 
rimus, ubi. Si enim audit et facit, super petram : si 
audit et non facit, super arenam. Duo sunt genera 
»dificantium ; aut super petram, aut super arenam. 
Quid ergo illi qui nonaudiuntfBecurisant? securos 
eos dicit, quia nihil fledificant ? Nudi sunt sub pluTia, 
ante venlos, ante flumina : cum ? enerint ista, anto 
illoB tollunt, quam domos dejiciant. Ergo una est se- 
curitas, et aedificare, et super petram eedificare. Si 
audire vis et non facere, «dificas; sed ruinam aedifi- 
cas: cum autem venerit lentatio, dejicit domum, et 
cum ipsa ruina tua te tollit. Si autem non audis, nu- 
dus es, illis tentationibas tu ipee traheris. AudiergOy 



1415 



TRACTATDS VH. CAPUT I. 



1446 



et fac ; aoam est remediam. Qoantf forle hodie aa- 
diendo et non faciendo rapti suni fluTio celebritaiis 
buja8?Aadiendo enim et non faciendo, venitflavios 
ipaa oelebritaa anniverearia, impletoB est torrens, 
transitaros est et Bfccatarus : sed f«e illi quem lole- 
rit I IUud ergo noverit Gbaritas vestra, qnia nisi quis 
et audiat et faciat, non edificat euper petram ; et non 
pertinet ad nomen tam magnum, quod sic commen- 
davit Dominus. Intentum enim te fecit. Nam si hoc 
ante Petrua vocaretur, non ita videres mysterium 
petrs ; et putarea casu eum, sic vocari, non provi- 
dentia Dei : ideo voluit eum aliud prios vocari, ul ez 
ipsa commulalione nominis, sacramenti vifacitas 
commendaretur. 

15. & in erastinum voluU exire in GalHasam^ el m- 
venit Philippum, DicU ei : Sequereme, Erat autem de 
civitate Andrex et Petri. Et invenit Philippui Natha- 
naelem : jam vocatus a Domino PhWippun, Btdivitei: 
Quem seripsit May*ei in Lege^ et PropheUe^invenimus 
Jesum filium Joseph, Eyus filius dicebatur, cai de- 
sponsata erat mater ejus. Nam qaod ea intacta con- 
ceptus et natus sit, beno noveruntomnes Christiani 
ez Evangelio. Hoo Phiiippus dizi t Nathanaeli ; addldil 
et locom, a Na%areth. Et dixit ei Nathanael : A Na- 
zireth potest aliquid boni esse. Quid intcliigitur, Fra- 
tres ? Non quomodo aliqui pronuntiant : nam et sic 
Bolet pronuntiari, A Nazarelh potest aliquid boniesse? 
Sequitur enim voz Pbilippi, et dicit, Veniy et vide. 
Ambas auiem pronunliationes potest ista voz sequi, 
sivesicpronuntiestanquam confirmans, A Nazareth 
potest aliquid boni esse; etiiie, Veni, et vide : sivesic 
dobilaos, et totum interrogans, A Nazareih potest 
aliquid boniesse? Veni, et vide. Cum ergo sive illo 
modo, sive isto pronontietnr, non repugnent verba 
seqoentia ; noatrum est qu»rere quid potius intelliga- 
mos in bis verbis. 

16. Qualis fuerit Nathanael iste, in sequentibus 
probamos. Auditequalisfuerit: Dominus ipse perhi- 

bettestimonium.MagnusDominuscognitustestimonio 
Joannia : beatua Nathanael coguitus testimonio veri- 
tatia. Quia Dominuseisi testimonio Joannis non com- 
.mendareior, ipsesibi perhibebat testimoninm; quia 
luffieitBibiad testimonium suum veritas.Sedquiafe- 
ritatem noo poteraot capere homines, per locernam 
qoarebaot veritatem : et ideo Joanoes per qnem Do- 
minos ostenderelor, missusest. Audi DominumNa- 
tbanaeli teetimonium perhibentem : Et dixit ei Natha^ 
nael : A Nazarelkpclest aliquid boni esse. DicU ei Phi' 
lippus : Venif et vide. El vidit Jesus Nathanaelem ve^ 
nientem ad se^ et dicit de eo : Ecce vere Israelitaf in 
quo dolus non est. Magnum testiroonium ! hoc nec An- 
dre« dictum, nec Petrodictum,nec Philippo, quod 
dictomeat de Nathanaele : Ecee vere Israelitay in quo 
dolus nan est. 

17. Quid ergo facimos, fratres? Deberet iste pri- 
mos ease in Aposlolis ? Non aolom primus non inveni- 
tor in Apostolis, sed nec medius, nec ultimus inter 
doodecim Nathaoael est, cui tantom testimonium per- 

' hiboitFiiiosDei, dicena, Ecee vere Israelitay in quo 



dottu non est. Qu»ritur causa? quantum Dominus in- 
tiroat, probabiliterinvenimus. Intelligereenim debe- 
mus ipsum Nathanaelem eruditum et peritum Legis 
fuisse : propterea noluitillum Dominus ioter discipu- 
losponere; quiaidiotaselegit, undeconfunderetmun- 
dum. AudiApostolum dicentem ista:« Videte enlm, 
inquit, vocationem veatram, fratres, quia non multi 
potentes, non multi nobiles : sed infirma mundi elegit 
Deus, etconfundat fortia ; et ignobiiia mundi et con- 
temptibiliaelegitDeus, eteaquffi non sunt, tanquam 
que sunt, ut ea qu» sunt evacuentur » (1 Cor. i, 26- 
28). Si doctus eligeretur, fortasse ideo se diceret 
electum, quia doctrioa ejus meruit eligi. Dominus 
noster Jesus Christus volens superborum frangere 
cervices non quaesivit per oratorem piscatorem ; sed 
de piscatore lucratus est imperatorero. Magnus Cy« 
prianus orator, sed prior Petrua piscator per quem 
postea crederet non tantuin orator, sedet imperator. 
NuHus nobilis primo electus est, nullus doctus; quia 
infirmamundi elegit Deus, ut confunderet fortia. Erat 
ergo iste magnus et sine dolo : hoc solo non electus, 
ne cuiquam videretur Dominus doctos elegisse. Et ez 
ipsadoctrina Legis veniebat, quod cum audisset a 
iVa;&arf/A; scrulatuscnim erat Scripturas, et sciebat 
quia inde erat ezpectandus Silvator, quod non fa- 
cile alii Scribs et Pharisasi noverant : iste ergo doctis- 
simus Legis, cum audisset Philippum dicentem, 
Invenimus Jesum, quem scripsit Moyses in Legey et 
Propheix^ a Nazarethy filium Joseph; ille qui optime 
Scripturasnoverat, audito nomine Nazarethy erectus 
et in spem, et dizit, A Nazarelh potest aliquid boni 
esse. 

18. Jam caetera de ipso videamus, Ecce vere Israe- 
litay in quo dolus non est.Qu\d est, in quo doius non est? 
Forte non habebat peccatum ? forte non erat »ger ? 
forle illi medicus non erat necessarius ? Absit. Nemo 
hic sic natus est, ut illo medico non egerel. Quid sibi 
ergo vult, in quo dolus non est ? Aliquanto intentiua 
queramus; apparebit modo in nomine Domini. Do« 
lum dicit Domious ; et omnis qui verbalatina intel- 
ligit, scit quia dolus est, cum aliud agitur et aliud 
fingilur. Intendat Charitas vestra. Non dolus dolor 
est : propterea dico, quia molti fratres imperitiores 
latinitatis loquuntur sic, ut dicant, Dolusillum tor^ 
quet, pro eo quod est dolor. Dolos fraus est; simula- 
tio est. Quando aliquis aliquid in corde tegit, et aiiud 
loquitor, dolus est, et tanquam duo corda habet : 
anum quasi sihum cordis habet, ubi videt veritatem ; 
et alterum sinum, obi conoipit mendacium. Etutno- 
veritisbuncessedolum, dictum est in Psalmis, Labia 
dolosa. Quid est, Labia dolosa? Sequitur, In corde et 
corde locuti suntmala (Psal. zi, 3). Quid est, Incorde 
elcorde; nisi duplici corde ? Si ergo dolus in isto non 
orat, sanabilem iilum medicus judicavit, non sanum. 
Aliud est enim sanus, aliud sanabliis, aliud insana- 
bilis : qui sgrotat cum spe, sanabilis dicitur ; qui 
flBgrotai cum desperatione, insanabilis; qoi autem 
jam sanus esl, non eget medioo. Medicus ergo qoi 
venerat sanare, vidit islum sanabilem, quia dolus in 



1447 



IN JOANNIS BVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



1448 



illo non erat. Quotnodo dolas in illo non erat? Si 
peccatorestyfalelurse peccatorem. Si eoim peccator 
est, etjustum sedicit; dolus est in ore ipsius. Ergo 
inNathanaeleconfessionem peccati laudavit, non ju- 
dicavit non esse peccatorem. 

19. Propterea cum PharisaBi qui sibi videbantur 
justi, reprehenderent Dominum quia miscebatur 
cgrotis medicus, et diccrent, Ecce cum quibus man- 
ducaty cum publicaniset peccatoribus; respondit me- 
dicus phreneticis, Non est opus sanis medicuSy sed 
tnale habentibus : non veni vocare justos, sed peccatO" 
res {Maith,jx^ 11-13). Hoc esl dicere. Quia vos justos 
dicitis, oum silis peccatores, sanos vos judioatis S 
oum iangueatis, medicinam repellitis, non sanitatem 
tenetis. Undeille pharisasus qui focaverat Doroinum 
ad prandium, sanus sibi videbatur : segrota autem 
illa mulier irrupit in domum, quo non erat invi- 
tata, et desiderio salutis facta impudens, accessit, 
non ad capulDomini, non ad manus, sed ad pedes ; 
lavit eos lacrymis, tersit capillis, osculata est eos, 
uniit unguento, pacem fecit cum vestigiis Domini 
peccatrix. Reprehendii illetanquam sanus medicum, 
ille pharisffius qui illic discumbebat ; et ait apud se : 
Hie si esset propheta^ sciret quae mulier ilti pedes teti- 
gisset. Ideo autem suspicatuserat eum ignorasse,quia 
non illam repulit, quasi ne immundis raanibus tan- 
gerelur : noverat autem ille, permisit se tangi, ut 
tactus ipse sanaret. Dominus videns cor Pharisei, 
proposoit similitudinem : « Duodebitoreserantcui- 
dam feneratori; unusei debebat quinquaginta dena- 
irios, alterquingentos : cum non haberent unde red- 
derent, donavil ambolus ; quis eum plus dilezil ? Et 
ille : Gredo, Domine, cui plus donavit. Et conversus 
ad mulierem, dizit Simoni : Vides istam mulierem ? 
Intravi in domum tuam, aquam mihi ad pedes non 
dedisti; illaautem lacrymis lavii pedes meos, et ca- 
pillis suis lersit : osculum mihi non dedisti ; illa non 
destilit pedes meos osculari : oleum mihi non dedisti; 
illa pedes meos unxit unguento. Propterea dico tibi ; 
dimitlantur ei peccata mulla, quoniam dilexit mul- 
tam : cui autem modicom dimiltitur, modicumdiii- 
git » (Lue. vii, 36-47). IIoc est dicere, Plus «grotas, 
sed sanum te putas : modicum putas tibi dimitti, cum 
pluB debitor sis. Bene ista, quia dolus in illa non 
erat, meruit medicinam. Quid est, dolus in illa non 
erat? Gonfitebatur peccata. Hoc et laudat in Natha- 
naele, quod dolus in illo non erat : qoia multi pha- 
risflBi qui abundabanl peccatis, juBtos se dioebanty 
et dolum afferebant, per quem sanari non pote- 
rant. 

20. Vidit ergo jam istum in quo dolus non erat, et 
ait : Ecce vere Israetita^ in quo dolus non est. Dicit ei 
Nathanael: Unde me nostif Respondit Jesus, et dixit : 
Prinsquam ie Philippus vocaret, cum esses sub /Iru, 
vidi te ; id est, sub arbore fici. Respondii ei Natha- 
nael^ et ait : Rabbi, tu es Filius Deiy tu es rex israet. 
Aliquid magnum potuit Nathanael iste inteHigere, in 
60 quod dictum eet, Cum esses sub fici arbore, vidi te, 

' Mss., prsedieatis. 



priusquam te Philippus vocaret, Nam talem vocero 
protulil, Tu es Filius Dei, tu es rex Israet ; qoalem 
tanto post Petrus, quando ei Dominus ait, Beatus es 
SimoH BarJonay quia non tibi revelavit caro et sanguis, 
sed Pater meus qui esl in ccslo {Matth, xvi, 17). Et ibi 
nominavit petram, et laudavit flrmamenlum Ecclesiaa 
inistafide. Hicjamdicit, Ttt tfi Fi/iMi Dci, tu es rex 
Israel, Unde? Quia dictum est ei, Antequam te Phi- 
lippus vocarety cume^ses sub arbore ficiy vidi (e. 

21. Qusrendum est, nn aliquiil significet istanrbor 
fici. Audite enim, fratres mei : Invenimvs arborem 
fici maledictam, quia sola folia habuit, et froctam 
non habuit {Id. xxr, 19). In origine humani ge- 
neris Adam et Eva cum pcccassent, de foliis flcul- 
neis succinotoria sibi fecerunt(Geit. iii, 7) : folia ergo 
ficulnea intelliguntur peccala. Eral autem Nathanael 
sub arbore fiei, tanquam sub umbra mortis. Vidit 
eum Dominus, de quo dictum est, Qui sedebant sub 
umbra mortis, tumen orium est eis {tsai. ix, 2). Quid 
ergo dictum est Natbanaeli ? Dicis mibi, o Natbanael, 
Unde me no5ft? Modojam loqueris m<^cum,quia vo- 
cavit te Philippas. Jam quem vocavit per apostoium, 
ad Ecclesiam suam vidit pertinere. lu Eoclesia, o 
tu Israel, in quo dolus non est ; si es populus larael 
in quo dolus non est, modo jam cognovisti Ghristum 
per Apostolos, quomodo Nathanael cognovit Gbristum 
per Pbilippum. Sed misericordia sua ante te vidit, 
quam tu eum cognosceres ', cum sub peccato jaceres. 
Numquid enim nos prius quffisivimus Ghristum, et 
nonillenos qu(esivit?Numquid nos venimus sgroti 
ad medicum, el non medicus ad sBgrotos ? Nonne ovis 
illa perierat, et relictis nonaginta novem pastor qu»- 
sivit illam el invenit,quam IsBtus inhumerisrepor- 
tavit?Nonneperieratdraohmaiila,etacoendit mulier 
lucernam, et quaesivit in tota domo sua donec invenit P 
Etcum inveoissct, CoUaetamini mihi^ ait vicinis suis, 
quia inveni drachmam quam perdideram {Luc. xv, 4- 
10). Sicet nossicut ovis perieramus, et sicul draoh- 
ma perieramus : ei pastor noster invenit ovem, eed 
quosivit ovem; mulier invenit drachmam, sed que- 
Bivitdrachmam.Qufleestmulier^GaroGhristi. Qusest 
luoerna? Paravi lucernam Christomeo (Psal. gxxxi,17). 
Ergoquffi8iti8umus,utinveniremur;inventiloquimur. 
Non8uperbiamus,quiaantequam inveniremur, perie- 
ramus, si non qusBreremur. Non ergo nobis dicant quos 
amamus, et volumus lucrari paci Kcclesiffi catbolic» : 
Quidno8vulti8?q0idno8quffiritis,8ipeceatore88umu8? 
Ideo vos quffirimus, ne pereatis : querimu8,quiaque* 
siti 8umus;invenire vos volumus,quiainventisuma8. 
22. Itaque Nathanael cum dixisset, Unde me nosti? 
ait illi Cominus, Priusquam tevocaret Phitippus, cum 
esses sub arbore /fri, vidi ie. tu Israel aine dolo, 
quisquis es, opopuleviven8exfide,antequam te per 
Apostolosmeos vocarem,cume88e3 8ub umhra mor- 
tis, ettu me non videre8,ego te vidi. Dominua deinde 
dieit ei : « Quia dixi tibi, Vidi te sub arboro fici, 
oredis: majus hisvidebis. » Quid esl hoc, « majus hts 
videbis .' Et dicit ei : Amen, amen dico vobis, videbi* 

1 Mt8. nostri omnes omittunt, qumn tu eum coffnosceres. 



1449 



TRACTATUS VIII. CAPUT II. 



1450 



tis coBlam tperiiim, et Angelos aBceDdentes et de- 
sceQdent6S8nperFiliQmhomini8.»Fratre8,De8cioquid 
majae dixi, qaam est, sub arbore /iei vidi te. Plus enim 
eet quod nos Dominae vocatos jaetificavit, quam 
qaod vidit jacentes eub ambra morlis. Quid enim no- 
bia proderat ei ibi remaneissemue, ubi nos vidit ? 
Naroquid noQJaceremus?0uide8thocmaju8?Quando 
vidimus Angelos ascendentes et descendentee super 
Filium hominis ? 

23. Jam aliquando de his ascendentibus et descen* 
dentibue Angelis dizeram ; sed ne obliti fueritis» bre- 
viter dico tanqaam commemorans : pluribus enim di* 
cerem si non commemorarem, sed modo insinuarem. 
Scalas vidit Jacob per somniuro, et in ipsis scaliB 
vidit AngeloB ascendentes ct descendentes ; et lapi- 
dem quem sibi posoerat ad eaput, unxlt (Gen, zxviii, 
12-18). Audistis qoia Messias Ghristus est, au.iistie 
quia unctas Ghristas est. Non enim aic posuit lapi- 
dem anctam,atveniret et adoraret: alioquin idoio- 
iatria esset, non significatio.Ghristi. Factaest ergo 
significatio, qao asque oportuit fieri significationem, 
et significatus est Ghristus. Lapis unctus, sed non in 
idolum. Lapia anotuB : lapis quare ? Ecce pono in Sion 
lapidem electwn, preiiosum, et qui crediderit in illum, 
fi#n canfundetur {Isai. xxviii, 16; I Petr, ii,6). Quare 
QnctasTQuia Ghristusa chrismate. Quid autem vidit 
tonc in scalis ? Ascendentes et descendentes An^elos. 
Sic est etEcclesia, fratres : Angeli Dei, boni praedi* 
catores, prsdicantes Ghristum ; hocest.super Filium 
homiDis ascendunt et descendunt. Quomodo ascen- 
dant, et qaomodo deBcenduntf Ex uno habemus 
exemplum : aodi apostolum Paalum ; quod in ipao 
invenenmus, hoc de ceteris verltatis prffidicatoribas 
credamas. Vide Paalum ascendentem : « Scio bomi- 
nem in Ghristo ante annos quatuordecim raptum 
fafsse Qsqaeintertium coelum, sive in corpore, sive 
extra corpns nescio, Deus scit : et audisse inefTabilia 
verba qae non licet homini loqui i> (II Cor. xii, 2-4). 
A8cendentemaadi8ti8,de8cendentem aadiie. «Nonpo- 
toi loqui vobisquasi spiritualibuSjSed quasi carnalibus : 
quasi parvulie in Ghristo lac vobis potum dedi, non 
eseam n{lCor. iii, 1, 2). ficce descendit qui ascen- 
derat. Qasre quo ascenderat. Usquein tertiam calum. 
Qucre pro descenderit. Usque ad lac parvulis dan- 
dum. Aadi quia descendit : Factus sum parvulus, 
inquity in medio vestrum^ tanquam sinutrix foveat /i- 
lios stios (l Thess. ii,7). Videmus enim et nutrices et 
malrea desoendere ad parvolos : et si norunt latina 
verba dicere, decurtant illa, et qoassant quodammodo 
lingaam saam^ at possint de lingaa diserta fieri blao- 
dimanla pnerilia ; quia si sic dicanf , nonaudit infans, 
8cd nec proflcit infans. Et disertus aliquis pater, ai 
sit tantuB orator ul Ilngua illius fora concrepent, el 
tribunalia conculiantar ; si habeat parvulum filium, 
cam ad domuro redierit, seponit forensem eloquen- 
tiam qoo ascenderat, et lingua puerili descendit ad 
panrolnm. Aadi ono loco ipsam Apostoiam ascen- 
dentem et descendentem, in una sententia : « Sive 
enim, inquit^mente exceasimus, Deo : sive temperan- 

PATROt. XXXV. 



tes sumus, vobis » (II Cor. v, 13). Quid est, « mente 
excessimu8,Deo?*> Utillavideamus «qasBnonlicetho- 
mini loqui. » Quid est, « temperantee eumas, vobis ? 
Numquid judicavi me aiiquidscire inter vos, nisi Je- 
sum Ghristum, et nunc crucifixum » (I Cor. ii, 2)T 
Si ipse Dominus ascendit el descendit ; manifestnm 
est quia et prsdicatores ipsius asoendunt imiiatione» 
descendont praedicalionc. 

24. Et 8i aliquanto vos diutius tenuimus, consilii 
fuit ut importonae hora transirent : arbitramur jam 
ilios ^ peregisse vanitatem suam. Nos antem, fratree, 
quando pasti sumus epulis aalataribus, qaaB restant 
agamus, ut diem dominicumsolemniter impleamas in 
gaudiis spiritualibas, etcomparemusgaudia veritatis 
cum gaudiis vanitatis : et si horremus, doleamus; si 
dolemus, oremus ; ei oramus, exoudiamur; si exaudi- 
mur, et illos lucramur. 

TRAGTATUS VIII. 

Ab eo Evangelii loco, Et die tertia nuptifi fact» sunt 
in Gana Galilaeae; usque ad id^ Quid mihi et tibi est, 
mulier ? nondum venit hora mea. Cap. ii, f. 1-4. 
1'. Miraculom quidem Domini nostri Jesu Ghristi, 
quo de aqua vinum fecit, non est mirum eis qui no- 
verunt quiaDeus fecil. Ipseenim fecit vinum illo die 
in nuptiis in sex illis hydriis^quas impleri aqua praB- 
cepil {Joan. ii, 6-il), qui omni anno facit hoc in vi- 
tibus. Sicut enim quod miserunt roinistri in hydrias, 
in vinamconversum est opere Domini; sic et quod 
nubes fundunt, in vinum convertitur ejusdem opere 
Domini. Illudaulem non miramur, quia omni anno 
fit : a88iduitate amisit admirationem. Nam et conside- 
rationem majorem invenit, quam id quod factum est 
in hydriis aqu«. Qui eat enim qui considerat opera 
Dei, quibus regitur etadministraturtotus hio mnn- 
dus, et non obstupescit obruiturque miracali8?Si 
eonsideret vim unius grani, cujuslibet seminis, ma- 
gnaquffidam res est, horror est oonsideranti. Sed 
quia homines in aliud intenti perdiderunt oonsidera- 
lionem operum Dei, in qua darent laudem qnotidie 
Creatori ; tsnquam servavit sib iDeus inusitata quedam 
qus faceret, ut tanquam dormientes homines, ad se 
colendum mirabilius excitaret. Mortuus resurrexit, 
roirati sont homines : tot quotidie nascantur, et nemo 
miratur. Si consideremus prudentius, majoris mira- 
ouli esi esse qui non erat, quam reviviscere qui erat. 
Idero tamen Deus Pater Domini nostri Jeeu Ghristi 
per Verbum suum facit omnia hao, et regit qui orea- 
vit. Priora miracula*fecit per Verbum 8uum Deum 
apud 80 : posteriora miracula fecit per ipeum Verbam 
suum, incarnatam, et propter no8 hominem factum. 
Sicut miramur que facta sunt per hominem le- 
80 m, miramnr qu89 facta sont per Deum Jesum. Per 
Deum Jesum facta sunt cmlum et terra, mare, et 
omnis ornatus cosli, opulantia lerrse, fecunditas ma- 
ris ; omnia hac que oculis adyacent, per Jesum Deuro 
acta sunt. Et viderous hsc, et si eet in nobis Spiri- 

' < Msf . melioris note. illas : forte quod malierei potisti- 
mum spectaret ista ceiebritaB. Vide supra, nn. 2 et 6. 

{Quarante-six.) 



1451 



IN JOANNIS BVANQILIUM, S. AUaUSTINI 



145S 



tus ipsiuB, sio Hobis placonl ut artifex laudetur : iioa 
ut ad opera conversi ab arliGce avertamur, et faciem 
qoodammodo poneotes ad ea qus fecit, dorsom po- 
namuB ad eam qui feoit. 

2. Et hsBC quidem videmus, et adjacent oculis : 
quid illa qos non videmus, sicut sunt Angeli, Vir- 
totes, Potestatea, Dominationes, omnisque habitator 
fabric» hujus superccBlestis, non adJaceDS ooulis no« 
Btria 7 Quanquam ssepe et Angeli, quando oporluit, 
demonstraferunt se hominibus. Nonne Deus et per 
Verbum suum, id est, unicum Filium suum Domi* 
num nostrum Jesum Ghristum fecit hec omnia? Qoid 
ipaa anima humana, qufls non videlur, el per opera 
qu8B ezhibet in oarne, magnam prebet admiralionem 
bene considerantibus, a quo facta est, nisi aDeo ? et 
per quem facta esl, nisi per Filium Dei ? Nondum 
dico de anima hominis. Gujusvis peooris anima quo- 
modo regit molem suaml sensus omnesexserit, ocu- 
los ad videndum^ auresad audiendum, narcsad per- 
oipiendum odorem, oris judicium ad sapores dlscer- 
neodoB, membra denique ipsa ad peragenda officia 
Bua. Numquid hsc corpuB, el non anima, id est, ha- 
bilratix corporis agit ? Nec tamen videtur oculis, e- 
ex his qoffi agil, admirationem movet. Accedal Jam 
consideratio tua etiam ad animam humanam, cui tri- 
buit Deus inlellectum cognoscendi Creatorem suum, 
dignosoendi et distinguendi ioter bonum et malum, 
hoo est ioter justum ei injustum : quanta agit percor- 
posl Attendite universum orbem terrarum ordinatom 
in ipsa humana republioa : quibus admirationibus, 
qoibu8ordinibo8pot68tatom,conditionibuscivitatum, 
legibus, moribus, artibos ! Hoc totum per animam 
geritur, et haec vis animsB non videtur. Gum subtra- 
hilur corpori, oadaver Jacet : oum autem adest cor- 
pori, primo condit qoodammodo putores. Gorrupti- 
biils est enim omnis caro, in putredines defluit, nisi 
qoodam condimento animas teneatur. Sed hoc com- 
muneilliestcum pecoris animatilla magis miranda 
qofi dixi, qo» ad mentem el intelleclum pertineot ; 
ubi etiam ad imaginem Greatoris soi renovatur, ad 
gdJus imaginem factus est homo (Coloss. m, 10). 
Quid erit hasc vis anime, cum et corpus hoc indoerit 
iocorroptiooem, et morlale hocindueritimmortalita- 
tem (I Cor, xv, 53, 54)? Si tanta potost per carnem 
oorruptibilem, quid poterit per corpus spiriluale post 
ressurrectionem mortoorom ? Haec tamen anima, ut 
dixi, admirabilis natorfleatqoe Eubstantis, invisibilis 
res est et intelligibilis : ei h«c tamen per Jesum Deum 
faota est, quiaipse est VerbomDei. Omniaperipsum 
facta sunt, et sino ipso factum est nibil (Joan. i, 3). 

3. Gum ergo tanta videamus facta per Deum Je- 
8um, qoid miramur aquam in vinum conversam per 
hominem Jesum ? Neque enim sit factusest homo, ut 
perderet quod Deus erat : accessit illi homo, non 
amisBos est Deus. Ipse ergo fecit hoc, qui illa omnia. 
Non itaque miremor qoia Deos fecit ; sed amemns 
quia inter nos fecit, et propter noslram reparationem 
llacit. Aliquid enim et in ipsis factia inouit nobis. 
Puto quia noo sioe causa veoit ad ooptias. Excepto 
miraoulo, aliqnid in ipsofacto myBteriietsacramentl 



latet. PulsemuB ut aperiat, et de vlno inviBibili io- 
ebriet oos : quia et oos aqua eramus, et viuum nos 
fecit, sapientOB nott fecit; sapimus enim Odem ipsius, 
qoi prius insipienteseramus. Et forte ad ipsam sa- 
pientiam pertinet, cum honore Dei, et com laode 
majestatis ejus, et cum charitate potentissims mi- 
sericordiae ejus,intellig6re quidBitgestQm in hocmi- 
raculo. 

4. Dominus invitatusad nuptias venit.Quid mirum 
8i in illam domum ad nuptiaa venit, qui in hunc 
mundum ad nuptias venil? Si enim qoq venit adnu- 
ptias, non hic habet sponsam. Et quid est quod ait 
AposloloB, Apiavi vos uni vtro, virginem eastam exhi- 
here Chrisio ? Quid est qood timet ne virginitas BpooBse 
Christi per aslotiam diaboli corrompator ? Timeo, in- 
quit, ne sicut serpens Euam seduxit asiuiia ii«a, sic et 
veslras mentes corrumpaniur a simpliciiaie et casiitate 
quss est in Christo (II Cor. xi, 2, 3). Habet ergo hic 
sponsam quam redemit sanguine suo, et cui pignus 
dedit Spiritum eaoctum (Id. i, 22). Eruit eam de 
mancipatu diaboli : mortuus estpropter delicta ejus, 
resurrexil propter justiQcationem ejus (Rom, iv, 25). 
Quis oflferet tanta sponsae suffi ? Offerant homines 
quelibet ornamenta lerrrarum ; aurum, argentom, la- 
pides prctiosos, equos, mancipia, fondos, praedia : 
numquid aliquis offeret saoguinem suum ? Si eoim 
sanguinem suum sponsse dederit, non eritqui ducat 
uxorem. Dominusautem securus moriens, dedit san- 
guinem suum pro ea qoam resurgens haberet, quam 
sibi Jam conjunxerat in utero Virgiois. Verbum eoim 
spoosus, et spoQsa caro humaoa ; et utrumque unus 
Filius Dei, et idem fllius hominis : ubi factus est ca- 
put Ecclesifle, ille uterus virginis Maris thalamus 
ejus, inde processit lanquam sponsus de thalamo 
8U0, sicut Scriptura prndixil, Et ipse tanquam spon^ 
sus procedens de thalanw suOy exsultavit ut gigas ad 
currendam vtam{Psal. xvui, 6) ; dethalamo proces- 
sit velut spooBus, et invitatus venit ad nuptias. 

5. Gerti sacramenti gralia, videtur matrem de qua 
sponsus prooessit, non agnoscere, et dioere illi, Quid 
mihi ei iibiest^ mulier? nondum venii hora mea, Quid 
cst hoc ? ideone venit ad nuptias, ut doceret matres 
contemni.* Utique ad cujus nuptiasveoerat, ideo do- 
ccbat oxorem, ut niios proerearet ; et ab eis quos 
ut procrearot optabat, utique honorari cupiebat: ille 
ergo venerat ad nuptias, ut exhonoraret matrem, 
cum propter fllios habendos, quibus reddere honorem 
parentibus imperat Deus, ipss nuptisB celebrenlur, 
et ducantoruxores? Prooul dubio, fratres, latet ibi 
aliquid. Nam tanta rcs est, ut quidam, quos cavendos 
prssmonuil Apostoius, sicut supra commemoravimus, 
dicens, Timeo ne sicui serpens Evam seduxit astutia 
sua, sic et vesirae menies corrumpantur a simplicitate 
ei rastitate quge es in Christo, derogantes Evangelio, 
et dicentesquod Jesus non sit natus de Maria Virgine, 
binc argumenlum sumere conarentur erroris soi, ot 
dioerent, Quomodo erat mater ejos, ooi dixit, Quid 
mihi et tibi est, mulier f Respondendum ergo est eia, 
et diBsereQdum qoare hoo dlxerit DomiouB ; oe sibi 



14^3 



TRACTATDS VIII. CAPUT II. 



1454 



aliquid adversus saQam fidem insanientes invenisse 
▼ideaDtar, unde sponsffi virginis caslitas corrumpa- 
tur, id est, unde fldes Ecelesis violetar. Revera enim, 
fratros, corrumpitar Gdeeeorum qui prsponont men- 
dacium veritati. Nam isli qui videntur aic bonorare 
Christum, ut negent eum carnem habuisse, nihil 
aliud eum quam mendacem praBdicant. Qui ergo 
mendacium asdificant in hominibus, quid ab eia ex- 
pellunt, nisi veritatem?ImmittuDt diabolum, excln- 
doDt Cbristura ; immittuntadolterum^excludunt spon- 
8um : parAnymphi sciiicei» vel potius lenones ser- 
pentia. Ad hoc enim loquuntur ut serpens possideat, 
Christus exdudatur. Quomodo possidet serpens? 
Quaodo possidet meudacium. Quando possidet fal- 
sitae, serpens possidet : quando possidet veritae, 
Chrislus possidet. Ipse enim dinii, Ego sum veritas 
[Joan. xvfy 6) : de illo aulem dizit, Et in verilnie non 
stetiiy quia veritoi non est in eo (Id. viii, 44). Sic eat 
autem veritas Cbriftus, ut totum verum accipiae in 
Christo. Verum Verbum, Deus flsqualis Patri, vera 
anima, vera caro, verus bomo, verus Deu8,vera ua- 
tivitas, vera pasaio, vera mors, vera resurrectio. 
Si aliquid horum dizeris falsum, intrat putredo, de 
veoeno serpentis nascunlur vermes mendaciorum, et 
nihil integrum remanebit. 

6. Quid est ergo, inquit, quod ait Dominus, Quid 
mihi et tibi est, mulier ? Forte in eo quod sequilur 
osteudit nobis Dominus quare hoc dixerit : Nondum, 
inqoit, venit hora mea, Sic enim ait, Quid mihi gt libi 
est, mulier ? nondum venit hora mea, Et hoc our di- 
ctom sit, requirendum est.Priusergohinc resistamua 
baereticis. Quid dicit serpens veternosus, venenorum 
insibilator et inspiralor antiquus ? quid dicit ? Non 
habuit matrem feminam Jesus. Unde probas ? Quia 
dixit, inquit, Quid mihi et tibi est, mulier ? Quis hoo 
narravit, ut credamus quia boo dixit? quis hoc narra- 
vit ? Nempe Joannes evangelista. At ipse Joannes 
evangelista dixit, Et erat ibi mater Jesu, Nam ita nar- 
ravit : Altera die nuptise factae sunt in Cana Gatilasx, 
et erat ibi matcr Jesu, Venerat autem illuc invitatus ad 
nuptiascum discipulis suis. Tenemus duas sententias 
ab Evangelista prolalas. Erat ibi mater Jesu, E?an- 
geltsta dixit: quid dixeril malri suae Jesus, ipse Evan- 
gclista dixit. El quomodo dixit respondisae matri 
8oas Jeeum, ut primo diceret, Ait illi mater ejus, vi- 
dete, fratres, ot adversus linguam serpentis muni- 
tam virginitatem cordis habealis. Illic in ipso Evan- 
gelio eo ipso evangelista narrante dicitur, Erat ibi 
maier Jesu;2i, Dixit illimater ejus, Quis hoc narra- 
vit ? Joannes ev angelista. Et quid respondit matri 
Jesns ? Quid mihi et tibi est, mulier? Quis hoc narrat ? 
Idem ipse Joannes evangellsta. Evangelista fidelis- 
sime et veracissime, tu mihi narras dixisse Jesum, 
Quid mihi et iibi est, mulier ? cur ei apposuisti matrem 
quam non agnoscit ? Nam tu dixisti quia ibi erat tna- 
ter JesUf et quia dixit ei mater efus : car non potius 
dixisti, Erat ibi Maria ; et, Dixit ei Maria ? Utrumque 
to narras, et, Dixit, ei mctter ejus ; et, Responditei Je- 
sus, Quid mihi et tibi ett, mulier? Qaare boc, nisi qnia 



utrumqueverum est? Illi autem in eo volunt credere 
Evangelistffi, quod narral Jesum dixisse matri, Quid 
mihiet (ibi est, mulier ? et in eo nolunt credere Bvan- 
gelislffiquodait, Eratibi materJesu; et, Dixit ei mater 
ejus, Quis est autem qui resistit serpenti et tenet ve- 
ritatem, cujus virginitas cordis non corrumpilar 
astutia diaboli? Qui utrumqueverum credit; etquia 
erat ibi mater Jesu, et quia illud respondit matri 
Jesus. Sed sinondum intelligitquemadmodumdixe- 
rit Jesus, Quid mihi et tibi est, mutier? interim ere« 
dat quod dixerit, et quod matri dixerit. 8it primQ 
pietas in credente, et erit fructus in intelligente. 

7. Interrogo vos, o fideles Christiani, Erat ibi ma- 
ter Jesu ? respondete, Erat. Undescitis? respondete, 
Hoc loquitur Evangelium. Quid respondit matri Je- 
su8 ? respondete, Quid mihi et tibi est, mulier T nafi- 
dum venit hora mea. Et hoc unde scitis ? respondete 
Hoc loquitur Evangelium. Nullus vobis corrampat 
hanc fidem, si vultis sponse tervare castam virgini- 
tatem. Si autem quttritur a vobis, cur hoc matri re« 
sponderit ; dicat qui intelligit : qui aotem nondam 
intelligit, firmissime tamen credat, boc respondissa, 
et tamen matrirespondisseJesam. Haopietate mere- 
bitur etiam intelligere cur ita responderit, si orando 
pulset, et non rixando accedat ad ostium veritatis. 
Tantum caveat, ne dum se putat sciTe^ aut erubaacit 
neecire cur ita responderit, cogatur credere aat 
Evangelistam fuisse mentitum qui ait, Erat ibi mater 
Jesu : aut ipsum Cbristam falsa morte passum pro- 
pter delicta nostra, et falsas cicatricee ostendisse pro- 
pter justiOcationem nostram ; falsumque dixisse, Si 
manseritis in verbo meo, vere disciputi mei estis ; et 
cognoscetis veritatem, et veritas tiberabit vos (Joan. viiii 
31, 32). Si enim falsa mater, falsa caro, faisa mors, 
falsa vulnera paasionis, false cicatrices resurrectionia; 
nonveritascredentes in eumysedpotiusfalsitas libera- 
bit. Imo vero falsitas cedat veritati, et confundanlur 
omnes qui propterea se volunt videri veraces, quia 
Christum conantur demonstrare fallacem ; et nolunt 
sibi dici, Non vobis credimus quia mentimini; cum 
ipsam veritalem dicanl esse mentitam. Quibus tamen 
si dicamus, Unde nostis dixisse Cbristum, Quid mihi 
et tihi est, mulier ? Evangelio se oredidisse respondent. 
Cur non credunl Evangelio diccnti, Erat ibi mater 
Jisu ; et, Dixit ei mater ejus ? Aut si hoc mentitur 
Evangelium, quomodo ei crediturquoddixeritJeaaa, 
Quid mihi it tibi est, mutier? Cur non potius miaeri, 
et qood ita non extranes, sed matri Dominusrespon- 
derit, fideliter credunt ; et cur ita responderil, pie 
quflBrunt? Multum enim interett inter eum qui dicit, 
Volo scire quare Cbristus hoo matri responderit; et 
eum qui dicit, Scio quod hoc Christus non matri 
responderit. Aliud est intelligere velle quod claosam 
est, aliud noUe credere quod apertum est. Qui dicit, 
Scire volo cur ita Christus roatri responderit, aperiri 
Bibi vult Evangelium cui credit : qui autem dicit, Scio 
qaod hoo Christus non matri responderit, iptnm 
Evaogelium arguit de mendacio, ubi credidit quod 
Cbristus ita responderit. 



1455 



IN JOANNIS EVANOELIUM, S. AUGUSTINI 



1456 



8. Jam ergo si placet, fralres, illis repuUis, et in 
sua c«titate errantibus semper, nisi humiliter sanen- 
tur, nos quaeramus, quare Dominus noster sic matri 
responderit. Ille singulariter natus de Patre sine roa. 
tre, de matre sine palre ; sine matre Deus, sine patre 
homo ; sine matre ante tempora, sine patre in (ine 
temporum. Quod respondit, matri respondil : quia. 
Erat ibi maler Jesu ; et, Diint ei mater ejus, Hoc totum 
Evangelium loquilur. Illic novimus quia eraf ibi ma" 
ter Jesu, ubi novimus quod dixerit ei, Quid mihi ei 
tibi estf mulier ? nondum venit hora tnea. Totum cre- 
damus, et quod nondum intelligimus requiramus. 
Et primum hoc videte, ne forte quomodo invene- 
runt Manichffli occasionem perfidiae sus, quia dixit 
Dominus, Quid mihi et tihi est, mulier ? sic invoniant 
mathematici occasionem fallaciaB suae, quia dixit, 
Nondum venit hora mea. Et si hoc secundum mathe- 
maticos dixit, sacrilegium fecimus incendendo codi- 
ces eorum. Si autem recte fecimus,sicut Apostolorum 
temporibus factum est {Act, xix, 19) ; non secundum 
eos dixit Dominus, Nondum venit hora mea, Dicuut 
enim vaniioqui et seducti seductores, Vides quia sub 
fato erat Ghristus, qui dicil, Nondum venit hora mea. 
Qoibus ergo prius respondendum est ; hfircticis, an 
mathematicis ? Utriqueenim aserpcnte illo veniunt, 
volentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesis, 
quam habet in integra fide. Primo si placet,eis quos 
proposueramus, quibus quidem jam ex magna parte 
respondimus. Sed ne arbilrentur nos non habere 
quid dicamus de his verbis qus Dominus matri re- 
spondit, vos magis adversus illos instruimus : nam 
illis refellendis, puto quod sufflciant quas jam diota 

SUQt. 

9. Gur ergo ait matri fiiius, Quid mihi et tihi est, 
mulier ? nondum venit hora mea, Dominusnosler Jesus 
Ghristus, et Deus erat et homo : secandum quod Deus 
erat,matremnonhabebat; secundum quod homoerat, 
haberat. Mater ergo erat carnis, mater huroanitatis, 
mater in6rmitati8 quam suscepit propter nos. Miracu- 
lam autem quod facturus erat, secundum divinitatem 
facturus erat,non seoundum inCrmitatem ; secundum 
qaod Deus erat, non secundum quod infirmus natus 
erat. Sed inflrmum Dei fortins est hominibus (I Cor. 
I, 25). Miraculum ergo exigebat mater : at ille lan- 
quam non agnoscit viscera humana, operaturas facta 
divina;tanquam dicens, Quod de me facit miraculam, 
noD ta genuisti, divinitatem meam non tu genuisti : 
•ed quia genuisti infirmitalem meam, tunc tecogno« 
soam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce : hocest 
enim, Nondum venit hora mea, Tunc enim cognovit, 
qui utique semper noverat. Et antequam de illa oatus 
essel, in prndestinatione noverat matrem ; et ante* 
qnam ipse Deus crearet, de qua ipse homo crearetur, 
noverat matrem : sed ad quamdam horam in mysterio 
non agnoscit ; etadquamdamhoram quae nondumve- 
nerat, in roysterio rursus agnoscit. Tuno enim agno- 
▼it, quando illud quod peperit moriebatur. Non enim 
moriebatur per quod facta eral Maria, sed moriebatur 
quod factum erat ex Maria : non moriebatur letemitas 



divinilatie, sed moriebatur inGrmitas carnis. lllud ergo 
respondit, disceroens in fide credenlium, quis, qua 
venerit. Venit enim per matrem feminam, Deus et 
Dominus coeli et terre. Secundum quod Dominus 
oaundi, quod Dominus coeli et terrae, Dominus utique 
et MariaB ; secundum quod creator cceli et terrae, crea- 
tor et Mariae : secundum autem quod dictum est, Fa- 
ctum ex muliere, factum sub Lege {Galat. iv, 4), Qlius 
Maris. Ipse Dominus Mariae, ipse fllius Marias : ipse 
creator Mari», ipse oreatus exMaria. Noli mirari quia 
etfllius et Dominus : sicut enim Mari», ita et David 
dictus est filias ; et ideo David filius, quia Mariae filius. 
Audi Apostolum aperte dicentem, Qui factus est ei ex 
semine David secundum carnem {Rom, i, 3). Audi eum 
et Dominum David ; dicat hocipse David : DixitDomi- 
nusDominomeo, Sedeaddexteram meam (PsaL cix, 1). 
Et ipse Jesus boc proposuit Judsis, et eos inde convi- 
cit {Matth, XXII, 45). Quomodo ergo David et tllius 
et dominus; filius Davidsecundam carnem,dominus 
David secundum divinitatem : sicMariasflliussecun- 
dum carnem,et Marias dominus secundum majestatem. 
Quia ergo non erat illa mater divinitatis, et per divi- 
nitatem futurum erat miraculum quod petebat; re- 
spondit ei, Quid mihiel tibiest, mulier ? awi neputes 
quod te negem malrem, Nondum venit hora mea : ibi 
enim te agnoscam,cum pendere in cruce coeperitin- 
flrmitas cuj us mater es. Probemus ai verum est.Quando 
passusest Dominus, sicutidem evangelista dicit, qui 
noverat malrem Domini, et qui nobis insinuavit etiam 
in his nuptiis roatrem Domini, ipse narrat : Era/, in« 
quit, iltic circa crucem mater Jesu^ et ait Jesus matri 
sum, Mutier, ecce filiius tuus : et ad discipulum, Ecce 
maier tua (Joan, xix, 25-27). Gommendat matrem di- 
scipulo: commendatmatrempriormatremoriturus,et 
antematris mortem resurrecturus ; commendat homo 
homini hominem. Hoc pepererat Maria. Illahorajam 
venerat, de qua tuno dixerat, Nondum venit hora mea, 
10. Quantum arbitror, fratres, respoosuro est hae- 
reticis : mathematicis respondeamus. Et ipsi unde co- 
nantur convincere quia sub fato erat Jesus ? Quia ipse 
ait, inquiunt, Nondum venit hora mea, Ergo illi cre- 
dinius; et sidixisset, Horam non habeo, exelusisset 
mathematicos : sed ecce, inquiunt, ipse dixil, Non- 
dum venit hora mea, Si ergo dixisset, Uoram non ha- 
beo, exclusisset malhematicos, non esset unde ca- 
lumniarentur : nunc vero quia dixit, Nondum venit 
hora mea, contra ipsius verba quid possumus dicere ? 
Mirum est quod mathematici credendo verbis Ghri« 
eti, conantur conviucere Ghristianos quod sub bora 
fatali viierit Ghrislus. Credant ergo Ghristo dicenti, 
Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum su- 
mendi eam : nemo tollit eam ame,sed ego pono eam a 
meipso, et iterum sumo eam {Id. x, 18). Ergone ista 
poteetas sub fato est? Osteodanl homioemqui potesta- 
tem hal>eat quando moriatur, quamdia vivat : omnino 
non ostendent. Credant ergo Deo dioenti, Poteslatem 
habeo ponendi ayiimam meam, et iterum sumendi eam : 
et quaerantquare sit dictum, Nondumvenit hora mea; 
nec ideo jam sub fato ponant cooditorem ccsli orea- 



1457 



TRACTATUS IX. CAPUT 11. 



1458 



torem atqueordinatorem siderum. Quis si esset fatum 
de Bideribus, oon poterat esse sub necessitate siderum, 
conditor siderum. Adde quia non solum Christus non 
habuit quod appeilas fatum; sed nec tu, aut ego, aut 
ille« aut qnisqiiam hominum. 

11. Verumtamen seducti seducunt, et proponunt 
faliacias hominibus : tendunt ad capiendos homines, 
et hoo in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas fe- 
raSy vel in silvis atque in solitudine id agunt : quam 
infeliciter vani sunt homines, quibus capiendis in foro 
tenditur 1 Nummosaccipiunt, cum sehomines homini- 
buavendunt ;danti8ti num mos, ut se vanilatibus ven- 
dact. Intrant enim ad mathematicum, ut emant sibi 
dominos, quales mathematico dare placuerit ; vel Sa- 
turnum, vel Jovero, vel Mercurium, vel si quid aliud 
sacrilegi nominis* Intravit iiber, ut nummisdatis ser- 
vuB exiret. Imo vero non intraret^ si liber esset : sed 
intravit quo eum dominus error, et domina cupiditas 
traxit. Unde et YeritaB dicit : Omnisqui facit peccaiuntf 
servus est peeeati (Joan. viii, 34). 

12. Quare ergo dixit, Nondum venithoramea ? Ma- 
giB quia in potestate habebat qaando moreretur, non. 
dum videbat esseopportunnm ut illa potestate utere- 
tur. Quomodonos, TratreB, verbi gratia^ sic loquimur, 
Jam certa hora est, qua exeamus ut celebremus sa- 
cramenta ? 8i ante exeamus quam opus est, nonne 
perversi et prsposteri sumus ? Quiaergo non facimus, 
nisi quando opportunum est ; propterea in his agen- 
diSyCnroita loquimur, fatum consideramus ? Quid est 
ergo, Plondumvenithora mea ?Quando ego scio oppor- 
tunum me pati,quando passio mea utiiis erit,nondum 
venit ipsa hora ; tunc voluntaie patiar : ut utrumque 
serves S ^t, Nondum venit hora mea ; et Polestatem 
habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam. 
Venerat ergo habens in potestate quando morcretur. 
At si ante moreretur quam discipulos elegisset, certe 
prspoBteram esset : si esset homo qai non haberet in 
potestate horam auam, posset ante mori quam disci- 
polos etegisset ; etsi forte moreretur jam electis cru- 
diliaque discipulis, prestaretur ei, non ipse hoc face- 
ret. At vero qui venerat in manu habens quando iret, 
quando rediret, quo usque excurreret, cui paterent in- 
feri, Don tantum morienti, sed et resurgenti, utnobis 
ostenderet spem immortalitatis Ecclesic suas, in ca- 
pite ostendit quod membra exspectare deberent. Re- 
sorget etiam in csteris membris, qui resurrexit in 
capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas non- 
damerat. Vocandi erant discipuli,annuntiandnmerat 
regnam coBlorum, faciend» erant virtutes, commen- 
daoda erat divinitas Domini in miraculis, commen- 
daoda erat humanitas Domini in ipsa compassione 
mortalitatis. lile enim qui esuriebat^ quia homo erat> 
pavit quinque panibus tot millia,^qaia Deus erat : qul 
dormiebat, qaia homo erat, ventis et fluctibus impe- 
rabaty qoia Deus erat. Hasc omnia commendanda 
erant prius, ut esset quod scriberent Evangelistae, 
qaod pr» dioaretur Bcclesin. At ub! tantum fecit, 
quantam sufflcere Judicavit ; venit hora oon neces- 

t Id aiiquot Mtt., et uirumque verum e$t. 



eilatis, sed voluntatis, non conditionis, sed potestatis. 
13. Quid ergo, fratres, quia illis et illis respondi- 
mus, nihil dicemus quid sibi velint hydrisB, quid aqaa 
in vinum conversa, quid architriclinus, quid sponsus, 
quid mater Jesu in mysterio, quid ipssnupti»? Di- 
cenda sunt omnia, sed onerandi non estis. Volui qui- 
dem in nomine Christi et hesterno die, quo solet 
sermo deberi Gharitati vestr», id agere vobiscum, sed 
non sum permiHSUs necessitatibus quibusdam impe- 
dientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod 
ad mysterium pertinet hujus facti, in crastinum diCfe- 
ramus, et non oneremus et vestram et noslram infir- 
mitatera. Sunt forte hodie multi qui propter solemnt- 
talem diei, nonpropteraudiendum sermonem conve- 
nerunt. Grastino qui venient,veniantaudituri; ulnec 
fraudemus studiosos, nec gravemus fastidiosoB* 

TIUCTATUS IX. 

In eamdem Evangelii lectionem, Quid mysterii sU in 
miraculo faao in nuptiis apud Cana Galilasx, Cap, ii, 
t. Ml. 

4. Adsit Dominus Deus noster, ut donet nobis red- 
dere quod promisimus. Hesternoenim die, si memi- 
nit Sanctltas vestra, cum temporis excluderemuran- 
gustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in ho- 
diernum distulimus, ut ea quas in hoc facto evangelice 
lectionis mystice in sacramentis posita essenty ipso 
adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam im- 
morari diutius !n commendando Dei miraculo. Ipse 
est enimDeus quiper universam creaturamquotidiam 
miracula facit, quas hominibusnon facilitate, sed as- 
siduitate viluerunt : rara autem quoe facta sunt ab eo- 
dem Domioo, id est a Verbo propter nos incarnato, 
majorem stuporem hominibus altulerunt : non quia 
majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura 
facit, sed quia istu quae quotidie fiunt, tanquam na- 
turali cursu peraguntur ; illa vero efficacia potentise 
tanquam prffisentis exhibita videnturoculishominum. 
Diximu9, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, 
obstupuerunt bomines ; cum quotidie nasci qui non 
erant, nemo mirelur. Sic aquam in vinum conversam 
quis non miretur, cum boc annis omnibus Deus in 
vitibus faciat? Sed quiaomnia quffifecitDominusJe- 
8U8, nonsolum valent ad excitanda corda nostra mi. 
raculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei ; 
scrutari nos oportct quid sibi velint illa omnia, id est, 
quidsignificeat.Horum enim omnium significationes, 
sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 

2. Quod Dominns invitcitus venit ad nuptias, etiam 
excepta mystica significatione, conflrmare voluitquod 
ipse fecit nuptias '. Futuri enim erant, de quibusdixit 
Apostolus, prohibentes nubere (I ftm. iv, 3), et di- 
centes quod malum essent nuptia?, et quod diabolus 
eas fecissel: cum idem Dominus dicatin Evangelio, in- 
terrogatusutrum liceatbominidimittere uxorem suam 
ex qualibet causa,non licere excepta causa fornicatio- 
nis. In qua responsione, si rneministis, hocait : Quod 
Deus conjunxit^ homo non separet {Matth. xa, 3-6). 

i Mss. non addunt hic, nuptias. 



1459 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



1460 



Bl qui bene eruditi sant in fide catholica, no? erunt 
quod DeuB fecerit nupiias, etsicut conjunctio aDeo, 
ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa 
fornlcationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse 
oxor prior noluit, qus fidem eonjngalem marilo non 
■ervavit«Nec illac quas virginitatem Deo vovent, quan- 
qoam ampliorem gradum honoriset sanctitatis in Ec- 
olesia lenant, sine nuptiis sunt : nam et ipsn pertinent 
ad nuptias cum tota Ecclesia, in qaibus nuptiis spon- 
sas est Cbrislus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus 
veniiad nupiias, utconjugaliscastitas firmaretur, et 
osienderetur sacramentum nupiiarum : quia ei illa- 
rum nupiiarum sponsus personam Domini figurabat, 
cui dictum esi, Servastivinumbonum tuque a(Uiuc. Bo- 
num enim vinum Ghristus servavii usque adhuc, id 
est, Evangelium suum. 

3. Jam enim incipiamus ipsa sacrameniorum operla 
detegere, quantum ille donat in cojus nomine vobig 
promisimus. Erat prophetiaantiquislemporibus, eia 
prophetiffi dispensatione nulla tempora cessaverunt : 
sed illapropheiia, quando in illaChrislus non intelii- 
gebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammo. 
do latet. Dicit Apostolus quid inielligamus in ista 
aqoa : <. Usque ad hodiernum,inquit, diem, quamdiu 
legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum 
posiium est ; quod non revelatur S quia in Chrislo 
evacuatur. El cum transieris ', inquii, iid Dominum, 
aoferetor velamen » (UCor. iii, 14-i6).Velamendicit 
adopertionem propheti», ut non intelligeretar. Tolli- 
tur velamen, cum iransieris ad Dominom : sic toiii- 
tor insipientia, cum iransieris ad Dominum, ei quod 
aqoa erai, vinum tibi fit. Lcge libros omnes prophe- 
ticos, non inteliecto Gbristo, quid tam insipidum et 
fatuum invenies? Iniellige ibi Gbristum, non solum 
sapit quod legis, sed etiam inebriat ; muians meniem 
a corpore, ut prcteritaobliviscens,in ea qoaanieaant 
extendaris (Philipp. iii, 13). 

4. Ergo prophetia ab anii<|uis iemporibus, ex quo 
prorsus currit ordo nasceniiom in genere humano,d^ 
Ghristonon tacuit : sed occultum ibi erai ; adhuc enim 
erat aqua. Unde probamus quod omDibos iemporibus 
soperioribos usque ad «tatem qua Dominus venit, 
propbeiia de illonondefaii? IpsoDominodicente. Cum 
enim resurrexissei a mortuis, invenit disoipulos dubi- 
tantes de ipso qoem secuii erant. Videruntenim eum 
mortuum, et non speraveruntresurrecturum, ettola 
spes eorum ooncidii. Unde ille lairo laudaius, ipso 
die meruii esse in paradiso ? Qoia in cruce fixus iunc 
confessus est Gbristum (Lttc.xxiii, 40-43), quando de 
illo disoipuli dubitaverunt.Ergo inveniteosnutantes, et 
quodam modo arguenies seipsos q uod in illo redemptio- 
nem speraverant. Dolebant tamen eom sine colpa oc- 
cisum, quia noverant innocentem. Et bocipsipost re- 

> Lov., nunc revelatur. Ai ediU alli st Mm. habenl, non 
revelatur; pro qao apad Apoitolam legitur in Voltt.. mo' 
net non revelatum. * 

. J Vulgata.conwr«« /iieriY. Ai AagusUnusnonhicsolum. 
•ed eUam libro 12 contra Paastiim, eap. 4, et alibi scribit, 

21.k!!TV ^^^^* 8f«cam epistrept^ sumpsit iuierprec a 
verbo medio, secunda pertona. 



sorrectionem dixeront, cum quosdam eorom tristes 
invenisset in via : « To solos peregrinaris in Jerusa* 
lem, et non cognovisii qua factasunt in illa isiis die- 
bus? Ilieautem dixiieis : Qunf Illi autem dixerunt : 
De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in fa- 
otis et dictisinconspectu Dei et universi populi,quo- 
modo hunc tradiderunt sacordotesetprincipes noslri 
in damnationem moriis, et cruci eum fixerunt. Nos 
aotem sperabamus, quia ipse erat qui redempttirus 
•sset Israel; ot nunc tertius dies agitur hodie S ex 
quobacfactasunt.nHfficatquealiacumdixisset unus 
exduobus quos invenitin viaeunteB ad propinquum 
castellum ; respondit ipse et ait : « insensati et tar- 
di corde ad credendum super omnia qusB locuti sont 
PropheisB 1 nonne hncomnia oportebat pati Ghristum, 
•l introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a 
Moyse ei omnibus Propheiis, interpretans illis in om- 
nibus Scripturis, quasde ipsoerant. • Item alio loco, 
cum etiam palparise manibusdiscipulorom voluif, nt 
erederenl quia in oorpore resurrexerat : « Hic sunt, 
inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc 
essem vobiscum, quia oporierel impleri omnia quae 
scripia suni in Lege Mojsi, et Propbeiis, et Psalmis 
de me. Tunc adaperuit illis sensum, ut intelligereDl 
Scripiuras, et dixii illis : Quia sic scriptum est, pali 
Ghristum *, ei resurgere a mortuis tertia die,et praedi- 
cari in nomine ejus pcsnitentiam et remissionem pec- 
catorum in omnes gentes, incipiens ab Jerusalem. » 
S.His ex Evangelio, qu» certe manifesta sunt, intel- 
leotis, patebunl illa omnia mysleria quas in isto miracu- 
loDominilatent.Videtequid8il,quiaoportebatimpIe- 
riin Ghristo qus deillo scripta sunt. Ubi scripta sunt ? 
In Lege, inqu% et ProphetiSf et Psalmis. NihilScriptu- 
rarumveterumprsiermisit. Illaerat aqua ; etideodi- 
cii suntilli a Domino insensati, quia eis adhuc aqua 
sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit deaqua 
vinum ? Gum apeniit eis sensum, et exposuiieis Scri- 
pluras, incipiens a Moyse per omnes Propbetas. Unde 
jam inebriaii dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens 
invia, cum aperiret nohis Scripturas {Luc. xxiv, 13-47)? 
IntellexerunienimGbristum in bis Libris in quibuseum 
non noverant. Mutavit ergo aquam in vinum Dominus 
nosier Jesus Ghrisius, et sapit quod noo sapiebat, in- 
ebriatquoiinoninebriabat.Sienimjussissetindeaquam 
efiundi, etsic ipse miiteret vinum ex occultis creaturaB 
sinibus^undefeeitetpanemquandosaturavittotmillia: 
non enim quinque panes babebant quinque millium 
hominum saturitatem, aut saliem duodecimcophinos 
plenos (Matth. xiv, 17-21), sed omnipotentia Domini 
quasi fons panis erat; sicposseiet effusaaquafinum 
infundere : quod si fecisset, videretur Scriptu* 
rasveteres improbssse. Gum autem ipsam aquam 
convertii in vinum, ostendit nobis quod et Scrip- 
iora vetus ab ipso est : nam Jussu ipsius implets 
sunt bydriae. A Domino quidem ei illa Scriptura; 

> Mm. plnres, tertium diem agil hodie ; juxta gr«c, tri" 
iin tautm ^meran agei s^mercn, 

^ Er. Lagd. Ven. Lot. : Quia sic scriptum est, et sic 
9portebat pati Chrittum. Abest a Mss., •( sie oportebat, ui 
LoT. animadveriuDt. M. 



Uti 



TRACTATUS IX. CAP. n. 



1402 



•ed nibil sapit, sinon ibi Ghristus intelligatar. 

6. Intendile aulem quod ipse ait, Qme scripta $unt 
in Leg$, et Prophetis, et Psalmis de me. Novimus 
aatem Legem ex quibos temporibus narrct, id est, ab 
ezordio mundi :iii principio fecit Deus calum et terram 
{Cen. ly i). Inde usque ad hoc tempus quod nunc sgi- 
mD8, sexta ntas est, ut svpe audistis et nostis. Nam 
prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe : se- 
eanda a Noe usque ad Abraham : et sicut Mattbaeus 
Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, tertia 
ab Abraham usque ad David ; quarta a David usque 
ad transmigrationem in Babjloniam : quinla a trans- 
migratione in Babyloniam usque ad Joannem Bapli- 
atam (Matih, i, 17) : sexta inde usque ad finem sse- 
culi. Propterea et sexta die fecit Deus hominem ad 
imaginem suam (fien. i» 27) : quia sexta ista aQtate 
manifestatar per Evangelium reformatio mentisno- 
strSy secunduro imaginemejus qui creavil nos (Co/o;.*^. 
111,10) ; et convertitur aqua in vinum, ut jam mani- 
feslalom Cbristum in Lege et Prophetis sapiamus. 
Ideo erant ibi sex hydrigBy quas jussit impleri aqua. 
8ex ergo illae bydris, sex states significant, quibus 
non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi ar- 
ticulis distributaatquedistincta, quasivasaessent ina- 
nia, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora 
qa« inaniter currerenl,nisiin eis Dominus Jesus pr»- 
diearetar? Implets sunt prophetis, plene sunt hy- 
driae : sed ut aqua in vinum convertatur, in illa tota 
prophetia Ghristus intelligatur. 

7. Quid est ergOy Capiebant metretas binas vel ter^ 
na^.^Mjsteriumnobismaximeistalocutiocommendat. 
Metretas enim dicii mensuras quasdam, tanquam si 
diceret urnas, amphoras» vel si quid bujusmodi. No- 
men mensursest metreta,et amensura accepit nomen 
ieta mensura, Mixpov enim mensuram dicunt Grsci : 
inde appellatae metret»^ Capiebant ergo metretas binas 
vel temas, Quid dicimus, fratres ? Si ternas tanlum di« 
ceret, non curreret animus noster nisi ad myslerium 
Trinitatis. Sed forte neo sic debemus inde cito jam 
aensam avertere, quia dixit binas vel ternas : quia no- 
minato Patre et Filio, consequenter et Spiritus san- 
ctus intelligendus est. Spiritus enim sanclus non est 
Patris tantummodo, aut Filii tantummodo Spiritus ; 
eed Patris et Filii Spiritus. Scriptum est enim, Si quis 
dHexerit mundum,non estSpiritus^ Patrisin illo (I Joan. 
iiy 13) : item scriptum est, Quisguis autem Spiritum 
Christi nan habet, hic non est ejus {Rom. viii, 9). Idem 
autem Spiritas Patris et Filii. Nominato itaque Patre 
ei Filio, intelligitnr et Spiritus sanctus ; quia Spirilus 
eet Patris et Filii. Cum autem nominatur Pater et Fi- 
Iio8, tanquam dus metrets nominantur, cum autem 
ibi intelligitur Spiritus sanctus, tres metrets. Ideo non 
dictam esljCapientes metretasaliffi binas,aliae ternas: 
ged iptas sex hydri» capiebantmetrelas binas vel temas, 
Taoquam diceret, El quando dico binas, etiam Spiri- 
lam Patrifl et Filii oom his intelligi volo : et quando 
dico temas» ipsam Trinitatem manifeslius enuntio. 

1 8ic omnei codicei. At Volgata, charitas : consentiente 
gr»co. 



8. Quisquis itaque nominat Patrem et Filium,opor- 
tet ibi intelligat tanquara charitatem invicem Palris 
et Filii,quod est Spiritus sanctus. Fortassis enimdis- 
cussae Scripturs : quod non sic dico, ut hodie doccre 
possim, aut quasi alliud inveniri non possit : sed ta- 
men fortasse scrutals ScriptorsB indicant quod Spiri* 
tus sanctus charitas est. Et ne putetis vilem esse 
charitatem. Quomodo autem vilis est, quando omnia 
qu© dicuntur non vilia, chara dicuntur ? Si ergo qu» 
non sunt vilia, chara sunt ; quid est charius ipsa oha- 
ritate? Sic autem commendafur cbarilas ab Apostolo. 
ut dicat : « Supereminentiorem viam vobis demon- 
stro. Si linguis hominuro loquarel Angelorum, cha- 
ritatem autem non habeam, factus sum sramentum 
sonans, aut cjmbalum linniens : et si sciero omnia 
sacramenta ctomnem 8cientiam,et habuero prophe- 
tiam et omnem fidem, ita ut montes transferam, cha- 
ritatem autem non habeam, nihil sum : et si distri- 
buero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus 
meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, ni* 
hil mihi prodest » (I Cor. xii, 31, xiii, i-3). Quanla 
est ergo cbaritas, qus si desit, frustra habenturc-e- 
tera ; si adsit, recle *■ habentur omnia? Tamen charita- 
tem laudansapostolusPauluscopiosissimeatqueuber- 
rime,minus de illa dixit quam quod ait breviter apo- 
stolus Joannes, cujus eslhoc Evangelium.Neque enim 
dubitavil dicere, Deus charitas est (I Joan. iv, 16). 
Scriptum est etiam, Quia charitas Dei diffusa est in cor^ 
dibus nostris per Spirilum sanctum qui daius est nobis 
{Rom, V, 5). Quis ergo nominet Patrem et Filium, et 
non ibi intelligat charitatem Patris etFilii? Quam cum 
habere coeperit, Spiritum sanctum habebit : quam si 
non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo 
corpus tuumsine spiritu, quod estanima tua,sifuerit, 
mortuum est ; si anima tua sine Spiritu sancto, id est, 
sine charitate si fuerit, mortua deputabilur. Ergo me- 
tretas binas capiebant hydrix, quia in omnium tempo- 
rum prophetia Pater et Filius prsdicatur : led ibiest 
etSpiritus sanctus ; ideoque adjunctum est, veitemas. 
Ego et Pater, inquit, unum sumus (Joan. x, 30) : sed 
absil ut desit Spiritus sanotus, ubi audimus, Ego et 
Pater unum sumus. Tamen quia Patrem el Filium 
nominavit, capiant hydri3S binas metretas; sed audi, 
vel temas : Ite, baptizate gentes in nomine Patris et 
Filii et Spiritus sancli (Matth. xxviii, 19). Itaque in 
eo quod dicuntur binae, non exprimitur, sed intelligi- 
tur ; in eo vero quod dicunlur vel terns, etiam expri- 
milur Trinitas. 

9. Sed est et alius intellectus non prstermittendus, 
et ipsum dlcam : eligat quisque quod placet ; nos 
quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Do- 
mini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, 
praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra'. 
Prophetia quae ab autiquis temporibus dispensatur, 
adsalutem omniumgentium pertinet. Ad solumqui- 
dem populum Israel missus est Moyses, et ei soli po- 
pulo per eum Lex data est, el ipsi Propheta ex ill 

& In Mss. omittitar, recte. 

> Apud Er. Lugd. Ven. Lov., ut apparet avidUas veslra.iL 



1463 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



1464 



populo fuerant, et ipsa distributio temporom Beouo- 
dum eumdem populum diBtincla est ; unde et hydrie 
dieuntur secundum purificaUonem Judmorum : sed ta- 
men quod illa prophetiaetiamciBlerisgentibusannun- 
tiabatur, manifestum est ; quandoquidem Gbristus in 
eo occultas erat, in quo benedicuntur omnes gentes; 
sicui promissum est Abrahao dicente Domino, In se- 
mine tuo benedicentur omne$ gentes {Gen. xxii« iS). 
Nondam autem intelligebatur, quia nondam aqua 
conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibusdis- 
pensabatur prophetia. Quod ut emineat jucundius. 
de siogulis «tatibusytanquam de siogulis bydriis,pro 
tempore quasdam commemoremus. 

10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium 
gentium erant, non tanturomodo Judcorum ; et quid- 
quid figurabatur in Adam de Ghristo,ad omnes utique 
gentes pertinebat, quibus salus est in Ghristo. Quid 
ergo polissimum dieam de aqua prima bydriae, nisi 
quod Apostolus ait de Adam el Bva ? Nemo enim me 
dicet prave inlellexisse, quando intellectam non 
meum, sed Aposloli profero. Illud ergo unum quan- 
tum mysterium de Ghristo continel, quod commemo * 
rat Apostolus, dicens, Et erunt duo in came una .'sa- 
cramentum hoc magnum est (Ephes, iii, 31 et 32) ? Et 
ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis 
quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, 
Ego autem, inqmi, dico in Christo et in Ecclesia. Quod 
est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in came 
una .' Gum de Adam et Eva Scriptura Qeneseos lo- 
queretur, unde venlum est ad hfflc verba, Propterea 
relinquet homo patrem et matrem, et adhasrebit uxori 
sum; et erunt duo in came una {Gen. ii, 24). Si ergo 
Ghnstus adhaesit Ecclesis, ut essent duo in carne 
ona, quomodo reliquit Patrem ? quomodo matrem ? 
Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non 
rapinam arbitratus est esse aqualis Deo, sed semet- 
ipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philipp. 
II, 6, 7). Hoc est enim, reliqoil Patrem, non quia de- 
seruit et recessit a Patre ; sed quia non ea in forma 
apparuithominibusin quafiqualisest Patri.Qoomodo 
reliquitmatrem? Relinquendosynagogam JudaBorum, 
de qua secundum carnem natus est ; et inberendo 
Buclesie, quam ex omnibus gentibus congregavit. 
Ergo et prima hydria habebat propheliam de Christo : 
sed quando ista quc loquor non pradicabantur io po- 
pulis, adhuc aqua erat, in vinum mulata nondum 
erat. Et quia illnminavit nos per Apostolum Domi- 
nus, ut ostenderet nobis quid ibi quereremus in ipsa 
una senlentia, Erunt duo in came una ; sacramentum 
magnumin Christoet inEcclesia ;idim licet nobisobique 
Ghristum quarere, et de omnibus hydriis vinum po- 
tare. Domit Adam ut fiat Eva : moritor Ghrislus ut 
fiat Bcclesia. Dormieoti Ada fit Eva de latere (^Gen. 
.11, 21) : mortuo Ghristo lancea percotitor latus (Joan. 
XIX, 34), ut profluant sacramenta, qoibus formetur 
Ecclesia. Gui non appareat quia in illis tuoc factis fu- 
tura fignrata sunt, quandoquidem dicit Apostolus, 
ipsum Adam formam futori esse?(?ut m/, inquit, 
forma futuri (Rom. v, 14). Preflgurabantur omnia 



mystioe. Neque enim vere non poterat Deos vigilanti 
costam educere, feminamque formare. An forte ne 
doleret latus quando costa detraota est, propter hoc 
oportebat ut ille dormiret ? Quis est qui sic dormiat, 
ttt ei ossa non evigilaoti evellantur? An quia Deus 
evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat 
ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dor- 
mienti. 8ed procul dubio hydria prima implebatur : 
prophetia illius temporis de futuro isto tempore dis- 
pensabator. 

11. Ghristus etiam figuratus est in Noe, et in illa 
arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt 
omnia animalia (Gm. vn, 7-9), nisi ot significarea- 
tnr omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare 
omne genus animalium. Quando enim omnia non 
erant, nonne dixit, Producat terra^ et produxit te**ra 
(/(/. 1,24)? Unde ergo tnnc fecit, inde reficeret; verbo 
fecit, verbo reficeret : nisi quia mysterium commen- 
dabat, et secundam bydriam propheticsB dispensatio- 
nis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis 
terrarum ; quia in ligno figenda erat vita orbis terra- 
rum? 

12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahs, quod jam 
commemoravi, dictum est, In seminetuo benedicentur 
omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figu- 
ram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse 
immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim 
Dominos crucem suam, sicut Evangelinm loquitur 
(Joan, XIX, 17). Hoc de tertia hydria commemorasse 
suffecerit. 

13. De David autem, quid dicam quod ad omnes 
' gentes perlinebat prophetia ejus ; quiindo modo audi- 

vimus Paalmum, et difficile est ut dicatur psalmus 
obi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo canlavi- 
mus, Surge, Deusjudica terram ; quoniam tu hxredi- 
tahii in omnibus gentibus [Psal. lxxxi, 8). Et ideo Do- 
natiste tanquam projecti de nuptiis : sicut ille homo 
qui non habebat vestem naptialem, invitatus est et vc- 
nit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non 
babebat vestem ad sponsi glorism ; qui enim suam 
gloriam qusrit, non Ghristi, non habet vestem nu- 
ptialem : non enim volunt consonare voci illius qui 
amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptixat {Joan. 
I, 33). Nftc immerito illi qui non habebat vestem nu- 
ptialem, hoc per increpationem objeotum est, quod 
non crat : Amice^ quid huc venisti ? Et sicut ille obmu- 
tnit {Matth. xxii, 11-13), ita et isti. Quid enim prodest 
strepitus oris, muto corde ? No?erunt quippe intus 
apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus 
obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint no- 
lint, etiam apud se cantari, Surge, DeuSf judica ter- 
ram ; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus : 
et non commanicando omnibus gentibus, quid aliud 
quam ae exhaBredatos esse cognoscunt ? 

14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes 
gentes pertioet prophetia : volo enim alium sensum 
oslendere in eo quod dictum est, Capientes metretas 
binas vel temas : ad omnes, inquam, gentes pertinet 
prophetia; modo commemoravimus demonstratum in 



1465 



TRACTATUS X. CAP. II. 



1406 



Adam, ^ttt sst farma futuri. Quis auiem nosciat quod 
de iUo exortae sunl omnes gentes ; et in ejus vocabulo 
quatuor iitterie, quatuor orbis terrarum partes per 
grffcas appellationes demoustrantur? Si enim gr»oe 
dicantur, Oriene, OccideDS, Aquilo, Meridies, sicut 
eas pJerieqae locis sancta Soriptura commemorat ; in 
cepitibus verborum invenis Adam : dicuntur enim 
grcce quatuormemorat8B mundi partes ivaxoXTj.Sujic, 
spoxoc (AtffY}fi€p{a. Istaqualuor nomina 8i tanquam ver- 
aus quatuor sub invioem soribas, in eorum capitibus 
Adam legitar. Hoc in Noe propter arcam figuratum 
est, in qua erant omnia animalia, quas significabant 
omnesgentes : hoc in Abraham, oui apertius diotum 
est, In semine tuo benedieentur omnes gentes : hoc in 
David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo can- 
tavimus, Surge, Deus, judica terram ; quoniam tu hx- 
reditabis in omnibus gentibus, Gui enim Deo dicitur, 
Surge, nisi ei qui dormivit ? 5ur^tf, Deus.judiea ter- 
ram. Tanquam diceretar, Dormisti, judicatus a terra ; 
surge, ut judices terram. Et quo pertinet iila pro- 
phetia, Quoniam tu kmreditabis in omnibus gentibus ? 

15. Jam vero in quinta ABtale, tanquam in quinta 
bydria, Daniel vidit lapidem prscisum de monte sine 
manibasy et fregisse omnis regna terrarum ; etcre- 
vissa illum lapidem, et faotum esse montem magnum, 
ita ul impleret universam faoiem terr» (Dan. ii, 34, 
^). Quid apertius, fratres mei ? Lapis de monte prs- 
ciditur : ipee est lapis quem reprobaverunt sdifi- 
eantee, et factus est in capat anguli {PsaL caivii, 22). 
De quo monte prasoiditur, nisi de regno Judeorum, 
Dnde Dominus noster Jesus Ghristus secundum car- 
nem natus est ? Bt prasciditur sine manibus, sine 
opere humano ; quia sine amplezu maritali de vir- 
gine ezortus est. Mons ille unde prflBcisus est, non 
impleverat universam faciem terra : non enim tenu- 
erat regnam Judeorum omnes gentes. At vero re- 
gnom Ghrieti, universum orbem terrarum oemimas 
occupare. 

16. Jam ad seztam «tatem pertinet Joannes Ba- 
ptista,qao nemo ezsurrezit m^or in natis mulierum: 
de qao diotum est. Major quam propheta (Matth. zi, 
ii^ 9). Quomodo et ipse ostendit, quia omnibusgen- 
tibus missos esi Christus ? Quando Judsi feoerunt ad 
eam ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine 
Abrabam, Generatio^ inquit, viperarum, guis ostendit 
vobis fugere ab ira ventura ? facite ergo fructum dignum 
peemitentim ; id est, bumiles estote : superbis enim 
loqoebatur. Unde autem erant superbi ? De genere 
earnis^ non de fructu imitationis patris Abraham. 
Qoid eis tdiJNolite dicere, Patrem habemus Abraham : 
potems est enim Deus de tapidibus istis suscitare filios 
Abrahm (Matth, iii, 9.). Lapides dicensomnesgentes, 
noQ propter firmitatem, sicut lapis dicut est quem 
reprobaveront adificantes : sed propter stoliditatem 
etdoritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes 
faeti erant : adorabant enim insensata sidiulacra, pa- 
riter ineensati. Unde iosensati ? Quoniam in Psalmo 
dicitor, Similes iltis fiant qui faciunt ea, et amnes qui 
eon/idunt in eis {PsaL cziii, 8). Ideo cum cosperint 



homines Deum adorare, quid audiunt ? Ut sitis filii 
Patris veslri qui in cettis est^qui solem suum facit oriri 
super bonos et malos, et pluit super justos et injuslos 
{Matth, V, 45). Quapropter si ei fii homo similis quem 
adorat ; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis 
susdtare fiUos Abrahse f Nos ipsos inierrogemus, et vi- 
demusquiafaotum est.Nosenimdegentibusvenimus; 
degentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapi- 
dibus suscitasset filios Abrabs. Facti snmus filii Abru- 
hae imilando fidem, non nascendo per carnem. Sicu^ 
enim iili degenerando exhteredati ; sic nos imilaad^ 
adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat 
etiam ista sexls hydriae prophelia ; et ideo de omni- 
bus dictum est, Capientes metreta* binas vel temas. 

17. Sed quomodo oslendimus omnes geuies pcrti- 
nere ad binas vel ternas metretas ? iEsiimantis enim 
fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, jquas dize- 
rat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. 
.Quomodo suntbins melrets? Gircumoisio et prcpu- 
tium. Hos duos populos Scriptura commemorai, et 
nuUum praetermiltii hominum genus, quando dicit, 
Circumcisio et prxpuLium {Coloss, iii, 11) ; in duobus 
i^is nominibus habes omnes gentes : binffi metret« 
sunt. Uis duobus parietibus de diverso venientibus ad 
pacem in seipso faoieudam, lapisaoguiaris faclusest 
Ghristus {Ephes, ii, 14-20). Odlendamus et ternas 
melretas in eisdem ipsisomnibus genlibus. Tres erant 
fiiii Noe {Gen. v, 3i), per quos reparatum esl geoas 
humanum. Unde Dominus ait : Simile est regnum coe- 
torum fermento^ quod accepit mulier et abscondit in fa- 
rinx mensuris tribuSf quoadusque fermenlaretur tolum 
{Luc. ziii, 21). Quffi est ista mulier, nisi caro Do- 
mini .' Quod esl fermentum, nisi Evangelium ? Quae 
sunt tres mensurse, nisi omnes gentes, propier tres 
fiiios Noe ? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas 
metretas, sez sunt aelates temporum, capientos pro- 
phetiam pertineutem ad omnes gentes, sivein duo- 
bus generibus hominum ; id est, Judaeis et Grecis, 
sicut sffipe Apostolus commemorat {Rom, ii, 9 ; I Cor, 
i, 24, etc. ) ; sive in iribus, propter Noe tres Oiios, 
slKnificatas. Figurala est enim propbetia pertingens 
usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, 
dicla est metreta, sicui dicit Apostolus, Accepimus 
mensuram pertingendi usque advos {ii Cor, x, 13). Gen- 
tibus enim evangelizans, boo ait, mensuram pertin" 
gendi usque ad vos, 

TRAGTATUS X. 

Ab eo Evangelii tocOf Posi h»c descendit ad Gaphar- 
naum ipse et mater ejus, etc., usque ad id^ llle au- 
tem dioebat detemplo oorporis sui. Cap, ii, t- i^'^^ • 

1. In Psalmo audistis gemitum pauperis^ cujus 
membra per totam terram tribulatiooes patiuntur 
usque in finem saeculi. Satis agite, fratres mei, esse 
in his membris et de bis membris : nam tribulaiio 
tota transitura esl. Vffi gaudenlibus {Luc, vi, 25) ! Ve- 
ritas dicii : Beati lugentes^ quoniam ipsi consolabuntur 
(Matth, V, 5). Deus homo factus est : quid futurus eet 
homo, propter quem Deos faotas est homo ? Hffio spes 



1467 



IN JOANNIS EVANGBLIDM, S. ADGUSTINI 



1168 



consoletar nosioomnitribulatione et tentatione hujas 
vit». Non enim ccssat inimicus persequi ; et si non 
aperte Baevil, insidiis agit. Quid enim agit ^ ? Etsuperiam 
dolose agebant {Psal. xxxiv, 20). Indc dictus est leo et 
draco. Sed quid dicitur Christo ? Et conculcabis leonem 
et draconem {Psal, zc, 13). Leo propler apertam iram, 
draco propter occultas insidias. Draco ejecit Adam 
de paradiso, idem ipse leo persecutus est Ecclesiam, 
dicente Pctro, Quia adversarius vester diabolus sicut 
leo rugiens circuit, quserensquem devoret{\ Petr, v, 8). 
Non tibi saevitinm suam perdidisse diabolus videalur : 
quando blanditur, tunc magis cavendus est. Sed ioter 
has omnes insidias et ejus tentationes, quid faciemus, 
nisi quod ibi audivimus, Egoaulem, cummihimolesti 
essent, induebam mecilicioetkumiliabam injejunio ani' 
mam meam, Est quiezaudiat, ne dubitetisorare:qui 
autem exaudit, intus manet. Non in montem aliqnem 
oculos dirigatis, non faciem in slellas aut solem 
aullunam levetis. Non tunc ezaudiri vos arbitreminif 
quando super marc oratis : imo detestamini taies 
orationes. Munda tantum cubiculum cordis : ubi fueris, 
ubicumque oraveris, intus est qui exaudiat, intus in 
secreto, quem sinum vocat cum ait, Ei oratio meain 
sinu meo converleiur (Psal, xxxiv, 13). Qui te exaudit, 
non est praeter te. Non ionge vadas, nec te eztollas, 
ut quasi attingasillum manibus. Magissi te extuleris, 
cades: si le humiliaveris, ipse appropinquabit. Hic 
Dominus Deus noster Verbum Dei, Verbum caro 
factum, Fillus Patris, Pilius Dei, Filius hominis : 
excelsus ut nos faceret, humilis ut nos reRceret, 
ambulans inter bomines, patiens humana, abscon- 
dens divina. 

2. Descendit, ut dicit Evangelista, in Caphamaum, 
ipse et mafer ejus, et /ratres ejus, el discipuli ejus, et 
ibi manserunt non multis diebus. Ecce habet matrem, 
habet fratres, habet et discipulos : inde fratres, unde 
Diatrem. Fratres enim Scriptura nostra, non eos solos 
appellare consuevit, qui nascuntur ez eodem viro et 
femina,aut ez eodemutero, autexeodempatre, quam- 
vis diversis matribus ; autcerte ex eodemgradu^ velut 
compatrueles aut consobrinos : non solum hos fratres 
novit dicere Scriptum nostra. Quomodo loquitur, sic 
inteiligenda est. Habet linguam suam : quicumque 
hanc linguam nescit, turbatur, et dicit, Unde fratres 
Domino?Numenim Mariaiterum peperit? Absil. Inde 
ooBpit dignitas virginum. Illa femina maler esse po- 
tuil, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier 

secundumfemineumsezum^nonsecundumcorruptio- 
nem integritatis : et hoc ez lingua ipsius Scriptur». 
Nam et Eva statim facta de latere viri sui, nondum 
Gontacta a viro suo, nostis quia mulier appellata est : 
Et formavit eam in mulierem {Gen, ii, 22). Unde ergo 
fratres ? Gognati Marin fratres Domini, de quolibet 
gradu cognati. Unde probamus ? Ex ipsa Scriptura. 
rrnfer Abrahae dictus est Lot (Id. ziii, 8, et xiv, 14); 
iiiius 61 dt fratris ipsius. Lege, et invenies quia Abra- 
ham patruus erat Lot (W. xi, J7, 3i), et dicti Bunt fra- 

« Maxima part Mtt. : Quid enim ait ? Et super iram. 



tret. Unde, niti qaiacognati? Kem Jacob Laban Syrum 
babebat avunculum : frater enim erat Laban matris 
Jacob, id est Rebeccas uxoris Isaao {Id. zzviii, 2). Lege 
Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avuncu- 
lus et sororis filius (Id. zzix, 12-15). Qoa regula co- 
gnita, invenies omnes consanguineos Marie fratrcs 
esse Ghristi. 

3. Sed illi discipuli magis erant fratres ; quia ct 
itli cognati fratresnon essent, si discipuli non essent : 
et sine oausa fratres, si magistrum non agnoscerent 
fratrem. Nam quodam loco cum ei nuntiati essent ma- 
teretfratresejusforis stantes, illeautem cum disci- 
pulis suis loquebalur, ait : Qu^e mihi mater^ vel qui 
fratres ? Et extendens manum super discipulos suos, di- 
xit, lli sunt fralres mei : et, Quicumque fecerit volunta' 
tem Patris mei, Ule mihi mater, H frater, et soror est 
{Matlh. XII, 46 50). Ergo et Maria, quia fecit volunta- 
tem Patris. Hoo in ea magniflcavit Dominus, quia fecit 
volunlatem Patris, non quia caro genuit carnem* In- 
tendat Gharitas vestra. Propterea cum Dominos in 
turba admirabilis videretur, faoiens signaet prodigia, 
et ostendens qui lateret in carne, admirate quffidHm 
anim» dizerunt : Felix venter qui teportavit. Et ille: 
Imo felices qui audiunt verbum Dei^ et custodiunt {Luc- 
XI, 27, 28). Hoc est dioere, Et mater mea quam ap- 
peiiastis felicem, inde feliz quia verbum Dei custodit : 
non quia in illa Verbum caro factum est, et babitavit 
Id nobis (Joan. i, 14) ; sed quia custodit ipsum Ver- 
bum Dei per quod facta est, et quod in iHa caro fa- 
otum est. Homines non gaudeant prole temporali, ex- 
BQltent si spiritu junguntur Deo. Hnc diximus propter 
id quod ait Evangelista, quia cum matre sua et 
fratribus suis et discipulis habitavit in Gapharnaum 
paucis diebus. 

4. Inde quid sequitur ? Etprope eratPascha Judseo- 
rum, et ascendit Jerosolymam. Aliam rem narrat, sicut 
80 habebat recordatio annnntianlis. « Et invenit in 
templo vendentes l>oves etoves et columbas, etnum- 
mulariot sedentes : et oum fecissel quasi flagellum de 
resticulis, omnes ejeeit de templo ; boves qooque et 
ofes,et nummulariorum effudit aes, et mensas subver- 
tit ; et his qui columbas vendebant, dixit, Auferte ista 
hinc, et nolite faoere domum Patris mei domum ne- 
gotiationis. » Quid audivimus, fratres ? Ecce templum 
illud iiguraadhuc erat, et ejicitinde Dominusomnes 
qui sua quasrebant, qui ad nundinas venerant. Gl quas 
ibi vendebant iili ? Qu» opus habebanl homioes in sa- 
crificiis illius temporis. Novit euim Gharitat vestra 
quod sacriflciailli populo pro ejuscarnalitateetcorde 
adhuc lapideo talia dala sunt, quibus teneretur ne in 
idola deflueret ; et immolabant ibi sacriflcia, boves^ 
oves et columbas :nosti8, quia legistis. Hon ergo ma- 
gnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod 
emebatur ut offerretur in templo ; et tamen ejecit iode 
illos. Quid, 8i ibi ebriosos inveniret, quid faceret Do- 
minus ; si vendentes ea quae licita sunt, et contra Jn- 
stitiam non sunt^quffienimhoneateemuntur, nonil- 
lioite venduntur), ezpulit taroen, et non est paasus 
domom orationis fleri domum negotiationia ^ Sl nego- 






1469 



TRACTATUS X. CAP. II. 



1470 



tiatioaif domus noo debet fieri domus Dei, potationis 
debet fieri ? Nos autem qnaado isla dicimus, stridunt 
dentibos suis adversua nos : el consoiatur nos psal- 
mo8 qoem audistis, Striderunt super me denlihut suis, 
Novimus et nos andire unde curemnr, etsi iiigeminan- 
tur flagclla Gbristo, quia flagellalur sermo ipsius : 
Congregala surUf inquil, in vne flagella, ei nescierunt^. 
FlagellatusestflagellisJudeorum^flagellaturblasphe- 
miisralsorumchristianorum: multiplicantflagella Do- 
raioosuo, et nesciunt. Faciamus nos, quantum ipse 
idjayat, Ego autem,cummihifnoletti essent, induebam 
me cilicio, et humiiiabam in jejunie animam meam 
[PsaL xxxiv, 13-16). 

5. Dicimustamen, fratres (non enim et ipse peper- 
cit illis : qui flagellandus erat ab eis, prior illosfla- 
gellaTit),8ignumqaoddamnobi8 ostendit, quod Tecit 
flagellomderestioulis, et inde indisciplinatos, nego- 
tialionem de Dei templo racientes, flagellavit. Etenim 
oniisqoisquein peccatissuis restem sibi tezit. Prophela 
dicit, V3B his qui trahunt peccata sicul restem longam ! 
(/sai. v, 18, sec. LXX). Quis racit restem longuam ? 
Qui peccato additpeccatum. Quomodo adduntur pec- 
cala peccatis? Cum peccata quee racta sunt, coope- 
rionlor aliis peccalis. Furtum recit, ne inveniatur 
qoia * recit, querit mathematicum. Surfioeret rur- 
tum recisse; quare vis adjangere peccatum pecoato? 
ecee doo peccata. Bum de mathematicum probiberis 
accedere, blasphemas episcopum : eoce tria pecoata. 
Com aodis, Mitteilium roras de Ecclesia ; dicis, Duco 
me ad partem Donati : ecce addis quartum. Crescit 
restis : time restem. Ronum est tibi ut hic inde cum 
flagellaris, corrlgaris ; ne in fine dicatur, Ligate illi 
pedes et manuSf et projicite eum in tenebras exteriores 
(Matth, ziii, 13). Criniculis enim peccatorum suorum 
unusquisque constringitur {Prov, v,22). IlludDomious 
dicit, illud alia Scriptora dioit ; sed otrumque Domi- 
noBdicit. De peccatis suis ligantur homines, et mit- 
tontor in tenebras ezteriores. 

6. Qoi soottamen qui venduntboves? ut in figora 
qoeramos mjsteriom racti. Qui sunt qui oves vendant 
etoolombas? Ipsisantqui sua quaBrunt in Ecclesia, 
Qon qoe Jeso Christi {Philipp. ii, 21). Venale habent 
totumyquinolunt redimi ^ : emi nolunt, et ?endere 
volaot. Bonum est enim eis ut redimantur sanguine 
Cbristi, ut perveniant ad pacem Christi. Quid enim 
prodest acquirere in hoc ssculo quodlibet temporale 
tt transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ven- 
triaetgottaris,8ive sit honor in laude humana? Nonne 
omnia fomos et ventus ? nonne omnia transeunt, cur- 
ront ? Et vn his qui haserint transcuntibus, quia si- 
maltranseont. Nonne omnia fluvius praeceps currens 
>n n3are? Et fs qai ceciderit, quia in mare trahetur. 
Ergo tenere debemus omnes aflectas a talibus concu- 
piscentiis. Fratres mei, qui lalia qusrunt,vendunt. 
KametSimooiileideo volebat emere Spiritum sao- 
etom.qoiavenderevolebalSpiritumsanctum {Act, viii, 

< Edi^,n€sciibant.Hs§.^n4teierunt, At Vulgata,t>;torat;t. 
* LoT., qui. Csteri codic«8, quia, 
' Nss., quia nolunt redimi. 



18, 19);et putabat Apostolos meroatores tales esse, 
quales Dominus de templo flagello ejecit. Talis enim 
ipse erat, et quod venderet emere volebat : de illis 
erat qui oolumbas vendunt. Etenim in columba appa- 
ruit Spiritus sanctus (Matlh. iir, 16). Qui ergo vcndunt 
columbas,rralrc8,quisunt,nisi qui dicunt, Nos damus 
Spiritum sanctum ? Quare enim hoc dicunt, et quo 
pretio vendunt? Pretio honoris 8ui. Accipiunt prelium 
catbedras temporales, ut videantur ipsi vendero co- 
lumbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non 
est venalis : gratis datur, quia gratia vocatur. Ideo, 
rratres mei, quomodo videtis eos qui vendunt, propo- 
larios *, quisquo (juod vendit laudat : quot propo- 
8itarecerunt?AIterum propositumhabet Carthagine 
Primianus, alterum habet Maximianus, alterum ha- 
bet in Mauritania Rogatus, alterum habent in Nu- 
midiailli et illi,quosjamnecnominare8arficimus(fl0. 
Circuit ergo aliquis emere columbam, unusquisque 
ad propositum suum laudat quod vendit. Avertatur 
illius cor ab omni vendenfe, veniat ubi gratis ac- 
cipitur. Nec sic crubescunl, rratres, quia per ipsas 
dissensionessuasamarai^et malitiosas, cum sibi tri- 
buont quod non sunt, cum exolluntur fputantes se 
aliquid esse cum nihil sint {Galat. vi, 3), tot partes de 
se recerunt. Sed quid in eis impletum cst quod nolunt 
corrigi^nisiquodaudistisin Psalmo, Discissi sunty nee 

compuncli sunt ? 

7. Qui ergo boves vendunt? Boves intelligunlur 
qui nobis Scripturas sancl«s dispensavcrunt. Boves 
erant Apostoli, boveserant Prophelae.Undodicit Apo- 
stolus : « Bovi triturandi os non inrrenabis. Numquid 
de bobus pertinet adOeuni? An propter nos dicit? 
Propter nos enira dicit ; quia debet in spe qui arat 
arare, et Iriturans in spe participandi » (I Cor, ix, 9, 10). 
Ergoillibovesreliqueruntnobis memoriam Scriptu- 
rarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia glo- 
riam Domini quaesierunt. Quid enim audistisin ipso 
Psalmo? Et dicant sempery Magnificetur Dominus, qui 
volunt pacem servi ejus {Psal, xxxiv, 16, 27). Servus 
Dei, populus Dei, Ecclesia Dei. Qui volunt pacem Ec- 
clesi» ipsius, magnificent Dominum. non servum ; ct 
dicant semper, Magnificetur Dominus, Qui dicant ? Qui 
volunt pacemserviejus. Ipsius populi, ipsius servi vox 
est illa evidens, quam in lamentalionibus audistis in 
Psalmo.etmovebaminicumaudirelis, quia indeeslis. 
Quod caulabatur,ab uno doomnibus.cordibus resona- 
bat. Feliccsquiseinillisvocibus tanquam iu speculo 

1 In tribuB cod icibus, popu/artof. Sedmelius in ceterid, 
«ropo/arioi, id e8tpro;/o/a-*;quam vocem origioe grscam 
alii putant, duclani a verbo pdietn^ veudere : AofirnPtinus 
vero bic latinam omoino.esse, et natam ex eo sif^uificat, 
quod venditor quitque merces ad propositum laudat. 

(a) Capita indichl factionum aliquot, quibusDonRlislaB 
inter se ipsi di»cindebaDtur,adeo ut ractio q»j»que jactaret 
Baptismum integrum validumque nonniaiapudpereperiri. 
Ouade re Augustiuus in lib. 1 de Baptigmo coutra Dona- 
tistae, cap. 6:« Eadem, ait, pareDonati in multaminulissi. 
« ma rrosta conscisBa eat, quae omnes mmut» particula 
«bancunam multo grandiorem, in qua Primianu8 0st,de 
« recepto Mazimiaoistarum Baptismo reprehenduut,et sin- 
« guln conantur asserere apua ee tantummodo verum Ba- 
« pti0mum remansiese.nUePrimianoetMaximianoconsuIe 
Enarr. 2 in Psal. 36, serm. 2, n. 18-23 ; de Rogato, epiufc. 
93^ ad Vincentium. 



MHl 



1471 



IN JOANNIS EVAN6EL1DM, S. AUGUSTINI 



147SK 



cognoBcebanl. Qui ergo volunt paoem servi ejus, pa- 
odm populi ejus, paoem unius quam dicit ttntcdm, et 
quam vult erui a leone, Erue de manu canii unicam 
meam (Psal. xxi,21 et 22)1 Qui dicunl semper, Ma- 
gnificetur Dominus, Ergo bovesilHDominum magniG- 
caveruni, non se. Videte bovem magnificantem Do- 
minum suum, quia agnovit bos possessorem suum 
(Isai. 1^3) : attendite bovem timentem ne deseratur 
possessor bovis, ct in bove prssumatur; quomodo 
cxpavescitcosquivoluntinillo ponere spem : « Num- 
quid Paulus pro vobis crucifixus est ? aut in nomine 
PauU baptizati estis • (I Cor. i, 13)? Quod dedi, non 
egodedi : gratisaccepislis, columba,de ccslo descen- 
dii. « Ego, » inquit, « plantavi, Apollo rigavit; sed 
Deus incremenlum dedit : neque qui plantat est ali- 
quidy neque qui rigat, sed qui inorementum dat 
Deus (Id. III, 6, 7). Et dicant semper, Magnifloetur 
bominus, qui volunt pacem servi ejus. » 

8.1stiautem deSoripturis ipsis fallunt populos, ul 
aocipiant ab ipsis bonores et laudes, et oon conver- 
tantur bomines ad verilatem. Quia vero ipsis Bcripto- 
ris fallunt populos, a quibos qusrunt booores ; ven- 
dunt bofes, vendunt et oves, id est ipsas plebes. Et 
coi venduot, nisi diabolo? Namque, fratres mei, si 
Ghristi unica Ecclesia est, et una est ; quidquid inde 
prsciditur, quis toilit, nisi leo ille rugtens et circom- 
ieos, quffireos quem devoret (1 Petr, v, 8)? Yn his 
qui prasciduntur I nam iliaingretapermanebit. Novit 
enim Dominus quisunt eju8(II rtm. ii, 19). Tamen 
quantum in ipsis est, vendunt boves et oves, vendunt 
etcolumbas : observenl flagellum peccatorum suo- 
rum. Certe quando aliquid tale patiuntur propter 
istas iniquitates suas, agnoscant quia Dominus fecit 
flagelium de resticuiis, et ad hoc admonet eos ul mu- 
tent se, ut non sint negotiatores : nam si ee non mu- 
taverint, audient in flne, Liyate illis manus el pedesy 
et projicUe in tenebras exterioree. 

9. Tunc scriptum esse^ Zelus domus tu« comedil me^ 
recordati sunt discipuli : quiazelo domns Dei ejecit 
istos de templo Dominus. Fratres, unusquisque chri- 
stianus in membris Ghristi zelo domus Dei comeda- 
tur. Quis oomeditur zeiu domos Dei ? Qui omnia qua 
forteibi videt perverta, satagit corrigi, oupil emen- 
dari ^ non quiescit : si emendare non potest, tolerat, 
gemit. Non excutitor de area graoum, sustintl pa- 
leam ; ot intret in borreom,cumpaleafuerit separata. 
ToaDteborreum, sigraoumes, noli excnti de area; 
ne prius ab avibus colligaris, quam in horrenm con- 
gregeris. Aves enim ccDli aeris potestates eispectant 
aliquid rapere de area, et non rapiunt nisi quod inde 
foarit excussum. Ergo zelus domus Dei oomedat te : 
ooumquemque chrisliaoom zclus domus Dei com- 
edat, io qua domo Dei membrum est. Noo eoim magis 
ostdomustua, quam domus ubi babes salotem sem- 
l'iterM.->m. Domum tuam intras propter requiem tem- 
poralem ; domum Dei intras propter reqoiem sempi- 
teroam. Si ergo io domo toa oe qoid perversum 
fiat satagis ; io domo Dei ubi salus propoaitt est et re- 

i 8ic Msf. At edili, satagit emendmre, cupU eorrigere. 



quies sine fine^ debes pati quantum in te est, si quid 
forte perfersum videris ? Verbi gratia, fides fratrem 
currere ad theatrum.' prohibe, mone, contristare, ai 
zelos domus Dei comedit te. Vides aiios oorrere et 
ioebriari velle, et hoc velle in locis sanctis, quod nus- 
quam decet ? prohibe quos potes, tene qoos potes, 
terre quos potes, qoibus potes blaodire ; noli tamen 
qoiescere. Amicus est ? admoneatur leniter. Uxor est ? 
severissime refrenelor. Anoilia est? etiam verberibus 
compescatur. Fac quidquid potes, pro persona quam 
portas ; et perflcis, Zelus domus tum comedit me, 8i 
autem fueris frigidus, marcidus, ad te solumspectans, 
et quasi tibi sufflciens, et dicens in corde tuo, Qoid 
mihi est curare alieoa peocata? soffloit mihi aoima 
mei; ipeam integram servem Deo : eia, non tibive- 
nit in mentem servos ille qui abscondit talentam,et 
noluit erogare ? Numquid enim accoBatos est quia 
perdidit, et non quia sine lucro servavit (Matth. xxv, 
25-30) ? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiesca- 
tis. Ego vobis consiliom datoros som: det ilie qui io- 
tosest; quia etsi per me dederit,ille dat. Nostis qoid 
agalisunusquisqueindomo sua cnmamico,cnm in- 
quilino, cnm cliente soo,oum majore, cum mioore: 
qoomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam 
verbo suo, nolite quiescere lucrari Ghristo ; quia lu- 
crati estis a Ghristo, 

10. u Dixerunt illi JudaBi : Quod signom osteodis 
nobis, qoia h«c facis ? » Et Domioos : <c Solvite lem- 
plom hoc, etio tribos diebos excitabo illud. Dixeruot 
ergo JudflBi : Quadraginta et sex aoois «dificatom est 
templum hoc, et tu dicis, lo tribus diebus expitabo 
illud ? » Garo eraot, caroalia sapiebant : ille vero lo- 
qoebator spiritualiler. Quis autem posset iotelligere 
de quo templo dioebat? Sed noomoltomqosrimus; 
per Evaogelistam oobis aperoit, dixit de qoo templo 
dioeret : Sotvite tempium hoc, et in tribus diebus exci- 
tabo illud, Quadraginia et sez annit asdi/icatum est 
templumj et triduo suscitabis illud f Dicebat attl#m, ail 
Evaogelista, de templo corporis sui, Et maoifestum 
est, occisum Doininus post triduum resurrexisse. 
Hoc modo omoibus nobis notom est : et si Judaio 
clausuin est, quia foris stant; nobistamen apertom 
est, quia novimos in quem credimus. Ipsiustempli so- 
lutionem et reaediflcationem, anni versaria solemnitate 
celebraturi sumus : ad quam vos exhortamor, ut pra- 
paretis vos, si qui estis catechumeni, ut aoeipiatis 
gratiam ;Jam nunc tempusesl, jam nunc parturiatur 
quod tunc nascatur. Ergo illud novimus. 

11. Sedforte hoo exigitur a nobis, utrum habeat 
aliquod sacramentum quadragintasex annis «difloa- 
tum templum. Sunt quidem multaqo» hioc dicipos- 
sint; sed qood breviter dici potest et facile iotelligi, 
hocinterimdioimu8.Fratres,diximusjam, nisi fallor, 
hesterno die, Adam unum hominem foisse, et ipsom 
esse totum geous humaoom. Nam ita diximos, si me* 
ministis [In superiori Tractatu). Quasi fractos est, et 
sparsus colligitur, et quasi cooflator in unum so- 
oietate atqoe cooeordia spiritoali ^ Et gemit onoa 

1 Sic Mss.iAt editi, in unmm sodetatem atqueconcordiam 



1473 



TRACTATUS XI. CAPUT II. 



im 



pauper modo ipse Adam, sed ia Cbrislo ianovatur : 
qaia sinepeccatOTenitAdaro, utpeccttnm Adamsol- 
veret in earne sua, et ot redintegraret sibi Adam ima- 
ginem * Dei. De Adam ergo caro Chrisli : de Adam 
ergo templum quod deatruxerunt Judni, etresuscita- 
vit Dominua triduo. Resuscitavit enim carnem saam : 
videte, qaia Deue erat nqualis Patri. Fratres mei,di- 
cit Apoitolus, Qui eum exeiiavUa mortuis. Dequodi- 
citT De Patre : cFaotus,»inquit,« obediene usquead 
mortem, mortem aulem cruois :propter qaod et Deua 
illum exoitavita mortnis ', et dedit ei nomen quod est 
auper omne nomen » {Philipp. ii, 8, 9). Resuscitatus 
etexaltatus est Dominus.Re8uscitaviteum,qui8?Pa- 
ter, eai dixit in Psalmis, Exeiia fn^, et reddam illis, 
{PsaL XL, 11). Ergo Pater eam resascitavit. Non le 
ipse ? Qnid autem fticit Pater sine Verbo ? quid facit 
Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus 
erat : Soluite templum hoc^ et in tribus dieims excitabo 
i//iui. Numqaiddixit, Solvitetemplum,quod tridao Pa- 
ler reeuscitetfSed quomodocuro Pater susoitat,etFi- 
liossuscitat; sicoum Filiussa8citat,et Pater suscitat: 
quia Filiu8dixit,Eyoe< Paterunumsumus{Joan,x,dO). 
12. Quid crgo sibi vull numerus quadragenarias 
senarius ? Interim ipse Adam quia per totam orbem 
terrarum est, audislisjamhesternodie in quatuor iit- 
teris gneois quataor verborum grcoorum. Si enim 
ista verba quatuorsoribas sub invicero,id est, nomina 
quatuor partium mundi, Orientis, Occidentie, Aquilo- 
niset Meridiani, quod est totus orbis ;andedicitDo- 
minas a quatuor ventis collecturum seelectos suos, 
cum venerit ad judicium {Marc, xiii, 27) : si enim fa- 
cias ista qaatoor nomina graca, dtvaxoXi^, quod est 
Oriens ; 8u9ic, quod est Occidens ; ofpxxoc quod est 
Septentrio; (i£(n)(i6p(a, quod est Meridies : Anatole, 
dysia, aretos, mesembria, capita verborum Adam ha- 
iMnt. Quomodo ergo ibi invenimus et quadragena- 
riam senarium numernm ? Qui caro Ghristi de Adam 
erat. Adlitteras nameroscompntantOrsci. Quodnos 
faeimuB a litleram, ipsi lingua sua ponunt alpha a, et 
vocatar alpha a onum. Ubi autem in numeris scri- 
bonl beta p, quod est b ipsorum, vocatur in nameris 
dao. UbiscribuntgammaY» vocatur in numeris ipso- 
ram tria. Ubi soribunt delta 8, vocatur in numeris 
ipsorom quatuor : et sic per omnea litteras numeros 
babenl. If , quod nos dicimus, et illi dicant my fi, qua- 
drmginta sigoiflcat : dicunt enim mj (a xeaaapd^xovxa. 
Jam videte ists litter» quem nnmerum habeant; et 
ibi iDvenietis qaadraginta sex annis sdificatum tem- 
plam. Habet enim Adamaiphaa, quodestunum: ha- 
bet delta 3,quod sunt quatuor; habes quinque :habet i te- 
ram alpba a,qnod est anuro ; habes sex : babetet my 
}A,qaodestquadraginla; babes quadragintasex.Hsc, 
fratres mci,etiam ab anterioribus majoribus nost ris di- 
eta aont,et ioventusest iste numerus in iitteris quadra- 
geooriaa senarius (a). Et quia Dominus noster Jesus 

tpirituaUm. 

1 Ms. FoBsatensif, in imaginem, 

s Trss Mss., exaltavita mortms, 

(a) Vid. lib. de montibas Sina et Sioa eontra JndaBot, 
nter Cjrpriani opara. 



Ghristus de Adaro corpus accepit, non de Adam pec- 
catom traxit; templum corporeum inde sumpsit, non 
iniquitatemqunde templo pellenda est : ipsam autem 
oarnem quam traxitde Adam(Mariaeniro de Adam, 
et Domini carode Maria), Jud«icrucinxerunt;etiile 
resusoitaturus erat ipsaro carnem in triduo, quam 
illi in crace erani occisuri : illi soiverunt teroplum 
quadraginta sex annis SBdificatum, et ille in triduo 
resuscitavit illud. 

13. Benedioimus Doroino Deo noslro, qui ad laeli- 
tiamspiritualemcongregavitnos.Slmusinhumilitate 
cordis semper, et gaudiuro nostrum penes ipsum sit. 
Non de prosperitatealiquahujusseculi inflerour.sed 
noverirous felicitatero nostram non esse nisi curo ista 
transierint. Modo gaudium noslrum, fratres mei, in 
spe sit : nemo gaudeat quasi in repraeaenti, ne haereat 
in via. Totum gaudium de spe futara sit, totum desi- 
dcrium vitae aBternn sit. Omnia suspiria Ghristo anhe- 
lent : ilie unus pulcherrirous, qui et fcados dilexitut 
pulchros faceret, desideretur; ad illuro unum curra- 
tur, illi ingemiscatur ; et dicant semper, Magnificetur 
DominuSf qui volunt pacem servi ejus. 

TIUGTATUS XI. 

Ab eo quod scriptum ett, Gum autero esset Jerosolymia 
in Pascba in diefesto, muIticredideruntinnomiDe 
ejus ; usque ad uf, Nisi quis renatus fuerit exaqua 
et Spiritu, non potestintroirein regnum Dei. Cap.u, 
t. 23-25, el cap. ui, i. 1-5. 

1. Opportune nobis Dominus procuravit hodierno 
dle lectionis hujus ordinem : nam quia ex ordine 
Efangeiium secundum Joannem considerare atque 
tractare suscepimus, oredo quod adverterit Gharitas 
vestra. Opportune ergo occurit ut hodie audireiis ex 
Bvangelio, quia Nisi quisrenalus fueritexaquaet Spi- 
ritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos 
exhortemor, qui adhuo esiis catechumeni : qui sic 
credidistls in Ghristuro, ut adhuc veslra peccata por- 
tetis. Nullus autem regnum ccelorum videbitoneratus 
peccatis ; quia nisicuidimissafuerint, non regnabit 
cum Ghristo : dimitti autemnon possunt, nisi ei qui 
renatus fuerit ox aqua et Spiritu sancto. Sed oronia 
verba queroadmodum se habeant advertamu?, ut hic 
inveniantqui pigri sunt, quantasollicitudinosibi fe- 
stinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent 
aliquamsarcinamgravem, autlapidis^ aut ligui, aut 
alicujus etiaro lucri, si fruroentum portarent, si vi- 
num, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: 
portant sarcinam peccatoram,et pigri sunt currere. 
Gurrendum est at deponatur bsc sarcina ; premit, et 
mergit. 

2. Ecce audistis quia cum esiet Dominus Jesus 
Ghristus Jero$olymis in Pascha in die festo, multi cre- 
did^unt in nomine ejus videntes signa ejus qux facie- 
bat. Uulii crediderunt in nomine ejus: et quid sequi- 
tur ? Ipse autem Jesus non credebat semeiiptum eis, 
Quid sibi ergohocvuit, Illi credebantin nomineejus; 
ci, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis f An forle 
non crediderant ei, et Qngebant se credidissOt et pro« 



i 



in5 



IN JOANNIS EVANQEUUM, 8. AUGUSTINI 



1476 



plerea Jesus non sc credebat eis : Sed non dicerei 
Evangelista, MuUi crediderunt in nomine ejus, niei ve- 
rum illis tealiroonium perhiberel. Magnaergo res, et 
mira res : credunt hominesin Christum, et Christus 
non se credit horainibus. Praeserlim quia FiliusDei 
est, ulique volens passusest; et si nollet, nunquam 
paterelur; qui si nollet, nec oasceretur :8i aulem hoc 
solum vellet, ut nasceretur tantum,et non morerelur, 
et quidquid vellet, facerel ; quia omnipolentis Patris 
Filius omnipolens est. Ex ipaisrebus probemus. Quia 
cum voluissent cum tenere, discessit ab eia ; loquilar 
Evangelium : Etcum voluis$ent eum de verlice montis 
prsecipitare, dixce$$it ab eis ilias$u$ {Luc, iv, 29, 30). 
Et quando veneruntadeum comprehendendum, jam 
venditum a Juda traditore, cum ille putaret in pole- 
state se habere, Iradere magistrum et Dominum 
Buum ; el ibi ostenditDominus voluntalesepati,non 
necessitate. Nam cum eum comprehendere Judiei vo- 
luissent, dixit illis : Euem quseritix ? Atillidixerunt: 
Jesum Nazarenum. Et ille : Ego sum, Hocvoceaudita: 
redierunt retro, et ceciderunt (Joan. xviu, 4-6). In eo 
quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; nt 
in eo quod ab eis comprehensus esl, ostenderet vo- 
lunlatem. Ergo qaod passus est, misericordisB fuit. 
Traditus est enim propter delicta nostra, etresurrexil 
propter justincationem nostram {Rom. iv, 25). Audi 
verba ipsius : Potestatem habeoponendi animam meamf 
et potestaiem habeo iterum sumendi eam : nemo tollit 
eam a me^ sed egopono iliam a meipso, ut iterum $umam 
eam (Joan, x, 18). Gum ergo haberet tantam potesta- 
tem, cum eam dictls pnedicaret, factis ostenderet ; 
quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi 
aliquid nolenti nocituris, aut aliquld nolenli facturi?, 
prcsertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et 
de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in nomine ejus 
de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semet" 
ipsum eis. Quare ? Quod ipse nosset omnes,et quia apus 
ei non erat ut quis tesiimonium perhiberet de homine; 
ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat ar- 
tifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quld 
esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset 
in homine, quod ipsecreatus homo oon noverat. Nonne 
hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in 
ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem f 
Andi quiaDominusnoveratquid essetin homine:Tu 
mecumusqueadmortem ?i4men, amen dicotibi, prius* 
quam gallus cantet^ ter me negahis {Matth. xxvi, 33, 
34, ct Luc. XXII, 33, 34). Homo ergo nesciebat quid 
esset in se ; sed Greator hominis noverat quid esset 
in homine. Crediderunttamen in nomineejus multi, 
et ipse Jesus non se credebat eis. Quiddicimus, fra- 
tres ? Forte consequentia indicabuat nobis quid sibi 
vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant 
ineum homines, manifestum est, verum est: nemo 
dubllat, Evangeliumloquitur,veraxEvangeIi8ta testa- 
tur. Item quia ipse Jesns non oredebat semetipsum 
illis, et hoc manifestum est, et nulius christianus du- 
bitat : quia ethocEvangelium loquitur, etidemverax 
EvangeliBla testatar. Qnare argo crediderunt illi in 



nomine ejus, et Jesua non credebat semetipsum 11118? 
Sequentia videamus. 

3. Erat autem homo ex Pharisaeis, Nicodemus no- 
mine^ princeps Judxorum : hic venit ad eum nocte, et 
dizit eif Habbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magistor 
dicitur. Scimu^ quia a Deo venistimagi$ter : nemo enim 
potest hxc signa facere qum tu faci$, ni$i fuerit Deus 
cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui oredide- 
rant in nomine ejas, videntes signa et prodigia qu» 
faciebat. Superias enim boc dixit : Cum autem esset 
Jerosolymis, in Pascha indie festo, mutti crediderunt in 
nomine ejus, Quare crediderunt? sequiluretdicit, vi- 
dentessigna ejus quati faciebat.Ei de Nicodemo quid 
dicit ? Eratprinceps Judaorum^ nomine Nicodemus : 
hic venit ad $um nocte, et ait t7/t, Babbi, scimus quia a 
Deovenisiimagister.Ei iBteevf^o crediderat innomine 
ejus. Etipse unde crediderat ? Sequitar, Nemo enim 
potest hxc $igna facere qux tu faci$^ ni$i fuerit Deus 
cumeo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui cre- 
diderant in nomine ejus, jam in iatoNicodemo atlen- 
damus quare non se credebat els. Respondit JC" 
su$t et dixit ei : Amen, amen dico tibi, nisi quis natu$ 
fUerit denuOy non pote$t videre regnum Dei. Ipsis ergo 
ae credii Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi ore- 
diderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Talea 
sunt omnes catechumeni : ipsi Jam credunt in nomine 
Christi, sed Jesus non se crediteis. Intendatetintel- 
ligat Gharitas vestra. Si dixerimus catechumeno, Gre- 
dis in Christum ? respondet, Gredo, el signat se: jam 
cruceiTi Christi portai in fronto *■ et non erubescit de 
cruce Dominisui. Eccecredidit innomineejua. Inter- 
rogcmuseum, Manducas oarnem Filii hominia, et bi- 
bis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, qaia 
Jesus non se credidit ei. 

4. Gum ergo ex eo numero Nicodemus esset^ venil 
ad Dominum : sed nocte venit : el hoc forle ad rem 
pertinet. Ad Dominum venil, et nocte venit : ad luoem 
venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et 
Spiritu, quid audiunt ab Apostolo ? Fui$ti$ aliquando 
tenebrm ; nunc aulem luc in Domino : sicut fitii lucis 
ambulaie {Ephe$. v, 8) : et iterum, Nos autem qui 
diei $umu$, sobrii simus (I Thess. v, 8). Qui ergo re- 
nati sunt, noctis fuerunt, et dieisunt : tenebra foe- 
runt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non 
nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in te- 
nebris quaerunt diem. Tales enim Jam etlam profl- 
lenlur : accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem : 
quia ipse dixit : Ni$i qui$ manducaverit carnem meam 
et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam 
{Joan. VI, 54). Et quod signum crucis habent in 
fronte catechumeni, Jam de domo magna sunt; sed 
fiant ex servis fHii. Non enim nihil sunt qui jam ad 
domum magnam pertinent. Quando autem manna 
manducavit populus Israel ? Cum transisset mare ra- 
brum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apo- 
stolum : Nolo autem vos ignorare^ fratres^ quia omnes 

1 Sic plerique Mss. cuin edili<} Bad. et Ani. At Er. et 
Lov., siffnat secruce Christi, portat, etc. Nonnulli e Mts., 
portam. 



1477 



TRAGTATUS XI. CAPUT 11. 



147» 



paires nostri iub nube fueruntf et omnet per mare 
irantieruni. Utquid per mare traDsierunt, quasi qu»- 
reres ab illos ; secutus ait, Et omnet per Moysen bapti" 
%ali suni in nube ei in mari (I Cor, x, i, 2]. Si ergo 
figura mariatantum valuityspecies Baptitmi quanlum 
Talebit?Si quod gestum eet in figura, trajectum po- 
polom ad manna perduxit; quid ezhibebit Cbristus in 
Yeritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? 
Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omni- 
bus peocatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut 
in illo mari omnes /Eg)'ptii perierunt. Quo trajicit, 
fratres mei ? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus 
figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trigicie- 
bat 7 qoo trajicit ^ ? Ad manna. Quod est manna ? 
Ego sumy ioquit, panit vivut, qui de axlo descendi 
(Joan. i¥, 51). Manna accipiunt fideles, jam trajecti 
per mare rubrum ? Quare mare rubrum? jam mare, 
quare et rubrnm ? Significabat mare illud rnbrumba- 
ptismnm Cbristi. Unde rubet baptismus Christi, nisi 
Ghristi sanguine consecratus ? Quo ergo perduoit cre- 
dentes et baptizatos ? Ad manna. ficce dico manna : 
ootam est quidacceperint Judni, populus isle Israel, 
notum est quid illis pluisset Deus de ccalo ; et ne- 
soivnt catecbumeoi quidaccipiantChristiani. Erube- 
ficant ergo, quia nesciunt ; transeant per mare rubrum; 
manducent manoa : ut quomodo crediderunt in no- 
mine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 

5. Ideo intendite, fralres mei, quid respondeat iste 
qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, 
tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis sua 
ioquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non 
inteiligit quod audita luce, qu« illuminat omnem ho- 
minem venientem in bunc mundum (/d. i, 9). Jam ei 
Dominus dixit, Nisi quis nalut fuerii denuo, non vider 
bit regnum Dei, Dicit ad eum Nicodemut : Quomodo 
poteti homonatcicum sitsenex ? Spirilus ei loquitur', 
ei llie carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem 
Gbristi nondnm sapit. Cum enim dixisset Dominos 
Jesus, Nisi quit manducauerit carnem meam^ et biberii 
tanguinem meum, non habebii in te viiam ; scandali- 
zali sunt quidam qui eum sequebantur, et dixeront 
apud semetipsos, Ihirut eti hic termo ; quit potett eum 
andire ? Potabant enim hoc dicere Jesum, quod eum 
|K)8sent eonsisum sicut agnum coquere, et maodu- 
care : abborrentes a verbis egos, recesserunt, et am« 
piius eum non sunt secuti.Sic Evangelista loquitur : 
Ei Daminui ipte remantii cum duodecim : ei iUi ad 
mfn, Dominey ecce illi dimiterunt te : et iile, Num" 
quid et vot vultit abire * ? Ostendere ? olens quia ipse 
illc erat necessarius, nonilli erantChristo necessarii. 
Ne qois terreatChristum, quando dicitur ut sit chri- 
Btianoa; quasibeatiorerit Ghristus, si tu fuGrischri- 
atianoB. Bonum est tibi, ut sis christianus : nam si 
Don faerls» malum Chrislo non erit. Audi vocem 
Paalmi : Dtxii Domino, Deutmeut et iu, quoniam bonO' 
rum meorum non eget {PsaL xv, 2). Ideo Deut meut et 

i EdiU, trafieiebat. At M«8., iraiicU. 
> Qaatuor Mbb., Christus ei ioquiiur. 
' Ils8. hic et infra vti//ti ire. 



iu, quoniam bonorum meorum non eget. Si fueris sine 
Deo, minor eris ; si fueris cum Deo, major Deos non 
erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. 
Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille 
deficiat. Reficieris, si accesseris ; deGcies, si recesse- 
ris. Integer manet te accedente, integer manet et te 
cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et 
vot vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce om- 
nium, Domine, ad quem ibimtu? Verba vitae xternx 
hubes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Domi- 
nus autem exposuit eis, et dixit, Spirilus est qui vivi* 
ficat : cum dixisset, Nisi quis manducaverii carnem 
meam^ et biberit tanguinem meum, non habebit in se 
vitam ; ne carnaliter intelligerent, Spiriius est, in- 
quit, ^ttt vivificai, caro autemnihil prodest :verbaqux 
locuius sum vobiSf spiritm est ei viia {Joan. vi, 
54-69). 

6. Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebal iste 
Nicodemua, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Je- 
sus : Nisi quis natus fuerit denuo^ non videbit regnum 
Dei. Et ilie carnem suam sapiens, in cujus ore non- 
dum sapiebat caro Christi : QuornodOf inquit, potesi 
homo, cum sit senex, iterum nasci ? Numquid potesi id 
ventrem mairit tux iierum iniroire,ei natcit Non no- 
verat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex 
Deo et Ecolesia nondum noverat : non noverat nisi 
eos parentesquigenerantad mortem; nondumnove- 
rateos parentes qui generantad vitam :non noverat 
nisi eos parentes qui generantsuccessuros ; nondum 
noverat eos qui semper vivenles generant permansu- 
ros. Cum ergo sintduaB nativitates, iile unamintelli- 
gebat. Una est de terra, alia de cmlo ; una est de 
carne, aiia de Spiritu ; una est de mortalitale, alia de 
ntemitate; una est de masculo et femina, alia de Dco 
et Ecclesia. Sed ipss duae singuls sunt;nec iila po- 
test repeti, nec illa. Resle intellexit Nicodemus nati- 
vitatemcarnis :sic ettuiotellige nativitatem spirilus, 
quomudo inteilexit Nicodemus nativitatem carnis. 
Quid Nicodemus inteliexit ? Numquid potett homo 
denuoin ventrem matris sux intrare, ei naici?Sic, 
quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nasca- 
ris, responde quod dixit Nicodemos, Numquid potest 
homo iterum in ventrem matris sux intrare, et nasci f 
Jam natus sum de Adam, non me potest iterum gene- 
rare Adam : Jam nalus sum de Ghristo, non me po- 
test iterum generare Chrislus. Quomodo uterus non 
potest repeti, sic nec Baplismus. 

7. Qui nascitur de Ecclesia cathoiica, tanquam de 
Sara * nascitur, de libera nascitur : qui nascitur de 
heresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine 
Abrabam. Advertat Charitas vestra quam magnum sa- 
cramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus 
Abraham, ei Deus Isaac, el Deus Jacob. Non eranl alii 
patriarch»? non erat ante istos sanctus Noe, qui so- 
lus in toto genere humana cum lota domo suameruit 
de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurataest 
EccIe8ia?Lignoportanteevaduntdiluvium(G^n. vii. 7). 
Deinde postea raagni quos novimus, quos sancta Scri- 

1 In Mss. hic et alibi constanter, Sarra, eumdopUci rr. 



w^m^mm 



1479 



IN JOANNIS EVANGBLIDM, S. AU6USTINI 



14M 



ptura commendat, Moyees Qdelis in tota domo ejus 
(tVum. XII, 7). Et iliis tres nominantur, qaasi eum soli 
promerueriut, Eg0 sum Deus Abrabam^^ ei Deu» Isaae^ 
ei Deus Jacob : hoe mihi nomen est in aetemum {Exod, 
III, 6, 15). Sacramentum grande I Potens est Domi- 
nus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere 
possimus sicut revclare dignatus est, et capere possi- 
tis sicut expedit vobis. 
8. Tres ergo isti palriarcbs, Abrabam, Isaao, et 
acob. Jam nostis fllii Jaoob quia duodecim fuemnt, 
et inde populus Israel : quia ipse Jacob Israel, et po- 
pulus Israel tribue duodecim, pertinentes ad duode- 
oim filios Israel. Abrabam, Isaac, et Jacob, tres pa- 
trcs, et populus unus ^. Tres patres tanquam in prin* 
oipio populi ; tres patres in quibus flgurabatur popu- 
lus : et populuB ipse prior, prsBsens popuius. In populo 
enim Jubsorum figuratusestpopulusChriBtianorum. 
Ibi figura, hic veritas : ibi umbra, hic corpus, di- 
cente Apostolo, Hxc auiem in figura conlingebant t7- 
lis. Vox est Apostoli : Scripta sunt^ inquit, propter 
nos, id quos finis sxculorum obvenil (I Cor. x, 11). 
Rccurrat nuno animus vester ad Abraham, Isaao, et 
Jacob. In istia tribusinvenimns parere liberas, parere 
et ancillas : invenimusibi parlus liberarum, inveni- 
mus ibi et partus anciliarum. Ancilla nibil boni si- 
gnificat : Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non 
enim hxres erii filius ancillx cum fiiio Hberae. Aposto- 
lo8 hoo commemorat ; el in illis duobus filiis Abrabs, 
dicit apostolus fuisse Hguram duorum Testamento- 
rum, Veteris et Novi. Ad Vetus Testamentum perti- 
nent dilectores temporalium, dilectores 8«cuii : ad 
Nof um Testamentum dilectores vitae flelerns. Ideo illa 
Jerasalem in terra, umbra erat coelestis Jeruaalem 
matris omnium nostrum, quae est in ccelo : et h»c 
Apostoli verba sunt {Gen. xxi, 10 ; Galat. iv, 22-30). 
Et de ista civitate unde peregrinamur, multo Dostis, 
molta Jam audistis. Invenimus autem rem miram in 
istis partubu8,id est in istis fetibu8,in istisgeneratio- 
nibus liberarum et ancillarum,quatuor sciiicet genera 
hominum : in quibus quatuor generibus, completur 
figura futuri populi ohristiani,ut non sit mirom quod 
in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abrahamt ct 
Deus IsaaCy et Deus Jacob, In omnibus enim Christia- 
nis, fratres intendite, aut permalos nasountur boni, 
aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, 
aut permalos mali : amplius istisquataor generibus 
non potestis invenire. Que iterum repetam,advertite, 
retinete ; excutite corda vestra, nolite pigri esse : oa- 
pite, ne capiamini, qoomodo quatuor genera sunt om- 
nium Christianorum. Aut perbonos nascuntur boni, 
aut per malos nascuntur mali, aut per bonos mali, 
aut per malos boni. Puto quia planum est. Perbonos 
boni: si et qui baptizantybonisunt; etquibaptizan- 
tur, reote credunt, et in membris Christi recte nu- 
merantor. Per raalos mali : si et qui baptizant, mali 
sunt ; et qui baptizantur, duplici corde accedunt ad 
Donm, et non tenent eos mores quos aodiunt in Eo- 

^ In Mm. hic po8l Tocem, Jaeob, non additur, irespa» 
. ffe«;neqae, unut, pott voeea, et popului. 



clesia, ut non ibi sint palea, sed frumentam. Quam 
enim mulli sini, novit Charitas vesira. Per malos 
boni : aliquando baptizat adulter, et qui baptlsatur 
jostiilcatur. Per bonos mali : aliquando qui baplizant, 
sanoti sunt ; qai baptizantur, tenere viam Dei no- 
lunt. 

9. Puto, fratres, notum esse in Ecolesia^ et quoti- 
dianis exemplis manifestari ea quas dicimue : sed in 
prioribus nostris patribas ea ooDsideremos, quia ha- 
baerunt et illi ista qaator genera. Per bonos boni : 
Ananias Paulum baptizavit {Acl, ix, 18). Quid per 
maloB mali? Dicit Apostolus quosdam pradioatores 
Evangelii, quos dicit non oaste annantiare solere 
Bvangelium, quos tolerat in societate obristiana, et 
dicit, Quid enim? dum omni modo, sive oecasione, 
sive veritateChristus annuniietur^et ia koc gaudeo {Phi- 
lipp. 1, 18). Nnmquid malevolas erat, et de alieno 
malo gaudebat? Sed quia et permalos verum pr.edi- 
oabator, et per mslorum ora Christus praBdicabatur ; 
si quos isti sui similes baptizabant, mali malos bapti» 
zabant : si quos isti baptizabant talea, quales admonet 
Dominusoum dicit, Qux dicunt faeite ; quae auUm fa- 
ciunt, facere noliie (Matth, xxiii, 3), mali bonos ba- 
ptizabant. fioni malos baptizabanty quomodo a Phi- 
lippo sanoto Simon magus baptizatua eBi{Aci, viii, 13). 
Nota sunt ergo ista quator genera, fratrea mei. Ecce 
iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite 
illa ; cavete quae mala sunt^ tenele qua bona sunt. Per 
bonoB boni nascuntur, cum per sanctos sancti ba- 
ptizantur : per malos mali, cum et qui baptizant et 
qui baptizantur, inique et impie vivant ; per maloa 
boni, oum maii sunt qui baptizant ; et boni qai ba- 
ptizantur : per bonos mali,oum boni sunt qai bapti- 
zant, et mali qui baptizantur. 

lO.Quomodoinfenimusistaintribusistisnominibus» 
Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, ei Deus Jacob ? 
Anciilas accipimus in malis, liberas acoipimusin bo- 
nis : pariunt liberse bonos ; Sarat peperit Isaao [Gen, 
zxi, 3) : pariunt ancillaB maio8;Agar peperit Ismaei 
{Id. XVI, 15). Habemus in uno Abraham el illDd 
geous oum per bonos boni, et illud genus oam per 
maios mali. Per bonos mali ubi figurati BUDt ? Libera 
erat Rebecca uxor Isaac : legite, peperit gemiDoa, 
DDDS eral bonus, alter malus. Habea aperte Soriptu- 
ram dicentem Dei voce, Jacob dilexi, Esau autem odio 
habui {Malach. i, 2, 3; Rom. ix, 13). Istos duoa ge- 
Duit Rebecca, Jacob et Esaa : anua iade eligitur, 
alius reprobatur * ; unue succedit in hareditatem, 
alter exhsredatur. Non faoit populum saam Deus de 
Esau ; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui 
concepti sunt : uterus unus, diversi qui Dati sunt. 
Numquid non libera peperit Jacob, qua libera peperit 
Esau ? Luotabantur in ventre matris auaB, et dictam 
eat Rebeocie, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in 
-utero iuo {Gen. xxv, 22-24). Duo hominea, duo po- 
puli ; bonus populas, malus populua : sed tamea ia 
uno ventre luctuntur. Quanti mali annt in Ecclesiay 
et unus uterus portat, donec in fine discernatur : et 

* Mm., improbaiur. 



148! 



TRAGTATUS XI. CAPUT. II. 



1483 



boni adversua malos clamant, et mali adverBUB bonos 
reclamant, et in anias visceribua utrique luctantur. 
Numqaidsempersimulerunt^Iofine exitur adlucem, 
declaratar nativitas qua bic in saoramento Oguratur: et 
tunc apparebit, Jacob diUxi^ Esau aulem odio habui. 

11. Jam ergo inyenimas, fratres, et de bonis bonos, 
de libera Isaac : etdemalismalos, deancilialsmael: 
et de bonis malos, Esau de Rebecoa, De malisbonos 
uhl inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriar- 
chis quatuor generum istorum perfectio conolu- 
datar. Habuit uxores Jacobiiberas, habuit otaDcillas : 
pariunt libere, pariunt et aDciliie, etflunt duodeciro 
(ilii Israel ifien, ziix, zzx, xzzv). Si numeres omnes 
de quibus nati sunt, non omoes do liberis, non omnes 
de ancillis : sed tamen omnes ex uno semine. Quid 
ergo, fratres mei? numquid qui nati suntdeancillis, 
non simul possederunt terram promissionis cum fra- 
iribus suis ? [nvenimus ibi bonos Glios Jacob natos de 
aiiciilis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil 
illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando !n 
p.ilre cognoverunt semen sucm, et consequenter re- 
gnum cum fratribustenaerunt. Quomodo ergo in niiis 
Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quo- 
mioas tenerent regnum, et tcrram promissionis cum 
fratribusez ®quo acciperent ; non illis obfuorunt na- 
tales ancillarum,sedprevaluit semen paternum : sio 
quicumquepermalosbHptizantur, tanquamdeancillis 
videntar nati;sed tamen quia exsemineverbiDei, 
quod fjguraturin Jacob, non contrislentur, simulhs- 
rBJitatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit 
qui de semine bono nascitnr; tantum non imitetur 
ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam su- 
perbientem nonimiteris. Undeenimfllii Jacob dean- 
cillts oati, possederunt terram promissionis cum fra- 
tribus, Ismael autemdeanoillanatus, ezpulsusest ab 
hsreditate? Unde, nisi quia ille superbus erat, illi 
humilea ? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fra- 
irem suum, ludens cum illo. 

12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simal 
Ismael etIsaac;viditillos Saralud6ntes,etaitAbrahie: 
E}ice anciUam el filium ejus; non enim hxres erii filius 
ancillx cum fiiio meo haac. Gt cumcontristatus esset 
Abraham, coDfirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. 
Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio 
quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vi- 
dit, et dicit : Ejice ancillem et filium ejus. Quid est 
hoc, fratres ? Quid enim mali fecerat Ismacl puero 
Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio 
erat ; iiia lusio deceptionem significabat. Nom ma- 
gnum sacramentum attendat Gharitas vestra. Perse- 
cutionem illaro vocat Apostolus ; ipsam lusionem, 
ipsum lusum persecutionem vocat : ait enim, Sed 
sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, perse» 
quebatur eum quisecundumspiritum,itaet nunc; id est, 
qui secandnm carnem nati sunt, persequuntur eos 
qaisecandumspiritumnati sunt.Qui sunt secundum 
eamem nati ? Dilectoresmundi, amatoressflBcuIi.Qui 
sant secundum spiritam nati? Amatores regni o<b* 
lorum, dilectores Ghrisli» desiderantes vitam eeter- 

Patrol. XXXV. 



nam, gratiscolentesDeum. Ludunt, etdicilApostolus 
persecutionem. Nam posteaquam dizit hsc verba 
Apostolus, Et sicut tunc ille qui secundum camemna'- 
tus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum^ ita 
et nunc; secutus est, et ostendit de qua persecutione 
diceret : Sed quid dicit Scriptura f Ejice anciilam et 
filium ejus ; non enim hxres erit filius ancitlse cum filio 
meo Isaae {Gen. xii, 9-12; Galat. iv, 29, 30). Qu«. 
rimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utram 
aliqua persecutio pr«cesserit Ismaelis in Isaac : et 
invenimos hoo dictum esse a Sara, qaando vidit pue- 
ros ludentes simul. Quam Insionem dicit Scriptura 
vidisse Saram, hanc pcrsecutionem dicit Apostolus. 
PIus ergo vos persequuntur qui fos illudendo sedu- 
cunt : Veni, veni ; baptizare hic, hic habes verum 
baplismum. Noli ludcre, unus est verus ; ille lusas 
est : seduceris ^, et ista persecutio gravis tibi erit. 
Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regpAum ; 
sed non ? ult Ismael, quia ludere vult. Tene tu bare- 
ditatem patris, et audi : Kjice ancitlam et filiumejus: 
non enim hxres erit fitius ancillaecum filio meo Isaac. 

13. Isti etiam audent dicerequiapersecutionemso- 
lent pati a catholicis regibus, aul a catholicis princi- 
pibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem 
corporis:si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo 
passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientis 
suas ; tamen affilctionemcorporis passi sunt : perse- 
cutio quam faciunt gravior eat. Cave quando vult lu- 
dere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando 
offert alierum baptismum : responde, Habeo jam Ba- 
ptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi 
vult dare alterum, illudere to vultt. Gave animeper- 
secutorem. Nam si a principibus cathollcis aliquid 
passa est pars Donati aliquando, secundum corpus 
passa est, non secundum iliusionem spiritus. Audlte 
et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum 
rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflizisse Agar 
ancillam : Sara libera est : posteaquam superbire 
ccBpit ancilla, questa est Abraho Sara, et dizit, Ejiee 
ancillam ; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi 
ab Abraham fieret, de Abrabam questa est mulier. 
Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi 
tenebatur, sed officio generandi, quoniam Saraeide- 
derat unde prolem susciperet, ail ei : Bcce anciita 
tua, utere ea sicut vis. Et affiizit eam graviter Sara, et 
fugit a facie ejus. Ecce liberaafflizit ancillam, et non 
illam vocat persecutionem Apostolus ; ludit servus 
cum domino, et persecutionem vocat : affliclio ista 
non vocatur persecutio, et iusio illa vocatur perse- 
cutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitls 
quid significatum sit ? Sic ergo quando volt Deus con- 
oitare potestates adversus haereticos, adversus schi- 
smaticosi, adversus dissipatorcs Ecclesis, adversus 
ezsufflatores Christi, adversus blasphematores Ba- 
ptismi, non mirentur ; quia Deus concitat, ut a Sara 
verberetur Agar. Gognoscat se Agar, ponat cer- 
vicem : quiacum humiiiata discederetadominasoa, 
occurrit ei angelus, et dizit, Quid est, Agar ancilla 

1 In Iribus Mab., lutus tsi tedueens. la uno, seductor. 

[Quarante-sept.) 



mmKf 



1483 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1484 



Sar»? cum conqucila csset de donDina, quid audivit 
ab Angelo ? Reverleread dominam tuam {CfCn, xvi, 5-9). 
Ad hoc ergo affligitur, ut reverlatur. Atque uliQam 
reverator ; quia proles ejas, sicut filii Jacob, cum 
fratribas haereditatem tenebit. 

14. Mirantur autem quia commoventur poiestates 

cbrislianaeadversusdeiestandosdissipatorcsEcclesiae. 

NoQ ergo movercntur ? El quomodo redderent ra- 

tionem de imperio suo Deo? IntendatGbaritas vestra 

quid dicam, quia periinet boc ad reges saeculi cbri* 

stianos, ut temporibussuis pacatam velint matrem 

8uamEcclesiem,undespirilualiter nali sunt. Legimus 

Danielis visiones et gesta propbetica. Tres pueri in 

igne laudaverunt Dominum : miratus est Nabucho- 

donosor rex laudantes Deum pucros, et circa cos 

ignem innocentem^ ; et cum admiratus esset, quid 

ait Nabucbodonosor rex, non vel Judaeus vei circum- 

cisus, ille qui statuam suam erexerat,etad eam ado- 

randam omnes coegerat; tamen laudibus trium pue- 

rorum commotus, ubi vidit majcstatem Dei praesentis 

ia igne, quid ait ?« Etegoproponam decretum omni- 

bustribubusetlinguisinomniterra. »Qualedecrcium? 

< Quicumque dixerint blaspheraiam in Deum Sidrac, 

Misac, et Ahdenago, in interitum erunt, ct domus 

^ eorum in perditioncm » (Dan, iii). Ecce quomodo 

stevit rex alienigena, ne blasphemetur Dcus Israel, 

quia potuit tres pueros dc igne libcrare retnolunt 

ut saeviant reges christiani, quia Chrisius exsufflatur, 

a quo non tres pueri, sed orbis tcrrarum cumipsis 

regibus a gehennarum igne liberatur? Nain tres illi 

pueriy fratres mei, liberati sunt ab igno temporali. 

Numquid non ipse est Deus Machaba^orum, qui est 

trium puerorum? Illos ab igne liberavit : illi in tor- 

mentis igneis corpore defecerunt, sed in lcgitimis 

mandatis anlmo permanserunt. Illi aperte libcrati 

sunt, illi occulte coronaii sunt (II Machab. vii). Plus 

est liberari de flamma gehcnnarum, quam dc fornace 

potestatis bumanx. Si ergo Niibnchodonosor rex lau- 

davit et prffidicavit et glorium dedii Deo, quia libe- 

ravit de igne ires pueros, ct taniamgloriam dcdit,ut 

decretummilierct perregnum suum, Quicumquedixe- 

fint hlasphemiam in Deum Sidrac^ Misac^ cl Ahde- 

nago, in interitum crunt, et domus corum in perditio- 

ntin : quomodo isii reges non moveantur, qui non 

tres pueros attcndunt liberaios do flamma, scd se- 

ipsoaliberatosde gehenna, quandovidcntChristum,a 

quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, quando 

audiuot dici christiano, Dic tenonesse chrislianum? 

Talia facere volunt, et saliem talia paii nolunt. 

13. Nam viJeicqualia faciunt, ct qualia patiuntur. 
Occiduut animas, affliguntur in corpore : sempiter- 
nas mortes faciunt, et temporalcs se perpeii conque- 
runtur. El tamen quas patiuntur ? Profcrunt nobis 
nescio quos in persecuiionc suos martyres. Ecce 
Marculus de petra praecipitatus est : ecce Donaius 
Bagaiensis in puteum miesus est. Quando potestates 
Homaoae talia supplicia dccreverunt, ut prajcipiia- 
rentur homines? Quidautem respondent noslri ?Quid 
lili, non nocentem. Mss., innocentem. 



^ 



sit gesium nescio : tamen quid tradunt nostri ? Quia 
ipsi se prfficipitaverunt, et potestates infamaverunt. 
Recordcmur coneuetudinem potestatum Romanarum, 
et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos so 
prsecipitasse : si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui 
se modo de saxis nullo persequenle proecipilant, non 
credamus : qoidmirum, si fecerant illi quod solent? 
Nam poiestates Romanae nunquam talibus suppliciis 
usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte ? 
Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem 
mortem non invenernnt. Postremo quidquid illud est, 
nonnovi. Etsi passa es, o pars Donati, corporalem 
afflictionem ab Ecclesia catbolica, a Sara passa es 
Agar ; redi ad dominam tuam, Locusquidem necessa- 
rius aliquanto diutius nos tenait, ut textum totum 
evangelicffi lectionis exponere minime valeremus. 
Fraires, sufflciat interim Charitati vestrae, neha?c qua; 
dicta sunt, dicondo alia, excludantur de corJibns 
vestris. Hcec tcnete, talia dicite, flammanles illuc 
proccdile, acccndiie frigidos. 

TRAGTATUS XII, 

Ab eo Evaugelii loco, Quod naium est de carne, caro 
cst, etc, u^que ad id, Qui autem facit veritatem, 
vcnit ad Inccm, ut manifestentur ejus opera, 
quia id Deo sunt facta. Cap, ui, t 6-21. 

1. Ex co quod hcsierno die intentam fecimusCha- 
ritatem vcstram, intelligimus vos alacrius et nume- 
rosius convenisse : sed inierim lectioni evangclicae ex 
ordine sermonem debilum reddamus, si placet ; 
deindc audict Charitas vestra de pace Ecclesiae vel 
quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. 
Nunc ergotoia Intcntio cordis ad Evangelium fcratur, 
nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix 
capil ; qui se pcr cogitationes diversas dividit, nonne 
et quod ceperal fundi? Meminit autcm Cbaritas ve- 
stra Dominico praeterito, quantum Dominusadjuvare 
dignaius est, disseruisse nos de spirituali regenera- 
tione (//i superiori Tractatu) : quam leclionem vobis 
iterum Icgi fccimus, ut quae tunc non dicta sunt, in 
Christi nomine adjuvantibus oraiionibus vesiris im- 
pleamus. 

2. Regoneraiio spiritualis una est, sicut generatio 
carnalis una cst. Et quod Nicodemus Domino ait, ve- 
rum dixit, quia non potest homo cum sit senex, rcdire 
rursum in ulerum matris suae, et nasci. Illcquidera 
dixit, quia homo cum sit senex, hoc non poiest, 
quasi, el si infans esset, posset. Omnino enim non 
poiest, sive reccns ab uicro, sive annosa jam aetate, 
rediro rursum in maternavisccra, et nasci. Sed sicut 
ad nativiiatcm carnalem valcnt muliebria viscera ad 
semcl pariendum ; sic ad nativilaiem spiritualem va- 
lent visccra Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. 
Propterca ne quis forte dicat, Sed isle in haeresi na- 
tus esl, el isie in schismate natus est; amputatasunt 
omnia,si meministis, quae vobisdisputatasuntdetri- 
bus paUibus nodtris, quorum Deus dici voluit, non 
quia soli erant, sed quia in solis expleta est integritas 
significandi populi futuri. Invenimus enim natum de 



1485 



TRACTATUS XII. CAPUT III. 



1486 



ancilla exhaeredatum, natum de libera baeredem : 
rQrsam invenimos natum de Ubera exbaBredatum, 
natam de ancilla bsredem. Nalus de ancilla exhsre- 
datas Ismael {Gen. xxt, 10), nalus de libera hsres 
leaac {Id, xxv, 5) ; natoe de libera exhsredatua 
Esaa {Id. xxvii, 35), nati de ancillis haBredes filii Ja- 
cob {Id. xLix). Iq illis itaque tribus patribus, 
omnis futuri populi figura perspecta est : nec imme- 
rito Deus inquit, Ego stm Deus Ahraham, el Deus 
Isaac, el Deui Jacob: hoc mihi^ inquit, nomen esiin 
Ktemum (Exod, lu, 6, 15). Magis roemineribus quid 
proroiesum sit ipsi Abrahao : hocenim promissum est 
Isaacyhoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? 
In semine tuo benedieeniur onwes gente* (fien. xxli, 
18). Gredidit tunc unus quoJ nondum videbat : vi** 
dent homine», et excecantur. Completum est in gen- 
tibus quod promissum est uni : etseparantur arom- 
munione gentium, qui et quod impletumesl vldcre 
nolunt. Sed quidillis prodestquia videre noiuatVVi- 
dent, velint nolint ; aperta vcrilas et ciausos ocuios 
feril. 

3. Responsom est Nicodemo, qui ex eis erat qui 
crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat 
eis. Quibusdam enim non se credebat, cam jam in 
illom credidissent. Sic babes scriptum : t Multi credi- 
derunt in nomine ejus, videntes signa qus faciebat. 
Ipse autem Jeens noe credebat eemetipsum illis. Non 
enira opus habebat ut quisquam leelimonium perhi- 
beret de homine ; ipse enim sciebat quid esset in ho- 
mtne » (ioan, ii, 23-25). Ecce jam illi credcbant in 
Jesum, et ipse Jesns non se credebat eis. Quare i 
Quia nondum erant renali ex uqua et Spiritu. Inde 
hortati sumus, et hortamur fratres nostros catecbu- 
menos. Si enim interroges eos, Jam crediderunt in 
iesam : sed quia nondum carnem ejus el sanguinem 
accipiant, nondum se iliis credidit Jesus. Quid fa- 
ciant, ntse illis credat Jesus? Eenascantur ex aqua 
et Spirilu, proferat Ecclesia quos parturit. Goncepti 
sont, edantur in lucem : habent ubera quibus nulrian- 
lur, non timeant ne nati euffocentur, ab uberibus 
maternis non recedanL 

4. Nollus potest homo redire in matris viscera, et 
ilerum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est ? 
Numquid tunc qui nati snnt de ancillis, redierunt in 
uterum liberarum, ut denuo nascerentar? Scmen 
Abraham et in Ismael ; el ut posset Abraham facere 
fiiium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex sc- 
mine vlri, et non utero, sed solo placito uxoris (Gen, 
XVI, 2-4). Nomquid quia de ancilla, ideo exhsre- 
datut? Si propterea exhsredatusquia de ancilia natus 
est, nulli ancillarum filii admitterenlur ad heredi- 
iatem. Filii Jacob admissi sunt ad hsreditatem : 
Ismael antem, non quia ex ancilla natus, exhsreda- 
tus, sed qiiia superbas matri, superbua io filium ma- 
tris ; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius 
nteras accommodatas, illias volantas accessit ; non 
faeerel Abraham qaod Sara nollet : magis ergo ille 
filiut Saras. Sed quia superbus in fratrem, et superbus 
lodendo, qnia doludendo ; qui ait Sara ? Ejice ancil- 



lam el filium ejus ; non enim hmres erit filius ancHlx 
cum filio meo Isaac (Cen, xxi, 9, 10). Non ergo illum 
viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. 
Et si libcr superbus sit, servus est et quod pejus est, 
malffi domine, ipsius superbiiB. Ilaque, fratres mei, 
respondete homini non posse rorsus nasci hominem ; 
respondote aeouri non poase rursus nasci hominem. 
Quidquid iterum fit, iliusio est ; quidquid iterum fit, 
lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit 
enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abra- 
ha?, Ejice ancillam etfilium ejus, Displicuit Sarae lusus 
puerorum ; aliquid novum viditpuerosludere. Nonne 
optant hoc que filios habcnt, videre ludentes filios 
suos ? Vidit iiia, et improbavit. Nescio quid vidit in 
lusu : illusionem vidit in illo lusu, animadverlit servi 
superbiam ; displicuit ilii, ejecit foras. Nati de ancillis 
improbi mittuntur foras*, et natus de libera mittitur 
foras Esau. Nemo ergo prffisumat quia de bonis na- 
scitur, nemo prssumat quia per sanctos baptizatur. 
Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit 
Jacob, sed Esau. IIoc ergo, fratres, dixerim : melius 
eat ab hominibus sua quffirentibus et mundum dili- 
gontibuB, quod significat nomen ancillae, baptizari et 
spiritualiter hffireditatem qusrere Ghristi, ut sit tan- 
quam filius Jacob de aocilla, quam baptizari per 
sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, 
quamvis natus cx libera. Hasc, fratres, tenete. Non 
vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit : necno- 
bis blandimur, nec vobis ; unusquisque suam sarci- 
nam porlat. Nostrum est dicere, ne male Judicemur: 
vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur 
quod damus;imo quando exigitur,lucruminveuiatur, 
non detrimenlum. 

5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei : Amen, 
amen dico iibi^ nisi quis renaius fuerit ex aqua ei Spi^ 
ritu, non potest introire in regnum Dei, Tu, inquit, 
carnalem generationem inteliigis, cum dicis, iVtfm- 
quid potesi homo redire in viscera matris sux ? ex aqaa 
et Spirilu oportet ut nascatur propterregnum Dei. Si 
propterhaereditatempatris hominis temporalem nasci- 
tur, nascatur ex visceribus matris carnalis : si pro- 
plor hereditatem patris Dei seropiternam, nascatur 
ex visceribus Ecclesi». Generat per uxorem filium 
pater moriturus successurum : generat Deus de Ec- 
clesia filios non euccessuros, sed eecum mansuros. 
Et sequitur : Quod natum esi de carne, caro e$t : ei quod 
natum est de Spirilu, spiritus esi. Spiritualiter ergo 
nascimur, et iu spiritu nasoimut verbo et sacramento. 
Adest Spiritus, ut nascamur : Spiritus invisibiiiier 
adest ande nasceris, quia et tu invisibiliter nasceria. 
Sequitur enim, et dicit: Non mirerit quia dixi tibit 
oportel vos nasci denuo : Spiriius ubi vidl spirat^ et 
vocem ejus audis, sed nescis unde veniai, aui quo vadat. 
Nemo videt Spiritum : et quomodo audimas vooem 
Spiritus ? Sonat Psalmus, vox est Spiritus ; sonat 
Evangelium, vox est Spiritus ; sonat sermo divinus, 
vox est Spiritus. Vocem ejus audis, et netcis unde ve- 

iTre» MflS. : Na/t de ancillis ad haredHatemadmHtunfnr 
filiiJncob, tt nnlut tU lihera^ elc. 



1487 



IN JOANNIS EVAN6ELTDM, S. AUGUSTINI 



1488 



fita^ et guo vadat. Sed si nascaris cl lu de Spiritu, 
boc eris, ut ille qui non est adhuc natus de Spiritu, 
noQ sciat de te unde venias, ct quo eas. IIoc enim 
sucutus ait : Sic est ct omnis qui natut est ex Spiritu, 
6. liespondit Nicodemux, et dixit ei : Quomodo pos* 
sunt haec fieri ? Et revera carnaliter, non intelligebat. 
In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus 
audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Be- 
spondit Jesus^ et dixit ei : Tu es magister in Israetf et 
hxcignoras? fratred, quid, putamus Dominum 
huio maf^istro Judieorum qaasi insultare voluisse? 
Noverai Oominnsquid agebat, volebat illumnasciez 
Spiritu. Nemo ex Spirilu nascilur, nisi humilis fuerit : 
quia ipsa humilitas faoit nos nasci de Spiritu ; quia 
prope eet Dominus obtrilis corde (PsaL xxxiii, 19). 
Ille magisterio infl.itus erat, el alicujus momenti sibi 
esse vidcbatur, quia doctor erat Judeeorum : deponit 
ei superbiam, ul possit nasci de Spirilu : insullat, 
tanquam indocto ; non quia superiorvult videri Domi- 
nus. Quid magnam, Deus ad hominem, verilas ad 
mendacium? Major GbrislusquamNicodemus dici de- 
bet, dici potest, cogitandum est? 8i diceretor major 
Ghristos quam Angeli,ridendum eral : incomparabi- 
liter enim major omni creatura, per quem facla est 
omnis creatura. Sed exagilat superbiam hominis, 
Tu es magisier in Urael^ et hxc ignoras f Tanquam 
dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere 
ex Spiritu : si enim natus fueris cx Spiritu, vias Dei 
tenebis, ut Ghristi humilitatem sequaris. Sic enim 
altus est super orones Angelos, quia cum in forma 
Dei essety non rapinam arbilratus est esse xqualis Deo ; 
sed semeiipsum exinanivit formam servi accipiens, in 
simililudinem hominum factuSf et habilu inoentus ut 
homo : humHiavii semHipsum^ factus obediens usque ad 
morlem (et ne mortis genns tibi aliquod placeat), 
mortem autem crucis (Phitipp, ii, 6-8). Pendebat, et 
insultabatur ei. De cruce descendere poterat ; sed 
differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit super- 
bos servos Dominus ; medicus cgrotos. Si hoc illc, 
qaid iili quosoportet nasci ex Spiritu? siboc illeve- 
rus magister in coelo, non hominum tanlum, sed et 
Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei 
docti sunt. Si Verbo Dei docti sunt^ quaerite unde 
docti suni ; et invcnietis, In principio erat Verhum^ et 
Verbum erat apud Deum, et Deus erat Ferbum (Joan. 
]i 1). Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut 
sit lenis cervix ad porlandum jugum Christi, de quo 
diciiur, Jugum meum lene est, et sarcina mea tevis 
est (Matth. XI, 30). 

7. Et sequitur : Si ierrena dixi vobit^ ct non cre- 
ditis ; guomodOf si dixero vobis coelcstia, credetis ? 
Qus terrena dixit, fratros 1 Nisi quis natus fuerit de* 
titio, terrenuro est ? Spiritus ubi vult spirat et vocem 
ejus audiSy et nescis unde veniat, et quoeat, terrenum 
est ? Si enim do iito vento diceret, sicut nonouliiin- 
teilexerunt (a), cum quaereretur ab eis quid terrenum 

(«) Le vento acceperuDt Cyrilliis,Cbrygo»l.,Tlieophylacl. 
0i auctor Quaesi. Vet. ei Nov. Teti., q. 59. At Auguiiino 
conientii Anib. lib. 2de Fide, cap. 3. 



f 



dixorit Dominus, dum ait, Si terrena dixi vobis^ et 
non creditis ; quomodo, si caleslia dixero, credetis ? 
Gum ergo quGererelor a quibusdam, quid terrenam 
dixerit Dominus, angustias pasai dixcrunt, Qnod ait, 
Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audit^ et nescis 
unde veniat, et quo eat, dc isto vento dixit. Quid 
enim nominavit terrenura ? Loquebatur de gencra- 
tione spirituali : secutus ait, Sic est omnis qui natus 
est ex Spiritu. Deinde, fratres, qois nostrum non 
videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad 
aquilonem ; aut alium ventum venieotem ab oriente 
ad occidentem ? quomodo ergo nescimus onde veniat 
et quo eat ? Qnid ergo dixit terrenum, quod oon cre- 
debunt bomines ? An illud quod de templo resasci- 
tando dixerat ? Gorpus enim suum de terra acocperat, 
et ipsam terram de terreno corpore snsceptam para- 
bat suscitare. Non ei creditum est terram suscitatoro. 
Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis : quo- 
modOf si cteleslia dixero, creditis ? Hoo est, si non 
crcditis quia teroplum possum resoscitaredejectuma 
vobis ; quomodo credetis quia per Splritum possint 
homines rcgcnerari ? 

8. Ei sequiiur : Kt nemo ascendit in ccelum, nisi 
qui dcscendit de copIo, Filius hominis qui est in coslo. 
Ecco hic erat, et in coclo erat : hic erat oarne, in 
coclo crat divinitate ; imo, ubique diviniiate. Natus 
de nialro, non recedens a Patre. Dun nativitates 
Ghristi inlclliguntur ; una divina, altcra humana : 
una per quam cfilceremur, aliera per quam reflcere- 
mur : ambffi mirabiles ; illa sine matre, ista sine 
patre. Scd quia de Adam corpus acceperat, qula 
Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: 
terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in 
tribus diebus suscitabo illud (Joan, ii, 19). Goeleste au- 
iem quiddam dixii, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et 
SpiritUf non videbit regnum Dei (Id, iii, 5). Eia, fra- 
trcs, Deus voluit esse filius hominis, et hominet, 
foluit esse Glios Dei. Ipse descendit propter nos, nos 
ascendamus propier ipsnm. 8olus enim descendit el 
ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in castum, nisi 
gui descendit de coelo, Non ergo ascensuri suni in 
Cffilum quos facii filios Dei ? Ascensuri plane : baec 
nobis promlssio est, Eruntxquates Angelis Dei (Matth. 
XXII, 30). Quomodo ergo nemo ascendiiy nisi qoi de- 
scendii ? Quia unusdescendit, unus ascendit. Quid 
de coeieris ? quid intelligendum, nisi quia membra 
ejus crunt, ui unus ascendat ? Proptcrea sequilur, 
Nemo ascendit in cce/ttm, nisi qui de cieto descendit, 
Filius hominis qui est in ccelo, Miraris quia ei hic erat 
cl in coilo ? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi 
aposlolum diceatcm, Nostra autem conversatio t/i 
calis est {Phiiipp, iii, 20). Si homo Paulas apostolus 
ambulabatin carnein terrra, etconversabaturinccelo, 
Deus coeli el terrae non poterai esse et in coelo et ia 
terra ? 

9. Si ergo ncmo, nisi ille, descendit el ascendit, 
qU(T spcs csi cxteris ? Ea spes est caeleriSt qoia ille 
propterra dcscendit ut in iilo et cum illo unus esient, 
1 E<iiii, tmum. Mss., unus. 



1489 



TRACTATUS XII. CAPUT 111. 



1490 



qui pcr iilum asceDauri essont. Non dicit^ Eisemini- 
bu$, ait Apostolus, tanquam in muUis ; sed lanquam in 
uno, Ei semini tuOt quod est Christus, Et fidelibus ait : 
Vos autem Christi ; si autem Christif ergo semen Abra* 
k^ estis {Galat. iii, 16, 29). Quod dirit unum, hoc di- 
xil omnea nos esse. Ideo in Psalmis aliquando piures 
cantant, ut ostendatur quia de pluribus Ot unus ; ali- 
qaando unus cantat,ut ostendatur quid fiat de pluri- 
bu8. Propterea unus sanabatur in iila piscina (Joanm 
V, 4) ; et quisquis alius descendebat, nou sanabatur. 
Ergo isteunus commendatunitatcm EccIesiaB. Vsb illis 
qai oderunt unitatem, et partessibi faciuntinhomi- 
nibus ! Audiant ilium qui volcbat eos facere unum in 
unoad unnm: audiant illum dicentem, Nolite vos Fa- 
cere muitos : ego ptantavi, Apollo rigavit ; sed Deusin- 
erementum dedit: sedneque quipianiatesl aliquid^nc' 
que qux rigat, sed qui incrementum dai Deus (I Cor. m, 
6, 7). IUi dicebant : Ego sum Pauli, ego Apollo, ego 
Cephx. Et ille : Divisus est Chrittus {U, i, 12, 13)? In 
uno eslole, unum estote, unus cstote : Semo ascendit 
in calum, nisi qui de ccelo descendit, Ecce volumus essc 
lui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus 
estole cujus eat vobiscum Paulus. 

10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morle 
liberavit dos a morte : morle occisus, morlem occi- 
dil. Et nostis, fratres, quia mors ista perdiaboli invi- 
diam intravit in munJum. Deus morlem nonfecit, Scri- 
ptura loquitur ; nec laetatur, inquit, in perditionti vii^- 
rum: creanit enim utessent omnia{Sap, \, 13, 14). Sed 
qaidibiait Hnvidia autem diaboti morsintratitinorbem 
terrarum {\d, ii, 34). Ad morlem a diabolo propina- 
tam nonveniret homo vi adductus ; non euim cogendi 
potentiam diabolus habebat, sed persaadendi versu- 
tiam. Non consenlires, nihil invexerat diabolus : con- 
seotio tua, o homo, te perduxit ad morlem. A morlali 
mortales nati, ez immortalibus mortales facli. Ab 
Adam omnes homines morlales : Jesus autem Filius 
Dei, Verbum Dei, perquodfacta suntomnia, unicus 
eqaalia Patri, mortalis factus esl;quia Verbum caro 
factam eat, et babitavit in nobis {Joan, i, 13, 14). 

11. Crgo mortem suscepit, et mortem suspenditin 
cruce; etde ipsa morte liberantur morlales. Quod in 
figara factum est apud antiquos, commemorat iilud 
Dominus : Et sieut, inquit, Moyses exaltavit serpentem 
tfi eremOy ita exaltari oportet Fitium hominis ; ut omnis 
qui eredit in eum non pereat, sed habeat vitam xternam. 
Magnam sacramentum, et qui legerunt, noverunt. 
Deinde aodiant vei qui non legerunt, vei qui forte le- 
ctamtive aQdilQmobiili sunt. Proaternebaturineremo 
popalas Israel morsibas serpentam, iiebatmagna stra- 
ges maltaram mortium ' : plaga enim Dei erat corri- 
pientia, el flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est 
ibimagnamsacramentQmrei futurff, ipse Dominuste- 
Btaturin bac lectione,utnemo poaaitaliud interpretari 
qoam quod i psa verilas de ae indicat. Dictu m est enim ad 
M oysen aDomino at faceret aeneum serpentem , et exal- 
taret inligno ineremo, et admoneret populum Israel, 
at si qaia morsus esset a serpente, iilum serpentem in 

i In Msi.| ttrages m%dtorum mortuorum: 



ligno exaltatum atienderel. Factum est : mordeban- 
tur homines, intuebantur, et sanabantur {Num, xxi, 
6-0). Quid sunt serpentes mordentes ? Peccata de 
mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus ? Mors 
Domini in cruce. Quiaenim a serpente mors, per ser- 
pentis efflgiem figurata est. Morsus serpenlis letha- 
iis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil 
valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, utni- 
hil vaieat mors. Sed cujus mors? Mors vita; : si dici 
potest, Mors vitoB ; imo quia dici potest, mirabiliter 
dicitur. Sed numquid non erit dicendumquod fuit fa- 
ciendum ? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me 
dignatus est facere ? Nonne vita Ghristus ? et lamen 
in cruce Ghrislus. Nonne vita Ghristus ? et tamen 
mortuus Cbristus. Sed in morte Christi mors mortua 
cst ; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vite 
deglutivit mortem : absorplaest mors in Ghristicor- 
pore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam 
triumphanles cantabimus, Uti est, mors, contentio 
tua ? ubi est, mors, aculeus tuus ( I Cor. xv, 54, 55) ? 
Interim modo, fratres, ut a peccato sanemur, Chri- 
stum cruciflxum inlueamur ; quia sicut Moyses, in- 
quil, exallavit serpentem in eremo, iia exattari oportet 
Filium hominis; ui omnis qui credit in eum, non per* 
eat, sed habeat vitam astemam, Quo modo qui intue- 
bantur illum scrpentem, non peribaut morsibus ser- 
pentum ; sic qui intuentur fide mortem Ghristi, sanan- 
tur a morsibus peccatorum. Sed illi sanabantur a 
mortcad vilanr. temporalem : hlGBiUiem aLii,uthabeantvi' 
tamaeternam. Hoc enim interest intor Gguratam imagi- 
nemetremipsam^figuraprsstabatvitamtemporalem ; 
rcs ipsa cujus illa figura erat, praBstat vilam sternam. 

12. Non enim misil Deus Filium suum in mundum, 
ut judicet mtifidum, sed uisalvetur mundus per ipsum. 
Ergo quuntum in mcdico est, sanare venit aegrotum. 
Ipse se iaterimit, qui prscepta medici observare non 
vult. Venit Salvatorad mundum : quare Salvator di- 
ctus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judi- 
cet mundum?Salvarinon visab ipso ; ex te judicabe* 
ris. El quid dicam^ judicaberis ? Vide quid ait: Qui 
credit in eum, non judicalur; qui autem noncredit: 
quid dicturum speras ^ niai, judicatur tjam, inquil, 
judicatus est, Nondum apparuit judicium^ sed jam fa- 
ctumestjudicium. Novitenim Dominusqui suntejus: 
novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad 
flammam ; novit in area sua triticum, novit paleam ; 
novit segctem, novit zizania. Jam judicatus est qui 
non crcdit. Quare judicatus ? Quia non eredidit ' in 
nomine unigeniti Fiiii Dei, 

13. Hoc est autem judicium, quia tux venit in mtin- 
dum, et dilexerunt homines magis tenebras quam tucem: 
erant enim mala opera corum. Fratrcs mei, quorum 
opera bona invenit Dominus ? Nuilorum : omnium 
mala opera invenit. Quomodo ergo quidam fecerant 
veritatem, et venerunt ad iucem ? Et hoc enim sequi- 
tur : Quiautem facit veritatem, venit adlucemfUtmani" 
festentur opera ejus, quia in Deo sunt facta, Quomodo 

i Mss. duodeclm, puta^, Alii tres, sperabat, 
•2 Sic etiam legebatur in antiquis Corbeiensibui Bibliis, 
juxtd gr<£cum, poysteukcn. At nunc in Vulsata est, credit» 



pm 



1491 



IN JOANNIS EVANQELIUM, S. AUGUSTINI 



1492 



quidam opus bonum fecerunt, ut venirent ad lacem, 
id est ad Ghristum ? et quomodo quidam diJexerunt 
tonebras ? 8i enim omnes peccatores invenit, el om- 
ncs a peccato sanat, et serpens ille in quo Ggurata est 
mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant, et propter 
morsum serpentis erectus est serpens, id est mors 
Domini, propter mortales hominesiquos invenitinju- 
stos ; quomodo inteliigitur, Hocest judicium^ quia lux 
venii in mundum^ et dilexeruni homines magis tenebras 
quam lucem : erant enim mala opera eorum ? Quid est 
hoc ? quorum enim erant bona opera ? Nonne venisli 
ut jnstiOces impios ? Sed dilexeruntf inquit, tenebras 
magis quam lucem, Ibi posuit vim : multi enim dilexe- 
runtpeccatasua, multi confessisunlpeccatasuaiquia 
qui oonfitetur peocatasua, et accusat, peccatasua, jam 
cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua : si et tu ac- 
cusas, conjungeris Deo. Quasi duee res sunt, homo et 
peccator. Quod audis homo, Deus fecit : quod audis 
peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus 
salvet quod feoit. Oportet ut oderis in te opus luum, 
et ames in te opus Dei. Gum autem coeperit tibi dis- 
plicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, 
quia accusas mala opera tua. Initium operum bono- 
rum, confessio est operum maiorum. Facis veritatem, 
et venis ad luoem. Quid est, Facis veritatem ? Non (e 
palpas, non tibi blandiris, non te adulas *■ ; non dicis, 
Justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere verila- 
tem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera 
tua, quia in Deo sunt facta ; quia et hoc ipsum quod 
tibi displiouit peccalum tuum, non tibi displiceret, 
nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. 
Sed qui et admonitusdiligit peccala sua, odit admo- 
nentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera 
ejus mala quae diiigit.Qui autem facit veritalem, accu- 
sat in se mala sua ; non sibi parcit, non sibi ignoscit, 
ut Deus ignoecat : quia quod vult ut Deus ignoscat, 
ipso agnoscit, et venit ad lucem ; cui gratias agit, quod 
illi quid in se odisaet ostendcrit. Dicit Deo, Averte /a- 
ciem tuam a peccatis meis : et qua fronte dicit, nisi 
iterum dicat, Quoniam faeinus meum ego cognosco, et 
peccatum meum coram me est semper (Psal, l, 11,5)? 
Si ante te quod non vis esse ante Deum. Si autem 
post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi 
Deus ante ocnlos tuos ; et tunc retorquet, quando 
Jam pcBnitenti» fructos nullus erit. 

14. Currite, ne tenebr» vos comprehendant {Joan. 
XH, 35), fratres mei : evigilate ad salntem vestram^ 
evigiiatedum tempusest; nullus retardelur a tempio 
Dei, nulius retardelur ab opere Domini, nullusavo- 
cetur ab oratione continua, nullus a solita, devotiono 
fraudetur. Evigilate ergo cum dies est : lucet dies, 
Ghristus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscen- 
tibus; punire autem defendentes se, et juslos se ja- 
ctantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In 
diiectione autem ejus etin misericordia ejusqni am- 
bulat, etiam liberatns ab illis lethalibus et grandibus 
peccatis, qualia sunt facinora, bomicidia, furta, adul- 
tcria ; propter illa quas minuta videntur esse peccata 

i Sic Mss. At edili» tibi adularU. 



linguae, aut cogitationum, aut immoderationis in re- 

bus conoessis, faoit veritatem confessionis, et venit ad 

luoem in operibus bonis : quoniam minuta plura pec- 

cata si negligantnr, occidunt. Minuto suntguttas qu« 

flumina impient : minuta sunt grana arenae ; sed si 

multa arena imponatur, premit atque opprimit. IIoc 

facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens : pau- 

latim per senlinam intrat ; sed diu intrando et non 

exhauriendo, mergit navim. Quid est autem exhau- 

rire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, 

gemendo, jejunando, tribuendo,ignoscendo? Iter au- 

tem hujus sascoli molestnmest, plenum esttentatio- 

nibus ; in rebus prosperis ne extollat, in rebus adver- 

sis ne frangat. Quitibidedit felicitatemhujussaeculi, 

ad consolationem tuam dedit, non ad oorruptionem. 

Rursus qui te flagellat in isto sasculo, ad emendatio- 

nem, non ad damnationem facit. Ferto palrem eru- 

dientem, ne sentiasjudicem punientem. H(cc quotidie 

dioimus vobis, et sspe dicenda sunt, quia bona et sa- 

lutaria suot. 

TRACTATUS XIH. 

Ab eo Evangelii locOfPosiheBC venit Jesusel discipuli 

ejus in Judaeam terram, etCf usque ad id, Amicus 

autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet 

propter vocem sponsi. Cap. iii, f. 22-29. 

1. Ordo lectionis evangelicas secundum Joannem, 
sicut potcstis meminisse, qui ouram geritis profeotos 
vestri, ita sequitur, ut haec quae modo leota est, ho- 
die nobis Iractanda proponatur. Ab ipso principio us- 
que ad hodiernam lectionem, quassupra dicta sunt, 
meministis jam esse tractata. Et si forte inde multa 
estis obliti, certe vel officium nostrum manetin vestra 
memoria.Quashincaudieritisdebaptismo Joannis, el« 
si non tenelis omnia, audisse vos tamen credo quod 
teneatis : quae dicta sunl etiam, quare Spiritussanotus 
in columbae specie apparuerit ; et quomodo illa nodo- 
sissima quffistio soluta sit, quia nescio quid quod non 
noverat, didicit Joannes in Domico per columbam, 
cum jam eum nosset, quando venientiut baplizaretur, 
ait, Ego a te debeo baptizariy et tu venis ad me ? Quando 
ei Dominus respondit, Sine modOf ul impleatur omnis 
justitia(Halth. iii, 14 et 15). 

2. Nunc ergo ad eumdem Joannero cogit nos ordo 
lectionis reverti. Ipse ost ille qui prophetatus estper 
Isaiam, Vox clamantis in eremo^ Parate viam Domino, 
rectas facite semilas ejus {Isa. xl, 3). Tale testi- 
monium reddidit Domino suo, et (quia ille dignatus 
est) amico suo : Dominusque ipsius et amicus ipsiut 
perhibuit et ipse testimoninm Joanni. Dixit enim de 
Joanne, /n natis mulierum nori exturrexit major Joanne 
Baptisla. Sed quia illi sepraeposuit, in hoc quod plus 
erat Joanne, Deus erat. Qui autem minor est^ inquit, 
inregnoccetorum^ majorest iUo{Malth. xi, 11). Minor na- 
tivitate, major potestate, major divinitate, majestate, 
charitate: tanquam inprineipio erat Verbum, et Ver- 
bum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Sic autem 
perhiboeratinsuperioribusleotionibusJoannesDomi- 
no testimonium, utFiliumDei quidem dicoret, Deum 
non diceret, neo lamen negaret : tacuerat Deum, non 



1493 



TRACTATUS XIII. CAPUT III. 



1494 



negaverat Deum ; sed oonomniQo taouit Deum : for- 
taseieenim invenimus hoo in bodierna iectione. Dixe- 
rat Filinm Dei : sed dicti sont et homines filii Dei. Di- 
lerat tants ezoeJienti» illum fuisse, ut non esset 
ipee dignus corrigiam calceamenti ejus eoivere (Joan, 
1, iy 34, 27). Jam magnitudo ista multum dat inteiligi, 
cQJaanoneratdignua corrigiam caicearoenti solvere, 
ille t]ao nemo surrexerat major in natis mulierum. 
Plu8 enim erat omnibus bominibus et Angelis. Nam 
angeiom invenimusprobibui88e,ne homo illi ad pedes 
eaderet. Cum enim quasdam in Apocalypsi Angelus 
ostenderet Jounni, qui scripsitbocEvangeiium, con- 
territus magniludine visionie Joannes cecidit ad pedes 
Angeli. Ct ille : Surgef vide ne feceris hoc; Deum ad- 
ora^ nam ego conservus tuus sum ei fratrum luorum 
{Apoc. XXII, 8, 9). Cadere ergo sibi ad pedos homi- 
neni angelus prohibuit. Nonne manifestum est quia 
BDper omnea Angelos est, cui talis homo, quo major 
nemo surrexit in natia mulierum, dicit indignum se 
esae solvere corrigiam calceamenti 7 

3. Tamen aliquid evidentius dicat Joannes, quia 
Deus eetDominuB noster Jesus Gbristus. Inveniamus 
boc in prcsenti lectione, quia forle et de illo can- 
tdvimus, RegnavU Deus super omnem lerram : con- 
tra quod surdi sunt, qui putant eum in Africa sola ro- 
goare. Non enim non dictum est de Christo, cum di- 
elum est, Hegnavit Deus super omnem ierram. Quid est 
enim alius rex noster, nisiDominus nostor Jesus Cbri- 
atae ? Ipse esl rex noster. Etquid audislis in ipso Psal- 
mo, recenti versu modo cantalo ? Psallite Deo nostro^ 
psallite : psalUte reginoslro^ psatlite. Quemdixit Deum, 
ipeum dixit regem nostrum : Psaltite Deo nostro, fsal" 
lile : psaltUe regi nostro,psalUte iniettigenter, Ne in una 
parte velis intelligere cui psallis : Quoniam rex omnis 
(erne Deus (Psal. xlvi, 3, 7, 8). Et quomodo est otnnis 
terre rex, qni visus est in una parto terrarum, in Jc- 
roaolyma, in Judaea, ambulans inter bomines, natus, 
sugenBy crescene, manducans, bibens, vigilans, dor- 
miens, fatigatus ad puteum sedens, comprebensu?, 
flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, ligno sus- 
pensQs, lancea percussua, morluus, sepultus ? quo- 
modo ergo rex omnis terrad?Quod videbatur in loco, 
caro erat : oculis carneis caro apparebat ; in carne 
mortali majestas immortalis occultabatur. Et quibus 
oculis majesiai immortalis penetrala compage carnis 
poterit inlueri ? Est alius oculus, est inlerior oculus. 
Non enim nullos oculos habebat et Tobias, quando 
CCCU8 oculis corporeis filio dabat praBcepla vitae 
(Tob, iv). Ille patri manum tenebat, ut pedibus am- 
bularet : ille fllio oonsilium dabat, ut viam justitias te- 
neret. Et bac oculos video, et bao oculos iotelligo. 
Et melioree oculi dantis vit» consilium, quam oculi 
tenentis manum. Talea oculos qusBrebat et Jeeu?, 
quando ait Pbilippo, Tanto tempore vobiscum sum, et 
noH cognovistis me ? Tales oculos quserebat, cum ait. 
Philippe^ qui videi me^ videt et Patrem (Joan, xiv, 9). 
Isti ocali in intelligentiasant.istioculi in mente sunt. 
Ideo cum dixisset Psalmus, Quoniam rex omnis lerrx 

i Plerique Mss., illum adora^ hoe esl Deum, 



Dcus; &ubjeoit&tatiro, /^ja////6' inieltigenier, Quod enim 
dico, PsaUile Deo nostfo, psatlite ; Deum dico regem 
nostrum. Scd regem nostrum inter bomines fidistis 
tanquam homiDem,vidistispassum, cruciHxum, mor- 
tuum: latcbataliquidinillacarDe^quamoculiscarneis 
videre potuistis^ Quid ibilatebal? Psallile inteUigen- 
/er; nolite oculis quserere quod mente conspicitur. 
Psaltite iingua, quia inter vos caro ; sed quia Verhum 
caro lactum est, et habiiavit in nobis, reddito sonuni 
carni, redditeDeo menlis obtulum. PsalUle intelligen- 
ier, et videtis quia Verhumcaro jaclum cst, et habitavii 
in nobis, 

4. Dical et Joannes testimoniura : Post luec venit 
Jesus et diicipuli ejus in Judmam ierram, et iltic demo- 
rabatur cum eis, et hapiizahal, Baplizatus baptizabat. 
Nun eo baptismo baptizabat quo baptizatus est. Dat 
biptismum Dominus baptizatus a servo, ostendens 
humilitalis viam, otperduccns ad baptismum Domini, 
hoc ost baplismum su um , prsbendo bumii itatia exem- 
plum, quia ipse non respuil baptismum eervi. Et in 
baptismo servi via prieparabatur Domino, et baptiza- 
tusDominus viam se fecit venientibus *. Ipsum audia- 
mus : Egosum via, veritas eivita (Joan, xiv, 6). Si ve- 
ritalem quosris, viam tene : nam ipsa est via que est 
veritas. Ipsa est quo is, ipsa est qua is ; non per aliud 
is ad aliud, non per aliud venis ad Cbristum : per 
Christum ad Christum venis. Quomodo per Christum 
ad Christum? Per Christum hominem ad Ghristum 
Deum : per Vcrbum carnem factum, ad Verbum quod 
in principio erat Deus apud Deum ; ab eo quod man- 
ducavit bomo, ad illud quod quolidie mnnducant An« 
geli. Sic enim scriptum est, Pamm coeH dedii eis : pa» 
ncm Angelorum manducavii homo (Psat, lxxvii, 24 ei 25). 
Quis est panis Angclorum?/72prt>ic(/7to erai Verbum, 
ei Verbum crai apud Deumy elDeuserai Verbum, Quo- 
modo panem Angelorum manducavit homo ? Bt Ver- 
bum caro jacium est^ et habitavii in nobis (Joan. i, i, 14). 

5. Sed quia diximus manducare Angelos, fratres, 
ne putetis morsibus fleri. Nam si boc intellexeritis, 
quasi dilaniaturDeus quem manducant Angeli. Quis 
dilaniat justitiam ? Sed rursum mibi aliquis dicit : Et 
quis cst qui manducat justitiam ? Unde ergo,Beaii qui 
esuriunt ei sitiunt justitiam, quoniam ipsi saiurabaniur 
(Matth, V, 6)? Cibus quem manducas per oarnem, ut 
reficiaris tu, ille deflcit; ut reparet te, consumitur: 
manduca justitiam, et tu rcliceris, et illa integraper- 
severat. Quomodo videndo istam lucem corpoream 
reficiuntar isti oculi nostri, et res cst corporea qu» 
videtur oculis corporeis. Muiti enim cum fuerint diu- 
tius in tenebris inOrmatur acies ipsorum, quasi Jeju- 
nio lucis. Fraudati oculi cibo suo (luce quippe pa- 
Bcuntur), defatigantur jejunio et debiiitantur, ila ut 
ipsam lucem qua reliciunlur, vidcro non possint: et 
si diutius abfuerit, exstinguuntur, et tanquam mori- 
tur in eis ipsa acies lucis. Quid ergo? quia lot oculi 
quotidie ista luce pascuntur, minor fit? Et illi refi- 
ciuntur, et ipsa integra permanot. 8i hoc potait Deus 

i Sic MsB. At editl, quod oouUs carneis viderenonpoiuisti. 
2 Msft. quatuor, viam feoit ad se venientibus, Tres alii, 
viam se fecii ad se veniefUibus, 



1495 



TN JOANNIS EVANOELIUM, S. AUGUSTINI 



U96 



deluee corporeaoorporeiaoculisexhibere; non exhi- 
bet mandis cordibus lucoroillam infatigabilem, inte- 
gram per8everantem,n ulla ez parle de(icientem?Quam 
lucem ? /n principio erat Verbutn et Verbum erat aptui 
Deum, Videamus si lux est. Quoniam apud te est fons 
vitXt ^i if^ lumine tuo videbimm lumen (Psal, xxxv, 
10). In terra aliud eet fons, aiiud lumen. Sitiens qu«- 
ris fontem, et ut perveniaa ad fontero, quAris lucem : 
et si diea non esl, accendie lucernam, ut ad fontem 
perveniae. Fons ille, ipsa est lux ; eitienti fons est, 
c«co luxest : aperiantur oculi ut videant lucem, ape- 
riantur fauces cordie ul bibant fonlem ; quod bibis, 
hoo vides, hoc audis. Totum tibi fit Deue ; quia horum 
qu» diligis, totum libi esl. Si visibilia attendie, nee 
panis est Deue, nec aqua est Deus, nec lux ista esi 
Deu8, nee vestis est Deus, nec domus eet Deus. 
Omnia enim hasc vieibiiia sunt, et singuia sunt : quod 
est panis, non boo eet aqaa ; et quod eet vestis, non 
hoc est dorous ; et quod sunt ista, non hoc cst Dous : 
vfsibiJia enim sunt. Deus tibi totum est : si esuris, 
panis tibi est ; si sitis, aqua libi est ; si in tenebris es, 
lumen libi est, quia iocorruptibilis manel ; si nudus 
es, immortalitatis vestfs tibi est, cum corruptibile 
hoo induerit incorruptionem, et mortale hoo induerit 
immortalitatem (I Cor. xv, 53, 54). Omnia possunt 
dici de Deo, et nihil digne dicitor de Deo. Nihil latius 
bac ioopia. Queris congruum nomen, non invenis ; 
quasris quoqoo modo dicere, omnia invenis. Quid si 
mile, agnus et leo ? De Christo utramque dictum est : 
Bcee agnus Dei (Joan, i, 20). Quomodo leo ? Vicit leo 
de tribu Juda {Apoe. v, 5)). 

6. Audiamus Joannem : Bapti%abat Jesus. Diximus 
quiabaptizabat Jesus.Quomodo Jesus? quomodo Do- 
minus ? quomodo Dei Fiiius? quomodo Verbum ? Sed 
Verbum caro factum est. Erat autem et Joannes bapti- 
%ans in JSnon juxta Salim. Lacus quidam jEnon ^ 
Unde inlelligitur quia laous erat ? Quia aqum multx 
erant ibi, et veniebant, et bapti)Mbaniur. Nondum enim 
miuus erat in carcerem Joannes. Si meministis (ecce 
iterum dico), dixi quare baptizabat Joannes : quia 
oportebat ut Doroinus baptizaretar. Et qnare oporte- 
bst ut Dominusbaptizaretur? Quia multi contempturi 
erant Baptismum, eo quod jam majore gratia prsditi 
viderentur, quam viderent aiios fldeles. Verbi gratia, 
Jam continenter vivens oatecbumenas, contemneret 
conjugatum, et diceret se meliorem quam ilie sit G- 
delis. liie oatechumenus postet dicere in corde suo : 
Quid mihi opus est Baptismum accipere, ut hoo ba- 
beam quod et iste, quo jam meiior sam ? Ne ergo 
cerviz ista prscipitaret quosdam de meritis justitie 
sue plurimum elatos, baptizari voluit Dominus a 
servo ; tanquam alloquens fllios capitales : Quid vos 
eztollitis ? quid erigitis, quiababetis, ille prudentiam, 
ille doctrinam, ille castilatem, ilie fortitudinem pa- 
tientis? Numquid tanturo habere potestis, quantum 
ego qui dedi ? Et tamen ego baptizatus sam a servo, 
vos dedignamini a Domino. Hoc esl, Vt impleatur 
omnis justitia (Maith. iii, 15). 

« In aliquot Mit.. Salim iocus ^iiidam, ^non laeus. 



7. Sed dicetaliquistSufflciebat ergo ut baptizaret 
Dominum Joannes ; quid opus eral ut alii baptizaren- 
tur a Joanne? Et hoc diximus, quia si solus (Dominus 
baptizarelur a Joanne, non deesset ista cogitatio ho- 
minibus, quod meliorem habebat baptismum JoannGs 
quam Dominus. Diceront enim : Usquc adoo magnus 
eratbaplismusquemhabuitJoanDes^utsoIusChrislus 
illo fuerit dignus baplizari. Ergo ut ostenderetur me- 
lior baptismus quem daturus erat Dominus, et illo 
tanquam servi intolligeretur, ille tanquam Domini, 
l>aptizatu8 est Dominus, ut praeberet bumiiitatia 
exempium : non solus aulem baplizatus est ab eo, ne 
iMptismus Joannis melior baptismo Domini viderelur. 
Ad hoc autem viam prflebuil Domious noster Je&us 
Ghristus, sicut audietis, fratres, ne quis arrogans quod 
habeat abundantiam alic^Jus grati», dedignetur ba- 
ptiiari baplismo Domini. Quantumcumque enim ca- 
tecbumenus profioiat, adhuc sarcinam iniquitatis sua: 
portat : non illi dimittitur, nisi cum venerit ad i3a- 
ptismum. Quomodo non caruitpopulus Israel populo 
>Egypliorum, nisi cum venisset ad mare Rubrum 
Exod. xiv) ; sic pressura peccatorum nemo caret, 
nisi cum ad fontem Baptismi venerit. 

8. Facla est ergo quxstio ex discipulis Joannis cum 
Judxis de purificatione. Baptizabat Joannes, baptiza- 
batCbristus : moti sunt discipuli Joannis ; concurrc- 
batur ad Christum, veniebatur ad Joannem ^ Qui 
enim veniebant ad Joannem, mittebat illos ad Jesum 
baptizari ; non mittebantur ad Joannem, qui a Ghristo 
baptizabantur. Turbati sunt discipuli Joannis, et cod- 
perunt quffistionem tractare cum Judaeis, quomodo 
Bolet fieri. Inteiligas dizisse Judaeos migorem essc 
Ghristuro, et ad ejus baptismumdebereconcurri. II li 
nondum intelligentes, defendebant baptismum Joan - 
nis. Ventum est ad ipsum Joannem, ut solveret 
qu8E»stionem. Intelligat Gharitas vestra. Et hic utilitad 
ipsa humilitatis agnoscitur, et oslenditur utrum in 
ipsa qosstione cum errarent homines, gloriari apud 
se voluerit Joannes. Fortasse enim dixit: Verum di- 
oitis, recte contendilis, baptismus meus esl melior. 
Nam ut noveritis quod baptismus meus est melior, 
ipsum Christum ego baptizavi. Poterat boc dicere 
Joannes, baptizato Christo. Quantum, se si vellct 
eztendere, habebat ubi se extenderet ? Sed melius 
noverat apud quem se humiliaret : quem se no- 
verat nascendo antecedere, iili voluit confitendo co- 
dere ; salutem suam inlelligebat in Ghristo esse. Jaiu 
dixerat superius, Nos omnes de plenitudine ejus ac- 
eepimus (Joan. i, 16) : et boc confiteri Deum est. 
Quomodo enim omneslhomines de plenitudine ejus 
accipiunt, nisi ille sit Deus? Nam si sic iile homo ut 
non Deus, de plenitudine Dei accipit eliam ipse, et sio 
non Deus est. Si autem omnes homines de plenitu- 
dine ejus accipiunt, ille est fons, illi bibentes. Qui 
bibunt fontem, et silire possunt et bibere ; foos nun- 
quam sitit, fons se ipso non eget. Fonte egent homines ; 
aridis visceribus, aridis faucibuscurrunt ad fontero ut 
reficiantur : fons fluit ut reficiat ;ila Doroinus Jesus. 

1 Duo Mu., veniebalur a Joannei 






1497 



TRACTATUS XIII. CAPUT III. 



1498 



9. Yideamus ergo quid responderit Joanne» : ^e- 
nerunt ad Joannem, et dixerunt ei : Rabbif gui erat 
tecum trans Jordanem^ cui tu (estimonium perhibuUti, 
ecce hic baptiJuU^ et omnes veniunt ad illum : hoo est, 
Quid dicis ? non sunt prubibendi, ul ad te polius ve- 
niant ? Respondit^ et dixit : Non poiest homo quidquam 
accipere^ nisi ei datum fuerit de caelo. Da quo putalis 
hoc dixisse Joannem ? De seipso : Quasi homo ac- 
cepi, ait, decQslo. IntendatCharitasfestra. Non potest 
homo quidquam accipere^ nisi fuerit ei datum de caslo. 
Ipsi vos mihi testimonium perhibetis qnod dixerimt Ego 
non sum Christus. Tanquam dicens, quid vosfallitis? 
V03 ipsi mthi quomodo proposuistis istam qusstio- 
nem ? Quid mlhi dixistis ? Rabbi^ qui erat tecum trans 
Jordanem, cui tu tesiimonium ptrhibuisti. Nostis ergo 
quale testimonium illi perhibui : modo dicturus sum 
noD esse ilium quem dizi esse ? Brgo quia ' aliquid 
accepi de coelo ut aliquid essem, inanem mo vultis 
psse, at ioquar contra veritatem 7 Non poiesi homo 
accipete quidquam^ nisi fuerit illi datum de ccelo, Ipsi 
vos mihi tesUmonium perhibetis quod dixerim^ Ego non 
sum Chriitus, Non es tu Cbristus :sedquid,si msjor 
iilo, quia tu illum baptizasti ? Mitsus sum : ergo prffico 
8um, iile judex est. 

10. Et audi testimonium multo vehementius, multo 
ezpressius. Videtequi nobiscum agitur*, videte quid 
amare debeamus ; videte quia aliquem hominem 
amareproChristo, adulterium est. Quare hoc dico? 
Attendamus vocem Joannis : polerat in illo errari, 
poteralipseputariquinonerat; respuit a se falsum 
honorem, ot teneat solidam veritatem. Videte quid 
dicat Ghristum, quid se : Quid habet sponsam, sponsus 
esi. Gasti estote, sponsum amate. Quid autem tu es, 
qui nobis dicis, Qui habet sponsam, sponsus ett ? Ami» 
cusauiem sponsi, qui stit et audit eum, gaudio gaudet 
propter vocem sponsi. Aderit DominusDeus noster pro 
motu cordis mei, multo enim gnmitu plenum est, di- 
cere quod doleo : sed obsecro vos per ipsum Chri- 
stnm, ut quod dicere non potuero, vos cogiietis; nofi 
enim doiorem meum exprimi satis digne non posse. 
Mollos enim adulteros video, qui sponsam lanto pre- 
iio emptaro, amalam fcedam ut puichra Aeret, ilio 
emptore,iIloiiberatore, iiiodecoratore, possidere vo- 
lant ; et id agunt verbis suis, ut pro sponso amentur. 
De illo dictum est, Hic est qui baptizat {Joan, i, 33). 
Quia huc exitct dlcit, Ego baptizo? quis buc exit et 
dicit, Ego qood dedero, hocest sanclum? quis huo 
procedit qui dicit, Bonum est tibi ut nascarisex me? 
Amicnm sponsi audiamus, non adulteros sponsi : au- 
diamus zelantem, sed non sibi. 

li.Pratres, regredimini corde ad veslras domos, 
earnalia loquor, (errenaloquor ; humanum dico, pro- 
pter inQrmitatem oarnis vestraB (Rom. vi, i9). Multi 
liabetis conjuges, multi habere vuitis, multi etsi non 
Tultis, habuistis ; multi qui omnino conjuges habere 
non YultiSy de eo^jugibus patrum veslrorum nati 
estis : nnilum oor est quod non iste tangat alTectus ; 
nullns in rebus humanis tam avius a genere humano 

< Id pluribus Mss., effo qui. 



esl, qui quod dico non sentiat. Ponite aliquem per- 
egre profectum, commendasse amico suo sponsam 
suam : Vide, quseso te, clarus meus es, ne forte rae 
absente pro me aliquis amelur. Qualis ergo ille, qui 
custodiens sponsam vel uxorem amicisui. dal quidem 

operam ut nuilus alius ametur.sed si seamari pro amico 
▼oluerit, et uti voluerit commendala sibi, quam dc- 
testandus universo humana generi apparet.^ Vidcat 
illam aiiquanto petulantius per fenestram altendere 
autjocaricumaiiquo, prohibettanquam zelet : vidco 
zelanlem, sed videam cui; utrum amico absenti, an 
sibi prasscnli, Pulate hoc Domiuum nostrum Jesum 
Christum fecissc. Commondavit amico suo sponsam 
suam, peregre profoctus est acclpere regnum, sicut 
dicit ipse in Evangelio {Luc. xii, 12), et tamen prae- 
sens est majestate. Faliatur amicus qui trans mare 
profeclus est; et si fallitur, wm ilii qui fallit ! quid 
Deum fallere conantur, Deum intuentem omnium 
corda, et omnium secreta rimantem ? Existit aliquis 
hsrcticuB, el dicit : Ego do,egosanctiflco, ego juati- 
flco, nolo eas ad illam sectam. Bone quidem zelat, 
eed vide cui. Non eas ad idola, bcne zelat : non ad 
sortiiegos, benezelat. Videamus cui zelat : Egoquod 
do sanctum est, quiaego do ; ego quem baplizo ba- 
ptizatus est, quem non bapiizo non est baptizatos. 
Audi amicum sponsi, disce zolare amioo tuo : audi 
vocemillius, Hicestqui baptixut, Quare tibi vis arro- 
gare quod tuum non est? Usquc adco absens est qui 
hic rciiquit sponsam suam ? Nescls quia iile qui a 
morluisresurrexit, addexteramPatris sedet? Si con- 
tempserunteum Judsi in ligno pendentem, tu con* 
temnis in coelo scdentem? Noverit Charitae vestra 
magnum dolorem me pati de hac re : sed, ut dixi, 
dimitto cstera cogitationibus vcstris. Non enim dico^ 
si loquar lota die; si piaogam tota die, non sufficio: 
non dico, si habeam, sicut dicil propheta, fontem la" 
crymarum (Jerem, ix, 1); sedsioonvertar in lacrymas 
et lacrymo; flam % in llnguas^ et linguae flam, parumest. 
12. Redeamus, videamusquid dicit iste : Qui habel 
sponsam, sponsus est ; non est mea sponsa. Et non 
gaudes in nuptiis ? [uio gaudeo, ait : Amicus autcm 
sponsif qui stat et audit eum^ gaudio gaudetpropter vo* 
cem sponsi, Non, inquit, gaudeo propter vocem meam, 
sed propter vocem sponsi gaudeo.Ego sum in auiJien- 
do, ilieindicendo: ego sum enim illuminandus, ilie 
lumen; egosum in aure, ille Verbum. Ergo amicus 
sponsistatetauditeum. Quare stat?Quia non cadit. 
Quarenon cadit? Quia bumilis est. Vide stantem in 
solido : Non sum dignus corrigiam calceamenti ejus 
solvere {Joan. i, 27). Bene te humilias, merilo non 
cadis, merito stas, merito audis eum,et gaudiogau- 
des propter vocem sponsi. Sic et Apostolus amicus 
sponsi, zelat et ipse, non sibi, sed sponso. Audi vo« 
cem zelantis : Zelo Dei vos %elo, dixit ; non meo, non 
mihi, sedzelo Dei. Unde ? quomodo? quam zelas, vel 
cuizelas? Desponsavi enim vos uni viro, virginem ca- 
siam exhibere Chrislo. Quid ergo limest quarezelas? 

i Mts.props omnsB omittunt,m lacrymm et lacrynxK flam. 



1499 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



ISOO 



limeo, inqoil, nesicut serpens seduxil Evam aslulia 
suaf sic el vefiri sensus corrumpanlur a castitate qum 
est inChris(o{\lCor, zi, 2, 3). Omuia Ecclesia vir- 
go appellata est. Diversa esse membra EcclesiaB, di- 
versis donis pollere videtis alque gaudere : alii con- 
jugati, alio; conjugatse, alii viduati uxores ultra non 
qitserunt, ulis viduats maritos ullra non qunrunt, 
alii integritatem ab incunte ffitate conservanl, aliffi 
virginitatem suam Deo voverunt; divcrsasunt rounc- 
ra, sed omnesisti unavirgocst. Ubi est ista virgini* 
tas ? non enim in corpore *. Paucarum feminarum 
est| el si dici virginitas in viris potest, paocorom vi- 
rorum sanctu integritas etiam corporis estin Bcclesia, 
et bonorabilius membram est : alia autem membra 
noQ in corporc, sed omnia in mente scrvant virgini- 
tatem.Quffi est virginitas mentie ? Integra fides, soli- 
da 8pes, sincera cbaritas. Hanc virginitatem timebat 
ille, qui zeiabat sponso, a serpente corrumpi. Sicul 
enim membrum corporis violatur in quodam Iq/do, sic 
seductiolingus violat virginitatem cordis. In mente 
non corrumpatur, quae non fult sine caasa teuere 
oorporis virginitatem. 

13. Quid crgo dicam, fratres? Et baeretici habent 
virgines, et multffi sunt virgines bsreticoram. Videa- 
mas si sponsum aniant, ut virginitas isla custodiatur. 
Gui custodilur ? Christo, inquit. Videamus si Gbristo, 
non Donato : videamus cui servetur ista virginitas ; 
cito probare poteritis. Ecco ostendo sponsum, quia 
ipse se ostcndit : perbibet illi testimoniam Joannes, 
Hic est qui baptixat. tu virgo, si sponso buic servas 
virginitatem tuam, quare curris ad eum qui dicit, Ego 
baptizo ; cum amicus sponsi tui dicat, Hic est qui ba- 
ptimt? Deindesponsustuustotumorbemtenet; quare 
ta in parte corrumperis ? Quis est sponsus ? Quoniam 
rex omnis terrae Deus (Psal, zlvi, 8). Ipse sponsus tuus 
totum tenet, quia totum emit. Vide quanti emerit, ut 
intelligas quid emerit : qaod pretiura dedit? Sangui- 
nem dedit. Ubi dedit, ubi fudil sanguinem suum ? In 
passione. Nonne sponso tuo cantas, aut cantare te 
flngis, quando emptus est totus orbis : Foderunt ma^ 
nus meas et pedes, dinumeraverunt omniaossamea : ipsi 
vero consideraverunt, et conspexerunt me ; diviserunt 
siH vestimenta mea, et super vestem meam miserunt 
sortem? Sponsa es, agnosee vestem sponsi tai. Super 
quam vestem missa est sors? Interroga Evangeliam ; 
Tide cui desponsata sis, vide a quo arrbas accipias. 
Interroga Evangelium ; vide quid tibi dicat id passione 
Domini. Erat ibi tunica ; videamus qualis : desuper 
Uxta. Desuper tezta tunica qaid significat, nisi cbari« 
ttlem ? desuper tezta lunica quid aignificat, niii ani- 
tttem t Hanctunioam attende, qaam oeo persecotores 
Gbristi diviserunt. Ait enim : Dixerunt inter se, Non 
dividamus eam, sed sortem super eam mittamus {Joan. 
xXf 23, 54). Ecce unde audistis Psalmum. Vestem 
persccntores non consciderunt : cbristiani Ecclesiam 
dividunt, 

* Sic aliquotMis. Aledili : Non enim in corpore, In corpore 

£aHeaiym femmarum e$t. Et posl, loco sancta intearUas, 
abtnt, sanctitaSf integritas. 



14. Sed quid dicam, fratres?Aperte videamusquid 
emerit. Ibi enim emit, ubi ' pretium dedit. Pro quanto 
dedit? Si pro Africadedit, simus Donatist», et non 
appellemor Donatist», sed Gbristiani ; qnia Ghristos 
solam Africam emit : quanquam et bie non soli Do- 
natistn.Sed non tacoit in commercio suo quid emerit. 
Peoiltabulas : Deo gratias, nonnosfefellit. Opus est 
ut audiat illa sponsa, et ibi intelligat cui voverit vir- 
ginitatem. Ibi in ipso psalmo ubi dictum est, Foderunt 
manus meas etpedet, dinumeraverunt omnia ossa mea ; 
ubipassio Dominiapertissimedeclaratur: quipsalmus 
omni anoo legilur novissima bebdomada intento uni- 
verso populo, imminenU) passione Gbrisii, et apud 
nos, et apud illos psalmus iste legitur. Intendite, fra- 
tres, quid ibi emit ; recitentur tabula commerciales ; 
qoid ibi emit, audite : Commemorabunturet converien^ 
tur ad Dominum univcrsi fines terrx; et adorabunt in 
conspectu ejus universxpatrisegentium:quoniamipsius 
est regnumj el ipse dominabitur gentium (^Psai. xxi, 
29-3).Eccequidemit. Ecce quoniam rex omnis terrss 
Deus est sponsus tuus. Quid ergo ad pannosvisdeduci 
talem divitem ? Agaosce : totum emit, et tu dicis, 
Partem bic babes. Osi piaceres sponso, o si non cor- 
rupta loquereris, et corrupta, quod pejus est, corde, 
non corpore? Amas bominem pro Ghristo, amas di- 
centem. Ego baptizo : amioum sponsi non audis dicen- 
tem, Hicestquibaptizat; non audis dicontem, Qui habet 
sponsam^ sponsus est. Ego non habeo sponsam, dizit : 
sed quid som t Amicus autem sponsi^ qui stat et audit 
eum^ gaudio gaudet propter vocem sponsi {Cor. ziii, 1). 

15. Evidenter ergo, fratres mei, nibil prodest istis 
servare virginitatem,babere continentiam, eleemosy- 
nas dare ; omnia illa quaa iaudantur in Ecclesia, nihil 
illis prosunt : quia conscindunt unilatem^id est, tuni- 
cam illam cbaritalis.Quifaciunt^DisertisuntmuItiin- 
ter iIios,magna) lingus, fluminalinguarum. Numquid 
angolice Ioquuntar?Audiant amicomsponai zelantem 
sponso, non sibi : Si tinguis hominum loquar etAngeli^ 
rumf charitatem autem non habeam^ factus sum ut xra^ 
mentum sonans, autcymbalum iinniens (I Cor. zm, i). 

16. Sed qoid dicunt? Habemus Baptismum. Habes, 
sed non tuom. Aliud eat babere, aliud dominari. 
Baptismum babes, quia accepisti ut baptizatus sis, 
accepisti tanqoam illuminatus ; si tamen a te non 
tenebratus : et quando das, minister das, non pos- 
«cssor; praeco clamas, non judez. Perprsconem lo- 
quiturjudez, etin actis tamen non scribitur, Prffico 
dizit ; sed, Judez dizil. Proinde vide si tuomestqood 
daa.potestate.Siautem accepistiyconfitere oum amico 
sponsi, Non potest homo accipere guidquam iiiit(fa- 
tum fuerit ei de coelo. Gonfitere cum amico sponsi, Qui 
habet sponsam, sponsus est ; amicus autem sponsi stat et 
audit eum, Sed o si stares et audires eum, et non ca- 
deres ut aodires te? Audiendo enim eum, atares et 
audires : nam loqueris, et tibi capot inflas. Ego, in- 
qoit Eccleeia, si aponsa som, si arrhas acoepi, ai 
pretio sangoinis illius redempta som, aadio vooem 
sponsi ; et vocem amici sponsi tone aadio, si sponso 

i £r., t^. M. 



1501 



TRACTATUS XIV. CAPUT III. 



1502 



meo det gloriam, non sibi. Dicat amicus, Qui habei 
sponsamy spomus est : amicus autem sponsi stai el au- 
dii eum^ ci gaudio gaudei proptcr vocem sponsi. Gcce 
hibes SacMmeala, et ego concedo. Habes formam, 
sed sarmcntum es de fite prflecisum ; lu formam 
ostendis, ego radicem quaero : de forma fructus non 
eiit, nisi ubi cst radiz ; ubi autemest radix, nisi in 
charilalo? Et audi formam sarmentorum ; Paulus lo- 
quatur: iSt sciam^ xnqmiyOmniasacramenta^ et fuibeam 
omnem propheiiam et omnem fidem (et quanlam 
fidem 7), ita tU montes transferam charitatem autem 
non habeam, nihii sum (/ Cor, xiii, 1, 2). 

17. Nemo ergo vobis fabulas vendat. Et Pontius 

fecit miraculuro; et Donatus oravit, et respondit ei 

Deu9 de coslo. Primo, aut falluntur aut fallunt. Po- 

strenio, facillum montes transferre: Charitaiem au- 

tdm^ inquit, non habeam^ nihil sum, Videamus utram 

babuerit cbaritalem. Grederem, si non divisisset uni- 

tatcm. Nam et contra istos, utsic loquar, mirabilia- 

rios cautum me fecit Deus meus, dicens : In novissi" 

mis temporibus exswgeni pseudoprophetx, facientes 

signa ei prodigia, ui in errorem inducant, si fieripotest, 

ciiam eledos : ecce prxdixi vobis (Marc, ziii, 22, 23). 

Ergocautos nosfecitsponsus, qaia et miraoulis deoipi 

non debemus. Aliquando eaim et desertor terret pro- 

vincialem ; sed utrum in oastris slt, et aliquid ilii 

prosii character ille in quo signatus est hoo, atlendit 

qai terreri et seduci non vult. Teneamusergo unita- 

tem, fralres mei : praeler unitatem, et qul facit mi- 

racula nibiiest. In unitate, enim erat populus Israel, 

el non fjciebatmiracuia: praeter unitatem eranl magi 

Pharaonis, et faciebant similia Moysi (Exod, vii, 12, 

22, et viii, 7). Populus Israel, ut dizi, non faciebat: 

qui erantsalviapQdDdum ; qui faciebant, an qai non 

^iebant? Petrus apostolus resuscitavit morluum 

(Aci, IX, 40);SimonMagus feoit multa (Id, viii, 10); 

erant ibi quidam christiani qui non poterant facere, 

nec quod faciebat Pcirus, nec quod faciebat Simon: 

sed undegaudebant?Quia nomina eorum erant scripta 

in cobIo. Nam ct redeuntibus discipulis, Dominus 

noster Jesas Ghrislus propter fldem genlium hooalL 

Dizerunt enim gloriantes ipsi disoipuli Ecce Dominey 

in nomine iuoeliam dxtnonia nobis subjecta sunt, Bene 

quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini 

Chrisli ; et tamen quid ait eis ? Noliie in hoc gloriariy 

quia dxmonia vobis subjecta sunl ; sed gaudeie, quia 

homina vestra scripta suni ia coelo (JLuc, z, 17-20). Pe- 

inis damonia ezclusil; nescio quae anicula vidua, 

nescio qaia homo qualisoumque laicus habens chari- 

talem, tenens integritatem Hdei, non facit hoc : Pe- 

trae in eorpore oculus est, ille in corpore digitus ; 

10 eo tamen corpore est, in quo et Petrus ; et si 

mioue valetdigitusquam oculus non est, tamenprae« 

eisus a corpore. Melius est esse digitum etesse in 

corpore, quam esse oculum et evelli de corpore, 

18. Proinde, fratres mei, nemo voa fallat, nemo 
vos seducat: amatepaoem Ghristi, qui provobiscru- 
cifizas esty cum Deus essot. Paulus dioit, Heque qui 
ftaniai est aliquii, neque qui rigat^ sedjqui ineremen-' 



tum dat Deus (iCor. iii, 7). Et quisquam nostrum dicit 
quia aliquid est ? Sidixerimusquiialiquidsumus, el 
non illi gloriam dederimue, adulteri sumus ; nos 
amari volumus, non sponsum. Vos Ghristum ditigilo, 
ct nos in illo, in quo et vosa nobis diligimini. Invi- 
cem se diligaat membra, sed ornnia sub uapite vi- 
vant. Doloro quidem, fralresmei, miilta coactus sum 
dicere, et parva dixi : leotionem finird non potui >, 
aderit Dorainus ut opporlune finiatur. Nolni enim 
amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemi- 
libus, et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt, ct 
non intelligunt. 

TaACTATUS XIV. 

Ab eoEvangeliiloco, Ilocergo gaudium meum implo- 
lum est, etc, usque ad t(l,QuiautemiocreduIuse3t 
Fiiio, non vidobit vltam, sei ira Dei manet super 
eum. Cap, in, f, 29-36. 

1. Lectio isla de sancto Evangelio excellentia.ii 
divinitatis Domini nostri Jesu Christi, ethuroilitate.ii 
hominis qui meruit dici amicus sponsi, nos docet ; ut 
distinguamus quid intersit inter hominera hominem, 
et bominem Deum. Quia homo Deus Dominus nos!3r 
Jesus Christus, Deus anto omniasiBCuIa, et homo iu 
nostro Pfficulo : Deus de PatrP, homo de Virgine, 
unus tamen atque idom Dominus et Salvalor Jesui 
Ghristus, Filius Dci, Deus et bosno. Joannes veio 
excelleutis gratia missus ante ipsum ; illuminatus ab 
ilto qui lumcn est. Do Joanne enim dictum est, Na 
erat ille lumenf sedut testinionium perhiberet delumino 
(Joan, I, 8). Potest quidem dici lumen, el bene dici* 
tur etipseluinen ; sed illuminatum, non illuminaus. 
Aliud est enim lumen quod illuminat, etaliudlumen 
quod illuminatur: nametoculi nostri lumina dioun* 
tur, et tamen in lonehris patenl, cl non vident. lu- 
men autcm illuminans a seipso lumcn est, et sibi 
lumen est» et non indigot alio iuminc ut lucere pos* 
sit, sed ipso indigent caslera ut luceant. 

2. Confessus est ergo Joannes, sicut audistis, quia 
cum discipulos muUos facerot Jesus, ct perferretur 
ad eum velutiutinstigaretur; quasi invidoenimnar- 
raverunt.Ecce ille facitpluros discipulos quam tu : 
ille confessus est quid essct, et iode meruit ad ipsum 
perlinere, quia non est aususse dicere quoi eslillc. 
Hoc ergo dixit Joannes, « Non potest homo accipero 
quidquam, nlsi datum illi fuoritdecoBlo. » Ergo Ghri- 
stus dat, homoaccipit.M Ipsivos mihitestimoniumper- 
hibelis quod dixerim, Ego non su;n Christus, aej 
quia missus sum ante iilum. Qui habet sponsam, 
sponsns est : amicus autcm sponsi, qui statel audit 
euro, gaudiogaudet propter vocem sponsi » (U, iii, 
26-29). Non sibi gaudium fecit de sc. Qui enim vult 
gaudere de se, tristis erit : qui autem de Deo vult 
gaudere, semper gaudebit ; quia Dcus sempiternus 
est.ViBhaberegaudiumsempiternum?Inhereilliqui 
Bempiternus est. Talem se dixit Joannes. Prooier to- 
eem sponsi gaudei amieus sponst, ait, non proptcr 
vocem saam : et stat, ei audit eum, Si ergocadit, non 

; i Sie Mss. At editi, etpauca dixi : iectionem tamen finire 
non potui. 



mmmM 



1503 



IN JOANNIS EVAN6BLIUM, S. AUGUSTINI 



1504 



aodii eum : de illo enim quodam qui ceoidit, dicium 
eat, El in verilatenon steiit(Joan. viii, 44); dediabolo 
diotum est. Ergo stHre debet amicas Bponsiefaudire. 
Quid est stare ? Permanero in gratiaejus quam acco- 
pit. Et audit vocemad qiiam gaudeat. Siceral Joan* 
nes: noveral undegaudebat, non sibi arrogabat quod 
jpse non erat; sciebat illuminatum se, non illumina- 
torem. £ra( autem luwen verum, ait Evangelista, ^uod 
iUuminat omnem hominem venientem in hunc mundum 
(M. I, *')), Si ergoomnem hominem,et ipsum Joan- 
nem ; quia et ipse de hominibus. Etenim quamvis 
nemo cxsurrexerit major Joanne in natis muiierum 
(Matth, XI, 11), unus (amen et ipse ex bis qui nati 
sunt ex mulioribus. Numquid comparandus est ei qui, 
quia voluit, natus est; et ideo novo partu, quia no- 
vus natus ? Amb« enim generationes Domini inusi- 
lats suni, et divina et humana : divina non habet 
matrem, humana non habet patrem. Ergo unus de 
cflBteris Joannes, sed tamen roajoris gratiae, ita ut in 
nalii mulierum nemo exsurgeret major illo, tantam 
lestiGcationem tribuit Gominonostro JesuGhristo^ut 
ilium dicat^sponsum, seamicum gponsi, noQ dignum 
tamen soivere corrigiam calceamenti ipsius. Uino au- 
divitjam multa Gbaritas vestra: quod sequitur vi- 
deamus ; aliquantumenim spissum est ad iatelligen- 
dum. Sed quoniam dicit ipse Joannes, quia non po* 
test homo accipere quidquamf nisi datum ilti fuerit de 
cobIo ; quidquid non intellexerimua, rogemus eum qui 
dat de cqbIo : quia homines sumus, et non possu- 
mus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo 
noD est. 

3. Hoc ergo sequitur, et dicit Joannes, Hoc ergo 

gaudiummeum implelum est.Quod est gaudium ipsius? 

Ut gaudeat ad vooem sponsi. Impletum est in me, 

babeo graiiam meam, plus mihi non assumo, ne et 

quod accepi amillam. Quod est hoc gaud ium. 'Gaur^to 

gaudet propter vocem sponsi. Intelligat ergo bomo non 

60 gaudere debere de sapienlia aua, sed de sapientia 

quam accepit a Deo. Nihil plus qucrat, et non amit- 

tilquodinvenit.Muitienimideofacti suntinsipientes, 

quia dixerunt seesse sapientes. Arguit illosAposto- 

lus, et dicit de ipsis :c Quia quod notum est Dei, 

ait, manifestumestillis^Deusenimillismanifestavit.» 

De quibusdam ingratis, impiis, audite quid dicat: 

« Deus enim illis manifestavit. Invisibilia enim ejus,a 

oreaturamundi,per ea quffi facta sunt, intelleota con- 

8pioiuntur;sempiternaquoquevirtu8ejusacdivinitas, 

uisintipsiinexcusabiles.MQuaresinexcusabiles^Quia 

« oognoscentes Deum; »;noadixit, quia noncogoove- 

rant ; « cognoBcentes Deum, non sicut Deum glorifi- 

caverunt aut gratias egerunt ; sed evanuerunt in oogi- 

tationibuseuis, etobscuratumfestinsipienscoreorum : 

dioentes enim se e88e8apient65,8tulli factisunt» {Rom. 

1, 10 22). Si enim Deum cognoverant, simui oognove- 

rantquia non eos faceral sapientes nisi Deus. Non 

orgo bibi tribuerent quod a 8e habebant, sed ei a 

quoacceperant. Non autem agendo gratias insipientes 

facti sunt. Ergo Deu8 quod dederal gratis, tulit in- 

gratis. Noluit ease hoo Joanaes, gratus esBe voiuil : 



confessus estaocepisse se, et gaudere se dixil propter 
vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impte' 
tum est. 

4. lUum oportet crescere, me autem minui, Quid est 

hoo?Illum oportet exaltari, me autem humiliari. 

Quomodo orescitJesus? quomodo crescitDeus? Pcr- 

feotus donorescit. Deus autem nec crescit, nec mi- 

nuitar. Si enim crescit, perfectus non est: si minui- 

tur, Deus non est. Jesus autem Deus quomodo cre- 

8cit.' Si ad «tatem, quia digaatus est esse homo, el 

fuit puer ; et oum sit Verbum Dei, iafans in praesopi 

jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac in- 

fantias de malre suxit : quia crevit ergo Jesus aetatc 

carnis, ideo forte dictum est, lllum oporlet cresccre, 

me autem minui. Sed quareet hoc?Joanneset Jesus, 

quod ad carnem pertinet, coffivi erant : sex menses 

inter se habebant {Luc, i, 36), pariler creverant ; et 

si diutius ante mortem Dominus noster Jesus Chri- 

stusvellelhicesse^et ipsum Joannemhicsecum esse, 

qaomodo pariter creverant, ita pariter senescere po- 

terant : quare ergo. Illum oportet crescere, me autem 

minui ?Primo, quiajametDominustrigintaaaaorum 

erat (/d. iii, 23) : aumquid juveais, si jam trigiata 

aaaorum sit adhuc crescit ? Jam ab ipsa aslaie ver- 

gere iacipiuat homiaes, et declinare ad graviorem 

statem, ot inde ad senectutem. Sedet si pueri essent 

ambo, non diceret, lltum oportet crescere^ me autem 

minui; sed dioeret, Simul nos oportet crescere. Nunc 

autem triginta annorum ille, triginta et ilie : sex 

menses qui intereranty nullam distinguunt aetatem ; 

magis illud invenit lectio quam aspectio. 

5. Quid ergo est, Wum oportet crescere, me aulem 
mmui/Magnumhocsacramentum liatclligat Gharitas 
veslra. Aotequam veniret Dominus Jesus, homines 
gioriabantur de se : venit iile homo, ut minueretur 
hominis gloria, et augerelurgioriaDei.Etenim venit 
iile eine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si 
sic venit ilie ut dimitteret peccata, Deus largiatur, 
homo conflteatur. Etenim confessio hominis, humi- 
iitas hominis : miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo 
venit illc dimittere homini peccata, agnoscat homo 
humilitatem8uam,etDeusfaciatmi8ericordiam suam. 
lllum oportet crescere, meaulem minui: hoo est, illum 
oportet dare, me autem accipere ; ilium oportet gto- 
rificari, me autem connteri. Intelligat homo gradam 
8uum, et conQteatur Deo, et audiat Apostolum di- 
oeatcm homiai superbienti et elato, extoliere se vo- 
ienti : Quid enim hahes quod non accepisti ? si aulem 
accepisti, quid gloriaris quasi non aeceperis (l Cor. iv, 
7) ? Intelligat ergo homo quia acoepit, qui volebat 
8uam dicere quod aoaestejus, et miauatur: boaom 
est eaim illi ut Deus ia illo glorincetur. Ipse io se 
miauatur, ut ia Deo sugeatur.UffiOtesiimoniaethanc 
veritatem, etiam passionibus suis, signiflcaverunt 
Ghristus et Joannes. Nam Joannea capite minutus, 
Ghrisius ia cruce exaltatus ; at et ibi appareret quid 
esif lUumoportetcrescerefmeauiem mtnut. Deinde na- 
tas est Gbristua oum jam iucipereat cresoere dies, 
aatos esl Joanaes qaaudo ccoperaat minui dies. At 



1505 



TRACTATUS XIV. CAPUT III. 



1506 



testata esl ipsa creatura et ipsoe passiones verbis 
Joannis dicentis, Ulum oporteL crescerey me atUem mi- 
nui, Crescat ergo ia nobis gloria Dei, et minaalar 
gloria nostra, ut in Deo crescat et nostra. IIoc enim 
dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura sancta : Qui glo- 
riatur, in Domino glorietur (I Cor. i, 31, et Jerem, ix, 
23, 24). In te vis gloriari ? crescere vis : sed malo tuo 
male crescis. Qui enim male crescit, juste minuilur. 
Crescat ergo Deas qui semper perfeetus est, crescat 
in te. Quanto enim magis inlelligis Deum, ct qoanlo 
magis eapis, videtur in tecrescere Deus : in se autem 
non crescit, sed seroper perfectus cst. Intelligebas 
heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges 
cras multo amplius : Inmen ipsum Dei crescit in te; 
ita velnt Deus crescit, qui semper perfectus manet. 
Quemadmodum si curarentur alicujus oculi ex pri- 
stina caecitate, et inciperet videre pauiulum lucis, et 
alia die plus videret, et tertia die amplius, vidorelur 
ilii lax creacere : lux tamen perfecta est, sive ipse 
videat, sive non videat. Sic est el interior homo : 
proficlt quidem in Deo ', et Deus in illo videtur crc- 
scere ; ipse tamen minuilur, ut a gloria sua decidal, et 
in gtoriam Dei surgat. 

6. Et distincte jam et manifeste apparet quod modo 

aodivimus. Qui de sursum venil, supra omnes esl. Vide 

qoid dicat de Chrislo. Quid de se ? Qui est de terra^ de 

terra cst, et dc terra loquitur. Qui de sursum venify su- 

pra omnes est; Christus est : Qui aulem est de terra^ 

de terra cst, et de terra loquitur ; Joannes esi. Et hoc 

est tolum^ Joannes de terraest, et de terra loquitur? 

totom teslimoniomqood pcrhibetde Chriato, de lerra 

loqoitar ? non vocos Dei audiuntur a Joanne, ubi te- 

stimonium perhibel de Chrislo? Quomodo ergo de 

terra loquilur? SeJ de homine dicebat. Quantum ad 

ipsum hominem pertinet, de tcrra est, et de terra lo- 

quitnr : si autem aliqua ioquitur divina, illuminatas 

est a Deo. Nam si non esset iiluminatus, terra tcrram 

loqoeretur. Ergo seorsum est gratia Dei, seorsum na- 

tura hominis. Modo naturam hominis inlerroga : na- 

seitar et crescit, usilata ista hominum discit. Quid no- 

vit nisi terram de terra? Humana loquitur, bumana 

Dovit, humanasapit; carnalis carnaliter aestimat, car- 

naliter sospicatur : ccce est totus homa. Veniat gra- 

tia Dei, illuminet tenebras iliius, sicut dicit, Tu illu' 

minabis lucernam meam, Domine ; Deus meus, illumina 

tenebras meas {PsaL xvii, 29) ; assumat mentem huma- 

nam, convertat ' ad lucem suam : incipit jam dicere, 

quod Apostolus dicit, Non ego autem, sed gratia Dei 

mecum (I Cor, xv, 10); el, Vivo autemjam non egOfVi- 

vil autem in me Christus (Galat, ir, 20). Hoc est, //• 

lum oportet crescere^ me autem minui. Ergo Joannes, 

quod ad Joannem perlinet, dc terra est, et dc terra 

Ioqai(\ir : si quid divinum audisti a Joanne, illumi- 

nantis est, non recipienlis. 

7. Qui de ccelo venit, supra omnes est ; et quod vi- 
dit et audivUf hoc testificatur ; et testimoniim ejus 

* Viadocinenftis Ms.. in Deum, 

> Editi, ocnvertatur, Melius Mgs., convetiat; scilicet, 
gratia. 



nemo accipit. De coelo venit, supra omnes esly Dominus 
noster Jesus Chrislus : de quo superius dictum est, 
Nemo ascendit in caslumy nisi gui de ccelo descendit^ 
Filius hominis qui est in ccelo {Joan. iii, 13). Est au- 
tem super omues; etquod vidit st audivit, hoc toqui- 
tur, Habet enim et Patrem ipse Filius Dci ; habel et 
Patrem, et audil a Patre. Et quod audit a Patre quid 
esl? quis hoc explicat? Quando lingua mea, quando 
cor meum suffioere potest, vel cor ad inteiligendum, 
vellinguaad proferendum^quidestquodFiliusaudivit 
aPatre?ForleFiliusVerbumPalri8audivit?ImoFiIiu« 
Verbum Patris est.Videlis quemadmodum hicfatige- 
tur omnis conatus humanus ; videtis quemadmodum 
hic deficiat omnis conjeclura pectoris nostri, et 
oronis inlentio mentis caliganlis. Audio dicentem 
Scripturam quia Fiiius hoc loquitur, quod aadit a 
Patre ; et rursus audio dicentem Scripturam quia 
ipse Filius Verbum Patris cst : In principio erat Ver^ 
bum, ct Yerbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 
Nos loquimur verba volanlia et transeuntia : mox ut 
sonueril ore tuo verbum tuum, transit ; peragit stre- 
pitum suum et transit in silentium. Numquid potes 
sequi sonum tuum, et tenere ut stet ? Cogitatio tamen 
tua manel, ct de ipsa cogilatione mancnte dicis mnlta 
vcrba transeuntia. Quid dicimus, fratrcs? Deas cum 
loqueretur, adhibuil voccm, adhibuit sonos, adhibuit 
8yllabas?Si adhibuit istu, qua lingua loculusest? 
Hebrsa,an grsca, an lalina? il)i necessarioB lingu», 
ubi distinctio gentium. Ibi autem nemo potest diccre, 
illa lingua, vel illa lingua locutum esse Deum. Cor 
tuum attende. Quando concipis verbum quod dicas : 
dicam enim, si potero, quod in nobis atlendamus, 
non unde illud comprehendamus : quando ergo con- 
cipis verbum quod profcras, rem vis dicere, cl ipsa 
rei conceptio in corde tuojam verbum est; nonduni 
processit, sed Jam natum cst in corde, ct manet ut 
procedat : atlendis autem ad quem procedat, cam 
quo loquaris ; si Latinus est, vocem latinam quaeris; 
si Grscus est, verba graeca meditaris ; si Punicus est, 
attcndis si nosti linguam punioam ; pro diversitate au- 
ditorum diversas iinguas adhibes, ut proferas verbum 
conceptum : iliud autem quod cordo conccperas,nulla 
lingua tenebatur. Cum crgo Deus ioquens, linguam 
non quererel, et genus locutionis* non assumeret, 
quomodo auditus est a Filio, cum ipsum Filium sit 
locutus D8Us?Quoraodo enim tu verbum quod lo- 
queris, in cordo babcs, el apud te cst, et ipsa con- 
ceptio spiritualis est (nam sicut anima tua spiritus 
est, ita et verbum quod concepisti, spiritus esl ; 
nondum enim accepitsonum ut per syliabas divida- 
tur, sed manet in conceptione cordis et in speculo 
mentis*) : sic Deus edidit Verbum, hoc est, genuit 
Filium. Ei tu quidem ex lempore gignis verbum etiam 
in corde : Deus sine tempore genuit Filium, per 
quem creavit omnia tcmpora. Cum ergo Verbum Dei 
Filius 8it, Filius autem locutus est nobis, non ver- 



' Iq omDibus 51s8., eiocutionis. 

s Plerique Mss., in spectaculo mentis. 



m 



1507 



IN JOANNIS EVAN6ELIUM, S. AUGUSTTNI 



1508 



bum 8uuin> sed Vcrbum Palris, se nobis loqui voluit, 
qui VerbunQ Patris ioquebaiar. iloc ergo quomodo 
decuit, et oportuit, dixit Joannea : quomodo potai- 
mus, nos exposuimus. Cui ad cor nondum pervenil : di- 
gnas de tanta re intelleclus, babct quo se convertat, 
habet quo puisct, habet a quo qusrat, habet a quo 
petal, babet-a quo accipiat. 

8. Qui de coelo venit, supra omnes est : cl quod vidii 
tt audivii^ hoc tesiatur ; et iesiimonium cjus nemo ac- 
cipU, Si nemo,utquid venit ? Quorumdam ergo nemo. 
Est quidam populus preparatusad iram Dei,damnan- 
dus cum diabolo : borum nemo accipit lestimonium 
Ghristi. Nam si omniuo nemo, nullus homo ; quid 
est quod sequitur, Qui auiem accepit tesiimonium^ tjui^ 
signavit quia Dcvs verax ist f Ccrte ergo non nemo, 
£1 tu ipsc dicis, Qui accepil iesiimonium ejus, signavit 
quia Deus verax csi, Responderet ergo fortasse Joan- 
nesinterrogatuSjCt diccret,Noviquid dixerim, ntfm^. 
Est enim quidam populus natus ad iram Dei, et ad 
boc proBcognitus. Qui sint enim credituri, et qui non 
sir.t credituri, novit Deus; qui sint perseveraluri in 
eo quod crediderunt, et qui sint lapsuri, novit Deus : 
et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam ; 
et novit jam iilum populum distinctum. Et si ipse 
novit, et Prophetis dedit nosse per Spiritum suum, 
dedit et Joanni. Attendcbal ergo Joannes, non oculo 
Euo ; nam quanlum ad ipsum perlinet, terra esi, e^ 
de terra loquitur : sed in ea gratia Spiritus, quam 
accepit a Deo, vidit quemdam populum impium, in- 
ildelem ; altendens ilium in iufideiitatc sua, ait, Te- 
siimonium ejus qui venit de coiio, nemo accipit, Quorum 
nemo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt^ eorum 
quibas dicetur, lie in ignem xternum, qui proeparaius 
esl diabolo et angeiis ejus, Qui ergo accipiuat? lili 
qai ad dexleram futuri sunt, illi quibus dicetur, Ve* 
nittf benedicii Pairis meif percipiie regnum quod vobis 
varatum eU ab origine mundi {Matih. xxv, 41, 34). 
Attendit ergo in spiritu divisionem, in genere autem 
hamano commixiionem ; etquod nondum locis sopa- 
ratum est, separavit inteileciu, separavit cordis aspe- 
ctu ; et vidit duos populos, fidelium et infidelium : 
altendit inOdeles, et ait, Qui de cceio venii^ supra 
omnes esi : et quod vidit et audivit^ hoc tesiatur ^ ; et 
testimonium ejus nemo accipit, Deinde transtulit se a 
sinistra, et aspexit ad dexleram, et secutus ait, Qui 
accepit tesiimonium tjus^ signavit quia Deus verax est. 
Quid esl, signavit quia Deus verax tst^ nisi, homo 
mendax e8l,et Deusveras est? Quia nemo bominum 
polest dicere quod verilatis est, nisi illuminotur ab 
co qui mentiri non potest. Deus ergo vcrax, Chrislus 
autem Deus. Vis probare? Accipe tcslimoniuni ejus, 
et invenis : Quienim accepit testimonium ejus, signavit 
quia Deus verax esi, Quis? Ipse qui de coslo vcnitct 
Eupraomne8e&t,Deus verazest. Sedsinondum illum 
inteliigid Deum, nondum accepisti testimoniam ejus : 
accipe, et signas, presamenler inteliigis, deliaic!iter 
agnoseis quia Deus verax est. 

9. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur, Ipse 
i Mts., ioquitur : ei pott, ioco, translulit, habent, (ulit. 



est Deus verax, ct misit ilium Deus : Dcus misit 
Deum. Junge ambos, unus Deus, Deus verax niissua 
a Deo. De singulis interroga, Dous : et de ambolus 
interroga, Deus. Non singuli Deus ' ct ambo dii, scd 
singulus qulsque Deus et ambo Deus. Tanta enim 
ibi est charitas Spiritus sancti, tanta pax unitatis, 
ut de singulis cura interrogalur, Dcus tibi rcspon- 
deatur ; de Trinitale cum inlcrrogatur, Deus tibi rc- 
spondeatur. Si eniin spiritus hominis quando inhaeret 
Deo unus spirilus est, aperte Apostolo dicente, Qui 
adhaeret Domino, unus spiritusest (I Cor, vi, 17) ; quanto 
magis Filius asqualis adhoerens Patri simui com iilo 
anus Dcus est? Audite allerum testimonium. Noatia 
quam multi crediderunt, quando omnia quse habe- 
bant, ad pedes Apostolorum vendita posuerunt, ut 
distribueretur unicuiquo sicut opus orat : et dc illa 
congregatione sanclorum quid dicil Scriptura? Erat 
illis anima una et cor unum in Domino {Act. iv, 32). 
Si charitas dc tot animis fecil animam unam, et de 
tot cordibus fccit cor unum, quanta est charitas in- 
ter Patrem ct Filium ? Major utiquo potest esse quam 
inter illos honiincs quibus erai cor unum. Si ergo 
muitorum fratrum cor unum proptcr chHritatem, et 
mullorum fratrum anima una ppopter charitatem ; 
Deus PaterctDeusFilius, dicturus C:(quiaduo sunt? 
Si duo dii snnt, non est ibi sumnia charitas. Si enim 
hic tanla charitas cst^ ut animam taam et animam 
amici tui unam animam faciat ; quomodo ibi non est 
nnus Dcus Pater cl Filius? Abpit nt hoc scntiat fidea 
non ficti. Prorsus quantum cxcellat charitas illa, 
hinc intclligite. MuItoD anim<B sunt multorum homi- 
num, et si sc diligunt, uni anima est; sed possanl 
dici et multae aniaio;, possunt in hominibus, quia non 
est tanta conjunctio : ibi aulcm, unum Deum licet 
dicas ; duos aut Ircs deos non licot dicas. Hinc tibi 
commendatur supcrcminentiaet summitas charitatis 
tanta, ut major esso non possit. 

10. Qucm enim misii Deus, verha Dei loquiiur, IIoc 
utique de Chrislo dicebat, ut sc ab illo distingueret. 
Quid cnim? ipsum Joannem nonne Deus misit? Aa 
non ipse dixit, Missus sum anle eum (Joan, iii, 28), 
et, Qui me misit baplix,are in aqua {Id, i, 33) : et de 
illo dictum cst, Erce miiio angeium meum ante tc, et 
prxparabit viam tuam y Nonne et ipse verba Dei loqui- 
tur, dc quo etiam dictum est quod sit amplius quam 
propheta {Malach. iir, 1 ; Maith. xi, 10, 9)? Si er^o 
ot ipsum Dcus misit, et verba Dei loquitur ; quomodo 
ad distinclioncm, de Christo eum dixisse accipimus, 
Quem enim misit Deus, verba Dei loquilur ? Sed vide 
quid adjungat : Non enim ad mensuram dat Deus Spi- 
ritum, Quid cst hoc, Non enim ad mensuram dat Deus 
5/nri(um .^ Invenimus quia ad mensuram dat Deus 
Spiritum. Audi Apostolum dicontem, SecHndum men- 
suram donaiionis Christi {Ephes, iv, 7). Hominibus 
ad mesuram dut, unico Filio non dat ad mensuram. 
Quomodo hominibud ad mensuram? /i/u^uit/m datur 
per Spirilum sermo sapientim ; atii sermo scientix SB" 
cundum cumdem Spirilum ; alii fides in eodcm Spiritu^ 

I Sic omnes Mss. At editi : l^on singuli dii. 



4509 



TRACTATUS XV. CAPUT IV. 



1510 



alii prophetia, alii dijudicaiio spirituumf alii genera 
Unguarum, alii donatio curationum, Numquid omnes 
apostoli ? numqidd omnes prophetse ? numquid omneg 
dociores? numquid omnes virtutes ? numquidomnesdona 
hahent sanUatum? numquid omnes linguis hguuntur ? 
numquid omnes interpretantur (I Cor, xii, 8, 9, 10, 
29, 30) t Aliud habet iste, aliud ille ; et quod habet 
ille, non habet iete : mensura est, divisio qusdam 
donorum est. Ergo hominibus ad mensuram datur et 
concordiaibi unum corpus facit. Quomodo aliud ac- 
cipit manusut operetufy aiiud oculusutvideat, aliud 
aaris ot audiat, aliud pes ut ambulet ; anima tamen 
una 68 1 qu(e agit omnia, in manu ut operetor, in 
pede ut ambuiet, in aure ut audiat, ia oculo ut vi~ 
deat : aic sunt etiam diversa dona fldelium, lanquam 
membris ae mensuram cuique propriam dislributa. 
Sed Christus qui dat, non ad mensuram accipit. 

11. Audi enim adhuc quid sequitur ; quia de Filio 
dixeral> Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum: 
Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Adje- 
cit, Omnia dedit in manu ejus, ul nosses et hic qua 
diBtinclione ^ dictum sit, Pater dHigit Filium, Quare 
enim ? Pater non diligit Joannem ? et tamen non 
omnia dedit in manu ejus. Pater non diligit Paulum ? 
et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit 
Filium : aed quomodo Pater Filium, non quomodo 
dominus servum ; quomodo Unicum, non quomodo 
adoptatum. Itaque omnia dedil in manu ejus. Quid 
cst, omnia? Ut tanlus sit Filius, quuntus est Pater. 
Ad equalilatem enim sibi genuiteum, cui rapina non 
easet in forma Dei esse asqualem Dco {Philipp. ii, 6). 
Pater diligit Ft/mm, et omnia dedit in manu ejus. 
Ergo cum ad noe dignalus est mittcre Filium, non 
putemus aliquid minus nobis missum quam estPalor. 

Pater mitlens Filium, se altcrum misit^ 

12. Namque putantes adhuc discipuli quia Paler 

aliquid majua est quam Filius, videntes carnem et 

non intelligentes divinitatem, dixerunt ci : Domine, 

ostende nobis Patrem^ et sufficit nobis, Tunquam dice- 

rent, Jam no?imus te, et benedicimus te, quia novi* 

mus te : gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te 

Dobis ; sed Patrem nondum novimus : proplereacor 

nostra m ardet,et satagil concupiscentia quadam sancta 

Tidendi Patris tui qui te misit ; ipsum nobis ostende, 

et nihil ampliusa te desiderabimus : sufflcitenim no- 

bia com ille fuerit demonstratus, quo major esse 

nemo potest. Bonaconcupiscentia,bonum desiderium; 

aed parvus intellectus. Attendens enim ipse Dominus 

JeauB parvos magnaquasrentes, etse ipsum magnum 

inter parvos, et parvum inter parvos, ait Philippo 

qoi boc dixerat, uni ex discipulis : Tanto tempore 

vohiseum sum^ et non cognovistis me, Philippe ? Posset 

bio Philippus respondere, Gognovimus te ; sed num- 

qnid diximus ibi, Ostendenobis te? Te cognovimus, 

ted Patrem quffirimus. Subjecit stalim : Qui me lidity 

viiitei Patrem {Joan. xiv, 8, 9). Si ergo aequalis Palri 

missos est, non eum sstimemus ex inflrniilute carnis, 

sed cogilemus majeslatem indutam carne,non oppres- 

' Remigieniis M?., quia ad distinctionem. 



sam carne. Manens enim Deus apud Patrem, apud 

homines factus est homo, ut lu per illum qui ad te 

factus est homo, flcres talis qualis capit Deum. Non 

enim homo poterat capere Deum : videre poteral 

homo hominem,capereDeum non poterat. Undenon 

poterat capcre Deum ? Quia oculum cordis unde ca- 

peret, non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, 

etaliquid forissanum: corporis oculos habebat sanas, 

cordis oculos habebat saucios. Faotus est iile homo ad 

corporis oculum ; ut credens in eum qui videri corpora- 

liter potuit, curareris ' ad eum ipsum vi iendum qucm 

spiritualiter viderenon poteras. Tantotemporevobiscum 

sum^ et non rognovistis me, Philippe? Qui me vidit, vidit et 

Pairem, Quare iili noo illum videbanl? Ecce videbant 

ilium, et Patrem noo videbant : vidcbant carnem, ^cd 

majcstas latebat. Quod videbant discipuli qui amave- 

runt, viderunt et Judaei qui cruciflxerunt. Intus ergo 

erat tolus ille, et sic intus in carne, utapud Patrem 

mancret : non enim deseruil Patrem quando venit 

ad carnem. 

13. Carnalis cogilatio non capit quod dico: difl*erat 

intelieclum, ct incipiat a flde ; audiat quod sequitur : 

Qui credit in Fi/tum, habet vitam xlernam : qui autem 

incrcdulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei ma^ 

net super cum, Non dixit, ira Dei venit ad eum ; sed, 

ira Dei manet super cum, Omnes qui nascuntur mor* 

tales, habent secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam 

accepit primus Adam. Si enim pcccavit primus homo, 

et audivit, Morte morieris [Gen, ii, 17) ; factus esi 

mortalis ille, et coepimus nasci mortales ; cum ira 

Dei nuti sumus. Venit indc Filius non habens pecca- 

tum, et indutus estcarne, indutus estmortalitate. Si 

ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri su- 

mus cum illo communicare graliam Dei? Qui ergo 

non vult credere in Filium, ira Dei manet super eum. 

Quae ira Dei ? De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos 

natura filii irae sicut et cxleri {Ephes. ii, 3). Omnes 

ergo fllii irae ; quia de malediclo mortis venientcs. 

Credo in Christum faclum pro te mortalem, ut illum 

capias immortalcm : quando enim ceperis ejus im- 

morlulitem, nec tu eris mortalis. Vivebat, morie- 

baris : mortuus est, ul vivas. Attulit gratiam Dei, 

ahslulit iram Dei. Dcus vicit mortem, nemorsvince- 

ret hominem '. 

TRACTATUS XV 

Ab eo Evangelii toco, Ut crgo cognovil Jesus quia au- 
dieruntPharisaei, quia Jesus plures discipulos faoit 
e/c, usque ad id^ Et scimusquiahic est vere Salva- 
tor mundi. Cap, iv, ^. 1-42. 

1. Non rude est auribus Gharitatis vestras, evan- 
gelistam Joannem velul aquilam volare altius, caligi- 
nemque lerraB transcendere, et lucem vcritatis flrmio- 
ribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio^ 
ejus per ministerium nostrum Dominoadjuvantetra- 
ctata aunt : ex ordine autem sequitur hsec lectio, qa» 

1 Editi, curreres. Consentiunt Mas., exceptis duobus qai 
ferant, eurareris, 

2 Sicaliquot optims notoB Mis. At edlti, bibi moriem, ne 
mors biberet hominem. 



iSll 



IiN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINl 



«»19 



hodie recitata est. Ea quae Ddicturus sum omiDO do- 
naote muUi sic audituri estis, ut magis recognoscatis 
quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse in- 
tentio, quia non est cognitio, sed recognilio. Hoc le- 
ctum est, et hanc leclionem tractandam gcslamus ia 
manibus, quod Dominus Jcsus ad puteum Jacob lo- 
qaebaturcum Samaritana muliere. Dictaenim ibi sunt 
magna mysieria, et magnarum similitudines rerum; 
pascentes animam 08arientem,refierente8langueatem. 

2. Dominus enim hsec *< curo audisset, cognovisse 
Pharisaeos quod pluresdiscipulos faceretquam Joan' 
ncs, et piures baptizaret (quanquam Jesus non bapti- 
zarct, sed discipuli ejus), reJiquit Judsam terram, 
etabiititeruminGalila;am.»Hiocdiutiu8di8putandum 
non est, ne immorantcs in manifestis, angustias tem- 
poris patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. 
Utique Dominus si sciret Pharissos ita de secogno- 
visse, quod plures discipuios faceret, et quod plures 
baptizarct, ut hoc eis ad salutem valerot sequcndi 
eum, ul et ipsi essent discipuli.et ipsi vellent abeo 
bapiizari ; magis non relinqueret Judasam terram^ sed 
propter illos maneret ibi : quia vero cognovit eorum 
Bcientiam, simul cognovit et infidenliam, quia non 
boo propterea didicorunt ut sequerentur, scd ut per- 
scquorentur ; abiit inde. Polerat quidem iileet prs- 
sens ab hie non tcneri , si nollet ; non occidi, si nollet ; 
quia potuit et non nasci, si nollet : sed quia in omni 
re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris 
prebebat exemplum (quiaanusquisqueservusDei non 
peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem 
forte persequentium se, aut qu^prentium in malum 
animam suam ; videretor autem sibi servus Dei pec- 
care si facerel, nisi in faciendo Dominus prscessis- 
8et), fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non 
quod timeret. 

3. Fortassis etiam hoc moveat, car dictum sit, 
Bapiizabat Jesut plures quam Joannes; etposteaquam 
dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam 
Jesus non baptizabaty sed discipuli ejus, Quid ergo ? 
falsum dictum erat, et correctum est, cum additum 
est, QuanquamJesus non baptizabat, sed discipuli ejus? 
An utrumque verum est, quia et Jeaus baptizabat,et 
non baptizabal ? Baptizabal enim, quia ipse munda- 
bat ; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Prebe- 
bant discipuli ministerium corporis, praebcbat ille 
adjutorium majestatis.Quando enim ceesareta bapti- 
zando, quamdin non cessat a mundando ? De quo di- 
ctum est ab eodem Joanne, per JoannisBaptistieper- 
sonam dicentis, Hic esl qui baptizal (Joan, r, 33). 
Ergo Jcsus adbuc baptizat ; et quo usque baptizandi 
8umu8, Jesus baptizat. Securushomo accedat ad in- 
feriorcm ministrum ; habet enim superiorem magi- 
Btrum. 

4. Scd forte ait aliquia : Baptizat quidem Christus 
in spiritu, non in corpore. Quasi vero aiterius dono 
qaam illius, quisquam eliam sacramento corporalis 
et visibilis Baptismatis imbuatur. Vis nosse quiaipse 
baptizat, non soiam spirita, sed etiam aqua ? Audi 
Apostolum : ^ Sieut Ghristus, inquit, dilexit Eccle- 



siam, et seipsum tradidit proea, mundanseam lavu- 
cro aqus in verbo, ut exhiberel ipse Bibi glorioBam 
Ecclesiam, non babentem macuiam aut rugam^ aut 
aliquid hujusmodi • (Ephes. v, 25-27). Mnndans eam. 
Undo ? Lavacro aquas in verbo. Quid e8t baptismua 
Ghristi ? Lavacrum aqusin verbo. Tolle aqoam, non 
est baptlsmus : tolle verbum, non est baptismas. 

5. Jam ergo his prsejactis, per quas venit ad collo- 
cutionem cum illa mnliere, videamas qu» restant 
plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat 
aulem, inqaii, eum transire per Samariam. Venit 
ergo in civitatem Samari» qus dicitur Sichar, Juxta 
prsBdium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat au- 
tem ibi fons Jacob. » Puteus erat : sed omnis pateus 
fons, non omnis fons putcus : Ubi enim aqaa deterra 
manat, et usui praebetur baurientibus, fons dicitur : 
sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dici- 
tur ; si autem in alto et profundo sit, ita pateus voca- 
lur, ut fontis nomen non amittat. 

6. Jesus ergo fatigaius ex ilinere, sedebat sic super 
foniem, Horax erat qnasi seia. Jamincipiuntmjsieria. 
Non enim frustra fatigatur Jesus ; non enim frustra 
fatigatur Virtus Dei ; non enim frnstra fatigatur, per 
quem fatigati rccrcantur ; non enim frustra fatigatur, 
quo deserente faligamur, quo prffisente firmamur. 
Fatigatur tamen Jesus ; et fatigatur ab itinere, etse« 
det, et juxta puteum scdet, et hora sexta fatigatus 
sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt 
aliquid ; inlentos nosfaciunt, ut pulsemus hortantar. 
Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatua est 
ita hortari utdicerct, Pulsaie^ et aperielur vobix {Mailh. 
vii, 7). Tibi fatigatus esl ab itinere Jesus. Invenimas 
Virtutem *■ Jesum, el invenimus infirmum Jesam ; 
fortem et infirmum Jesum : fortem, quia in principio 
erat Verbum^ cl Verbum erat apud Deum, et Deta erai 
Verbum : hoc erat in principio apud Deum, Vis videre 
quam islc Filius Dci fortis sit? Omnia per ipsum faeta 
sunt, et sinc ipso [actum est nihil ; et sine labore faota 
sunt. Quid ergo illo fortius, pcr quem sine labore fa- 
cta 8unl omnia ? Infirmum vis nosse ? Verbum caro 
facium esty et habiiavit in nohis (Joan, i, 1, 3, 14). 
Fortitudo Ghrisli tc creavit, infirmitas Ghristi te re- 
creavit. Fortitudo Gbrisli fecit ut quod non erat es- 
set : iofirmitas Ghristi fecit ut quod erat con periret. 
Gondidit nos fortitudine suo, quffisivit nos infirmi- 
tate sua. 

7. Nutrit ergo ipse infirmus infinnos, tanquam 
gallina pullos suos ; huic enim ee simiiem fecit : 
Quolics voltii, inquit ad Jerusalem, congregare fiiios 
iuos sub aiaSf tanquam gallina pulios suos^ et noluiili 
(A/a///(. xxiu, 37)? Vidctis autcm, fratres, quemad- 
modum gallina infirmeturcum pullis suis. Nullaalia 
avis quod sit maler agnoscitur. Videmus nidificare 
passeres quoslibet ante oculos nostros ; hirundines, 
ciconias, columbas quotidie videmus nidificare ; qooB 
nisi qaando in nidis videmus, parentes esse non agno- 
scimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, at 
etiamsi ipsi pulli non sequantur filios non videas, 

1 Mss. qnatuor, foriem. 



151S 



TRACTATUS XV. CAPUT IV. 



1514 



malrem lamen agnosoas. Ita fit alis demissis, plumis 
bispida, vooe rauca, omnibus membris demissa el 
abjectai nt qaemadmodum dizi, etiamsi Olioe non 
videas, matrem tamon intelligas. Sio ergo innrmus 
Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsins est caro pro 
aobia asaumpta.QQomodo enim iter habet qui ubique 
eat, qai nnaqoam deesl ? Qno it, aut unde it, nisi 
qaia non ad nos veniret, nisi formam visibilis oarnis 
asaameret ? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus 
^eat, ut in forma servi assumptacarne appareret, ipsa 
carniB asaamptio est iter ipsius. Ideo fatigalus ab iti- 
nere qaid eet aiiud, qaam fatigutus in carne ? Infir- 
mu8 iQ carne Jeaus : sed noli tu inOrroari ; in illius 
iafirmitate tu fortiseslo, quia quod infirmum est Dei, 
foriius est hominibns (I Cor, i, 25). 

8. Sub hac rerum imagine Adam qni erat forma 
faturi (Rom. ▼, 14), prsbuit nobis magnum indicium 
BAcramenti ; imo Deus in iilo prebuit. Nam ei dor- 
miens merait accipere uxorem, et de costa ejus facta 
eat ei uxor (Gen. ii, 21) : qaoniam de Gbristo in cruce 
doriuieDte futara eral Eccleeia de latere ejas, de la- 
tere scilicct dormientis ; qaia et de latere in cruce 
pendentis laneea percusso {Joan. xix, 34) Sacramenta 
EcciesiaB profluxerant. Sed quare hoc dicere volui, 
fratres ? Quia infirmitas Ghristi nos facit fortes. Ma- 
goa ibi imago preeessit. Potuit Deus carncm detra- 
here homini unde faoeret feminam^ et magis videtur 
quaei congruere potaisse. Fiebat enim sexus infir- 
mior, et magis de carne infirmitas fleri debuit quam 
de 0886 : ossa enim in carne flrmiora suni. Non de- 
trazit carnem unde faceret mulierem ; sed deiraxit 
08, et detracto osse formata est mulier, et iii locum 
osaio caro adimpleta est. Poterat proosse os reddere, 
poteral ad faciendam mulierem non costam, sed car- 
nem deirahere. Quid igitur significavit ? FdCta est 
muUer in costa tanquam forlis : factus est Adam in 
earne tanquam infirmos. Ghristus est et Bcclesia, ii* 
lioaiDOrmitas nostra est fortitudo. 

9. Quare ergo hora sexla ? Quia aetale sa>ouli sexta. 
Gomputa in Evangelio tanquam unam horam, unam 
clatem ab Adam usque ad Noe ; secundam a Noe 
esque ad Abraham ; tertiam ab Abraham usque ad 
David ; quartam a David usque ad transmigrationem 
Babyioaia ; quintam a iransmigratione Babylonias 
osque ad baptismum Joanais : inde sexla agitur. 
Qaid mlraris ? Venit Jesos, et bumiliando se veoit ad 
poteum. Faiigaius venit, quia inflrmam carnem por- 
tavit. Hora sexta, quia state seculi sexta. Ad pu- 
teom, quia ad proCunditatem hujus habitationis no- 
str«. Uode dicitur iu Psalmis, De protundis clamavi 
ed U^ Domine {Psal. cxxix, 1). Sedit, ut dixi, quia 
homiliatca eat ^. 

10. Ei venii mulier. Forma Ecciesi», non jam justi- 
fieaic, sed jam justiflcanda) ; nam hoo agit sermo. 
Veait ignara, invenit eum,el agitur curo illa. Videa- 
oas quid, videamus qoare : Venit mulier de Samaria 
kttMrire euiuam. Samaritani ad Judseorum gentem non 
pertinebaot: alienigeneenim fuerunt, quauivis vici- 

^ Sleliif.eamBad. etAu. At Er. et Lov., humUii venit. 

Patiol. XXXV. 



nas tmas incolerenl. Longum est originem 8amari- 
tanorum retexere, ne nos roulia teneant, et necessaria 
non ioquamur: sufflcit ergo ut Samaritanos inler 
alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbi- 
tremini dixissequam verius, auditeipsum Dominum 
Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de de- 
cem leprosis quos raundaverat, qui solus rediit ut 
gratias ageret : Nonne decem mundaii sunt? ei novem 
ubi sunt? non erat alitis qui daret gloriam Deo^ nisi alie^ 
nigena iste {Luc, xvii, 17, 18). Pertinet ad imaginem 
rei, quod ab alienigenis venit ista mnlier, que typum 
gerebat Ecclesiffi : venlura enim erat Ecclesia de Gen- 
tibus, alienigenaagenerc Judffiorum. Audiamns ergo 
in iila nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gra- 
tias Deo agamus pro nobis. Illa enim flgura erat, non 
veritas ; quia et ipsa prffimisit flguram, et facta est 
veritas. Nam credidit in eum, qui de illa flguram no- 
bis prffitendebat. Venit ergo haurire aquam, Simpliri- 
ter venerat haurire aquam, Bicul solent vel vir v^I 
feminae. 

11. « Dicit ei Jesus : Da mibi bibere. Disoipuli 
enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerenl. 
Dicit ergo ei mulior illa Samaritana : Quomodo tn Ja- 
dffius cum sis, bibere a me poscis, qua eum molier 
SamaritanatNonenimcoutunturJudffiiSamaritanis.» 
Videtis alicnigenas : omnino vasculis eorum JudaBi 
non utebantur. Et quia ferebat secum muliervasou- 
lum unde aquam bauriret, eo mirata esl, quia Ju- 
dffius petebat ab ea bibere, quod non solebant faeere 
Judffii. lUe autem qui bibere querebat, fldem ipsius 
mulieris siiiebat. 

12. Denique audi quis petat bibere. Respondii Jesut, 
ei dixiiei : Si sdres donum Deiy rt c/uts esi qui dicii tibi, 
Damihi bibere, lu forsiian p^tisses ab eo^ et dedisset iibi 
aquam vivam, Petil bibere, et promitlit bibere. Eget 
quasi accepturus, et affluit lanquam satiaturus. Si 
sciresy inquit, donum Dei, Donum Dei e&i Spiritus 
sanctus. Sed adhuc roulieri tccte loqaitur, et paula- 
tim intrat in cor. Fortassis Jam docel. Quid enim ista 
hortatione suavius et benignius ? Si sciresdonum Dei^ 
et sciret quis esi qui dicii tibiy Da mihi bibere^ tu forsi- 
tan petereSf et darei tibi aquam vivam : huc usque sus- 
pendil. Viva aqua dicitur vulgo illa qua) de foote exit. 
lila enim quffi coUigitur de plufia in lacunas autcl- 
sternas, Hqua viva non dicitur. El si de fonte mana- 
verit, et in ioco aliqao collecta steterit, nec ad se ii- 
lud unde manabat admiserit, sed interrupto *• meatu, 
tanquam a fontis tramite separata fuerit ; non dicitur 
aqua viva : sed iila aqua viva dicitur, qu» maoans 
excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo 
promiiiebat quod petebat ? 

13. Tamen mulier suspensa ait : Domine, neque in 
quo haurias habes^ ei puteus altus est Yidete quomodo 
intellexorit aqnam vivam, aqunm scilicet qu» eretin 
illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero 
unde bauriam, et lu non fers. Aqua viva hio est, quo- 
modo mihi daturus est? Aliud intelligens etcarnaliier 
sapiens q uodammodo pulsat, u t aperiat magister quod 

i Mss., inrupto ; eive, irrupto. 

{Quaranie^huit.) 



1515 



IN JOANNIS EVANOBLIUM, S. AUGUSTINI 



1616 



olausuro est. Pttlsabat igQoranlia, non stuiJio ; adhuc 
miseranda, non dum instruenJa. 

14. Dioit aliquid evidentius Dorainus de illa aqua 
viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es pa- 
tre noslro Jacob^ qui dedit nobis puleum, el ipse ex eo 
bibit^ et fUii ejus, el pecora ejus ? De hao aqua viva dare 
mihi non potes, quoniam hauritorium non habes : 
forte aiium fontem promittis ? Palre noslro melior 
potes ease, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis 
USU8 eat eo ? Dominusergo dicatquid dizerit aquam 
mam. « Respondit JesuB, et dixit ei : Omnis qui bi- 
berit ex aqua bac, sitiet iterum : qui autem biberit ex 
aquaquamegodaboei,nonsiliet inaeternum;8edaqua 
quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquaB salientis in 
vitam aeternam. » Aperlius locutusest Dominus, Fiet 
in eo fons aqum salientis in vUamxternam, Qui biberit 
de aqua ista^ nonsifiet in setemum, Quid evidentius, 
quia non aquam visibilem, sed inTisibilem promilte- 
bat ? qui evidentiuB, quia non carnaliter, sed spiri- 
toaliter loquebatur ? 

15. Adhuc tameo ilJa mulier carnem sapit : dele- 
clataest nonsitire, etputabathoo secundum carnem 
promisBum sibi esse a Domino. Quod quidem flet, sed 
in rsBurrectione mortuorum. Jam hoc voiebat illa. 
Dederal enim Deus aliquando servo suo EliaB, ut per 
quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret (lil Reg, 
XIX, S). Qoi hoc potuit dare per quadraginta dies, 
non potuit dare aemper ?Suspirabat tamen iila, nolens 
indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum 
fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur ; 
et flnito quod hauserat, rursus redire cogebatur : et 
quotidianus ei fuit iate labor ; quia indigentia illa re- 
floiebator, non exstinguebatur. Delectata ergo tali 
munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 

16. Yerumtamen non prstereamus, quoniam Do- 
minus apirituale aiiquid promittebat. Quid est, Qui 
biberit deaqua kac, sitiet iterum ? £t verum est secun- 
dum hanc aquam ; et verum est secondum quod si- 
gniflcabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas 
»ouli est in profundilate tenebrosa : binc eam hau- 
riunt hominea hydria cupiditatum. Gflpiditatem quip- 
pe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de 
profundo perveniant ; et fruuntur voluptate, prcce- 
dente et prsemissa cupiditate. Nam qui non preemi- 
serit capiditatem,perTenire non potest ad voluptatem. 
Pone ergo hydriam, cupiditatem ; et aquam de pro- 
fundo, voluptatem : cum perfenerit quisque ad vo- 
luptatem ssculi hojus, cibus est, potus est, Javacrum 
eat, apectaculum est, concubitus est ; numquid non 
iterum litiet ? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum^ 
inquiti sitiet: ni autem acceperit a me aquam, non 
sitiet in aetemum, Satiabimur^ ioquit, in bonis domus 
tum {Psal. Lxiv, 5). De qaaergo aqua daturos est, nisi 
de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitas ? Nam 
quomodo aitient qui inebriabuntur ab ubertate domus 
tuae (Psal. xxxv, 10, 9) ? 

1"^ Promittebat ergo saginam qaamdam et satieta- 
tem Spiritui aancii : et illa nondum intelligebat ; et 
non intelligens, quld respQndebat 1 Dicitadeum mii- 



lier iDomine, da mihi hancaquamf utnonsitiam^ neque 
veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, 
et laborem inflrmitas recusabat. Utinam audiret, Fe- 
nite ad me, omnes qui lahoratis et oneraii estis^ et ego 
vos reficiam (Malth, xi, 28}. Hoc enim ei dicebat Je- 
8US, ut jam non laboraret : sed illa nondum intelligebat. 

18. Donique volens nt inlelligeret, dicit ei Jesue : 
Vade, voca virumtuum, et veni huc. Quid est, Voca virum 
tuum ?Per virum suumei volebat aqaam illam dare ? 
An quia non inceiligebat, per virum suum eam volebat 
docere? Fortequomodo ait Apostoius de mulieribus, 
Siquid autem volvnt discere, domiviros suos UUerrogent f 
Sed ibi dioitur, domi viros suos interrogentf ubi non 
est Jesus qui doceat : denique dicitur muiieribus quaa 
prohibebai Apostoius loqui in Ecclesia (I Gor. xiv, 35, 
34). Gum vero ipse Dominus aderat, et praesens pro- 
senti Ioquebatur?quid opuseratulperTirum e^jusei 
loqueretur ? Numquid per virum suum loquebalur 
Mariffi sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum 

Buum,quandoMartbacircamultumministeriumetiam 
de sororis su6b felicitat<9 oocupatissima murmurabat 
{Luc, X, 39, 40) ? Brgo, fratres mei, audiamus ei intel- 
ligamus quod aitDominus, Voca virum tuum^ mulieri* 
Forte enim et animae nostre dicit, Voca virum tuum. 
Quaeramus et de viro anim«. Gur jam non ipse Jesus 
vir anim» verusest? Ad8itintellectns,quoniam quod 
dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis : adfit 
ergo intellectus ut c^piatur, ct ipse intelleolus erit 
fortasse vir anim». 

19. Videns ergo Jeeus quia mulier non intelligebat, 

et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum» 

Ideo enim nesois quod dico, quia intelleotus tuus non 

adcst : loquorego secundum 8piritum,tu audia secun- 

dum carnem. Qum loquor, neo ad voluptatem auriom 

pertinent, nec ad oculos, necad olfactum, neo ad go- 

stam, nec adiactum; mente sola capiuntur, intelleetn 

solo hauriuntur : ille inlellcctus non tibi adest, quo- 

modo capis quod dico ? Voca virum tuum^ prssenta 

intellectumtuum. Quid tibiest enim animam habere? 

Non est magnum, nam et peous habet. Unde tn me- 

lior t Quiaintellectum habes, quod pecus nonhabeU 

Quid est ergo, Voca virum tuum ? Non mecapis, nonme 

intelligis : de dono Dei tibi loqoor, tu autem camem 

cogitas ;8ecundum carnem silire non vis, egospiritam 

alloquor : ahsensest intellectus tuus, Voca virumtuum* 

Noli esse sicut equos et mulus, quibus non est intei- 

leclus (Psal, xxxi, 9). Ergo, fratres mei, anioiam ha- 

bere, et intollcctum non habere, boc est, non adhi- 

bere, nec secundum eum vivere, bestialia est vita« 

Est enim in nobis quiddam bestiale quo in eamevi- 

vimus, 8ed intellectu regendum esl. Ifotus enim ani» 

mae secundum carnem se moventis, et in delioiaa car- 

nales immoderate diffluere oupientis, regit deeaper 

iotellectus. Qui debet dici vir ? qui regit, an qui regi* 

tur ? Procul dubio cum ordioata vita est, intelleotiu 

animam regit, ad ipsamanimam pertinens. Non enim 

aliquid aliud est quam anima, sed aliquid amm« eai 

intellectus : quomodo non aliquidaliudquamcaroeat 

oculus, sed aiiquid carnis est oculus. Gamautamoar- 



1517 



TRACTATUS XV. CAPUT IV. 



1518 



Diff aliquid sit ocalus, solus tamen luce perfruitur : 
castera /lutem loemura CHrnalia luce perfundi possunl. 
lucem eeoitre non po8»uut ; solus ea oculus et per- 
fuQilitur et perfruitur. Sic \n aoima nostra quiiidam 
est quod iutellectusvocatur. Hoc ipsum aniina) quod 
inteileclusetmensdioitur, illuminatur,lucesuperiore. 
Jam Buperiorilla lux, quamenshumana illuminatur, 
Deu8 est ; Eral euim verum lumen, quod illuminat 
omnem hominem venientem in kunc mundum (Joan, i, 
9). Talis luz Ghristus eratytalis lux cum moliere lo- 
quebatar : et illa Intellectu non aderat, qui illa luce 
illuminaretur, nectantum perfunderctur,verum etiam 
frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret. lUustrare 
volo, et non adesl quem; Voca, inquit, virum tuum : 
adhibe intelleclum per quem docearis, quo regaris. 
Ergo constitue animam excepto iotellectu tanquam 
feminam :intellectumautemhabere,tanquam virum. 
Sed iate vir non bene regitfeminam suam, nisi cum 
a superiore regltur. Gaput enim mulieris vir, caput 
autem viri Christas (I Cor, xi, 3). Loquebatur caput 
riri cum femina, et nonaderat vir.Et tanquam dice- 
rel Dominns, Adbibecaput tuum utille suscipiatca- 
pot suum : ergo voca virumtutim, et venikuc; id est, 
adestOy prflBsens esto: velut enim absenses, dum non 
ioteJligis prssentis vocem veriiatis ; praeseni esto, 
ied noli sola; cum viro tuo adesto. 

20. Et adbuc illa nondum advocato illo viro, non 
inteliigit, adhuc carnem sapit ; absens est enim vir: 
Hon kabeo, inquit, vtricm. Et Dominus eequitur, et 
myBteria loqaitur. Intelligas revera istam mulierem 
non habuisse tuoc virum ; sed coulebatur nescio quo 
non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Do- 
miuus ti: Benedixisti^ Quia non habeo virum, Undeer- 
go tu dixieti, Foi;a ttrum/uumPEt audi quiabenenovit 
Dominus eam non habere virum,Dici7«i,etc.Neforte 
poUretmulierideodixisseDomiRum,6fyitfdi;Eij/i,Quta 
non habeo virum^ quod hoc a muliere didicerit, non 
quod ipBeistnd divinitatecognoverilaiidialiquidquod 
non dizisit : Quinque enim viros hahuitti et itte quem 
kabeSf non est vir tuus^ koc vere dixisti, 

21 Itcrum cogit de istis qoioque virls subtilius 

aliqaid perscrutari. Multi quippe intellexerant, non 

qiiidei& absurde, nec usquequaque improbabililer, 

qainqueviro8mulierishujus,quinquelibrosMoysi(a). 

Utebantur enim eis Samaritani, et sob eadem Lege 

trant : nam inde illis etcircumcisioineral. Sedquo- 

niamanguBtatnos quod sequitur, Etnuncquemhabes, 

aontff/ vtr ^u</^<I®lurmihifaciliusnospo8se accipere 

qainqoeviros priores animae, quinquesensus corporis 

ease. Quaodo enim quisque nascitur, antequam uti 

po9Bitmenteatqueratione,non regitur, antequam uti 

eamiB. Aoima in pnero parvulo, quod auditur, quod 

videtor, quod oiel, quod sapit, quod tactu sentitur, 

boc appetit aut fugit. Appelit quidquid muicet, fugit 

qaidqoid offendithoB quinquesensus. Hos enimquin- 

^oe BenBoe molcet voluptas, olTendit dolor. Secun- 

dum hoB qoinque sensus, tanquam quinque viros, 

(a) Sie intellexit Ambrosias io Luc. capp. 14 et 20. At 
Ongeni com AaguaUno vitam ett •igoificari teoius corporis. 



prius VI vit anima ; quia istis re«itur. Quare autem viri 
dicii8unt?Quia legimiti. A Deo quippe facti, et a 
Deo donati anim<i?. IriOrma est adbuc quao istis quin- 
que sensibuB regitur, et sub islis quinque viris agit : 
at ubi venerit ad annos exserendc rationis, si eam 
sosceperil optima dis^iplina et doctrina sapientis; 
quinqueillis viris ad regendum non succedit, nisi vir 
verus legitimus et illi melior,et qui melius regat, et 
qui ad eteroitatero regat,ad seternitatem excolat, ad 
«ternitaiem iostruat. Nam nisi quinque aensus non 
ad sternitatem nos regunt, sed adista temporalia vel 
appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia 
imbutus regere cceperit animam, scit Jam non solum 
fugerefoveam,eiambulare in squaliquod ocull osten- 
dunt animasinfirmae rnectantum canoras voccBSua- 
viler audire, dissooasque repellere ; vel blandis odo- 
ribus deiectari, putoresque respuere ; ant dulcedine 
oapi, et amaritudine offendi ; aut tenibus malceri, et 
asperis isdi. hta enim omnia InfirmaB animesant ne- 
ce^sariA. Quid ergo regiminis adhibetur per illum in- 
tellectum. Non alba et nigra discretoruB est, sed 
Justa et injusta, bona et ma1a« utilia et inutilia, casti- 
tatem et impudicitiam, hanc ut amet, istamut vitet; 
oharitatem et odium, in hac ut sit,in illo ut non sit. 
22. Hic vir quinque iilis virisin ista muliere non 
successerat. Ubi enim non succedii ille, error do- 
minator. Nam cum cceperit anima capax esse ratio- 
nis, aot a sapiente mente regilur, aut ab errore : 
sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo qain- 
que sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam 
ventilabat. Error autem iste non erat legitimos vir, 
sed aduiter : ideo ei Dominus, ait, hene dixitti^ 
Quia non habeo virum, Quinyue enim virot habuisti : 
quinque te sensue carnis primo rexerunt ; venisti 
ad aetatem otende rationis, nec ad sapientiam per- 
venisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos 
quinque viros, itie quem habes, non est tuus vir. Et 
quid erat, ei vir non erat, nisi adolter ? Voea itaque 
non adulterum, sed t;irttm/uttm ;at intellecta meca- 
piaB, non errore de me aliquid falsnm sentias. Adhac 
enimerrabatmulier,qo8eaquam illamcogitabat; cam 
)am Domioas de Spiritu sancto loqueretur. Quareer- 
rabaty nisi quia adolteruro, non virum habebat? Tolle 
ergo hinc istum adulterumqui te corrompit, et valde, 
voea virum tuum. Voca, et veni, ut IntelligaB me. 

23. Dicit ei mulier : Domine, video quia propheta es 
tu. Ccepit venire vir, nondum plene venit. Prophe- 
tam Dominum putabat.Erat quidemetpropheta:nam 
de seipso ait, Son est propheta tine honore,nisi in pa- 
trta 5ua {Luc. iv, 24). Item de illo dictum estad Moy- 
sen, Prophetameis sutcitaho de fratribut eorum^ <tmi- 
lem tui (Deut xviii, 18). Similem scilicet ad formam 
carnis, non ad ominentiam majestatis. Ergo inveni* 
musDominomJesumdiciumprophetam. Proindejam 
non multum errat mulier ista. Video, inquit, quia 
prop^la «5 ttt. Incipit vocare virum, adulterum ex- 
clud^re : Video quia prophetaes tu. Et incipit quaerere 
quod illam solet movere. Contentio quippe fueratinter 
SamaritanoB et JudaBOB, qaia;Jadai in templo a Salo- 



IN JOANNIS EVANGEUUM, S. AUGUSTINI 



1520 



mone fabrioato adorabant Deum ; Samaritani .longe 
iade positi, non in eo adorabant. LJco Juiiasi meliores 
86 essejactabant, quiain templo adorabat Deum. iVon 
enim couluntur Judaei SamarUanis: quiadicebanteis, 
Quomodo T08 jactatis, ct ideo vos mciiores nobis esse 
perhibetis, quia (empluni habetis quod oos non habe- 
mus? Numquid patres nosiri qui Deo placuerunt in 
illo templo adoraverunt ? nonne in monte isto ado- 
raverunt, ubi nos sumus ? Melius ergo nos, ioquiunt, 
in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri roga- 
verunt. Contendebant utrique ignari, quiavirum non 
habentes : illi pro templo, ilii pro monte inflabantur 
adversuB invicem. 

24. Dominus tamen modo quid docet mulierem, 
tanqaamcujuB vir ccBperit presens esse? Dicitei mu- 
lier : Domine, video quia propketa es tu, Patres nostri 
inmonte hocadoraveruntt et vos dicitis quia Jerosolymis 
est locus ibi *■ aiorare oportet. Dicit ei Jesus : Mulier, 
crede miki* Veniet enim Ecclesia, sicul dictum est in 
Canticis OBiniicorum, venietetpertransiet abinilio fidei 
{Cant. iV| 8, sec, LXX). Veniet ut pertranseat, el per- 
transire non polest nisi ab initio fidei. Merilo jam 
prssente viro audit, Mulier^ crede mihi, Jam enim est 
in te qui credat, quia praBsens est vir tuus. GoBpisti 
adeese inlellectu, quando me propheiam appellasti. 
Uulier^ crede miki: quia nisi credideritis, non intelli- 
getis (Jsai. vii, 9, sec, LXX). Ergo, Mulier, crede mihi, 
quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in 
Jerosolymis adorabilis Pairem. Vos adoralis quod ne- 
scitis, nos adoramus quodscimus; quiasalus ex Judxis 
est. Sed veniet hora. Quando ? Et nunc est. Qus ergo 
bora ? Quando veri adoratnres adorabunt. Patrem in 
spiritu et veritate; non in monte isto, noa in templo, 
sed in spiritu et veritate. ffam et Pater tales quserit, 
qui adorent eum. Auare Pater tales qusrit qui adorent 
eom, non in monte, non in templo, sed in spiritu et 
veriiate 7 Spiritus estDeus. Si corpus esset Deus, opor- 
tebateum adorari in monte, quia corporeus estmons ; 
oportebat eumadorari in templo, quiacorporeumest 
templum. Spiritusest Deus; eteos qui adorant eum, in 
spirituet veritate oportet adorare. 

25. Audivimus, et manifestam est ; foraa ieramus, 
intro miasi sumas.O siinvenirem, dicebas, montem 
aliqaemaltumei solitarium! credo enim quia inalto 
est Deus, magis me exaudit ex alto.Quia in monte es, 
propinquum te Deo putas, et cito te czaudiri, quasi 
de proximo olamantem ? In excelsis babitat, sed hu- 
milia respicit. Prope estDominus. QuibusPfortealtis? 
His qui obtriverunt cor (Psal. zxxiii, 19). Mira res est : 
et in alUs habilat, el humilibus propioquat : humilia 
reipicil, excetsa autem a longe cognovit {Psal. cxxxvii, 
6); superboi longe videt, eo iliis minus propinqual, 
qao aibi videntar altiores. Qusrebas ergo montem 7 
desoende ut atlingas. Sed ascendere vis ? ascende : 
noli montem qunrere. Ascensiones, inquit, in corde 
ejus (boo Psalmus dicit, in convalte ptorationis (Psal. 
Lxxxiii, 6, 7). ConvaUis humilitatem habet.Ergo intus 
age totam. Et si forle quaeris aliquem locum aitum, 

1 In llss. omilUtor, est Iocm ubi. 



aliquemlocumsanctum, intusexhibe le templum, Deo 
Templum enim Dei sanctum eet, quodestis vos(iCor« 
III, 17). In templo vis orare? in te ora. 8ed priug eslo 
templam Dei, quia illein templosuoexaudietorantem. 

26. Venit ergo hora, et nu7ic est, quando veri adora* 
tores adorabunt Patrem inspiritu et veritate. Nos ado» 
ramus guodscimus, vos adoratis quod nescitis ; quoniam 
salus ex Judxis est. Multum dedit Judaeis : sed noli 
istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui 
adjunctus estalius peccati in lapide angalari, quod 
estChristus, copulentur. Unusenim pariesa JadflBia, 
unus a Gentibus : longe a se isti parietes, sed doneo 
in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites 
crant, ct peregrini a teslamentis Dei (Ephes. n, 
12-22). Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoror 
mus quod scimus. Ex persona quidem JudflBornm 
dictum est, sed non omnium Judcornm, non repro- 
borum Judseorum : sed de qualibus fuerunt Apostoli, 
quales fuerunl Propheta;, quales fuerunt illi omnes 
sancii, qui omniasua vendiderunt, et pretia rerum 
suarum ad pedes Aposlolorum posueront (Act. iv, 
34, 35). Non euim repulit Deus plebem suam quam 
praescivit (Rom. xi, 2). 

27. Audivit hoc mulicr ista, et addidit. Jamdndam 
propbetam dixerat ; vidil talia dicore eum cum quo 
]oquebatur, quae jam plus essent ad prophetam * ; et 
quid respondit, videtc : Uicit ei mulier, Scio quia 
Messias veniet, qui dicitur Chrisius: cum ergo venerit 
itte, omnia nobis demonstrabit. Quid cst hoc ? Modo, 
inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte 
contendimus : cum ille venerit, et montem spernet, 
et templum evertet; docebit nos iste omnia, nt inspi- 
ritu et veritate noverimus adorare. Sciebat qaia eam 
possct docere, sed jamdocentem nondum agnoscebat. 
Jamergodignaeralcui manifestaretur. Messiasautem 
unclus est ; unctus gr%ce Ghristus est ; hebraice Mes- 
sias est : undc ct punice, Messe dicitur unge. Gognataa 
quippesunt liugusB ista et vicinsB, hebraica, paDiea, 
et syra. 

28. Ergo, dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet^ 
qui dicitur Chrisius: eum ergo veneritmeynobisannun- 
tiabit omnia Dicit ri Jesus: Egosum qui loquor teeum. 
Vocavit virum suum, factus est vir ejus caput mulie* 
ris, factus est Christus caput viri (I Cor. xi, 3). Jara 
roulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Poil- 
eaqiiam audivit hoc, Ego sum qui loquor tecum^ jam 
ultra quid dicerel ; quando Christus DominuB mani- 
feslare se voluit mulieri, cui diierat, Crede mihi t 

29. £/ continuo veneruntdiscipuli ejus/et mirabaniur 
quia cum muliere toquebntur. Quia quaerebat perditam, 
qui venerat quaerere quod perierat, hoc illi mirabaa- 
tur. Bonumenim mirabaDtur,nonmalum8UBpicaban* 
tur. Nemo tamen dixit : Quid quasris autquid loquerie 
cum ea ? 

30. Retiquit ergo hydriam suam mutier. Audilo, Bgo 
sum gui toguor tecum, et recepto io cor Gbristo Do« 
mino quid facerel, nisi jam hydriam dimitteret, et 

vangelizare curreret ? Projecit cupiditatem, et pro- 
* In sex Msi., pius esset a propheta. 



1591 



TRACTATUS XVI. CAPUT IV. 



I5S2 



pera?it annuntiare veriiatem. Discant qui volunt 
evangelizare, projlciant hydriam ad puteum. Recor- 
danaini quid snperius dixerim de hydria : vas erat 
onde aqua haariebatur« grseco nomine appellatur by- 
dria, quoniam grece &$(i>p aqua dicitur; tanquam si 
aqaariam diceretur. Projecitergo bydriam, quae jam 
non Qsaiy sed oneri fuit : avida quippe desiderabat 
aqaa illa sa(iari. Ut nuntiaret Ghristum, oncre ab- 
Jeclo, cueurrU ad civitatem, et dieit illis homintbus : 
Veniie, ei videU hominem qui mihi dixii omnia quxcum- 
que feci. Pedetentim, ne illi quasi iraecerentur, et 
iodigoarentur, et pereequerentur. Venite^ et videte 
kominem qui dixit mihi omnia qureumque feci : num- 
quid ifse est Christui TExierunt de civitate^ et veniebant 
Md emnu 

31. Et interea rogabant eum discipulidicentes: Rabbi^ 
wsanduca. lerant enim emere cibos et venerant. Ule 
auiem dixit : Ego habeo eibum manducare quem vos non 
seitis, Dicebant ergo discipuU ad invicem : Numquid 
aliqmis attulit ei manducare ?Qui«i mirum si mulierilla 
non inlelliKebat aqoam ? ecce discipuli nondi*m intel- 
iigant escam. Audivit autem cogitalionesillorum, et 
jam instrait nt magister ; non per circuitum^ sicut 
illam eajui adhuc viram reqoirebat, sed jam aperte : 
UeuSf Inqnit, eibus est ut faciam voluntatem ejus qui 
misii me. Ergo et potus ipse erat in illa mulicre, ut 
faceret volaotatem ejus, qui miserat eum. fdeo dice- 
baly Siiio^ da mihi habere; scilicet utAdem in en ope- 
raretar, el fidem ejus biberet, et eam in corpus suum 
tr^iceret : corpus enim ejus Ecclesia. Ipsef^^ergo, in- 
qait, eibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me 

32. Nomne vos dicitis quod adhuc quatuor menses 

sunt^ et messis venit? In opus fervebat, et operarios 

mittere diaponebat. Vos qnatoor mensos computatis 

osqae ad messem : ego vobis aliam messem albam et 

paralam ostendo. Eece dieo vobis^ levate oculos vestros^ 

ti videie quiajam atbae sunt regiones ad messem, Ergo 

messores missurus est. /n hoc enim est verbum verum, 

quia alius est qui metit, alius qui seminat : ut el qui 

senunai simut gaudeai et qui meiit. Ego mtit vos metere 

quod vos non laborastis : alii lahoraverunt, et vos in 

kborem eorum introistis. Qoid ergo? messores misit, 

noB seminatores^QuomessoreB^Ubi jam alii labo- 

ravenint. Nam nbi jam laboratum erat, utique semi- 

mtom erat; et quod seminatum erat, jam matornm 

eratfactum, falcem et tritoram desiderabat. Quo ergo 

erant mesaores mittendi ? Ubi Jam Prophetee prfledica- 

verant ; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non spmi- 

natorea, node ad illam mulierem pervenerat, Scio 

quia Messias veniet ? Jam ista mulier fructus maturus 

eral, et erant albe messes, et falcem quffirebant. Misi 

w ergo : qao ? Metere quodnon seminastis : alii semi- 

na»erunt, et vos in labores enrum introistis. Qui labo- 

raveront? Ipse Abraham, Isaac, et Jacob. Legite la- 

boreseoram: in omoibus laboribos eorum prophetia 

Gbristi ; et ideo seminatores. Moyses et ceterl Pa- 

triarchc et omnes Prophelae, quanta pertulerunt in 

illo frigore qaando seminabant? Ergo jam in Juda;a 



messis parala erat. Merito ibi tanquam matura seges 
fuit, quando tot homioum millia pretiarerumsuarum 
afferebani, etad pedes Apostolorum ponentes, ezpe- 
ditis humerisa sarcinis Sfficularibus, Ghristum Domi- 
num sequebantur : vere matura messis. Qoid iode 
factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, 
et seminaverunt orbem terrarum,etsurgitalia messis 
quffi in flne sfficuli melonda est. De ista messe dicitur, 
Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent (Psat, 
cxxv, 5). Ad istam ergo messem non Apostoli, sed 
Angeli mittentur : Messores, ioquit, Angeli sunl 
{Hatth, XIII, 39]. Ista ergo messis crescit inter zizania« 
etexspectatpurgariio Qne. Illa vero messisjam ma- 
turaerat, quo prius missisuntdiscipuii, ubiPropheta 
laboraveront. Sed tameo, fratres^ videte qoid dictom 
sit : Simut gaudeat et quiseminat et qui metit. Dispa- 
res * temporis labores habuerunl : sed gaudio pariler 
perfruenlur, merccdem simul accepturi sunt vitam 
ffiternam. 

33. Ex civitale autemillamulii crediderunt in eum 
Samaritani, propter verbum mulieris lestimonium per* 
hibeniiSy Quia dixit mihi omnia qusecumgue feci. Cum 
venissent autem ad eum Samaritani, rogaveruni ut apud 
eos maneretf et mansit ibi duos dies. Et muUo plures 
crediderunt propter sermonem ejus : et mulieri dicebant : 
Quia jamnonproptertuam loqueiam credimus ; ipsi enim 
nos audivimus^ et scimus quia hic est vere Satvator 
mundi, Et hoc paululum animadvertendum est, quia 
lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad 
mulieris testimonium crediderunt Samarliani, etro- 
gaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi bi- 
duo, et plures crediderunt : et cum credidissent, di» 
sebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credi^ 
muSf sed ipsi cognovimus, et scimus quia vere hic est 
Salvator mundi ; primo perfamam ', postea per prffi- 
sentiam. Sic agitur hodie cum eis qoi foris suot, et 
nondum sunt christiani : Christus nuntiaturperchri- 
stianos amicos ; tanquam illa muliere, hoc est Bcclesia 
annontiante , ad Ghristum veniunt, credunt per istam 
famam ; manet apud eos biduo, boc est, dat illis duo 
prfficepta cbaritatis ; et muUo plures et flrmius in eum 
credunt, quoniam vere ipse est Salvalor mundi. 

TRAGTATUS XVI. 

Abeo Evange lii loco,Vo8iduoa auiem diesexiitinde,et 
abiitinGalilffiam; tu^u^ad id, Et credidit ipse, et 
domus ejus tota. Cap, iv, f. i3'fj3, 

1. Ilodierna evangelica lectio, hesterni diei sequitor 
lectionem, qus nobis ad dispotandumproponitur. In 
quaquidemsensusnonsunt investigatiooe difflciles, 
sed digni prffidicalione, digni admiratione de lauda- 
tione. Proindelocum i{>tom Evangelii cum commen- 
datione commemoremus potius,quam cum difflcuUato 
tractemus. Abiit enim Jesus postbiduum quod fecerat 
io Samaria in Galiiseam ubi nutritos erat. Secotus au- 
tem Evangelista ait : Ipseenim Jesus testimonium per^ 
hibuit quia propheta in patria sua honorem non habet. 

< In tribuB Mss., Disparis, 

2 Lov.. f^ef feminam : dippcnticnlibus editiBaliis et Mss. 



wmtmmmi 



1S23 



IN JOANNIS EVANGBLIDM, S. AUOUSTINI 



15S4 



Nonproptereapost biduumdiscessit Jesns de Sama- 
ria, quia boDorem in Samaria dod babebat : dod 
eDiin Samaria patria ipsius erat, sed Galilsa. Cum 
ergoistam deseruis^et lam cito. et ad Galilaeam ve- 
Disset ubinutritns eral; quoraodo attestalur quia pro- 
pheta in pairia sua honorem non habet ? Magis videtur 
attestaripotuissequod propbeta in patria eua hoDO- 
rem dod haberel, si contemnerel pergere inGaliieam^ 
ei Id Samaria remansisset. 

2. Inlendat ergo Gbaritas vestra insinuatum nobis 
DOD modicuui 5acittuieuiuuj, buggereute Domino et 
duaauie quudluquai. UuttfoUuuoui propusitdra cogno- 
vuuu, buiuiiuucuiejud oA.4uiriic. bed repeUraus pro- 
puttiUuucrai uk dututiuueui aeoiderabimui taciaraus. 
Muvei au6 cur iiiVau^eii&u uixerit, Ipse entm Jesui 
iesiimonium paruiouii quod proplieiu in palria sua hono- 
rein non /ia6«(.hucpcriuuureie&iuuaverba8uperiora» 
ui inveniaujutt cur uuc h^vuugeiisla dicere voluerit; et 
luveuiiiiu» bupeiiuiu verua ejus itd Uarrautis, quo- 
niaui puiil liiduuiu pruieciud 6d( de Sauiana lo Gali- 
la:aiii. ii^ropier Uuc ergu ajii:>u, u biVan^elisla, lesti- 
muuiuui perUibuibbe Jesuiu quud prupueiaiu pdlna 
Buauouureiu uuuuaberei; quia puul biauuiu reiiquit 
SamariaiUi ei pruperavit veuire lu Gaiiiffiam ? iiuo 
veroquasivideur iiiihi cougrueutius inteiiigere, quia 
Bi houorem iu patria sua Jesus nou haberet| uon ad 
eamuem relicia bamana lesuuaret. Sed ui talior, imo 
quia veruuj est^ et nou iaiior, melius enim quam ego, 
vidit ii^vaDgeiista quid Uiceret, meiius me veriUtem 
viaebai|quteamdepeciore Dumini bibebat. ipse est 
enim Joauaes evaageiista, qui inier omnes discipuios 
Buper pectus Domiui discumbebat ; et quera Domiuus 
chantaiem debens omnibus, tamea pr6B ceteris diii- 
gebat ijoan. xiii| Zh, tt xxi, 20). Ergo iiie faliere- 
tur, ei ego recta sentirem? iuio si pie sapiu, obe- 
dienter audiam quud dixlt, ut merear seaiire quod 

Beusit. 

3. Accipite itaque, charissimi, quid hie Bentiam» 
Bine prsjudicio, si vos meiius aliquid senseritis. Ma- 
gistrum enim unum omnes httbefnus, et in uua scbola 
coadiscipulisumus. Uooergusentio, et videte si non 
aut veruui esi, aut propiuquat veriiati quud sentio. 
luSamaria biduum fecit, et crediderunt in eum Sa- 
maritani : tot dies in Gaiiiasa fecit, et non in eum 
credideruni GalilsBi. Retexite vel recolite memoria 
hestemi diei et leciiooem et sermonem. Venit in Sa- 
mariam; ubi eum primo mulier ilia prsdicaveral, cum 
qua ad puteum Jacob locutus erat magna mysteria : 
eo viso Sdmaritani et audito crediderunt m euin pro- 
pter verbum mulieris, et llrir.iuscredideruDt propler 
verbum ejus, et plures crediderunt : sic s :riptuin est. 
Ibi tacto bMuo(quo numero dierum raysticecommen- 
ddtus est duoruin nuiuerus prsceptorum, in quibus 
duobus pra;c(>pna tota Lex peiidet et Prophets [Malth, 
xxii, 37-40J. 8icut hesterno die nos coiuiiiendasse 
memiDistis), pt^rgit in Gaiilasam, et venit in oivitatem 
Canaiu Gdiila;», ubi aquam vinum fecit. Ibi autem 
quanduuquam in vinum cotivertit, sicut scribit ipse 
Joannes, credideruntineumdiscipuli ejus (Joan, u. 



1-11) : et utique plena erat domus turbis convivan* 
tium. Factumesttam magaum miraculum,et non in 
eum oredideruDt oisi discipuli ejus. Hanc civiiatem 
Galilaeae modorepelivit. Et eece quidam reguluSf cujus 
filius infirmahatur^ venit ad eum, el rogare ccepii ui 
descenderetf ad illam oivitatemvei domumf etsanaret 
fiUumejus; incipiebat enim mori, Qui rogabat, non 
credebat? Quid a me exspeclaB audire ? Dominam in- 
terroga quid de iilo seaseril. Rogatus eaim laiia re« 
spoDdit : Nisi signa et prodigia videritis^ non creditis. 
Arguithomiuem in tide tepidum, aut frigidam, aut 
omnino nullius fidei : sed teutare cupientem de aani- 
tateflliisui,qualiseBsetChristu8,quis esset, quanturo 
posset. Verba eniin rogantifl audivimus, oordiffidentiB 
non videmus : sed iile pronuntiavit, qui etveriMiaa- 
divit et cor inspexit. Denique et ipse EvangeliBta 
testimonio narrationis Buaaostenditquia nondum cre- 
diderat, qui venire ad domum suam Domioum cu- 
piebat, ad sanandum filium ejus. Nam poBteaquamei 
nuntiatum est sanum esse Qlium ejus, et invenit ea 
hora sanaiura, qoahoraDominasdixerat, Fati^, /iftuf 
tuus vivit; et credidit, inquit, ipse, et domus ejus tota. 
Si ergo propterea credidit ipse et domus ejus loia» 
quia nuntiatus est ei filius ejuB sanus, etcomparavit 
horam nuntiantium horaB prsBnuntiaatiB; qnandoro- 
gabat, Dondum credebat. Samaritani nullum sigoam 
expeclavorant, verboejus tanlummodo crediderant : 
civesautem ejusaudire meruerunt, Nisi signa et pro- 
digia videritis^ non creditis ; et ibi tamen faoto tanto 
miraculo, non credidit nisi ipse et domus ejoB. Ad 
solum sermonemcredideruntplures Samaritani : ad 
illud miraculum sola illa dorauscredidit, ubi faclum 
est. Quid igitur, fratres, quid nobis commeadat Do* 
minus ? Tunc Galilffia JudaeaB pstria erat Domini, quia 
ibi nutritus est : nuoc vero quia portendit aliquid res 
illa ; nou euim sine causa dicta sunt prodig^a, niai 
quiaaliquidportendunt : prodigiumenim appeilatum 
estquasi porrodicium', quod porro dicat, porro si- 
gniflcet,etaliquid futurumeBse portendat: quia ergo 
aliquid illa omnia portendebant, aliquid iila omnia 
praedicebani, faciamus modo nos patriam Domini no- 
stri Jesu Ghrisli secundum carnem (non enim habuit 
palriam io terra, nisisecundum caroem,quam acce* 
pit in terra); faciamus ergo patriam Domini populuro 
Judsorum. Ecce in patria sua bonorem non hai)et. 
Modoatiende Judaeorum turbas, attende jam frentem 
illam dispersam toto orbe terrarum, et evuisam radi- 
cibus suis^HttenderamoB fractos, conciflo8,diBper8oa, 
aridos, qnibus fiactis inseri meruit oleasier (/?om. 
XI, i7) : vide turbam Judjcorum^ quid dicit modo? 
Quera colitis, quem adoratis, frater noster erat. Et 
non respondeamus, Propheta in patna sua honorem 
non hnbet. Denique alii ambulantem Dominum Jesain 
in terra,facientemquemiracula; cscoB illuminantem, 
surdis aurea aperientem, routorum ora Bolveoten}, 
paralyticorummerabra Btringentem, 8U|\er mare aro- 
bulantem, ventis imperantem et QuctibuB, mortuoo 
suscitandem; tanta Bigna facientem viderant, et vix 
i lo plerique Mss., prodieium. 



1515 



TRACTATUS XVI. CAPUT IV. 



isie 



inda paacicrediderunt. Populo Dei loquor : tam muUi 
credidimuB, qa» Bigaa vidimas? Illud ergo quod fa- 
ctum est tunCy hoc quod ounc agitu'* portendebat. 
Judaei fuerunt vel sunt similes Galilaeis ; nos similes 
illis Samaritanis. Evaog^lium audivimus, Evangelio 
coQaeDsimus, per Evaogelium in Chrietum credidi- 
mos; ouUa signa vidimus, Dulla exigimus. 

4. Quamvia euim udus ex duodecim eleclis et san- 
cli«y tamea Israelila fuit, de geute scilicet Domiai, 
Thomas ille, qai io loca vuloerum digitos cupiebat 
mittere. Sic eum arguit Dominus quomodo islum re- 
golum. Huio dixit, Nisi signa et prodigia videriUs non 
erediiis : illi autem dixit, Quia vidisli, credidisti, Ad 
GaJileoB veoerat, post Samaritanos qui sermoni ejus 
credideraot, apud quos ouHa roiracula fecerat, quos 
firmoa io fide secoruscito dimiserat, quia divinitatis 
praaentia ooo dimiserat. Ergo quando dicebat Domi- 
DOS Thom», Yenifmitte manum tuam, et noliesse in* 
eredulus, sed fidelis ; et cum ille exclamaret, tactis 
▼uloerum locis, et diceret, Dominus meus, et Deus 
meus : iocrepator el diciiar ei, Quia vifiisii, cre- 
didisii, Qaare, nisi guia propheta in palria sua hono- 
rem nou habet ? Quia vero apud alienigpoas pro- 
pheta iate bonorem habet, quid sequilur? Beati qui 
«M viderunt et crediderunt * {Joan. xx, 25-29). Prae- 
dicti somus oos; et quod Dominus ante laudavit, et io 
nobis implere dignatus est. Viderunt qui cruciOxe- 
rooty palpaveruot, et sic pauci credideruot : nos noo 
YidimaSyOOo cootrectavimu8,audivirous, credidimus. 
Fiat lo Dobis» perfioiatur io nobis bealitudo quam 
promiflit; et hic, quia patrise ipsius praeiati eumus ; 
et ia futuro s«culo, quia pro ramis fractis inserti 
sumoa. 

5. Hos eoim ramos se fracturum esse monstrabat, 
et fanoc oleastrum inserturum, quando commotus 
Geoturionis fide, qui ei dixit, c Non sum dignus ut 
sab tectom meum iotres ; sed tantum dic verbo, et 
saoabitur puer meus : nam et ego boroo sum sub po- 
testate constitutus, babens sub me milites, et dico 
baic,Vade,et vadit ; et hoic, Veni,et venit; et servo 
meo, Fac hoc, et facit. Conversus ad eos qui se se- 
qoebaotor, dixit, Ameo dico vobis, ooo ioveai tao- 
tam fidem io Israel. » Quare ooo iovenit taotam fidem 
In Israel ? Quia propheta in patria sua honorem non 
kabei. Numquid dod et illi ceoturioni poleratdicere 
Domiaa8,quod dixit huic regulo, VadCfpuer tuus vi- 
riX^Videte distinctionem : regulus isto Dominumad 
domam suam descendere cupiebat ; ille centurio indi- 
gaom se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio^et cu- 
rabo eum ; buic dictom esl, VadCt filius tuus vivit. Illi 
prmeatiam promittebal ; hunc verbo sanabat. Iste la- 
men prcsentiam ejus extorquebat; ille seprsesentia 
ejos indignum esse dicebat. Hic cessum estelatiooi; 
iliiccoocessumestbumilitati. Tanquam huicdiceret, 
Yads^ fitiut tuus invit, noli roihi tsBdium facere. Nisi 
signa et prodigia videritiSy non crcdiiis : pr«8enliam 
meam vis io domo tua, poasum et verbo jubere ; ooli 

< llts., oui non vident ei credunt. 

• LoT., Bgo veniam, Ceeteri librl, Ego venio. 



tu de sigois credere : centurio alienigena credidit me 
verco posso facere, et antequem facerem credidit; 
V08, niti signa et prodigia videritis, non creditis, Ergo 
si ita est, frangaotur superbi rami, bnmilis inseratur 
oleaster : maneat tamen radix, illis praociflis, istis re- 
cepti?. Ubi raanet radix? In Patriarchis. Etenim pa- 
tria Cbristi pupulus Israel,quiaex eis venit secundum 
carnem : sed hujus arboris radix, Abraham,Isaac, et 
Jacob, patriarcbaB sancti. Et ubi isti ? in reqaie apod 
Deum, in honore magno : nt in Abraha sinom adjo- 
tus I ille pauper post corporis exitum levaretury et 
in Abrahe sinu de longinquo a superbo divite videre- 
tur {Luc. XVI, 22, 23). firgo radix manet, radixlauda- 
tur : sed rami superbi et praBoidi etarescere merae- 
runt; oleasterautemhumilisllloram praBcisiooe love- 

nitlocum. 

6. Audiergo qoemadmodum prfficidaotur rami oa'* 
turales, quemadmodum inseratur oleaHter, ex ipso 
ceotnrione, quem propter comparationem h^jas re^ 
guli commemorandum pulavi. Amen/inqQii^dicovo^ 
bts, non inveni tantam fldem inlsriiel : propterea dico 
vobiSf quia mutti ab orienie et occidente» Quam late ter- 
ram occupaverat oleaster ! Amarasilva mundus bic fuit: 
sed propter humilitatero, propter Non sum dignus ut 
sub tectum meum inires, Multi ab oriente et occidente 
venient. Et puta quia venient : quld de illisfict? Si 
enim venieDt,jam prfficisi sunt delilva^ubiiDsereodi 
sunt, ne arescant?^/ r^fMm^tfw/, inquit, ciim Abra* 
ham, et Isaac, etJacob. In quo convivio ; oe forte oott 
invites ad semper vivendum, sed ad multum biben- 
dom? Hecumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. 
Ubi? In regno, inquii, cmiorum. Et quid ent de ilUs 
qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis 
quibus arbor plena erat? Quid, nlsi quia praciden- 
tur, ul isti inserantur? Doce quia prfflcidentur : 
FHii auiem regni ibunt in tenebras exteriores (Matlh, 

viii, 5-12). 

7. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia 
noD habuit hooorem io patria sua. NoohabaithoDO* 
rem in patria, io qua conditus est; habeat hooorem 
in patria quam coodidit. lo illa eoim coDdilus est 
cooditor omaium, cooditus iu illa est secaodom for- 
mam servi. Nam ipsam civitetem io qua cooditos est, 
ipsam Sioo, ipsam Judaeorum geotem, ipsam Jerosa- 
lem, ipse condidit cum esset apud Palrem Verbum 
Dei : Omnia euim per ipsum facta sunt, et sine ipso 
factum est nihil. De illo ergo homioe de quo hodie aa- 
divimus, udus mediator Dei ethominumhomo Chri. 
8tu8 Jesus (I Tm ii, 5), etiam Psalmus pr«Iocalas 
est, dicens, Mater Sion, dicet homo. Quidam homo, 
mediator Dei et homiDum homo, Mater Sioo dicit. 
Quare Mater Sioo dicit? Quia iude aooepit caroem, 
iode virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta 
esl, in qua digoatus est apparere humillimus. Mater 
Sion dicit homo, et homo isle qui dicit Mater Sioo, 
factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat 

1 Editi Am. Bad. et Er., fuslus. Viadocioeosis Ms., adju- 
stos. At MsB. alii cam Lov., a4futus : qood aomeo ip«ara 
Lazari e.-t interprctatnm. 



1527 



IN JOANNIS BYANGBLinM, S. AUGUSTINI 



15i8 



ante eam, et homo factus est in oa. Qui bomo factas 
est in ea. ipse fundauit eam AUissirmu {PsaL lxxxvi, 
5)f non bamillimus. Hotno faclus est in ea humillimus ; 
quia Verbum caro factum est.et habitavit in nobis: ipse 
fundavit eam Aliissimus: quia in principio erat Ver- 
bum^ ei Verbum erat apud Deum ; et Deus erat Ver* 
bum : omnia per ipsum facta sunt (Joan. i, 1, 3, 14). 
Quia vero condidit istam patriam, hic, habeal bono- 
rem. Repulii eum patria in qua generalus eet ; buscI- 
piat eum patria quam regeneravit. 

TRACTATUS XVII. 
Ab eo quod scriptum est, Post baBc erat dies feslus Ju- 
daorum, et asoendit Jasus Jerosolymam ;usquead 
uf, Quadrebant eum Jud®i interficere, quia non so. 
lum8oivebatBabbatum,sed et patrem suum dicebal 
Deum, aequalem se faciens Deo. Cap. v, f, 1-18. 

1. Mirum non esse debeta Deo factum miraculum : 
mirum euim essel si homo fecisBet. Magia gaudere 
qoam mirari * debemus, quia Dominus nostsretsal- 
vator Jesus Chrislus homo factus est, quam quod di- 
vina inter homiaes Deus fecit. Plus estenim ad salu- 
tem noslram quod faclus est propter homines, quam 
quod fecit inter bomines : et plus est quod vitia sana- 
vit animarum, quam quod sanavit languores corporum 
moriturorum. Sed quia ipsa anima non eum noverat a 
quo Bananda erat^ et oculos babebat in caroe unde 
facta corporalia vidcret, nondum habebat sanos in 
corde, undo Deum latentem cognosceret ; fecit quod 
videre poterat, ut sanaretur unde videre non poterat. 
Irigressus est locum ubi jacebat magoa mullitudo lan- 
guentium, caecorum, claudorum, aridorum ; et oum 
esset medicus et animaruui et corporum, et qui venis- 
eet BauHre omnes animas crediturorum, de illis lan- 
guentibuB unum elegit quem sanaret, ut unitatem si- 
gniflcaret. 6i mediocri corde, et quasi bumano captu 
etingeniocon8ideremu8facientem,etquod ad potesta- 
tem pertinet, non magnura aliquid perfecit ;et quod 
ad benignitatem, parum ' fecit. Tot jacebaot, et unus 
ouratuB est, cum posset uno ?erbo omnes erigere. 
Quid ergo intelligendum esl, nisi quia potestas iila et 
bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus 
pro salute Bempiterna intelligerent, quam quid pro 
temporalisalute corpora mererentur?Gorporum enim 
Balus qus vera exspectaiur a Domino, erit in finein 
resurrectione moriuorum : tunc quod vivet, non mo> 
rietur ; tunc quod eanabitur, non segrotabii ; tuno 
qaod satiabitur, non esuriet autsitiet; tancquodre- 
Dovabitur, non veterascet. Nuno vero in illis factis 
Domini et Balvatoris nostri Jesu Christi, et caecorum 
aperti oculi, morte ciausi sunt; et paralyticorum 
mtfmbra constricta, morte diBsoluta sunt ; et quid- 
quid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, 
in flne defecit : anima vero qus credidii ; ad vitam 
aiternam transitum fecit Animas ergo creditur®, cu- 

t Sic editi el Mss. ferunt. Forle libranorum lapsu, pro 
ft admirari^ eive uti olim scribcbant, tt ammtrari^ 8ub- 
tlilutum fiiit, 9at«/n mtrart, 

s lo Mta., parvum. 



JoB peccata dimiltere venerat, ad cujuB languorea sa. 
nandos se humiliaverat, de hoc languido sancto ma- 
gnum signum dedit. Cujus rei et cujus eigni pro* 
fundam sacramentum, quantum DominuB donare 
dignatur, attentis vohis et orando adjuvantibuBinflr- 
mitatem nostram, loquar utpotero. Quidquid autem 
non possum, supplebit in vobie ipse, quo adjuvante 
facio quod possum. 

2. De hac piscina quae quinque porticibus cingeba- 
tur, in quibus Jacebat magne multitudo languentium, 
assidue nos tractasse memini ; et rem dicturns Bom 
quam mecum pluree recogooscent potins quam oo- 
gnoscant. Verum nibil est ab re, etiam nota re- 
petere, ut et qui non noverant instmantur ; et qui 
noverant confirmentur. Proiode lanquam nota bre- 
viter perstringenda sunt^ non otiose inculcanda. 
Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur si- 
gnincasse Judceorum. Slgniflcari enim popalos no- 
mine aquarum, aperte nobis indicat ApocalypsiB 
Joannis : ubi ei cum ostenderentur aqoa molta^, et 
interrogasset quid esaent, responsum accepit, popu- 
los esse [Apoc. xvii, 15). Aquaergo illa, id est popu- 
lus ilie, quimquelibris Moysi. tanquam quinque por- 
ticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant langui- 
dos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, 
non absolvebat. Ideo littera sine gratia reoB faciebat^ 
quos confitentes gratia liberabat. Nam hoodicit Apo- 
stolus : Si enim data esset hx qux posset vivificare^ 
omnino ex Lcge esset justiiia. Quare ergo data est 
Lex? Sequitur, el dicit : Sed conclusit Scriptura om" 
nia sub peccato, ut pramissio ex fide Jesu Cshristi dare- 
iur credentibus {fialat. iii, 21, 22). Quid evidenlioB ? 
Nonne verba hflec exposuerunt nobis et quinque por- 
ticus, et languentium muititudinem ? Quinque porticuB 
Lex est. Quare quinque porticus non sanabantlan- 
guentes ? Quia si data esset lex quas posset vivifieare, 
omnino ex Lege esset jusiitia. Quare ergo continebant 
quoB non sanabant ? Qaia condusit Spiritura omnia 
sub peccatOy ut promissio ex fide Jesus Christi darelur 
credentibus. 

3. Quid ergo flebat ut in aquailla turbataBanaren- 
tur, qui in porticibuB Banari non poterant ? Subito 
enim videbatnr aqua turbata, et a quot urbabatur, 
non videbatur. Credas hoc angelica virtate fleri so- 
lere, non tanien sine signiflcante aliqao Bacramento. 
Post aquam turbatam mittebat se unns qui poterat, 
et sanabatur soius : post illum quiequiB se milterefy 
frustra faceret. Quid sibi ergo hoo vult, nisi quia 
venit unua CbriBtus ad populum Judaeorom ; et fa- 
ciendo magna, docendo utilia, turbavit pecoatores, 
turbavit aquam prffisentia sua, et excitavit ad paasio- 
nem suam ? Sed latens lurbavit. Si enim cognovis- 
Bcnt, nunquam Dominum glorie cruciflxiBsent {Cor. 
II, 8). Descendero ergo in aquam turbatam, hoc est 
humiliter credere in Domini passionem. Ibi Banaba- 
tur unus, signiflcans unitatem ; poBteaquisqoiB veni- 
ret, non Banabatur : quia quisquiB prater onitatem 
fuerit, sanari non poterit* 

4. Videamus ergo quid volnerit Bignifloare in iUo 



i520 



TRACTATOS XVII. CAPUT V. 



1S80 



QQo, qoem eliam ipse servans unitatia myateriam, 
aicui praloculufl sum, de tol languentibna unum 
sanare dignatus eai. Invenit in unnis ejus numerum 
quemdam languoris : Triginta octo annos habebat in 
infirmitait, Hic numerus quomodo magie ad languo* 
rem pertineai, quam ad sanilaiem, paulo diiigeniius 
exponendum esi. Inteniosvos volo; aderii Dominus, 
ui coogrue loquar, ei sufQcienter audialis. Quadra* 
genariufl numerus sacratus nobis in quadam perfe- 
ciioae oommendatur. Notum esse arbitror Cbariiaii 
vesirs : tesiantur scpisflime divinae ScripiuraB. Jeju- 
nium boo numero consecratum est : bene nosiis, 
Nam ei Moyses quadraginia diebus jejunavit {Exod^ 
xxiiv, 28), ei Eiias totidem (III Reg, xiz, 8), ei 
ipse Dominus nosier et salvator Jesus Cbristus huno 
jejunii numerum implevii (Maiih. iv, 2). Per Moysen 
signifioalar Lex, per Kiiam sigaincantur Propbel«, 
per Dominum signiGcatur Evangelium. Ideo in illo 
monte Ires apparueruni, ubi se discipulis o<«ieadil 
in ciariiate vnlius ei vesiis sue. Apparuii enim me« 
diufl inter Moyflen ei Eliam (/d. ivii, 1*3), tanquam 
Evangeiium testimonium haberet a Lege ei Propbe- 
iifl (Bom. III, 21). 8ive ergo in Lege, sive in Prophe- 
tis, sive in Evingelia, quadragenarius numerus no- 
bisio jeJuniocommeodaior.Jejnniumauiem magnum 
ei geoerale est, absiinere ab iniquitaiibus ei illiciiis 
voluptatibus seculi quod est perfectum jejunium : 
ut abnegantes impietatem et srculares cufidilates, 
lemperanter^ et juste^ et pie vivamus in hoc saeculo. 
Hoicjejunio quam meroedem addit Aposiolus? Se- 
quitur, ei dicii : Exspecianles illam heaiam spem^ et 
manifestationem giori^e beati Dei, ei saivaloris nostri 
Jesu Ckriiti (Tit, ii, 12, 13). In hoc ergo saBCulo 
qoasi Quadragesimam abstinentiaB celebramus, com 
bene vivimus, cum ab iniquiiatibus et ab illiciiis 
volaptaiibns absiinemas. Sed quia haec absiineniia 
sine mercede non erit, exspectamus beaiam iliam 
spemy et revelationem giorige magni Deiy et salvaioris 
nostri Jesu Christum, In illa spe, cum fueritde spe fa- 
eta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa 
eoim merces reddiiur operariis ia vinea laborantibus 
flecoodum Evangelium {Matth. xx, 9, 10), quod voi 
credo reminieci : neque enim omnia commemoranda 
Boot, laoqoam rudibns et imperiiis. Denarius ergo 
qoi accepit nomen a numero decem, redditur, et con* 
janctusquadragenario fltquinqnagenarius: undecum 
labore eelebramusQuadragesimam antePascha;cum 
latitia vero, ianquam accopia mercede, Quinqoage- 
simam post Pascha. Nam huic tanquam salutari la- 
bori boni operis, qui perilnei ad qnadrageoHrium 
oomerum, addiiur quietis ot felicilalis denariue, ut 
qninquagenarius fiai. 

5. Sigoiflcavit hoc et ipse Dominos Jesas multo 
apertios, qoaodo posi resurreotionem quadraginta 
diebos oonversatus est in terra cum discipulis suis 
(ilrf. I, 3) ; quidragesimo autem die cum ascendisset 
io cfleJom, peractis decem diebus misii [mercedem 
Spiriiufl flaocii {Id. u, 1-4). Signifloata sont isia, et 
({oibofldftm fligoifioationibofl ree ipfl« pFRveota floot. 



Signiflcaiionibus pascimur, utad res ipsas perdorao- 
tes perveniro possimiis. 0,)erarii enim sumus, et 
adbuc in vinea laboramuR : finiio die, flniio opere, 
morces restiiueiur. Sed quis operarius perdurai ad 
accipiendam mercedem, nisi qui pasciiur cum labo- 
rai ? Non enim et iu operario tuo mercedem solam 
daiurus es : non eiiam afferes illi unde vires reparei in 
labore ? Pascis utique cui mercedem daiurus es. 
Proinde el nos Dominus in isiis Scripturarum signi- 
flcaiionibus laboranies pascii. Nam si isia inielligen- 
dorum sacrameniorum Istiiia subirahatur a nobis, 
deficimus in labore, et non erii qui perveniat ad 
merceilem. 

6. Quomodo ergo quadragenario numero perflci-* 
tur 0(»U8 ? Fortasse ideo, qui Lex in decem prece* 
ptis daia est, et per iotum mundom praBdicanda erat 
Lex : qui iotus mundus quatuor partibus commen- 
daiur, Oriente ei Occidente, Meridie et Aquilone, 
unde denarius per quaioor multiplioatus, ad qaadra- 
genarium pervenit. Vel qoia per Evangelium quod 
qualuor libros habei, impletur Lex: qoia in Evan- 
gelio dictum est, Non veni solvere Legem, sed adim^ 
plere (Maith. v, 17). Sive ergo illa, sive ista causa, sive 
alia aliqua probabiliore, qus nos latet, dociiores uon 
laiet ; ceriiim est tamen quadragenarionumero figoi- 
flcari quamdam perfeciionem in operibus i>onis, qan 
maxime opera bona exercentur in absiioenlia qoa- 
dam ab illicitia cupiditaiibus *■ saeculi, hoc est, gene- 
rali jejunio. Audi ei Aposiolum dicentcm, Plenitudo 
Legis charitas {Rom. xiu, 10). Ghariias unde ? Pcr 
graiiam Dei, per Spiritum sanctum. Non enim habe- 
remus illam ex nobis, quasi facientes illam nobis. 
Dei donum esi, et magnum donum : Quoniam chari^ 
tas Dei, inquit, diffusa est in cordibus nostris per Spi^ 
ritum sanctum qui datus est nobis (Id. v, 5). Gbaritas 
ergo implet Legem, ei vcrissime diclum est, Pleni-^ 
tudo Legis charilas. Queramus banc cbariiaiem quem- 
admodum ' commendalur a Domino. Memenioie 
quid proposuerim : numerum triginta octo annorum 
in illa languido volo exponere, quare numerus ille 
trigesimns octavus languoris sii poiius quam sanita- 
iis. Ergo, ui dicebam, cbaritas implei Legem. Ad 
pleniiudinem Legis in omoibus operibus pertinei qua- 
dragenarius numerus : in chariiate autem duo prae- 
cepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et 
figiie memori« quod dico ; ne sitis contempiores 
verbi, ne fiai aniroa vestra via, ubi grana jacia oon 
germineni : Et venient, inquil, volatilia caslit et coUi" 
gent ea (Marc. iv, 4). Percipite, ei recondiie in cor- 
dibus vesiris. Ghariiaiis prscepia duo sont a Domi- 
no commendata : Diliges Dominum Deum iuum [ex 
toto corde iuo, ei ex lota anima tua, ei ex tota mente 
tua ; et, Diiiges proximum tuum tanquam teipsum. In 
his duobus prseceptis toia Lex pendei ei Propheim 
{Maiih. XXII, 37-40). Meriio et illa vidua omnes fa- 
coltaies suas, duo minoia misit in dona Dei {Luc. 
XXI, 2-4): merito ei pro illo languido a laironibufl 

1 Mss., voluptaiibus, 

> Lov., qum isdmodum, C»teri libri| qttemadmodum. 



mmKmmm 



mm 



1581 IN JOANNIS EVANGBLinM, S. AUGDSTINI 

sauoiate, stabularios dnoa nummos accepit unde sa- 
narelur (Luc» x, 35) : merito apud Samaritanos bi- 
duum fecit Jesus, ut eos cbaritate tirmaret {Joan. iv, 
40). Bioario ergo islo numero cum aliquid boni si- 
gnificatur maxime bipartita cbaritas commendHtur. 
Bi ergo quadragenarius numerus babet perfectionem 
Legis et Lex non impietur nisi in gemino prscepto 
cbaritatia ; quid miraris quia languebat qui ad qua- 
draginta, duo minus babebat ? 

7. VideamuB proinde jam quo sacramento iste 
laogoidus curetur a Domino. Venit enim ipse Domi- 
nus, cbaritatisdoctor, cbaritateplenns, brevians, siout 
de illo proedictum e«t, verbum super terram (hai, x» 
23, et xxfiii, 22 ; Rom» ix, 28) : et ostendit in duo- 
bns praeceplis cbaritatis pendere Legem et Propbetas. 
Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde 
Elias cum suo, bnnc numerum attulit Dominos in 
lestlmonio suo. Curatur iste languidus a praesente 
Domino ; sed prius quid ei dicit ? Vis sanus fieri ? Re« 
spoodit iile hominem se non babere, a quo in pisci- 
nam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad 
sanitatem, sed bomo ille qui et Deos cst. Unus enim 
Deui, unui et mediator Dei et 'hominum^ homo Christus 
Jesus (I Tim, u, 5). Venit ergo bomo qui erat neces- 
sarius: quare sanitas differretur? Surge^ inquit, iolle 
grabatum tuumt et ambula, Tria dixit, Surge^ tolle 
grabatum ftium, et ambula. Sed Surge, non operis 
imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem 
duo imperavit, ToUe grabatum tuum^ et ambula, Bogo 
vos, cur non sutQceret, Ambula ? aut certe cor non 
sofflceret, Surge ? Neque enim ilie cum sanus sur- 
rexi8set,in loco remansisset. Nonne ad boc surrexisset 
ot abiissel? Movet ergo me eiiam quod duo preoepil, 
qui illom jacentem doobus minus invenit : tanquam 
enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 

8. Qaomodo ergo inveniamus in bis duobus Domini 
jussis, duoilla praecepta signiflcata cbaritatis? ToHe^ 
inquit, grabatum tuum, et ambula. Qaae sunt iila duo 
prMcepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim 
esse debent, neo modo tantum venire in mentem cum 
commemorantur a nobis, sed deieri nomquam debent 
de cordibus veslris. Semper omnino cogitate diligen- 
dum esse Deum et proximum : Deum ex toto eorde, ex 
tota anima, et ex tota mente ; et proximum tanquam se^ 
ipsum, Haec semper cogitanda, *beo meditanda, bec 
retinenda, hoec agenda, baec implenda sunt. Dei di- 
lectio prior est ordine precipiendi ; proxiroi autem 
diiectio prior estordine faoiendi. Nequeen^m qnl tibi 
prcciperet dileotionem istam in duobus praeceptis, 
prius tibi commendaret proximum, et postea Deum ; 
sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia 
Deum nondum vides, diligendo proximum prome- 
reris quem videas ; diligendo proximum purgaa ocu- 
lum ad ?idendum Deum, evideoter Joanno dicente, 
Si fratem quem vides non diiigis, Deum queni non vides 
quomodo diligere poteris(lJoan. iv, 20) f Bcce dicitur 
tibi, Dilige Deum. St dioas mibi, Ostende mihi quem 
diligam ; quid respondebo, nisi quod ait ipse ioannes, 
Dium nemo vidU unpsam ^oan. \, 18)? Et.ne te 



1S3S 



aiienum omnino a Deo vitiendo essearbitreris : Deui 
mquit, charitas est ; et qui manet in charilate, in Deo 
manet (1 Joan, iv, 16). Dilige ergo proximum : et in- 
tuere in te unde diligis proximum ; ibi videbis, ut 
poterifl, Deum. Incipeergodiligereproximam. Frange 
esurienti panem tuum, et egenum sine tecte induc in do^ 
mum tuam : si videris nudum, oesti, et domesticos se^* 
minis iui nedespexeris. Faciensautem ista quid oonse- 
queris ? Tunc erumpet velut matutina lux tua (Isai. Lviiit 
7, 8). Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post 
nootem seculi tibi veniet : nam ilie neo orilur, nec 
oooidit ; quia semper manet, Erit tibi matutious red- 
eunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolie 
grabatum ftitim, mibi videtur dixisse, Dilige proxi- 
mum tunm* 

9. 8ed clausum est adbuc, et expositione indiget, 
quantum arbitror, quare in toUendo grabato dilecllo 
proximi commendetur : nisi forte hoc nos offendit» 
quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insen- 
satam, proximus commendatur. Non irasoatur proxi- 
mus, si commendatur nobis per rem que sine anima 
et sine sensu est. Ipse Dominus el salvator noster Je- 
sos Gbristus lapis angularia dictusest, ut duos oun- 
deret in se {Ephes, ii, 14-20). Dictus est et petra, unde 
aqua profluxit : Petra aulem erat Christus (( Cor, x, 4). 
Quid ergo mirum, si Petra Gbristus, Hgnam proxi- 
mus? Non tamen qualecumque lignum : quomodo nec 
illaqualiscumquepetra, sed unde aqua profloxerat si- 
tientibus ; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui 
in semetipso copulavil duos parietes e diverso ve- 
nientes. Sic nec qualecumque ligoum:proximum ac- 
ceperis, sed grabalum. Quid ergo in grabato, obsecro 
te ? quid, nisi quiaillelanguidusgrabato portabatur? 
Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab 
Apostolo ? Invicemonera vestra portate^ et sie adimple^ 
bitis legem Ghristi (Galat, vi, 2). Lex ergo Ghriati 
cbaritas est, nec obaritas impletur nisi invicem onera 
nostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dile" 
ctione, sludentes servare uniiafem spiritus in vinculopa" 
cis (Ephes, iv, 2, 3}, Gum esses languidus, portabat 
te proximns tuus; sanns factus es, porta proximum 
tuum : Invicem onera vestra portaie, et sie adimplebitis 
legem Ghfisti, Sic adimplebis, o homo, quod tibi de- 
erat. Totleergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, Doii 
remanere» am6tt(a. Diligendo proximum, et curam ha- 
bendo de proximo tuo, iter agle. Quo iter agis» nisi 
ad Dominum Deum, ad eum quem diligere debemos 
ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente? Ad Do- 
minum enim nondum pervenimus, sed proximum no- 
biscumhabemus, Porta ergo eumy cum qoo ambulas ; 
ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. 
Tolle ergo grabatum tuum, et ambuta. 

10. Feoit hoc ille, et scandalizati snnt Judei. Vi- 
debanl enim hominem die sabbati portantem graba- 
tum suum, nec calumniabantur Dominoqnod sanum 
eum fecerat sabbato, nt eis respondere posset quiasi 
cujusquam eorum jumentum in puteum ceoidiseet, 
utique die sabbati eruerel illud, et saivaret jQmentom 
Bunm {LuCf ziv, 6) : non Itaque Jam lUi oli|)ioiaban|. 



IMS 



TRACTATUS XVII. CAPDT V. 



1584 



qnod die sabbati saoiis factus esset bomo ; sed quod 
portabat grabatam auum. Si saoitas non erat difTeren- 
da, numquid et opus fuerat imperandum ? Non lieei 
iibi,\nqu\uniJaeerequodfacis^ tollere grabatum tuum. 
Et ille auctorcm sanilatis suae ohjiciebat calumoiato- 
ribas : Qiit, ioquit, me feeii sanum, ipse mihi dixity 
ToUe grabatum {uiim, et ambula. Noo acciperem jus- 
«ionem a quo receperam sanitatem ? El illi : Quis esi 
iHehomoquitibidixit, Tolle grabatum tuum.et ambula? 

11. Sedquisanus erat faetus nesciebat quisesset, a 
quo hoc audierat. Jesus autemf cum hoc fecisset, et 
Jussisset, declinaverat ab eo inlurba, Videte quemad- 
modum et boc impleatur. Portamus proximum, et 
ambulamuB, ad Deum ; sed eum ad quem ambula- 
maSy nondum videmus : ideo et ille nondum nofe- 
rat Jesam. Sacramentum hoc commendatum est, 
quia in eum credimus quem nondum videmus : et ut 
non videatur, dcclinat in turba. Difflcile est in turba 
Tidere Ghristum : solitudo quaedam necessaria est 
menti nostr»; quadam solitudine intentionis videlur 
Deus. Turbastrepitumhabet; visio ista secretum de- 
siderat. ToHe grabatum tuumt porta portatus proxi- 
mum tuum ; ei ambula, ut pervenias. Noli Jesum 
querere in turba, non est lanquam nnus de torba : 
praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari 
pisciaille magoos, ei io ccBJis sedet interpellans pro 
nobis : lanquam sacerdos magnus, unusintravit in in- 
teriora veli : torba foris etat. Ambula lu, qui portas 
proxlmum tunm ; si didicisli porlare, qui solebas por- 
lari. Dcnique modo nondum nosti Jesum, nondum 
vides Jeaum : quid poatea Ecquitur ? Quoniam non 
deatitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, 
Fidit eum posiea Jesus in templo, In turba non eum 
vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesua et in 
turba eum videbat, et in templo : ille autem langui- 
das Jeaam in turba non cogooscit, in tcmplo cogno- 
scit. Pervenit ergo ille ad Dominum ; vidit eom in 
templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sanolo. Et 
qnid ad eo aodit ? Ecce jam sanus factus es ;noli pee» 
eare^ ne quid tibi dettrius contingat, 

12. Tanc ille, poateaquam vidit Jesum, et cognovit 
Jeaom aoctorem saniiatissusp, nou fuit pigcr in evan- 
gelisando quem viderat : Abiit, el nuntiavii Judseis 
quia Jesus esset qui eum sanum fecerat, Ille annuntia- 
M, et illi insaniebant : ille salutem suam praedica- 
bat, illi salutem suam non qnferebftnt. 

13. Persequebantur Judasi Dominum Jesum, quia 
heee fariebai in Kabbalo, Quidergo Dominus modo re- 
spondit Judeis, audiamus. Dc sanis factis hominibus 
aabbato, dixi quid soleal rcKpondere, quia Jumenta 
saa non contemnebant sabbato, vel liberando vel 
alendo. De portabo grabaio quid respondit ? Manife- 
Blum opas corporale factom crai ante oculos Judaeo- 
rum : non sanitaa corporis, sed operatio corporis ; 
qoae non videbatur ita necessaria, quemadmodum 
•anitas. Apcrte ergo Dominus dicat sacramentum 
•abbati, el aignum obaervandi unins dici ad tempna 
daium ease Juda?is ; impletionem vero ipaam sacra- 
menti in illo yeniaae. Pater meus, inquit, usque modo 



operatury et ego operor, Misit in eos magnura tnmnl- 
tum ; adventu Domini turbator aqua, sedqui lurbat, 
latei. Tamen sananduscstturbataaquasgeruoasma- 
gnus, passo Dumino totus mundua. 

14. Videamus ergo responsionem Veritatis : Poter 
meus vsque modo operatur, et ego operor. Falsum crgo 
dixit Scriptora quia Deus requievii ab omnibus operi- 
bus suis in die sepiimo (Gen. ii, 2) ? et contra hanc 
Scriptoram per Moysenministratam, loquitur Domi- 
nus Jesus, cum ipse dicat Judaeis, Si crederetis Moysi^ 
crederetis el mihi : de me enim itle scripsii (Joan. v, 
46) ? Videte ergo ne atiquid voluii si^miflcare Moysea, 
quod Deus requievit in die septimo. Non enim defece- 
rat Deus operando crealuram suam, et Jndigebat re- 
quie sicul homo. Quomodo defecerat qui verbo fe- 
cerat ? Tamen et illud verom est, quia requievit Deus 
ab operibussuis in dieseplimo; et hoc verum estqnod 
ait Jesus, Paler meus usque modo operatur. Sed quii 
explicet verbis, homo bominibos, inflrmusinfirmia, 
indoctus discere cupientibus, et forte ai quid aapit, 
promere explicare non valens bominibus, difQcile 
forte capientibus, etiam si explicari poasit quod capl- 
tur ? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis quo- 
modo Deus et quietus operetur, et operans qulescat 
Obsecro vos, ut hoc vobis proflcientibus differatii ; 
visio enim ista templum Dei quaBrit, sanctum locum 
quaerit : poriate proximum et ambulate; ibi eom vi- 
debitis, ubi vcrba hominum non quseratis. 

15. Hoc forte potius dicere valcmus, quia et in 
eo quod Deus in die septimo requievit, ipHum Dominum 
et salvatorem nostrum Jesum Christum, qui haoclo- 
quebatur etdicebat, Pater meus usque modo operaiur, 
et ego operor, magno sacramento signiflcavit. Quia et 
Dominus Jesus utique Deus. Ipse est enim Verbum 
Dei, et au disti s quia in ;)rin«pia erat Yerbum; et non 
qualecumque Verbum, sed Deus erat Verbumt et 
omnia per ipsum facta sunt (Id. i, 1, 3) : forte signi- 
ficatus est requieturus in die septimo ab omniboa 
operibos suis. Lcgite enim Evangelium, et videte 
quanta operalus sit Jesus. Operalus est salutem no- 
stram in cruce, ut implerentur in eo omnia prflsdicta 
Prophetarum : coronatus est spinis, auspensus est 
ligno ; dixit, Sitio, accepit aceium in spongia, ut 
implerctur quod dictum est, Et in siti mea poiave- 
runt me aceto (Psat. lxviii, 22). At ubi impleta sunt 
omnia opera ejus, sexta sabbati inciinato capite red- 
di<lit spiritum, et in eepulcro sabbato requievit ab 
omnibus operibus suis ((Joan. xix). Ergo tanquam 
diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabba* 
to? Sabbati dies vobisad signiflcationem meam pr«- 
ceplus est. Opera Dei attenditis ; ego ibi eram com 
fierent, per me facta sunt omnia, ego novi : Pater 
meus usque modooperaiur. Operalua est Paterlucera; 
sed dixit nt fieret lux {Gen. i, 3) : si dixit, Verbo 
operatus est ; Verbum ejus ego eram, ego sum : per 
me factus eat mundus in illis operibus, per me regitur 
mundua in istis operibus. Pater meua et tuno opera* 
tuB est onm fecit roundom, et uaqae nunc opera- 
lur oum regit mandom : ergo et per vat fecit cum 



i^p 



■9 



Ift35 



IN JOANNIS EYANGBUUM, S. AUOUSTINI 



1536 



feoit, et per me regit cum regit. Dixit bec, sed qai- 
buB? Surdis, caBcis, claudis, languidis, medicumnoo 
agnoeceotibus, et tanquam io pbrenesi mcotc per- 
dita occidere voleotibus. 

16. Proinde quid aecutus Evangelista dizit ? Hinc 
ergo magis quserebant eum Judasi interfiver$y quia non 
solvm solvebut sabbatum^ sed et palrem suum dicebai 
Deum. Mon quomodocumque : sed quid ? jEquaiem se 
faeiens Deo. Nam omnes dicimus Dco, Paier noster 
gui es in calis [Matth. vi, 0) : legimus et Judcos 
diiisse, Cum tu sis pater noster {Isai. lxiii, 16 et lxiv, 
8). Ergo non binc irascebantur, quia palrem suum 
dicebat Deum ; sed quod longe aiio modo quam bo- 
mines. Ecce intelligunt Judfloi quod non intelligunt 
Ariani. Ariani quippe inequalem Patri Filium di- 
cunt, et inde bffiresis est pulsa de Ecclesia '. Ecce 
ipai caeci, ipsi interfectores ChriBti, inlelJexerunt ta- 
men verba Cbrieti. Non eum inlellexerunt esse Ghri- 
stum, nec eum intellexerunl Filium Dei : sed tamen 
intellexerunt in iliis verbis, quia talis commendare- 
tnr Filiue Dei, qui aequalis esset Deo. Quis erat ne- 
iciebant ; talem tamen praedicari agnoscabant, quia 
patrem suum dicebat Deum, xqualem se faciens Deo. 
Non erat ergo equalis Deo ? Non ipse se faciebat 
cqualem, sedilleillum genuerat aequalem. Si seipse 
faceret a^qualcra Deo, caderet per rapinam. Qui enim 
le volnit aequalem facere Deo cum non esset ceci- 
dit [IsaL XIV, 14, 15), el ex angclo faclus est dia- 
bolus : et hanc superbiam bomini propinavit, unde 
ipae dejeclus est. Nam boc dixit bomini, cui etanti 
lapsos invidit, Qusiate, et eritis sicut dii {Gen. iii, 5) : 
id eat, usurpatione rapite quod facti non estis ; quia 
et ego rapiendo dejectus sum. Non hoo prodebat, 
sed boo suadebat. Gbristus auteni sequalis Patri na- 
tu8 erat, non factus : natus de substantia Patris- 
Dnde illum sic commendat Apostolus : Qui cum in 
forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse xqua- 
lis Deo, Quid est, non rapinam arbitralus est ? Noo 
uaurpavit aequalitatem Dei ; eed erat in illa, io qua 
natuB erat. Et oos ad squalem Deum quomodo per- 
veniremus? Semetipsum exinanivit formam servi acd- 
piens (Philipp. ii. 6, 7). Non ergo se exinanivil amit- 
tens qnod erat, sed accipiens quod non erat. Uanc 
formam servi contemnentes Judaei, Dominnm Cbri- 
stum reqnalem Patri inleliigere non polerant ; quam- 
vis eum hoc de se dicere minime dubilabant, et ideo 
sflBviebant : et adbuc tamen eos ille perferebat, et 
sanitatem saevientium requirebat. 

TRACTATUS XV III. 
In eum Evangeiii locum^ Amen, amen dico vobis, non 
potest Filiusa se facere quidquam, nisi quod vide- 
rit Patrem facientem : quaeoumque enim ille fecerit 
hac et Filius simililer faoit. Cap. v, f. 19. 
i« Joannes evangeiista inter consortes et oompar- 
ticipcs snos alios evangelistas, boc praecipuum et 

* Sic vetas eodox CarcasaoQeotis, et melias : oam infra, 
Tracl. 23, 0. 6, ubi eermoest de Apollinarislis.Bic loquitar : 
c FaerunteDim qaidam h«reUci,et polii aoot ab Eccleeia ; » 
•l lioc loqaendi modo paattm aUtar. [et inde fugresispui- 
Mf Ecetestam\* 



proprium donum aocepit a Domino (euper cujus 
pectus io convivio discumbebat (Joan. xiii, 25), ut 
per boc significaret quia secreta altiora do intimo 
CJU8 corde pofabat), ut ea diceret de Filio Dei quae 
parvulorum meotes iortassis ioteotas excitare pos- 
sint ; implere aulem nondum capaces noo possiot: 
grandiusculis autem quibusque meolibus et ad aeta- 
tem quamdam ioterius virilem pervenientibus, dat 
aliquid verbis bis, quo et exerceantur, et pascantur. 
Audisiis cum legeretur, et unde sermo iste venerit 
meministis. Hesterno enim die leotom est, quod pro- 
pterea volebant Jesum Judxi interficere^ quia non so- 
ium soloebat sulbatum, sed etiam patrem iuum dicebat 
Deum, asquatem se faciens Deo (Id. v, 18). Quod Ju- 
daeis displicebat, boc ipsi Patri placebat. Uoc sine 
dubio placet etiam eis qui honorificant Filium, sic- 
nt honorificant Patreui ; quia si eis non placeat, 
displicebunt. Non enim Deus erit major, qnia piacet 
tibi ; sed tu minor, si displicet tibi. Adversus banc 
autem eorum caiumniam, venientem vel de ignoran- 
tia, vel de malitia, loquitur Dominus non omnino 
quod capiant, sec nnde agitentur et coniurbentur, 
et fortasse vel conturbati medioum qmerant. Dicebat 
autem qoae scriberentur, ut etiam a nobis postea 
legerenlur. Viderimus crgo quid in Judaeorum cor- 
dibus factum sit, cum baec audirent : qutd in nobis 
fiat cum baeo audimus, amplius cogitemus. Neque 
enim natae sunt baerescs, et quaedam dogmata per- 
versitatis illaqueantia animas et in profundnm prae- 
cipitanlia, nisi duni Scripturat bonae intelliguntur non 
bene ; et quod in eis non bene intelligitur, etiam 
lemere et audacter asseritur. Itaque, cbarissimi, 
valde caute baec audire debemus, aU quae capienda 
parvuli eumus ; et corde pio et cum treroore, Bion^ 
scriptum est, hano tonentes regulam s:>nitatis, ut 
quod secundum fidem qua imbuti sumus, intelligere 
vaiuerimus, tan«iuam de cibo gaudeam quodus : 
aotem secundum sanam fidci regulam intelligere non- 
dum poluerimuB,dubitationem auferamus, inteiligen- 
^iam differamus ; hoc est, ut etiam si quid sit nescimuB, 
bonum tamen et verum esBo minime dubitemns. Et 
ego, fratres^qui suBcepiloqui vobis, cogitandus snm a 
vobis quisu8ceperim,et qaaesnsceperim: snscepi enim 
traotanda divina homo, spiritualia carnalis, aeterna 
mortalis. Etiam a me, charissimi, longe eit vana 
praesnmptio, si volo sanuB in domo Dei converBari, 
qoae est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentnm 
veritatis (I Tim. iii, 15) : pro modolo meo capio qnod 
vobis appono ; ubi aperitur, pascor vobiscum ; ubi 
clauditur, pulso vobiscum. 

2. Gommoti sunt ergo Judaei, et indignati aunt ; 
merito quidem, quod audebat homo aequalem se fa- 
cere Deo : sed ideo immerito, qnia in homine non 
intelligebant Deum. GarDem videbant, Deom nescie- 
bant : habitaculum cernebant, habitatorem ignora- 
bant. Garo illa templum erat, Deus inhabitabat in- 
tu8. Non ergo Jesus carnem «qoabat Patri, non for- 
mam servi Domino comparabat ; non quod faotum 
est propter noB, aed quod erat qnando fenit nos* 



1937 



TRACTATUS XVIII. CAPUT V. 



1838 



Oafs namque sil Ghristus, Calholicis loquor, noslis, 
quia bene credidistis : non Yerbam tantum, nec caro 
tantum; ^d Verbam caro factum est, ut habilaret 
in nobis. Reoenseo de Verbo quod nostis : In prin- 
cipio erai Verbum^ el Verbum erat apud Deum^ et 
Deus erat Verbum : hic aequalitas cum Patre. Sed 
Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan, i, 
1-14) : hac oarne major est Pater. Ita Pater et 
aequalis, et major : aequalis Verbo, major carne ; 
cqaalis ei per quem fecit nos, major eo qui factus 
est propler nos. Ad hanc regulam sanam catholicam, 
quam prscipne nosse debetis, quam tenete qui 
nostis, a qua prorsus fides vestra labi non debet, 
qoaB DuUis hominum argumentis exlorqucnda est 
cordi Testro, dirigamus ea que inlelligimus ; et 
que forte non inlelligimus, dlrigenda ad banc regu- 
lam quandoque difTeramus, cum idonei fuerimus. 
Novimus ergo aequalcm Patri Filium Dei, quia novi- 
mas in principio Deum Verbum. Quid ergo Judxi 
voltbant eum interficere? Quia non solum solvebat 
sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deumy xquatem 
se faciens Deo : videntes carnem, non videntes Ver- 
bum. Loquatar ergo et contra eos Verbum per car- 
nem, et interior habitalor sonet per habitaculam 
sunm ; ut qui potest, noverit quis intos habitet. 

3. Quid crgo eis dicit ? Respondit itaque Jesus, ei 
dixU eis, commotis quod squalem se faceret Deo, 
Ameii, amcn dico vobis, non potest FiHus a se facere 
quidquam^ nisi quod viderit Palrem facientem. Ad haeo 
quid respooderint Judasi, scriptum non est : et for- 
tasse taouerunt. Quidam lamen, qui christianos se ha- 
beri volont, non tacent, et quodammodo ex his ver- 
bis concipiunt qusdam dicenda contra nos : quas con- 
(emnenda non sant, et propter ipsos et propter nos* 
Ariani quippe haeretici dicentes, non per carnem, sed 
ante carncm, Filium ipsum qui suscepit carnem, mi- 
norem esse quam Pater est, et non esse ejusdem sub- 
stantias cujus Pater est, oapiunt ez his verbis ansam 
calumnin, et respondent nobis : Videtisquia Dominus 
Jesus, cum animadverteret Judaeos ez hoc moveri, 
quod Patri Deo «qualem se faceret, talia verba sub- 
JQDxit, nt se aequalem non esse monstraret. Movebat 
eoim Ittdeos, aiunt,adver8a8Christum,quia nqualem 
se faciebat Deo ; et volens eos oorrigere ab hoc motu 
Christas, et eie demonstrare Filium non esse squa- 
lem Patri, id e8t,aBqualem Deo,ait, quasi dicens, Quid 
irasoimioi? quidindignamini?Non8umaeqnalis, qoia 
non potest Filius a se facere quidquam, nisi quodviderit 
Pairem facientem, Qui enim non potest^ inquiunt, fa- 
cere a se quidquam,nisi quod viderit Patrem facientem^ 
otique mioor esl, non aequalis. 

4. Id hac regula cordis sni distorta et prava, baere- 
tioasaadiatnosnondaro objarganles, sedadhucquasi 
qaserentee, et explicet nobis quod sentit. Poto enim, 
qaiequis ille es (faoiamus enim eum tanquam prae- 
sentem adesse), tenes nobiscum quia in pnncipio eral 
Verbum. Teneo, inquit. Et quia Verbum erat apud 
Deum f Et hoc, ioquit, teneo. Sequere ergo, et hoc 
forUas tene, quia Dius erat Verbum. Et hoc, inquit. 



teneo : scd ille Deus major, ilie Deus minor. Jaro 

nescio quid paganum redolet : cum cbristiano me lo- 

qui arbitrabar. Si est Deus major, et est Dcus minor ; 

duos deos colimus, non unum Deum. Quare, inquit? 

et tu non duos deos dicis aBquales sibi? Hoc egonon 

dico : aequalitatem enim istam sic iatelligo, nt ibi in- 

telligam ctiam individuam charitatem ; et ai indivi- 

duam charilatem i, perfectam unitatem. Si enim cha- 

ritas quam misithominihns Deus,de muliis hominum 

cordibus facit cor unnm, et multas hominom animas 

facit animam unam, sicut de credentibus seseque in- 

viccm diligentibusscriptumestin Actibus Apostolo- 

rum, Erat illis aniwauna^etcorunum in Deum (i4rt.iv, 

32^ : si ergo anima mea et ani ma tua,cum idem sapimus 

nosqae diligimus, fit aoima una : quanto magis Pater 

Deus et Filius Deus in fonte dilectionis Deus unas est? 

5. Verum ad heo verba, quibus commotum eat oor 

tuum, intende, et recole mecum quod de Verbo r^ 

quirebamus. Jam tenemus, Deus erat Verbum : ad- 

jungo aliud, quia cum diiisset, Hoc erai in prindpio 

apud Deum^ continuo subjeoit Evangellsta, Omnia per 

ipsum facta sunt. Nunc te quasrendo exagito, nanc te 

conlra te moveo, et te contra te interpello : tene tan- 

tum memoriter ista de Verbo, quia Deus erat Verbum, 

et omnia per ipsum facta sunt, Audijamverba quibas 

commotus es, ut minorem diceres Filium, oempe 

quia dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi 

quod viderit Patrem fadentem. Ita, inqnit. Expone hoc 

mihi paululum : sic, quantum opinor, intelligis, quo- 

niam quasdam facit Pater,Filiusautemattendit qaem« 

admodum faciat Pater, ut possit et ipse ea facere 

quas viderit Patrem facientem. Dnos quasi fabros eon- 

stituisti : ita Patrem et Filium, ut etiam magistrum 

et discipulum, quomodo solent patres fabri docere 

fllios suos artem suam. Ecce descendo ad carnalem 

sensum tuum, ita interim cogito ut tu : videamas ai 

cogitaiio haec nostra inveniat exitum secundum illa 

qus Jam de Verbo pariter locuti sumus pariterque 

sentimus, quia Deus Verbum, et omnia per ipsum /a- 

cta sunt. Pone igilurPatrem tanquam fabrum, qaa- 

dam opera faoientem,Filiumautem tanquam discipu- 

lum, qui non potest facerequidquam, nisi quod viderii 

Patrem facientem : intenditenim quodammodo in ma- 

nus Patris, ut quomodo viderit eum fabricare, sic et 

ipse talealiquid fabrlcet in operibus suis. Sed Pater 

iete omnia ilta quae facit, el vultut attendat eum Fi- 

iius et talia et ipse faciat ; per quem facit * ? Eia nano 

est ut adsis sententiaBtuao priori, quam mecum reoea* 

suisti mecumqne lenuisli, quia inprincipio Verbum, et 

apud Deum Verbum, et Deus Verbumj et omnia per 

ipsum facta sunt. Tu ergo cum mecum tenueris qaia 

per Verbum facta sunt omnia ; rorsum carnali sapore 

et puerili molu facis tibi in animo Deum facientem, et 

Verbum attendentem, ut cum fecerit Deus, faciat et 

Verbum. Quid enim facit Deus praeter Verbum ? Si 

enim facit, oon omnia per Verbum fictasunl ; perdi- 

1 DuodeciiD Mts., et sic individuam oharitfitem, 

3 Lov. Bio habent hanc locam : Sed Pater iste omnia ii/a 

'quM fadty vultut altendat emm FUius et talia et ipsefaoiai, 

^per quem faoii. M. 



ii 



mmmmmM 



1«39 



IN JOANNIS EYANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1540 



disti quod teDebas : ni autem omnia per Verhum facta 
BUiit, corrige quod male iuteliigebas, Fecit Pate.r, et 
non fecit nisi per Verbum: quomodo attendit Ver- 
bum, ul videat Patrem facientem sine Verbo, quoi si- 
militer faciat Verbum ? Quidquid lecil Pater, per 
Verbura fecit : aut falaum est. Omnia per ipsum facta 
sunl, Sed verumest, Omniaperipsumfacta sunt. Parura 
forlaase tibi videbatur? Et sine ipso factum est nilnL 

6. Reoede ergo ab ista carnis prudentia, et qusera- 
IDU8 quemadmodum diotum sit, Non potest Fitiiu a se 
farere quidquamt nisi quod viderit Patrem facientem, 
QusramuB, si digni eumus qui apprebendamus. Pa- 
teor enim, magna reseet, ardua omnino, videre Pa- 
trem faoientem perFilium, nonsingula opera facien- 
tem Patrem et Filium * sod quodlibet opusPatrem per 
Filiam, ut nulla opera fiant vel a Paire sine Piiio, 
yel a Filio eine Patre: quia omnia per ipsum facta 
#MfU, etsineiptofactum estnihil. QuibuA in fuodamento 
fldeifirmissinecon8titutiB,jamqualeest videre, quia 
nm potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit 
Fatrem facientm^QuteTlSf utopinor, nosse Pilium fa- 
oientem ; qusere prius nosse Pilium viiientem. Certe 
•nim quid ait ? Non potest Filius a se facere quidquamt 
nisi quod viderit Palrem facientem. Intende quod dixit, 
nisi quod viderit Patrem facientem .Precedit visio, et 
■equitur affectio : viJet enim ut faciat. Tu quid quoe- 
risjamnoase quomodo faciat, dum nondum scias 
quomodo videat? Quid curris ad id quod posierius 
est, relicto quod prius est? Videntem se dixit et fa- 
cientem ; noo, facientem et videntem : quia non po^ 
Ust a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem fa- 
eientem. Vis ut explicem libi quomodo faciat ? Tu mihi 
explioa qoomodo videat. 8i hoc tu explicare non po- 
tesi neo ego illud : si hoc tu percipere nondum es 
idoneus, nec ego illud. Uterque ergo uostrum quaerat, 
nterque pulset, ut uterque accipere mereatur. Quid 
quasi doctus caiumniaris iudoclo ?Ego ad faciendum, 
tu ad videndum, ambo indocli a magistro queramus, 
non in schola ejus pueriliter ligitemus. Tamen simul 
jam didicimus quia omnia per ipsum facta sunt, Ergo 
manifestum est quia non alia opera facil Paler, que 
videat Filius, ut ipse faciat similia : sed eadem opera 
faoit Paterper Filium, quia omnia per Verbum facta 
Bunt. Jam quomodo faciat Deus quis novit? Non dico 
quomodo fecerit mundum, sed quomodo fecerit ocu- 
lom tnum, oui carnaliter inherens, visibilia invisibi- 
libua comparas. Talia enim de Deo cogitas, qualia his 
oculisvidereconsuesti. Si autem istisoculisvideri pos- 
set Deus, non diceret, Beatimundocorde, quiaipsi Deum 
videbuut (Malth. v, 8).Ergo habes oculum corporis ad 
videndumfabrum,Bednondumhabesoculumcordisad 
videndum Deum : ideo quod soles viderein fabro, trans- 
ferre vis ad Deum. Pone in terra terrena, sursum cor. 

?• Quid ergo, charissimi ? explicaiuri sumus nos 
quod interrogavimuB, quomodo videat Verbum,quo- 
xnodo Pater videatura Verbo, quid sitvidere Verbi? 
Non sum lam audax, tam temerarius, ut hoo explica- 
re poilicear et me et voa : utcumque snapicor modu- 

i Pierique MN..nofi singuki opera fadenie Patre et Pilio. 



lum vestrum, novitameo meum. Si ergo plxeet, non 
diutiusimmoreuiur, percurramu8leotioiiem,etvidea- 
muB verbisDumini turbaricordacarnilia; ad tioctur- 
bari, ne in eo quod teuent remaneunt. Exiorqueatur 
tanquam pueris ludicrum nescio quid, quo se malo 
avocant, ut possint inseri utiliora grandioribus^ ut 
possint proficere qui repebaot in terra. Surge, quere, 
suspira, anhela desiderio, et ad clausa pulsa. Si au- 
tem nondum desideramus, nondum inhiamus, non- 
dumsuspiramus,margaritasi|uibu8Cumqueprojecturi 
euinus, aut margariias qualescumque nos ipsi inven- 
turi sumus. Moverim ergo, oharissimi, desiderium in 
corde vestro. Mores perducunt ad inlelligentiam : ge- 
nus vitasperducit ad genus vits. Alia vita terrena, 
alia vita ccBlestis ; alia vita pecorum, alia vita homi- 
num, alia vita Angelorum. Vita pecorum terrenis vo- 
luptatibus asstuat, sola terrena conquirit, iu ea prona 
atque projecta est : vita Angelorum sola coBlestis : vita 
hominum media est intcr Angelorum ei pecorum. Si 
vivit homo secundum carnem, pecoribus comparatur: 
si vivil secundum spiritum, Angelis sociatur. Quando 
secundum spiritum vivis^ quaere etiara in ipsa ange- 
lica vita ulrum parvus an grandis sis. Si enim adhuo 
parvus es, dicunl tibi Angeii : Cresce ; no8 panem 
manducamus, tu lacte nutrire, lacte fidei, ut perve- 
nias ad cibum speciei. Si autem adhuc inhiatur sordi- 
dis voluptatibus, si adbuc fraudes cogitantur, si men- 
dacia non vitantur,si mendaciaperjuriis cumulantur ; 
tam immundum cor audet dicere, Explica mihi quo- 
modo videt Verbum ; etiam si possim, etiam si ego 
jam videam ? Porro autem ei forte ego non sum in his 
moribus, et tamenabistavisionelongeBum^quantum 
ille qui nondum isio superno desiderio rapitur, terre- 
nis desideriis prsgravalus? Multum interest inter 
aversaniem etdesiderantem : et iternm multum inter- 
est inter desiderantem et fruentem. Vivis nt pecora, 
aversaris : Angeli perfruuntur. Tu autem si uon vivis 
ut pecora, jam non aversaris : dcBideras aliquid, et 
non capis; inchoasti ipso desiderio ? itam Aogeiomm. 
Grescat in te, et perGciatur in te ; et capias hoc non a 
me, sed ab illo qui et me fecit et te. 

8. Tamen non utcumque nos dimisit etDomious, 
qui voluit intelligi quia in eo quod dixit, Non polesl 
Filius a se facere quidquam^ nisi quod viderii Patrem 
facientem, non aiia opera Pater facit que videat 
Filius, et alia PiliuB cum viderit Patrem facientem ; 
sed cadem opera ipse et Pater et FiiioB. Secutus 
enim ait : Qusecumque enim itle fecerit^ hxe et Fi-- 
lius similiter facit. J!^on cum ille fecerit, alia Filius 
similiter facit ; eed qumcumque iUefecerit^ hssc el Fi- 
lius similiter facit. Si hec facit Filius qu8B feoeritPa- 
ter, per Filium facit Pater : si per Fiiiom facit que 
facit Pater, non alia Pater, alia Filiua facit; aed ea- 
dem opera sunt Patris et Filii. Et quomodo eadem 
facit et Filius ? Et eadem et itmt/tter. Ne forte eadem 
sed dissimiliter : Eadem, inquit, et simiiiler, Et qoo- 
modo posset eadem non similiter? Accipite exemplum, 
quod puto ad vos non sit grande : cum Bcribimus lit- 
teras, facit eas primo cor noBtrum, et deinde man. 



1541 



TRACTATU8 XVIII. CAPUT V. 



1541 



jdoslrt. Certe uode omDes acelamastis, nisi quia co- 
gnovi6liB?(^rtumestquod dixi, et manifeBlum omni- 
bus nobis. Lilter» flont primo a cordo nostro, deinde 
a corpore noBtro; manus servit imperanti cordi, eas- 
dem iitteras faoitet coret manuB : numquidaliasoor 
alia8manu8?Eaademquidem facit manus, sed non si- 
miliier : cor enim nostrum facit eas intelligibiliter, 
manos aotem viBibiliter. Ecce quomodo fiunt eadem 
dissimiliter. Unde parum fuit Domino dicere, QuX' 
cumque Pater fecerii^ hxe ct Filius facii^ nisi adderel, 
et similiter. Quid si enim hoo modo intelligeres quo- 
modo quacumque cor facit, haBC el manus facit, sed 
Don similiter ? Hio vero addidit, h3ee et Filius similiter 
/aeit. 8i et h«c facit, et similiter facil, ezpergiscere, 
■Iringalur Judaus, credat ChriBtianus, convincatur 
hereticua ; sqoalis est Patri Filius. 

9. Paier enim diligit Filium^ et omnia demenstrai ei 
qum ipse faeii (Joan, v, 20). Ecce esl illud, demon- 
sirai, Demonsirai quasi cnt ? Utique quasi videnti. Re- 
dimus ad id quod ezplicare non possamus, quomodo 
Verbum videat. Ecoe homo factus est per Verbum ; 
ted homo faabet ocuIob, habet aures, habet manus, 
diversa membra in eorporo : per oeulos potest videre, 
per aures potest audire, per manns operari ; diversa 
membra,diversamebmrorum ofOoia.Nonpotest illud 
membrum quod poleat altemm : tamen propter cor- 
poria unitatem, oculos et sibi et aori videt, et aoris 
sibi 61 oculo oudit. Numquid tale aliquid in Verbo ar- 
bitrandum est esae, quoniam omnia per ipsum ? Et 
dixit Scriptura in Psalmo, InieltigHe^ qui insipienies 
estis in popuio ; ei siuUi^aliquando sapite, Qui planiavit 
aurem non audiet faui qui finxit ocutum non considerai 
(Psai. xcni, 8, 9) ? Si ergo finzit oculum Verbum, 
quia omnia por Verbum ; si plantavit aurem Verbum, 
quia omoia per Verbom : non pos8umu8dicere,Non 
audit Verbom, non videt Verbum ; ne objurget nos 
Psalmus, et dicat, Stuliij aliquando sapiie, Itaque si 
aodit Verbum et videt Verbum, audit Filius et videt 
Filius : numquidtamen et in ipso diversis loeis quffi- 
situri somus ocalos et aures? Aliunde audil, aliunde 
videt; et auris ejus non potestquod ocalos, et ooulas 
non potest quod potesl auris ? An totus ille visus est, 
et (otas auditus ? Forteita: imo non forte, sed vere 
ita ; dum tamen et ipsum ejus videre, et ipsam ejus 
audire, ionge alio modo quam nostrum sit. Et videre 
et aadire simul in Verbo est, neo aliod est ibi audire, 
et aiiud videre ; aed audilus visos, et visos auditus. 

10. Et nos qoi aliler audimus, aliter videmos, hoo 
onde novimus ? Redimus forte ad nos, si non sumus 
prcvaricatores, quibus diotum est, Redite,prxvarica- 
tores^ad eor (Isai. XLVf, 8). Redite ad oor: quid itie 
avobiSy et peritis czvobi8?quid itissolitudinisvias? 
Srratis vagando ; redite. Quo?Ab Dominum. Cito- 
est ' : primo redi ad cor tuum, exsnla te vagaria fo- 
ris ; teipsam non nosti, et qusris a qao factus es : 
Rediy redi ad oor, tolle te a corpore : corpus tuum 
habitatio tua e8t ; cor taam aentit etiam per corpas 

> Lov.f ed Dominum eUo; omisBO, est, quod cnterl 
codieas habant 



taum : sed oorpus tuum nonquodcortuam;dimitte 
et corpusinum, rodi ad cor tuuui. Incorporetuoin- 
veniebas alibi ocuios, alibi aures : in corde tuo num- 
qaid hoo invenisP An in corde tuo non habesaurea? 
De quibus ergo Dominus dicebat, Qui habet aures au- 
diendi, audiiit (Luc, viii, 8) ? An io oorde non habes 
ooulos? Unde dicit Apostolos, Illuminatos ocutos eor^ 
dis vesiri (Ephes. 1, 18). Redi ad cor; videibi quid 
sentias forte de Deo, quia ibi est imago Dei. In inte- 
riore homine habitat Christus (Id. iii, i6, 17), in in- 
teriore homine renovaris ad imaginem Dei, in imagfne 
sua cognosce auctorom ejus. Vide quemadmodum 
omnes corporie sensus cordi iotro nuntientquid sen- 
serint foris : vide quam multoB ministros habent anus 
interior imperator, et quid apud se etiam sine hl8 mi» 
Jiistris agat. Renuntiant oculi cordi alba et nigra ; re- 
nantiant aures eidem cordi canora et dissona ; renan* 
tiant nares eidem cordi odora et putentia ; renuntiat 
guBtus eidem cordi amaraet dulcia ; renantiattaotas 
eidem cordi lenia et aspera : renuntiat et aibi ipsam 
corjusta et iojusta. Cor toum et videt etaodit, at 
cstera sensibilia dgudical ; et quo non aspirantcor- 
poris sensuB, Jnsla et injusta, mala et bonadiscemit. 
O^^tende mihl ooulos, aures, narescordiBlui. Diversa 
Bunt qua ad cor tuum referuntur, et diversa ibi mem- 
bra non Invoniuntar. In carne tua alibi audis, alibi vi- 
des : in corde too ibi aodis, ubi vides. Sihoo imago» 
quanto potentius illecujus imago?Ergoet audit Fl- 
iius, et videt Filius, et ipsa visio et audito Filios : et 
hoo est illi audire quod esse, et boc est illi videre quod 
esse. Tibi non booest videre quod esse : quiaet bi per- 
das visum, potes esse ; et si perdas auditum, potes esse. 
11. Putamusne pulsavimus? Erectum est aliquid 
in nobis quo vel tenuiter suspicemur unde lumen 
veniat nobis ? Puto, fratres, quia cum loquimar 
ista, et cum meditamur, exerccmus nos. Et cumexer- 
cemus nosin ipsis, et rursus quasi reflectimur pon- 
dere nostro ad ista cooBueta, tales snmas quales lip- 
pientes, cum producuntur ad videndum lumen, ai 
forte antea visum omnino non babebanl, et incipinnt 
eumdumvisum per diligentiam medicoromutcumqne 
reparare. Bt cum probare vult medicus quantum sa- 
lutis eis accesserit, tentat eis ostendere quod videre 
desiderabenl, et non poterant cam csaci esaent : et 
redeunte jam utcumque aoie oculorum, prodncuntar 
ad lucem ; et cum viderint, fulgore ipso reverberan- 
turquodammodo,etrespondentmedicodemon8tranti, 
Jam Jam vidi, sed viderenon possum. Quid ergo facit 
medicus? Revocat ad solila, et addit collyriom, ut ad 
illad quod visum e8t,etvideri oon poluit, desiderium 
nutriai, et ex ipso desiderio caretur plenius ; et si 
qua mordacia reparandnsanitati adhibentur, fortiter 
ferut,ut amore illius lucis acceneus dicat sibi : Qnando 
erit ut illudflrmis ocolie videam, qaod saoolis infir- 
misque non potui?Urgetmed{cnm,et rogat atcuret. 
Er^, fratres, si forte tale aliquid factum estin cordi- 
bus vestris, si utcumque erexistie cor vestrum ad 
videndam Verbum, et ipeius lace reverberati ad so- 
iita reoidistis; rogate medicum ut adhibeat collyria 



1548 



IN JOANNIS fiYANGRLIUM, 8. AUGUSTINI 



I5U 



mordaoia, prsoepla juBtitiaa. Est qaod videas, sed 
noQ est uade videas. Noa roihi anteaorcdebas quia 
est quod videaa : duce quadam ratione adductus es : 
propinquasti, iatendisli, palpitasti, refugisti. Scia 
oerte esse quod videasi sed idoneum non te esse qui 
videas. Ergo ourare. Quaesuatcoll^^ria? Nulimeatiri, 
noli perjurare, noli adulterare, noli furari, nolifrau- 
dare. Sed consuesti, etcumaiiquo doloreaconsuetu- 
diae revocaris : boc est quod mordet, sed saoat. Nam 
dico tibi iiberius, ex timore et meo et tuo : si curari dea- 
titoria, etesBeidoaeusad perfrueadum baclacenegle- 
xeri8,valetudino ocuiorum tuorum; teaebras amabis; 
et amaado tenebras,in tenebris remanebis ; et remanen- 
do in tenebris, etiam in leoebras exteriores projicieris : 
ibi erit fletus et stridor deatium {MaUk, xxii, 13). Si 
nibil in te faciebat amor lucis, faciat timor doloris. 
12. Sufncienter me locutum arbitror, et lectionem 
tamen evangelicam ooa fiaivi : si dicam reliquaoae- 
rabo voB, et timeo ne eliam quod haustum est eCfun- 
datur ; sufflciaat ergo iata Gbaritati vestrae. Debitores 
Bumua, oon nunc, scd sempcr quamdiu vivimus ; 
quia propter vos vivimus. Verumlamen vitam aostram 
istam ioQrmam, laboriosam, periculoBam, ia boc 
muodo cooBO lamiai beae viveodo, nolite nos contri- 
Btareetatterere malismoribuBveBtriB.Gum eairaofTen* 
dimur mala vita vestra, si refugiamusa f obis, etsepare- 
muBnos a Tobis, et ad voB noo accedamu8;aonnecon- 
queremiai,eldicetis:Et8i laaguebamuB,curaretis;etBi 
infirmabamur, visitaretis? Ecce curamua, ecce visita- 
mns sed non nobis fiatquomodoaudiBtisabApostolo, 
Timeo ne sine eama laboraverim in vos * (Qalat. iv, 11). 

TRACTATUS XIX. 

Ab eo quod scriptum esi, Non potest a se Fiiius facere 
quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem *, us- 
que ad id, quia aoa qusro voluatatem mearo, eed 
voluatatem ejus qui misit me. Cap v, j^ . 19-30. 

1. Sermonepristino, quaotum noslrum movitaffec- 
tum et iatelligeadi paupertatem, locuti sumus, ex 
occasione verborum evangelicorum, ubi scriptum 
eat, Non potest FiUun a se facere quitiquam^ nisi quod 
viderit Patrem fatieniemy quid sit videre Pilii, hoc 
est, videre Verbi, quid Filius Verbum : et quia per 
Verbum facta sunt omoia, quomodo poBsit iaieliigi 
quod videat FiliuB primo Patrem facioatem, tunc 
demum et ipse faciai que facta conspexerit ; cum 
Paler oibil oiai per Filium fecerit. Omnia enim per 
ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non 
tameo expiicatum aliquid diximus ; Bed quia neo 
expiioatum aliquid intelleximuB. Aliquando quip- 
pe Bcrmo deOcit, ubi etiam iatelleotuB proficit ; 
quaodo magis aermo patitur defeotionem, quando in- 
telieotuB non habet perfeotionem ? Nuncitaque, quan- 
tum Domiausdonat, breviterpercurramus lectionem, 
et vel hodie expleamnB debitum pensum. Si quid 
forte remanserit vei temporis vel virium, retraclabi- 
mus, 81 potuerimuB (quantum et a nobiB ct apud vob 
fieri potest), quid aitvidere Verbi, quid demoostrari 

i Uv., in voMt. EdiU alu et Msf., in vos; juxU gnBcom. 



Verbo. Omnia quippe dicta BUnt hic, qQs si intelli- 
gantur Becundum humanum sensum oarnaliter, nibil 
aliud nobis facit anima pleoa phantaBmatis, niBi 
quasdam imagioeB velut duorum homioum Patria et 
Filii, uoiuB OBtendeotiB ; alterius videntiB ; unius lo- 
quentis, alterius audientia : quas omnia idola oordiB 
Bunt ; que si jam dejecta sunt de templis Bui8,quanto 
magis dejicienda sunt de pectoriboB christianiB ? 

2. Non polesty inquit, FHius a se facere quidquam 
nisi quod viderit Patrem faeientem. Venim eet hoc, 
tenete hoo : dum tameo non amittatis quod in ipBius 
Evangelii exordio teouiBtis, quia in principio erat 
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat 
Verbum: et prscipue quia omnia per ipsum faetasunt 
{Joan, I, 1, 3). Quod ounc eoira audistiB, conjangite 
illi auditui, et utrumque coneordet in cordibuB 
vestris. Sic itaque non potest Filius a se facere quid^ 
quamf nisi quod viderit Palrem facientem, ut tamen 
Pater ea qus facit non faciat nisi per Filiam, qoia 
FiliuB est ejus Verbum : et u in principio erat Ver- 
bum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Ver- 
bumy » et c< omnia per ipsum facta sunt. Quecumque 
eoim iile fcoerit, haec et Fiiius similiter facit : » non 
alia, sed b»o ; nec disBimililer, sed similiter. 

3. Pater enim diligit Fitium, et omnia demonstrai ei 
quac ipse facit, Ad hoc quod supra dixit, ittit quod vt- 
derit Patrem fadentem, videtur pertinere et quod 
omnia demonstrat ei quse ipse facit. Sed si Pater de- 
monstrat quae facit, nec Filius potest facere nisi Pater 
demonstraverii, Paterque demoustrare non poteat 
nisi fecerit; consequenB erit ut non perFilinm faciat 
omnia Pater : porro ai fixum atque inconcoBsum te- 
nemuB quia per Filium omnia Paterfaoit, antequam 
faciat, demonstrat Filio. Nam si Pater eam fece- 
rii demonstrat Filio, ut Filius demonstrata faciat 
quffi demooBtrata jam factaaunt; aliquid procoi du- 
bio Pater sine Filio facit. Sed ooo facit Pater aliquid 
sioe Filio, quia Filiue Dei Verbum Dei est, etomnla 
per ipsum facta sunt. Remanet igitur fortasse nt qua 
Pater facturus est, demoostret facieoda, ut per Fi- 
iium siot facta. Nam si FiliuB ea facitque Pater faota 
demonBtrat;eaqusPater factademonstrat, oon utique 
perFilium fecit. Monsirari enim non pofsenl Fiiio nisi 
facta ; facere Filius non po8set,nisi mooBtraia : ergo 
sine Filio facta. Sed ?erum est, Omniaper ipsum facta 
sunt : ergo antequam facta, mooBtrata sont. Sed hoo 
diximu8diCferendumes8e,qoo redeoodumsitpercurBa 
lectioae, 8i,ut diximuB,aliquid vel temporis vel viriam 
nobis remaoBerit, ad ea qas diatulimuB retractanda. 

4. Amplius audite et difficiliuB: Et majora hiSf 
inquit, demonslrabit eiopera, ut vos miremini. Majora 
his quibuB majora? Facile occurrit, iiB qaas modo 
aadiBtiB,curatiouibuB langoorumcorporaliQro.De isto 
enimqui triginta et octo anaoB habebai io inflrroitate, 
et ChriBti verbo saoatus est, nata eat hujuB occaBio 
totii sermonie : et propter hoc Dominus dicerepotail : 
Majora his demonstrabit ei opera, utvos miremini. Sunt 
eniro opera majora quam ista, et demonatrabit e« 
Pater Filio.Non demonstravit, tanquam depreterito ; 



1545 



TRACTATDS XIX. CAPUT V. 



1546 



86d dmomtrabU^detuiuTo, hoc est, demonstraturus 
esL Ruraaa difnciiis oritur quasstio. Est enim aliquid 
apad Palrem quod Filio noDdum demoastratu meit? est 
aliquidapodPatramquodadhoc!atebatFiliom,quaDda 

iata Filiua loqoebatar? Si euim demonstrabUy hoceat, 
demoaatratorud est ; aondum demonstravit ; et Filio 
toncdeinonatraturuseat, quandoetiatiaisequiturenim 

iU vos mireminL Ei hoc difflciie est videre, quomodo 
taaqoamtamporaliterFiliocoaeternoaliquademonstrat 

«Ceraus Pater, omaia scienliquffisunt apud Patrem. 
5. Qun 8unt tamen illa majora T Hoc enim forte 
lacile eat inteUigere. Sieut enim Paier, inquit, suscital 
mortuos, et vivificat; sic et Fdius quos vult civtficat. 
Majora ergo sunt opera morluos auscitare, quani lan- 
guidoB aanare. Sed sicut suseitat Pater mortuos et vi- 
vificai, iic ei Pilius quos vult vivificat. Alios ergo Pater, 
alioe Filiua ? Sed omnia per ipsum : ipsos itaque 
FilioB, quoa et Pater ; qoia non alia, nec aliter, sed 
kre ei Filiui smiliter facit. Ita plane intelligendum 
eet, et ita tenendum : sed mementote quia Filius 
quospult vUnficat. Tenete hia ergo non solum pote- 
atatein Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quoa 
vuUTivificai, el Pater qooa vult viviflcat; et ipaoa 
Filiaa qooa et Pater : ac per hoc eadem Patris et Filii 
et potestaa eet et voluntaa. Quid est ergo quod sequi- 
tor ? Heque enim Pater judicai qusmquam, sed judi- 
dum omne dedit Filio, ut omnes honorifirent Ft7tum, 
sieui konorifieant Patrem : quod ita subjunzii, tan- 
qoam rationem redJenasuperioris seotentiiP. Multum 
movet» iatenti eetote. Filiua qoos volt viviflcat, Pater 
quoe vo!t viviflcat : Filius suscital mortuos, sicut 
Pater eoacilat mortuos. Neque enim Pater judicat 
qmemquam, Si injudicio 8U8cilandisuntmortui,quo- 
modo Pater auacitat mortuos, ai noo Judicat quem- 
qoam ? Omne qoippe judicium dedtt Filio. In illo au- 
tem Jadicio Buacitantur mortui ; et resurgunt alii ad 
vitmm, alii ad posnam : quod totum si Filius facil, 
Pater autem ideo non facit, quia Pater non judicat 
quemguam, sed omne judicium dedit Filio, contra- 
riom videbitur ei quod dictum est, Stcut Pater ituct-. 
tat mortuos et vivifieat, sic et FUituquos vult vivificat. 
Simol ergo auacitant. Si simul suscitant, simul vivi- 
ficaol. Simul ergo judicant : quomoilo itaque verum 
est, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne 
jtUieimm dedit Filio ? Moveant interim proposita 
qo«8tiones, prttalabit Dominua ut solotaB delectent. 
Ita eet, fratres ; omnis quaesiio nisi inleotum fecerit 
propositm, non delectabit exposita. Sequatur ergo 
ipae Dominoa, ne forte in iis qua subnectit, aperial 
Beaiiqoantum. Subtezit enim nobilo lucem suam; et 
diffloile eat aquil» more volare auper omnero nebu- 
lamqua tegitor omnis terra (Eccti. xxiv, 6), et videre 
in verbia Domini sincerisBimam iucem. Neforleergo 
eoloreradiorom aaorom discutiat caliginem noBtram, 
et aJiquaatom se ia conaequentibus aperire dignetur, 
dilatia istis sequeniia videamus. 

6. Qui non konorificat Fitium, non honorificat Patrem 
qui mitU illum. Hoo verum eat et planum eal. Omne 
qaippe puUdum dedit Fiiio, sicut supra dixit, ut om- 

Pataou XXXY. 



ne$ honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. 
Quid 8i inveaiuntur qui Patrem honoriflcanl» et non 
honoriflcant Filium ? Non potest, inquit, fleri : Qui 
non honorificat Pilium, non honorificat Patrem qui 
misU tUum. Non poleat ergo dicere aliquia. Ego Pa- 
trem honoriflcabam, quia Filium non noveram. Si 
nondum Fiiium honoriflcabas, nec Patrem honorifloa- 
bas.QuidestenimhonoriflcarePatrem.nisiqoodhabeat 
Fiiium^.^liud est enim oum tibi commendatur Deua. 
quia Deu8 eat ; et aiiud eet cum tibicommendaturDeua, 
quia Pater est. Gum tibi quia Deus est oommendatur, 
creator tibi commendatur, oronipotens libi commen- 
datur,spiritusquidameummu9,fletRrnus,invi8ibili8,in- 
commutabiiis tibi commendatur : cum verotibi quia 
Pater est commendatur, nibii tibi aliud quam et Fi- 
liuscommendatur; quia Pater dici non poteat, siFi- 
lium non habet ; siout nec Filius, ai Patrem aon ha- 
bet. Sed ne forte Patrem quidem honoriflcea tao- 
quammajorem, Filium vero tanquam mioorem, ot 
dicas inibi, Honoriflco Patrem, acio enim quod habeat 
Fiiinm ; et non erro in Patria nomine, non enim Pa- 
trem inteliigo aine Filio, honoriflco tamen et Fiiiom 
tanquam minorem : corrigit te ipae Filias, et revoeat 
te dicens, ut omnes honorificent Filium, non inferiaa, 
aed sicut honorificant Patrem. Qui ergo non ikofiort/l- 
cat FUium, non honorifit:at Patrem qui misit Utum. 
Ego, inqois, majorem honorem volo dare Patri» 
minorem Filio. Ibi tollia honorem Patri, ubi mino- 
rem das Filio. Quil enim aliud tibi videtur ita aen- 
tienti, nisi quia Pater equalein eibi Filium generare 
aut noluit, aut non potuit! Si noluit, invidit ; si non 
potuit defecil. Non ergo vides quia ita sentiendo, 
nbi majorem honorem vis dare Patri, ibi eacontume- 
lioausin Pairem? Proinde aic honoriflca Filium, quo- 
modo honoriflcas Patrem, si vis bonoriflcare et Pa- 
trem et Filium. 

7. Amen, amen dico vobis, quia per verbum meum aU' 

dit, et credit ei qui misit me, habet vitam xtemam :etin 

judicium non venit, sedtransiit, nou nunctransit, ped 

jam transiit a morte in vitam. Et hoc attendite, Qui 

verbum meum audit : et non dixit, Credit mihi ; sed 

credit ei qui me misit. Verbum ergo Filii audiat, nt 

Patri credat. Quare verbum audit tuum, et credit al- 

teri ? Nonnecum verbum alicujus audimua, eidem 

verbum proferenti credimus, loquenti nobia fldem 

accommodamuB ? Quid ergo voluit dicere, Qtit verbum 

meum audU, et creditei quimemisitme; ni8i,quiaver- 

bum ejuB est in me ? Et quid est, aue^t^t^^r^tim meum, 

niai, auditme?Cre^itautem^' quimisit me: quiacom 

illi credit, verbo ejua credii: cum autem verbo ejua 

credit, mihi credit ; quia Verbum Patria ego sum. Pax 

ergo in Scripturis, et omnia disposita, nequaqoam 

rixantia.Tu abjice litem cordi8tui,intellige ooncordiam 

Scripturarum. Numquid contrariasibi diceret veritas? 

8. Qui verbum meum auffit, et credit ei qui misitme, 

habet vitam «temam : et in judicium non venit^ sed 

transiit a morte in vitam. MeminiBiia quod superiut 

posueramus, sicut quiti Pater suscitat^ morltiOi et vivi- 

ficat, sie et Fitius quos vult vivifieat. Incipit Jam ape- 

{(huxranie^uf.) 



l 



1547 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



iSM 



rire ee, et loqui de resurrectione morluorum, et ecce 
jam resurgunl mortui. Qiiieaim verbum meum audit, 
et credit ei qui misil me, habei vitamxiemam.et injudi- 
cium non veniet, Proba quia resurrexil. Sed transiU, 
inquit, a morte in vilam Qui transiit a morle ad vitam, 
nulio dubitanle utique resurrexit.Non enim transiret 
de morlead vitam, nisi primo essetin morte, et non 
easet in vita : cum autem transierit, eral, et vita, et 
non erit in morte. Morluus ergo erat, et revixit : 
perieral, et inventus eet (Luc. xv, 32). Fit proinde 
Jam quaedam resurrectio, et transeunt homines a 
morte quadam ad quamdam vitam : a morte infide- 
litatie, ad vitam fidei ; a morte falsilatis ad viiam 
veritatis; amorte iniquitatis, ad vitam justiti». Est 
ergo et ista quaedam resurrectio mortuorum. 

Q.Aperiat iilam plenius, et dilucescal nobis, ut 
c(Bpit. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc 
est. No8 expectabamus in iine resurrectionem mor- 
tuorum ; nam ita credidimus : imo non exepectaba- 
mns, eed plane exepectare debemus ; neqne enim 
falaum credimus in fine mortuoe resurrecturoe. Gum 
ergo veliet Dominus Jesus insinuare nobie quamdam 
reBurreotionem mortuorumanteresnrrectionem mor- 
tuorum ; non sicut Lazari {Joan. xi, 43, 4i) , vel filii il- 
line viduae {Luc. vi, 14, 15), vel filiae archisynagogi 
(Marc. v, 41, 42), qul resurrexerunt morituri (nam 
et ipBorum roortuorum qusdam resurrectio facta est 
ante resorrectioncm mortuorum) : sed sicut hic dicit, 
Habetf inqult, vitamxtemam : etinjudicium non venit, 
sei iransiit a morte ad vitam, Ad quam vitam ? Ad 
cternam. NonergosicutcorpusLazari: transiit enim 
et ille a morte sepulcri ad vitam hominum, sed non 
aeternam,iterummorituru8; resurrecturi auteminfine 
Bscnli mortui, in vilam cternam transibunt. Gum 
ergo vellet Dominus nosler Jesus Ghristus, magister 
CGslestis, Verbum Patris et Verilas, demonstrare no- 
bisquamdam resurrectionem mortuorum in aeternam 
vitam, ante rosurrectionem mortuorum in slernam 
vitam : Venit hora, inquit. Tu prooul dubio imbutus 
flderesurrectionis carnis, exspectabas horam ill;tm 
flnis saeculi, diem judicii, quam ne in isto loco exspe- 
ctares, addidit, et nunc est. Quod ergo dicit, Venit 
hora, non dicit dc illa horanovis8ima,ubi injussuel 
in voce archangeli, et in tubaDei Dominus ipse descen- 
det de ccelo, et mortui in Chrislo resurgent primo : 
deinde nos viventes qui reliqui sumus^ simul rapiemur 
cum illis in nubibus obviam Christo in aera, etita semper 
eum Domino erimus (I Thess. iv, 15 et 10). Vcuiet illa 
hora, sed non est nunc. Hora vero ista quae sit, ad- 
vertite : Venil hora, et nuncest. Quid in ea fit ? Quid, 
nisi resurrectio mortuorum ? Et qualis resurrectio ? 
Ut qui resurgunt, in fleternum vivant. IIoc erit et in 
novissima borA. 

10. Quid igitur ? quomodo inteliigimos duas islas 
resnrrectiones ? Numquid forte qui nunc resurgunl, 
tuno non resurgent ; ul aliorum fiatnunc resurrectio, 
aliornm tuno? Non est ita. Nam istarcsurrectione, si 
reote crcdidimus, resurreximus ; et nos ipsi qui jam 
resurreximus, alteram in fine resurrectionem exspe- 



ctamus. Sed et nunc in asternam vitam reBarrezimus, 
si in fide ipsaperseveranler manemas ;et tuncin ster- 
nam vitam re8urgemas,quando Angetiscoaquabimar 
{Luc, XX, 36). Ipse ergo distingaat, ipse aperiat quod 
loquiausi sumus : quomodo fiat resorrectio antere- 
surreotionem, non aliorumetaliorum,6ed eoromdem; 
neo taiis qoalis Lazari, sed in vitam aeternam. Aperiet 
plane. Auditedilucescentem magistrum, et illabentem 
cordibus nostris soiem nostrum ; non quem deside- 
rant ocoli carnis, sed cui aestuant aperiri oculis cordia. 
Ipsum ergo audiamus : Amen^ amen dico vobiSf quia 
venithora,einuncestj quando mortui/ ^deit ezprimi 
resurrectionem, quando mortui audient voeem Pilii 
Dei, et qui audierint vivent, Qoare addidit, Qui audi" 
erint vivent ? Possent enim audire nisi viverent ?8offi- 
ceret ergo, Venit hora, el nuncest, quando morlui an'- 
dient vocem Filii Dei. Jam nos inteliigeremas viventes 
eos; quando nisi viverent, audirenon possent. Non, 
inquit, quia vivunt audiunt, sed aadiendo reviviscunt : 
audient, et qui audierint vivent. Qaid est ergo, audient : 
nisi, obaudient ? Quantum enim pertinet ad auris aadi- 
tum, non omnes qui audient vivent : mnlti enim ao- 
diunt et non credunt; audiendo et non credendo non 
obaudiunt : non obaodiendo non vivnnt.Itaqae bic, qui 
audient, nihil est aliudquam qui obaadient. Quiergo 
obaudierint, vivent : certi sint, secnri sint, vivent. Prc- 
dicatur Gbristus Verbum Dei, Filius Dei, perqaem fa- 
ctasuntomnia,certe(a)dispen8ationisgratiaas8ampta 
carne natus ex Virgine, infans in carne, juvenls in 
carne, patiens In carne, morlens in carne, resorgens 
in carue, accendens in oarne, promittens resurre- 
ctionem carni, promittens resurreclionem menti, 
menti ante carnem, carni post roentem. Qui aadit et 
obaudit vivet : qui audit et nonobaudit, id est,aadit 
et contomnit, audit et non credit non vivet. Quare 
uoo vivet ? Quia nonaudit. Quid est, non aaditf Non 
obaudit. Ergo qui audierint, vivenl, 

ii. Attende nuncquod dixeramos differendum, ut 
nunc, si fieri potuerit, aperiatur. Subjecit continoo 
de hac ipsa rcsurrectione. Sicut enim Pater habet tn- 
tam in semetipso, sic dedit el Filio vitam haberet in se» 
melipso. Quid est, habet vitam Faterin semetipso? Non 
alibi habet vitam, sed in semetipso. Vivere qoippe 
suum in iilo est; non aliunde, nan alienam est: non 
quasi mutuatur vitaro^ nec quasi particeps fit vite, 
ejus Titae quae non cst quod ipse ; sed habet vitam in 
semelipso, ut ipsa vita sibi sit ipse. Si potuero adhac 
modicum quid inde dicere, exemplis propositis ad 
intelligentiam vestram informaodam, Doroino a4Ja- 
vante potero, et pietate intentionis vestrn. Yivit 
Deus, vivit et anlma : sed vlla Dei immutabilis est, 
vitffi anim» mutabilis est. Deus nec]profioit, nec defi- 
cit : sed est ipse semper in se, est ita ut est : non aliter 
nunc, aliter postea, aliter antea. Anim» vero vi- 
ta, valde aliter atque aliter : vivebat stnlta, vivit 
sapieos ; vivebat iniqua, vivit Justa : nunc memi- 
nit, nuncobliviscitur; nuncdiscit, nunc discere noQ 
potest; nunc perdit quod didicerat, nunc peroipit 

(a) Scu certx. 



1549 



TRACTATUS XIX. CAPDT 1. 



1580 



quod amUierat : motabilis vita aDim«. Et cnm vivit 
anima in iniqaitate, mora ejus est : cum autem fit 
Jueta, fit partieeps alterius vitee, quae doq estquod 
ipaa, erigeodo ae qoippe ad Drum et iohnreDdo Deo, 
ex illo justifioatur.DictumesteDim : Credentiin eum 
qmi iustificat impium^ deputaiur fide$ ejus ad justitiam 
(Rom. IV, 5). Deficiendo ab illo Ot iniqua, profloiendo 
ad illum fli josla. Noone videtur tibi quaei aliquid 
frigidum igni admotum fervescere, remotum ab igne 
torpescere ? noDDe videturtibi quiddam teoebrosum, 
admotum lucl clareseere, remotum aluceaigrescere? 
TaJe qoiddam est aDima, non tale aliquid Deus. Potest 
et homo dicere, babere se lucem nooc in oculis suis. 
Dicani ergo qoaei quadam voce propria oculi tui si 
possont : Habemos looem in nobis ipsis. Goniradici- 
tar : Non proprie dicitis habere vos lucem in vobis 
ipeis : hat)etis lucem, sed in ccdlo ; habetis lucem, si 
forte noz esty sed in luna, in lucernis, non in vobis 
ipsis : namelao8iamittiti8,qoodapertipercipiti8.Non 
in vobis ipsis habetie lucem : sole occidente tenete 
locem, si potestis : nox est, at iumine nocturno per- 
fraimini; sobdocta locerna tenete locem : oom vero 
aobtracta locerna in tenebris remanetis, non iu- 
cem in vobis ipsis habetis. Hoc est ergo habere lu- 
eem in semetipso, non indigere luce ex altero. Eooe 
obi, si qoi8 intelligat, osteodit Fiiiom equalem Patriy 
obi ait, Sicut habet Pater vitam iu semetipio, sic dedit 
ei Filio vitam habere in semefipso : ut hoc sotum in- 
tertit inter Patrem et Filium, quia Pater habet vitam 
in aemetipso, qoam nemo ei dedit ; Filius autem ha- 
bet vitam in semetipso, quam Pater dedit. 

12. Sed etiam hoc oritor aliquod nobilum discu- 
tiendom. Non defioiamos, intenii simus: pascua 
mentis sont, non fastidiamus, ut vivamus. Ecce, 
inqois, fateris ipse qnod vitam Filio Pater dedtt, ot 
habeat eam qoidem in semetipso, sicut habet Pater 
vitam in semetipso, non indigeos iile, non indigeat 
et iste ; ot sit ille vita, sit et iste ; et utromqoe con- 
Jonetam ona vita, non duc ; quia unus Deue, non 
dao dii : et hoc ipsom sit esse vitam. Qoomodo ergo 
dedit Fiiio vitam Pater ? Non sic qoasi ante fuerit 
Filius 8ine vita, atque ut viveret a Patre acceperit 
yitam : nam si hoc esset, non haberet vitam in se- 
metipBO. Bcce de anima loquebar. Est aoima : alsi 
non sit sapiens, etsi non sitjusta, animaest; etsi 
non sit pia, anima est. Aliud illi ergo est esseaoi- 
mam, aliad vero esse sapientem, essejustam, esse 
piam. Est ergo aliquid quo nondum est sapiens, non- 
dom Justa, nondom pia ; non tamen nihil est, non 
tamen nulla vita est : naro ex operibus quibusdam 
sais ostendit se vitam \ etsi non se ostendit sapien- 
teaiy piam, jostam. Nisi enim viveret, corpus non 
moveret; pedibos gressom, manibus opus, oculis 
intaitom» auribae aodilom non imperaret ; non ape- 
riret os ad vocem, lingoam ad diaiinctionem vocom 
non moveret. His itaqoe operibas vivere se ostendit, 
et eaae aliqoid qood sit corpore melius : sed numquid 
his operibuay sapientem, piam, Justam se ohtendit ? 

i Kr. Logd. Vsn. Lov. pro, vitam^ feront, vivam. M. 



Nonne ambulant, operantur, vident, audiunt, lo- 
quuntur et stulti, et impii, et iqjusti ? Gum vero se 
erigit ad aliquid quod ipsa non est, et qood sopra 
ipsam eet, et a quo ipsa est, percipit sapientiam, 
juBtitiam, pietatem : sine quibus cum esset, mortoa 
erat, nec vitam habebat qua ipsa viveret, sed qaa 
corpuB viviflcaret. Aliod est eoim iDaDimaundecor- 
pus vivificalur, aliud unde ipsa viviticatur. Meliua 
quippe est quam corpus ; sed meliue quam ipsa eat 
Deus. Bst ergo ipsa, etiamsi sit insipiens, iojosta, 
impia, Tita corporis. Quia vero vita ejus est Deas, 
quomodo cum ipsa est in corpore, praostat illi vigo- 
rem, decorem, mobilitalem, ofncia membrorum, 
sic cum vita ejusDeus in ipsaest, prflpstatilii sapien- 
tiam, pietatem, justitiam, charitatem. Aiiud eat 
ergo quod praBstatur corpori de anima ; aliud qood 
praestatur animflB de Deo : vivificat, et vivificatur ; 
roorlua viviflcat, si ipsa non vivificatur. Veniente 
itaque verbo et infuso audieniibus, factisque illis non 
solum audientibus, sed etiam obodientibus, resurgit 
animaa morte sua ad vitam suam; hoe est, ab ini- 
quitate, ab iniipientia, ab impietate ad Deum suum, 
qui est illi sapientia, Juslitia, claritas. Surgat adil- 
lum, illuminetur ab illo. Aecedite^ inqoit,ad eum. Et 
quid nobis erit? Et iiluminamini (^Psal. xxxiii,5). fii 
ergo accedeodo illumiDamini,et recedendo tenebra* 
mini ; non erat in vobis lumen vestrum, sed in Deo 
vestro. Accedile, ut resurgatis : si recesseritis, mo- 
riemini. Si ergo accedeodo vivitis, recedeodo mori- 
mini ; dod erat in vobis vita vestra. Ipsa est eoim vita 
vestra, quae est lux vestra. Quoniam apud ie est fant 
vitsSyet in tumine tuo videbimus tumen (PsaL xxxv,iO). 
13. Non ergo sicut anima aliquid aliud est ante- 
quam illuminetur, et fit meliuscumillumiDatur par- 
ticipatione melioris ; ita et Verbum Dei, Filius Dei, 
aliquid aliud erat antequam acciperet vitam, ut par« 
ticipandohabeatvitam: sed vitam hal^etinsemetipso; 
ac per hoc ipse eet ipsa vita. Quid ergo ait, DedU 
Filio vitam habere in semetipso f^Breyiiw dixerim, 
Genuit Filium. Nequeenim erat sine vita, et acoepit 
vitam; sed nascendo vita est. Pater vita est non 
nascendo : Filius vita est nascendo. Pater de nallo 
patre, Filios de Deo Patre. Pater quod est, a nullo 
est : quod autem Pater est, propter Filium est. Filius 
vero et quod Filius est, propter Pairem est ; et quod 
est, a Patre est. IIoc ergo dixit, Vitam dedit Ftlto, 
ut haberet eam in semetipso ; tanquam diceret, Pater 
qui est vita in semetipso, genuit Filium qui esset 
vita in semetipso. Pro eo enim quod estgenuit^voiuit 
intelligi dedit. Tanquam si ooiquam diceremus, Dedit 
tibi Deus esse. Gui dedit ? Si alicui jam existenti dedit 
esse, uon ei dedit esse ; quia erat, antequam ei dare- 
tur, qui posset aocipere. Gum ergo audis, Dedit tibi 
esse, non eras qoi acciperes, et existendo accepisti 
ut esses. Dedit slrucior domui buc ut esset. Sed quid 
ei dedii ? Ut domus esset. Gui dedit ? Huicdomui. Quid 
ei dedit ? Ut domusesset. Quomodo potuit daredomrf 
ut domus esset? fitenim si domus erat; coi daret, 
ut domus esset, quando jam domus erat ? Qold est 



k 



1551 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGDSTINI 



I55S 



ergo, Dedit ei ut domus esset T Fecil ut domus esset. 
Quid ergoFilio dedit? Dedit ei ut Filius e88et,genuit 
ut vila esset : hoc est, Dedii ei habere vitam in semet' 
ipso^ ut esset vita non egene vita, ne participando 
intelligatur babere vitam. Si enim participandobabe- 
ret vitam, posset et amittendo eBse eine vita : hoc in 
Fiiio ne accipias, ne cogites, ne credas. Manet ergo 
Patervita, manet et Filius vila : Pater vita insemei- 
ipsOy DonaFilio; Filius vita in semetipso, sed a 
Patre. A Patre genitus ut esset vita in semetipso : 
Paier vero qoq genitue vitain eemetipso. Nec miQO- 
rem Filium ger.uit, qui cresceQdo fieret aBqualis.NoQ 
enim ad sui perfectioQem adjutus est tempore, per 
quem perfectum creata suqI tempora. Aate omQia 
tempora Patri coaeterQusest. Noq eoim uuquamPater 
sine Pilio : aeterous autem Paler eet ; ergo coaetemus 
ei Filios. Quid tu, anima ? Mortua eras, amieeras 
vitam, audi Patrem per Filium. Surge, recipe Titam ; 
ut in eo recipias vitam qoam non habes in te, qui 
babet vitam in semetipBO. Vivificat ergo te Pater, et 
Filiua; et agitur prima resurrectio, quando resurgie 
ad participaudam vitam quod tu qoq es, et partici- 
pando cfficeriB vivens. Resurge a morte tua in vitam 
tuam, qui est Deus tuus; et transi amorte in vitam 
cternam. Habet eQim vitam cterQam Pater in seme- 
tipBo;et nisl Filium talem generaret, qui haberet 
vitam in Bemetipso, non sicut Pater suscitat mor- 
tuoB et ViviHcat, sic et Filiusquosvellet viTiflcaret. 
14. Quid ergo de illa resurrectione corporis? Nam 
ieti qoi audiunt et vivunt, unde, Qisi audieudo, vi- 
vant ? Amicus enim sponsi stat et audit eum, et gaudio 
gaudet propter vocemspomi (Joan. iii, 29), qoq pro- 
pter vocem suam ; hoc est, participaQdo, qoq ezi- 
Btendo audiunt et vivuut : et omues qui audiunt, vi- 
vuQt; qoia omnes qui obediunt, vivunl. Dic aliquid, 
Domine, etiam de resurreotioQe oaroiB. FueruuteQim 
qui eam negarent, ot dicerent quia ista sola est re- 
surrectio quae fit per fidem. Gujus resurrectioQis 
modo Domiaus fecit commemorationem, et inflam' 
mavit Qos, quia quidam * mortui audient vocem Filii 
Ihii et vivent, Non eorumquiaudierintaliimoiieQtur, 
et alii viveut ; sed omQes qui audierint vivent, quia 
omnes qui obedierint viveQt. Ecce videmus resur- 
rectiouem meotis : non ergo amittamus fidem de ro- 
Burrectione carnis *. Et nisi tu, DomiueJesu, dixeris 
eam, qucm oppuuemus coniradictoribus ? Oinnes 
enim sectse, qus se aliquam rcligionem hominibus 
nserere ^ pr«sumpserunt, non naj^averunt istam 
menliom resurrectionem : ne diceretur eis, Si non 
reBurgit anima, quare mibi loqueris ? quid in me fa- 
cere vis ? si non faois ex deieriore meliorem, quare 
loqoeriB ? si non facis ez iniquo justum, quare loque- 
ris? si autem facis ez iuiquo justum, ez impio pium, 
ez stulto sapieQtem, fateris reeurgere aaimam meam, 
•i tibi obtemperavoro, si tibi credidero. Voleates 

i Iq qaatuor Mts., guidem. 

« Mst. mngQo consenau : Non ergo amittamus de fide 
returreetionem camit. 

3 SicMM. ^^^^\\XiSealiqua crligumehominibwin$erere. 



ergo sibicredi omaes qui inBtitueruntalicoJuB etiam 
falsffi religionis sectam, negare istam mentiom resur- 
rectionem qoq potueruQt; omnes de illa consense- 
ront : sed muUi carnis resurrectionem negaverunt, 
dizerunt in fide jam factam esse resuriectionem. 
Talibus resistit Apostolus, dioens : Ex quibusest Uy" 
menasus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, 
dicentes resurrectionem jam lactam esse^ et fidem guo- 
rumdam subvertunt (II Tim, ii, i7, i8). Jam factam 
esse resurrectionem dicebant, sed eo modo ut alia 
noQ speraretur : et repreheadebaot homioes qui ape- 
rabaot reBurrectiooem oaroiB, velut jam resurreotio 
qua promissa erat, credeodo implerelur io mente. 
Reprebeodit eos Apostolus. Gur eoB repreheodit T 
NoQoe hoc dicebantquod modoDominoBloqaebatur. 
Venit hora, et nunc est^ quando mortui aiuiient voeem 
Filii Dei ; et qui audierint, vivent f Sed de vita mea- 
tium loquor adhuc, ait tibi Jesus : ooodamloquorde 
vita corporum ; sed ioquor de vita vit«oorporum, 
id est, de aQimamm, io quibus est vita corporum : 
nam acio esBe oorpora io moaumentis jacentia, scio 
et corpora vestra in mooumeatis fatnra ; oondom de 
ilia resurrectione loquor : de ista loquor, in iBta re- 
surgite, oe ad poeoam in illa resorgatis. Sed nt no- 
veritis quia de illa loquor, quid addo? Sicui enim 
habet Pater vitam in semetipso, sic dedU et Filio ha- 
here viiam in semetipso. Hiec vita quodPatereBi, qnod 
FiiiuB est, ad quid pertioet? ad animam, an adoor- 
pos? Noo eoim vitam iilam Bapieotitt seniit corpus, 
sed mens rationaiis. Nam neo omnis anima poieat 
Bontire sapientiam. Habet ooim et pecus aoimam ; eed 
peooris aoima ooo potest Bootire sapieatiam. Brgo 
anima humana potest sentire istam vitam quam habet 
Pater in semetipso, et dedii Fiiio vitam habere in 
semetipso ; quia illud est verum tumen quod iituminat, 
non omnem animam, sed omnem hominem venientem 
in hunc mundum. Gom ergoipsi menti loquor^audiat, 
id est obediat, et vivat. 

15. Noli itaque, Domine, taoere de reBurrectione 
carnis ; ne ooneamoredaQt bomioes, etremaneamuB 
nos argumeotatores, 000 praBdioatores. Erf^o ticutha- 
het Pater vitam in semetipso, sic dedU et Fitio habere 
viiam insemeiipso. iDtelligaot qaiaudiuot, oredaniut 
iDteiligaQt, obediaot ut vivaot. Audiaot adhacaliud, 
oe hic finitam esse resurrectionemputent. £( deditei 
potestatem et judicium facere. Quis ? Pater. Gui dedit? 
Fiiio. Gui enim dedit habere vitam io Bometipso, po- 
lestMtem deditei etjudicium facere. Quia filius homi- 
nis est. Iste eoim Ghristus, et Filins Dei et filias ho- 
miois est. In principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, et Deus erat Verbum ; hoc erat in prineipio 
apud Deum. Ecoe quomodo dedit ei vitam habere in 
semetipso. Sed quia Verbumearofactumest, et habita- 
vit in nobis (Joan. i,9, 1, 2, 14), ex virgine Maria 
homo factus, filiua honiinis eat. Proinde qaia filiaa 
hominisest, quid ■aoepitTPoteatatem etjadioiamfa- 
cere. Quod judicium ? In fioe s«culi : etibi erit re- 
Burrectio mortuorum, sed corporum. AnimaB ergo 
Busuitat DeuB, per Ghristum FilioroDei:oorporaB08 



1553 



TRAGTATUS XIX. CAPDT I. 



1554 



ciUt Deas, per eumdem Ghristum fiiium homiDis. 
Dedit #t poUstatim, Hanc potestatem nou haberet Disi 
acciperet, et esset bomo siae potestate. Sed ipse est 
filius homiDiSy qui et Filius Dei. Hsrendo enim ad 
onitatum personsB fliius hominis Filio Dei, facta est 
uDa persona, eademque Filius Dei, qu» et filius ho- 
miDis. Quid autem propter quid habeat, digDOSoen* 
dum eat. Filius hominis habet animam, habet corpus. 
Filius Dei, quod est Verbum Dei, babet hominem, 
tanquam anima corpus. Sicul anima habens corpus, 
non facit duas personas, sed unum hominem ; sic 
Verbom habens hominem, non facit duas per^onas, 
sed nnum Christum. Quid esthomo?AnimaratioDa- 
lis habens corpus. Quid est Ghristus ? Verbum Dei 
babens bominem. Video de quibus rebus loquar, et 
quis loquar, et quibus loquar. 

10. Nuno audite de resurrectione corporum, non 
me, sed Dominam locuturum, propter eos qui resur- 
rexeruntsurgendo a morte, inhaerendo vit». Cui vitaB? 
Qa« non novit mortem. Quare non novit mortem? 
Quia nescit mutabiiilatem. Qnare nesoit mutabiiila- 
tem ? Quia vita est in semetipso. Et potestatem dedit 
ei etjudieium facere^ quia fiUus hominis e$t, Quod ju- 
diciam, quale judicium T Nolite mirari hoc, quia dizi, 
Dedii ei potestatem et judicium facere. Quia venit hora. 
Non addidit, et nunc est : ergo horam quamdam vult 
insinnare in fine saouli. Uora nunc est ut resurgant 
mortoi, boraerit in fine ssculi ut resurgant mortui : 
sed resurgant nunc in mente, tunc in carne ; resur- 
gant nonc in mente per Verbum Dei Filium Dei, re- 
sorgant tunc in carne per Verbum Dei carnem fa* 
ctom, fiHom bomiois. Neque enim ad judicium vivo- 
rom et mortaorum Pater ipse venturus est : nec ta* 
men recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse 
Tentorus est ? Quianon ipse videbitur injudicio. Vi- 
debunt in quem pupugetunt(Joan.xiXf^). Forma illa 
erit judex, quae stetit sub judice ; illa judicabit qun 
Judicala est : Judicata est enim inique, judicabit 
joste. Veniet ergo forma servi, et ipsa apparebit. 
Etenim forma Dei qoomodo appareret justis et ini- 
qais? Nam si Judicium non fierel nisi inter solosju- 
stos, appareret tanquamjustis forma Dei : quia vero 
jodieium futurum estjustorum et iniquorum,necii- 
cet ot iniqui videanl Deum ; Beali enim mundi corde, 
quoniam iptiDeum videbunt (Matth. v, 8); lalis appa- 
rebit judez, qualis videri possitet ab eis quos corona- 
turus est, et ab eis qoos damnaturus est. Forma ergo 
servi videbitur, occulta erit forma Dei. Occultus erit 
in servo Filius Dei, et apparebil filius hominis ; quia 
poteitatem dedit ei et judicium facere, quia filius homi- 
nis est. fit quia ipse solus apparebil in forma servi, 
Paterautem non apparebit.quianon estindutus forma 
servi ; ideo superius ait, Pater non judicat quemquam^ 
sed emne judicium dedit Filio. Bene ergo dilatum est, 
ot Ipse essetexpositor qui propositor. Snperius enim 
occultum erat ; nunc jam, ut arbitror raanitestum est 
quia dedit eipotestatem etjudicium facere^ quia Pater 
nan judicat quemguam^ sed omne judicium dedit Filio : 
quia Judiciom per illam formam futuram est, quam 



non habet Pater. Et quale judicium ? Nolite mirar 
hoc ; quia venit hora : non ea quae nunc est, ut resur- 
gant aniinaB; sed que futura est,ut resurgant corpora. 

17. Ezpressius boc dicat, ut calumniam hareticus 

negator resurrectioQis corporis dod inveniat : quan- 

quam Jam intellectus eluceacat. Gum superius dictum 

esset, Venit hora ; addidit, et nunc est : modo aulem^ 

Venit hora; non addidit, ei nunc est. Tamen omnes 

ansas, omnes ciaviculas calumniarum, omnes nodos 

laqueorum aperta veritate disrurapat. Nolite mirari 

hoc ; quia venit hora, in qua omnes qui in monumenlis 

sunt. Quid evidentius ? quid ezpressius ? Corpora sunt 

in monumentis: aDimae non sunl in monumenlis, neo 

Justorum, nec iDiquorum. Justi anima in siDu AbrahaB 

fuit, iniqui anima apud inferos torquebatur {Luc, 

zvi, 22-25) : in monumeDto, nec illa, nec illa. Supe-. 

rius quando ail, Venit hora^ et nunc est ; obsecro, 

iutendite. Nostis, fratres, quia ad panem ventris cum 

labore pervenitur; quanto magis ad panem meotis? 

Gum labore stdtis, et audilis; sed cos cum majore 

slaorius, et loquimur. Si iaboramus propler vos, ool- 

laborare non debetis proptcr eosdem vos ? Superius 

ergo cum dicerel, Venit kora^ et adderet, et nune est^ 

quid suLijecit? Quando morlui audienl vocem Filii 

Dei, et qui audierint vivenl. Non dixit, Omnes mortoi 

audient, et qui audierint vivent ; raortuos enim ini- 

quos volebat intelligi. Et numquid omnes iniqui obau- 

diunt Evangelio ? Aperte dicit Apostolus, Sed non 

omnes obaudiunt Evangelio {Hom. z, 16). Tamen qui 

audiunt, vivent; quia omnes qui obaudiunl Evange- 

lio, transieRt ad vitam sternam per fidem : non ta- 

men omnes obaudiunt, et hoc nuncest. At vero in 

ODe, omnes qui sunt in monumentis, hoc esl ]usti et 

iDJusti, audient vocem ejus, et procedent. Quomodo no* 

luit dicere, et viventf Omnes enim procedenti sed 

non omnes viveot. In eo quippe quod supra dizit, 

Et qui audierint vivent ; in ipsa obauditione vitam 

sternam intelligi voluit et beatam, quam non omnea 

habebunl qui de monumenlis procedent. Jamergoet 

commemoratioDC monumentorum, et ezpressione 

processionis de monumentis, aperte intelligimus cor- 

porum resurrectioaem. 

18. Audient omnes vocem ejus^ et procedent. Et abi 
judicium, si omoes audient, ct omnes procedent? 
Quasi totum confusum est; nihil video discretum. 
Gerte accepisti poteslatem judioandi, quia filius homi- 
nis es ; ecce aderis in judicio, resurgenl corpora : de 
ipso judicio dic aliquid, hoc est de discretione malo- 
rum et bonorum. Et hoc audi : Qui bona fecerunt^ in 
resurrectione vitse; quimala egerunt, in reiurrectionem 
judicii. Superius cum de resurrectione mentium et 
animarum loqueretur, numquid fecil discretionem ? 
Sed omnes qui audienl, vivent ; quia obaudiendo vi- 
venl. At vero resurgendo et procedendo de monumen- 
tis, non omnes ad vitam ffilernam ibunt, sed qui 
bene fecerunt : qui aulem male, ad judicium. Hio 
enim judiclum pro pmna posuit. Rtpritdiremptio, e 
non qualts modo est. Nam et modo separamor non 
Iccis, sed moribus, affectibus, desideriis, fide, spe 



OT 



■■ 



IS5S 



IN JOANNIS EVANGELIDM, S. ADQUSTim 



1556 



oharitale. Simul eDim cum iniquis vivimue^sed uon 
ona Tita est omnium : in ocoalto dirimimur, in oo- 
colto separamur; quomodo grana in arca, non quo- 
modo grana in horreo. Et separaDlur graoa in area, 
et miscentur : separantur, cum a palea exspoliantur ; 
miaeentury quia nondam ventilantur. Tunc aperta 
erit separatio, sicut morum, aic et vitn ; siout sapien- 
tie, ita et corporum. Ibunt qui beoe fecerunt, vivere 
ciim Angelis Dei : qui male egerunt, torqueri cum 
diabolo et angeiis ejus. Et transiet forma servi. Ad 
hocenim ae praeaentaverat ut faceret judicium : post 
Jadicium perget hinc, ducet secum corpus cuicaput 
eaty et ofTeret regnum Deo (I Cor, xv, 24). Tuoc plane 
videbitur forma illa Dei, quae rioo poluit vlderi ab ini- 
quia, quorum visioni forma servi exbibenda erat. 
Dieit et alibi sic : Ibunt isti in ambustionem stternam 
(de qaibuBdam siniatris) ; justi autem in vitam xier- 
ftam {Katth. xxv, 46) : de qua alio oco dicit, Hxe 
eit autem vita xtema, ut cognoscant ie unum verum 
Deum, et quem misisli Jesum Chrisium {Joan. xvii, 3). 
Tunc ibi apparebit qui cum in forma Dei esset, non 
rapinam arbitraius esi esse xqualis Deo {Philipp» n, 
6) : tunc se ostendet quomodo se dilectoribus euis 
oatensurum promisit. Qui enim diligit me, ait, man- 
data mea eustodil ; et qui diligit me^ diligelur a Patre 
meOf et ego dilligam eum, et oslendam meipsum illi. 
Qaibus loquebatur, pradseas eis erat : aed formam 
•ervi videbant ; formam autem Dei non videbant. Per 
Jamentum ad atabulum ducebantur curandi,8ed sanati 
videbant; quia ostendam, Inquit, meipsum ilii. Quo- 
modo ostenditur aequalis Patri ? Gum dicitPhilippo, 
Qii» mevidet, videt et Patrem meum {Joan. xiv, 21, 9). 
10. Non possum ego a meipso facere quidguam : 
iicut audio judico^ etjudicium meumjustum est. Quia 
dioturi iili eramus, Tu judicabis, et Pater non Judi- 
cabit, quia omne judicium dedit Filio ; non ergo se- 
oundum Patrem Jadicabis : adjecit, Non possum ego 
a meipso facere quidquam : sicut audio judico, et judi- 
cium meum justum est ; quia non qussro voluntatem 
meam,sed volunlatem ejus qui misit me. Gerte Filiue 
qaos vult viviflcal. Non quaDritvoluntatem suam,8ed 
volantatemejus qui misit illum. Non meam, non pro- 
priam ; non meam, non Olii homiois ; non meam, 
qnas resistat Deo. Faciunt enim homines volunlatem 
•uam, non Dei| quando faciunt quod volunt, non 
quod Jubet Deus : quando autem ita faciunt quod vo- 
lant, ut lamen sequantur voluntatem Dei, non fa- 
ciant voIuDtatem suam, quamvis quod volunt faciant. 
Volens fac quod juberis ; atque ita et hoo facies quod 
vis, et non voluotatem tuam facies, sed jubentis. 

20. Quid ergo? Siftt( audio.iiajudico. AuditFMIius, 
et demonslrat ei Paler, et videt Filius Patrem fa- 
cientem. Et ista distuleramus paulo cnucleatius pro 
viribuspertractare, si tempus nobis peracta lectione et 
virea remansissent. 8i dicam me posse loqui sdhuc, 
forte vos audire Jsm non potestis. Item forte aviditate 
audiendi dicitis, Possumus. Melius est ergo ut cgo 
inflrmitatem meam fatear, quia Jam faligatus loqui 
non po8Bam« qnam ut fobis jam bene satiatis, adhuo 



infandam quod noo bene digeratis. Proinde hujus 
promissionis quam ad hodiernum tempue, si super- 
esset, distuleram, tenete me adjovante Domino in 
crastinum debitorem. 

TRAGTATUS XX. 
Rursum in illud, Amen, amen dico vobis, non poteat 
Filius a 8efacerequidquam,oi8iqaodvideritPatrem 
facientem : quscumqae enim Pater facit, hec ea- 
dem et Filius facit similiter. Cap. v, f. 19. 
i. Verba Domini nostri Jesu Cbristi, maxime qu« 
Joannes commemorat evangelista, qui non sinecaoaa 
super pectus Domini discumbebat (Joan. xiii, 23), 
nisi ut secreta altioris sapienti» ejue ebiberet. et qood 
amando biberat, evangelizando ructaret, ita seereta 
sont et profunda intelligenti» ^ ut omnes turbent qoi 
perverso sunt corde, etomnes exerceant qui rectoaant 
corde. Proinde animadvertat Gharitas vestraad hec 
pauca qaffi lecta sunt. Videamus si quo modopossa- 
mus donante et adjuvante ipso qui Terba soa nobls 
voluit recitari. que tunc audita atque conscripta 
sunt, ut modo legerentur, quid eibi velit qood eum 
audistis modo dicere, Amen, amen dico vobis, non po^ 
test Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Pa* 
irem facientem : quascumque enim Pater faeit, hmc ea- 
dem et Filius facit similiter. 

2. Unde autem natus sit sermo iste, commemorandi 
estis propter saperiora lectionis, ubi coraverat Domi* 
nu8 quemdam inter illoB qui in quinque porticiboa 
piscin» illius Salomonis Jacebant, cui dixerat, Tolle 
grabatum tuum, et vade in domum tuam. Hoc aatem 
fecerat sabbatis : unde perturbali Jadsi calamnia- 
bantur, quasi eversorem et prffivaricatorem Legif* 
TuDO eis dixerat, PaUr meus usque modo operalur.et 
ego operor {Id. v, 8, 17). Uli enim carnaliter acci- 
pientes sabbati observationem, putabant Deom post 
laborem fabricati mundi usque ad hunc diem qua&i 
dormire ; et propterea sanctificasse illam diem, ex 
quo coBpit velut a laboribos requiescere. Bst autem 
Bacramentum sabbati antiquis patribus nostris pr«- 
ceptum (Exod. xx, 8-11), quod nos Ghristiani apiri- 
tualiter observamus, ut ab omni Bcrvili opere, id eat 
ab omni peccato (quia Dominus dicit, Omnisqui facit 
peccaium, scrvus est peccati (Joan. vni, 34), abstinea- 
mus nos, ethabeamusqaietemin corde noBtrOyid est 
tranquillitatem spiritualem.EtquamviB in hoc Bsculo 
id conemur, ad eam tamen requiem perfectam non 
perveniemus, nisi cum de hac vita ezierimof. Sed 
ideo dictum est Deum requievi8se,quiajam creatoram 
nullam condebat pcstquam perfecta sunt omnia. 
Quietem vero propterea appellavit Scriptura, nt dob 
admoneret post bona opera requicturos. Sic enim 
scriptum habemus in Genesi, Et fecit Deus omnia 
bona valde, et requievit Deus die septimo {Gen. i, 31, 
et II, 2) : ut tu homo cum attendis ipsum Deum post 
bona opera requievisse, non tibi speres reqoiem^ 
nisi cum bona fueris operatus : et quemadmodom 
DeuB posteaquam fecit hominem ad imaginem el si- 
militodinem suam sexto die, et in illo perfedt omnia 
i Er. Lugd. at Ven. iegont,iiro/Wii(/jr intelUgtnHm. M. 



1557 



TRACTA.TDS XX. CAPDT I. 



1558 



opera saa bona Talde, requievil septimo die; sic ct 
tibi reqaiem noo speres, nisi cum redieris ad bimi- 
IIiudiDem in qua factus es, quam peccando perdi- 
dfeti. Non enim Deus laborasse dicendus est, qui 
dizil, et faoia aunt. Quis est qui post tantam operis 
faciliiatem quasi poet iaborem velit requieacere ? Si 
jotait et aliqoisei reetilit, sijusait et non estfactum, 
et at fieret laboravit ; merilo dicatur posl laborem 
reqoieviase: cum vero et in ipso libro Geneseos 
legamuB, Dixit Deus^ Fiat tux; et facta est lux : dixit 
Deus, Piat firmamentum; et factum est firmamentum 
(Cen, I, 3, 6, 7) ; et offitera in verbo ejus continuo 
facta : cui attestatur et Psalmus dicens, Ipse dixit, 
et faeta sunt; ipse mandavit, et ereata sunt (Psat, 
xiziiy 9, et GZLViii, 5) : quomodo post mundum fa- 
cium reqoiom quasi ut cessaret requirebat, qui in 
jubendo nunqoam laboraverat? Ergo ilia mystioa 
sont, et propterea ita poaita, ut nobis, reqoiem spe- 
remos post hanc vitam, sed si bona opera fecerimus. 
Ideo Dominus retundens impudentiam eterrorem Ju- 
dcorom, et oatendens eos non recte sapere de Deo, 
ait illia scandalizatis* quodBabbatooperabaiurhomi- 
num sanitatem, Patermeusutquemodo operatur, et ego 
operor : noWie trgo hoc putare quiasabbato ila re- 
qoievitPaler meus, ui ez illo non operetur; sed sicul 
ipee Qunc operatur, operor et ego. Sed sicut Pater 
•iae labore, sic et Filiua sine labore. Dixit Deus, 
etfadasuni: dixit Christus langaenli, ToUe gra" 
batum iuum^ et vade in domum tuam^ et factum esl. 

3. Gatholica autem fides habet, quod Patris et Filii 
opera non lunt separabilia. Hoc est quod ? olo, si pos- 
som, loqoiCharitativeetrfirsed secondom illaverba 
Domini, Qui potest capere eapiat {Matth, xiz, 12). 
Qoi aatem oapere non polest, non mihi adscribat, 
aed tarditati 80«; et convertat se ad illum qui cor 
aperit, ot infundat quod donat. Poslremo el si quis- 
qoam propterea non intellexerit, quia non a me sio 
dictom eatot dici debuit,ignoscat humanie fragilitati, 
et Bopplicet divinae bonitati. Habemus enim intua 
magistrom Ghristom. Quidquid per auremveBiram,et 
oa meoffl capere non potoeritis, in corde vestro ad 
eom convertimini, qui et me docet quod luquor, et 
vobiB qoemadmodum digoatur distribuit. Qui novit 
qoiddety et coi det, aderit petenli, et aperiet pulsanti, 
Bt si forte non dederit, nemo se dicat desertum. Forte 
enim aiiqoid dare differl, sed neminem esurientem 
relioqoit. Si enim non datad horam, exercet qusren- 
lem, noQ conlemnit petentem. Videle ergo et aiten- 
diteqoid velim dicere, etsi forte non possim. Gatholica 
fidea hoc habet, Orma a Spiritu Dei in Banctisejus, 
eontra omnem haereticam pravitatem, quia Patris 
at filU opera inseparabilia sunt. Quid est quod 
disi ? Qoomodo ipse Pater et Filius inseparabiles 
f Bant» aic ei opera Patris ei Fiiii inseparabilia sant. 
Qaomodo Paier et Filias inseparabiles Buat? Quia 
ipae dizit, Ego et Pater unum sumus (Joan, x, 30). 
(Joia Pater ei FiliuB non Bunt duo dii, sed unuB Deos, 

A MiB., seandatizantibus, Sie eiiam infra constanier pro. 
semndaiiMatis, 



Verbumetcujp8estVerbum,nnusetUQicus,Deusuna8 I 
Paler etFiliuscharitatecomplexi,UQU8que charitatis 
Spiritus eorum est, ut fiatTrinitasPater et Filius et 
Spiritussanctus.NonergotantumPatrisetFilii, sed et 
SpirituB sanoti,|8icut «qaalitas ei inseparabilttas per- 
sonarum, ita etiam opera ioseparabilia sunt. Adhuc 
planiusdicamquid sit, opera inseparabiiia sunt. Non 
dicitcatholicafidesquiafeciiDeu8PateraIiquid,etfecit 
Filiu8aliqaidaliud:sedquodfecitPater, hocjet Filios 
fecit,bocetSpirilussaDctus fecit. Per Verbum enim 
facta suntomnia :quando dixit et facta sunt, per Ver* 
bum facta sunt, per Christum facta sunt. In principio 
enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus 
erat Verbum: omnia per ipsum fncta sunt{Joan.\f i, 3). 
Si omnia per ipsum facla sunl; dixitDeus, Fiat lux; 
et facta est lux : in Verbo fecit, per Verbum feoit. 

4. Ecce ergo nunc audivimus Evangelium, cum 
responderet stomachanlibus Judsis, guia non solum 
solvebatsabbatum, sed etiam patremsuum dicebat Deum^ 
iequnlem se faciens Deo (Id. v, 18) : sic enim scriptom 
est in superiori capitulo. Cum ergo tali eorum erranti 
indignationi Dei Filius est Veritas responderet, ait, 
Amen, amen dico vobis^ non potest Filius a se facere 
quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, Tan- 
quamdiceret, Quid scandalizati estis, quia Patrem 
meum dixi Deum, et quia aequalem me facio Deo? Ita 
8um aqualie, ut ille me genuerit : ita sum sequalis, o 
non ille a me, sed ego ab illo sim. Hoc 'enim intelli* 
gitur in his vorbis, Non potest Pilius a se facere quid^' 
quamy nisi quod viderit Patrem facientem, Hoc est, 
quidquid Filius habetutfaciat, aPatre habetutfaciat. 
Quare habet a Patre ut faciat ? Quia a Patre habet 
ut Filius sit. Quare a Patre habet ut Filius sit ? Quia 
a Patre babet ut possil, quia aJPatre babct ut sit. Filio 
enim hoc eei esse quod posse. Homini non ita est. Bx 
comparationehumanffiinfirtnitatis^Iongeinfrajacentis, 
utcomque corda sastollite; et ne forte aliquis nostrum 
attingat secretum, etquasi coruscatione magno) luciB 
horrescens, sapiat aliquld, neinsipiens remaneai : non 
tamen setotum sapere putet, ne superbiat, ei quod 
sapnit amittai. Homo aliud estquod est, aliud qood 
potest. Aliquando enim et est homo, et non potest 
quod vull; aliquando autem sioest bomo, ut possit 
quod vult ; itaque aliud est esse ipsius, aliud posse 
ipsiuB. Si enim hoc esset esso ipsius, quod est posse 
ipsius ; com vellet posset. Deus autem cui nonest alia 
substantia ut sit, et alia potestas ut possit, sed con* 
subsiantiale illiest quidquid ejus est, etquidquid est, 
quiaDeusest ^ non alio modo est, et alio modo 
poteet ; sed esse et posse simul babet, quia velle et 
facere simul habet. Quiaergo potentia Filii de Patre 
est, ideo et substantia Filii de Patre est ; et quia 
subsUntia Filii de Patre, ideo potentia Filii de Patre 
est. Non alia potentia est in Filio, et aiia aubstantia : 
sed fpsa est potentiaqu» et substantia ; substantia ut 
sit, potentia ut poseit. Ergo quia Filius de Patre esti 

1 MM,ociOt sed consubttantiale illi est quidqttid ejus ett, 
et quidquiii ejus est quod estt quia Dtus est, Hemigianus 
vero addit, est, hoc loco, et quidquid ^us est, est quod est, 
quia Detis tst : nec minus rects. 



wmM 



15S9 



IN JOANNIS EVANGELIUM. S. AUaDSTlNI 



4560 



ideo dixit, Filius non potest a se facere qutdquam. Quia 
noD est Pilius a se, ideo dod potest a se. 

5. Videtur enim quasi minorem se fecisse, cum 
dixit, yon potest Filius a se facere quidquam,nisi quod 
viderif Patrem facientem, Hicerigit cervicem bseretica 
vanitas; eorum sciiicet qui diount Filium minorem 
esse quam Patrem, minoris potesiatis, majeBtatis, 
poBsibilitatis, non inteliigentes mysterium verborum 
Christi. Attendat autem Gharitas vestra, et videte 
quemadmodum in carnali sao intellectu modo tur- 
benturin ipsisverbis Chrisli. Hoc autem paulo anle 
prnlocutus sum, quia omnia perversa corda perturbat, 
sicnt pia corda ezercet Verbum Dei, maxime quod per 
Joannem evangelistam dicitur. Alta enim per illum 
diountur, non qualiaoumque, non qus facile intelli- 
gantur. Ecce jam hsereticus si forte audil verba ista, 
erigit ae, et dicit nobis : Ecce minor est Filius quaro 
Pater, eoce audi verba Filii, qui dicit, Non poiest 
Filius a se /acere quidquam, nisi quod viderit Patrem 
faeientem, Exspeota, quemadmodum scriptum est, 
Esto mansuettu ad audiendum verbumj ut intelligas 
{Eecti. V, 13). Puta enim me conturbatum esse his 
verbi?, quoniam dico squalem potestatem majesta- 
temque esse Patris et Fiii, cum audivi, Non potest 
Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem 
facientem. Turbatus his verbis quaero abs te, qui jam 
tibiTiderisintellexis8e:Novimus inEvangelio Filium 
ambulusse super mare(i§atth. xiv, 35) ; ubi Patrem 
Tidiiambulasseeiiper(nare?HicjamiUeiurbatur.Pone 
ergo quod inlellexeras, etsimul qusramus. Quidergo 
facimus ? Verba Domini audivimus, NonpoteslFilius a 
se faeere quidquam^ nisi quod viderit Patrem facientem. 
Ambulavitipsesuper mare, Pater nunquam ambulavit 
supermare. Cerle non facHFiliusquidquam^nisiquod 
viderit Patrem facientem, 

6. Redi ergo mecum ad id quod dioebam, ne forte 

sio inteliigendum sit, ut de qusestione amboexeamus. 

Nom ego secundum 6dem catholicam video quomodo 

ezeam sine oSensione, sine soandaio : tu autem cir- 

cumolusus, qusris qua exeas. Qua intraveras vide. 

Forie non iotellexisli et hoo quod dixit, Qua iotra- 

verasvide: ipsum audi dioentem, Ego sum janua 

(Joan, X, 7). Non eine causa ergo qua^ris qua exe<-fs, 

et non invenis,nisi quia non per januam inlrasti, sed 

per maoeriam cecidisti. Ergo quemadmodum potes,a 

roina tua collige te, etintra perjanuaro, ut sino offen- 

sione intres, et sine errore exeas. Per Christum veni» 

nec ex corde tuo afferas quod dicas ; sed quod ille 

OBtendit, hoo loquere. Eoce fides catholica quemad- 

modomexilde ista propositione. Ambulavit Filius 

BUper mare, pedes carnis fluctibus imposuit; oaro 

ambulabat, et divinitasguberoabat: quandoergocaro 

ambulabatet divioitasgubernabat, Paterabsens erat? 

Si absens erat, quomodo ipseFilius dicit, Paterauiem 

in me manens, ipse facii opera sua ild, xiv, lOi? 

8i ergo Pater in Filio manens, ipse facit opera sua ; 

ambulalio illa carnis »upra mare, a Patre fiehat, per 

Piliam fiebat. Ergo illa ambulatio upos est Patris et 

Pilii inseparabile. Utrumque ibi operantem video : 



nec PaterFilium deseruit, necFiliusaPatrediscesait* 
Ila quidquid faoit Filius, non facit sine Patre ; quia 
quidquid facit Pater, non facitsine Filio. 

7. Exitum est hino. Videte quia recte nos dicimua 
inseparabiliaesseoperaPatrisetFiliietSpiritossancti. 
Nam quomodotu intelligis, ecco fecit Deus luoem, et 
vidit Filius i^atrem faoientemlucem,secundumoarna- 
lemintellectum tuum,quiideovi8minoreminteliigere, 
quia dixit, Non potest Filius a se facere qtUdquam^ nisi 
qtu>d tnderit Pairemfacieniem. Peoit Deus Pater lucem ; 
quam luoemaliamfecitFiIius?FecitDeusPaterfirma- 
mentum, coBluminter aquaset aquas,viditeumFilio8 
secunduro intelligentiam tuam tardam etgrossaro: qoia 
vidit Filius Patrem facientem flrmaroentum, etdixit, 
Non potest Fiiius a se facere quidquam, nisi qtsod viderU 
Pafr^m /o^tentom, damihialterum firmamentom.Anto* 
amisisti fundamentum?Superedif)cati autem soprafon 
damentum Apostolorum etProphetarum, ipso eummo 
lapide angulari existente Ghristo Jesu pacantor in Chri- 
Bio (Ephes. II, 14-20); neooontendunteterrantinbe- 
resi. Intelligimus ergo lucemfactam aDeoPatre, sed 
per Filium ; firmamentnm factux a Deo^Patre, aed per 
Filiuro. Omnia enimper ipsumfacta sunt,et$ine ipto 
/a£rftfr/itf5/m/it7.Excuteintelligenliamtuam;neointelli- 
gentiamvooandam,8edplanestuItitiam.Deu8Paterfecit 
mundum:quemfeoitFiliusalterummundum?damihi 
mundum Filii. Iste in quosum )s, oujusestTdicnobis, 
a quo factus e8t?Si dixeris, A Filio; non a Palre ; 
errasti aPatre : si dixeris, A Patre, non a Fillo ; re- 
spondet tibi Evangeliuin, Et mundtis per etm facius 
esty etmundu$eumnoncognovit(Joan, i, 3, 10). Agnosce 
ergoeuroperquemfactusestmunduSfetnoliesseinter 
illos qui euro qui feoit mundum non cogooveront. 

8. Inseparabilia sunl ergo opera Patris et Filil. Sed 
hoc est, Non potest Filitts a se quidqtum faeere, qood 
esset si diceret. Non est Fiiius a se. Etenim si Filios 
est, natus est ^sinatusest, ab illoestde qoo natas eat. 
Sed tamen aBqoalem sibi genuit, Non enim defoil ali- 
quid generanti,auttempusquffieivit,ot generarel, qoi 
genoit coaeternum ; aul matrem quesivit oi generaret, 
qui de se protulit Verbum ; aut Pater generans ntate 
praecesserat Filium, ut minorem Filium generaret. Et 
fortedicit aliquisquia post multa saeculainsenectasoa 
DeussuscepitFiliom. Sicut Pater sineseoectote^sicet 
Filius sine incremcnto: nec ille senuit necillecrevil; sed 
aequalis aequalem genuit, aeternus aeternum. Quomodo» 
inquit aliquis, aBternus ffiternum? Quomodo flamma 
temporalis generat lucem temporalem. Cosva esl ao- 
temflammageneranslociquam generat^ nec precedit 
tempore flamma generans lucem generatam; aed ex 
quo incipit flaroroa, exillo incipit lux.Datmihiflam- 
mam sine luce, et do tibi Deum Patrem sine PillOy 
Hoo est ergo, Non potest. Filius a se facere quidquamt 
nisi quod viierit Pairem facientem ; quia videre Filii, 
hocestnatum essede Patre. Non alia visio etjos el alia 
substantia ejus:nec alia potentia ejus, alia 8obstantia 
ejus. Totum quod est, de Patre est ; totom quod 
potest, de Patre est : quoniam quod potest et est, 
boo nnom est ; et de Patre lotom est. 



1861 



TRAGTATUS XX. CAPDT I. 



lS6t 



9. S«qaitar et ipse in verbis uis, et male intelli- 
geotea coaturbat, ut ad rectum intellectum revocet 
erraotes Cum dizisset, Non potest FUius a se facere 
quidquaniy nisi quod viderii Patrem faciendem : ne rorte 
carnalis eubreperet iotellectus, et averterel meotem, 
et faceret sibi bomo quasi duos fabroa, anum magi- 
BtrooQ , alteram discipulum quasi attendentem ad magi- 
straniy verbi gratia, facientem arcam ; ut quomodo ilie 
fecit aream, faciat et iste alteram arcam secundum 
visioneni quam inapezit in magistro operanle : eed ne 
tale aliquid sibi duplicaret in illa simplici divinilate 
iQleUectuscamalis, ieculuB a\i,Quxcumque enim Pater 
faeU^ hxc eadem et Filius faeit similiter, Non facit 
Pater alia, et alia Filius similia, eed eadem similiter. 
Kon eoim ait, Quscumqne facit Paler, facit et Filioe 
aiia aimilia: aed, Quoecumque^ inqait, Paier facit^ 
hme eadem et Filius faeit simihter. QuaB ille, bsc et 
ipae : mundum Pater, mundum Filius, mundum Spi- 
ritoa sancluB. Si tree dii, tres mundi : si unus Deue 
Pateret FiUus et Spiritus 8anctu8,unu8 mundusfactus 
est a Patre per Filium in Spiritu sancto. Hne ergo 
lacit Filiu8« quc facit et Pater, et non dissimiiiier 
fadt : et bcc faoit, et aimiliter facit 

iO. Jam dizerat, hsec facit ; quare addidit, similiter 
fatii T Ne alius pravus inteUectus vel error in animo 
oasceretnr. Vides enim hominis opus ; animusest io 
homioe el corpus : aoimua imperat oorpori, aed mol- 
tam ioterest intercorpusetaniroum : corpus vieibUe 
est, animua inviaibilis ; inter potentiam virtutemque 
animi, etcujusvia licet ccBleetis corporia mullum in- 
terest. Imperat tamen animns corpori suo, et facitcor- 
pua : et quod videtnr animusfacere,hoc facitetcor- 
po8. Videtur ergo corpus boc idem facere quod ani- 
moa, aed non eimiliter. Quomodo hoc idem facit, sed 
non 8imiliter?Facitanimu8?erbumapud8e,Jubetlin- 
gue, et profert Terbum quod fecit animus :fecit animus, 
fecit etUngoa ; fecit dominua corporis, fecit et aervus : 
sed utfaceret 8ervu8,adomino accepil quod faoerei, et 
Jubentedomino fecit. Hoc idem abutroque factumeet: 
sed nnmquid8imiiiter?Quomodonon eimiUter, aitali- 
qois 7 Ecce verbomquod fecit animus meua, manel in 
De : qood fecit lingua mea, percusso aere transiit, 
et non eat. Gum dizeris verLum in animo tuo, et so- 
nnerit per linguam tuam, redi ad animum tuum, et 
Tide qoia ibi est verbum quod feoisti. Numquid sicut 
mansit in animo tuo, mansit in lingua tua ? Quod so- 
Boit per Ungoam tuam, fecit lingua sonans, fecit ani- 
mos cogitana : sed quod sonuitlingua,tran8iit ; quod 
eogitavit animos, permanet. Hoc ergo fecit corpua, 
qood fecit aoimua ; eed non simiiiter. Fecitenimani- 
mas qnod teneat animos; fecit autem lingua quod eo- 
nat,et per aerem aurem verberat. Numquid aeqneris 
•yllabas, et facia nt maneant? Nun ergo sic Pater et 
Filiaa ; aed bnc eadem facit, etsimiliter facit. Si fe- 
cit Deua coelum quod manet, hoc fecit Filioa coelnm 
qnod manet. Si fecit Deua Pater hominem qui mori- 
tor, eomdem Filiua homiuem fecit qui moritor. 
Oaccomqoe fecit Pater etantia, baBC feoit et Pi- 
'ioa atantia ; qoiaaimUiterfectt : etqufioumque fedt 



Pater temporalia, haec eadem fecit Filiua tempo- 
ralia ; quia non solom ipsa feoit, aed et eimUiter fe- 
cit. Pater enim fecit per FiUum, quiaper Verbum fe- 
cii Pater omnia. 

11. Quffire in Patre et Filio separationem, non in-- 
venie : aed ai assorreziati, tunc non inventa ; si ali- 
quid supra mentem tuam teUgisti, tunc non invenie. 
Nam si in bie veraaris, qa« aibi errane animaa facit ; 
cum imaginibua tuis loqoeris, non cum Verbo Dei : 
fallunt te imaginea tu». Tranacende et corpu8,et sape 
animum : transcende et animum, et sape Denm. 
Non tangis Deum, nisi et animom tranaieria : quanto 
minus tangia, si in carne manseris? IUi ergo qui aa- 
piunt carnem, quam longe aunt a eapiendo quod 
Deus eet? quia non ibi essenl, etiam ai animum eape- 
rent. Recedit homo multum a Deo quando sapit ear- 
naliter, et multum inlereat inter carnemetanimnm : 
pios tamen interest inter animum ef Deum. Tu ei in 
animo ee, in medio es : si infra attendis, corpoe est : 
ai supra attendis, Deue est. AUoUe te a corpore, 
tranei etiam te. Vide enim quid dizit Psalmos, et ad- 
moneris quemadmodum sapiendue sit Deae : Wactte 
mn/, inquit, mihi lacrmymse mex panes die ac nocte^ 
cum diciiur mihi quotidie, Ubiest Deus tuus? Tanquam 
Pagani dicant : Boce du noatri ;Deu8 vester obi est? 
Ostendnnt enim illi qnod videlur; nos colimus quod 
non videtur. Et ooi oetendamoa ? homioi qui non ha- 
bet unde videat? Nam atiqoe ei ipeideoa snosvident 
oculia ; habemus et nos alios oculos, unde videamua 
Deum nostrnm. Ipei oculi mundandi snnt a Deo no- 
stro, ot vid«iamo8 Deum noatrum : Beatienim mundo 
corde, quia ipst Deum tidebunt (Matth, v, 8). Brgo 
cum se conlurbatum dizisset, cum dicitur iUi quo- 
tidie, Ubi est Deus tuus? Hase memoratus sum^ inquit, 
quia dicitur mihi quotidie, Vbi est Deus tuus f et quaai 
volena apprehendere Deum saum, Htec memoratus 
sum, ioquit, et effudi super me animam meam {Psal. 
zLi, 4, 5). Ut ergo attiogerem Deom meum, dequo 
mibi dicebatur, Ubi est Deus tuus f non effodi anlmam 
meam aoper carnem meam, sed auper me : tran- 
acendi me, ut iUum tangerem. Illeenimestsuperme, 
qui feoit me:nemo eum attingit,ni8i qui traneieritse. 

12. Cogita corpus; morlale est, terrenum est, fra- 
gile est, corrupUbile est : abjice. Sed forte earo tem» 
poralia eat. Alia corpora cogita, coBlestia oorpora co- 
gita;mcJora, meliora, aplendida sunt : attendeet 
ipsa, volvuntur ab oriente ad occidentem, nonatant ; 
videntur ocnlia, non aolum ab homine, sed etiam a 
pecore : tranai et ipaa. Et qoomodo, inqoiea, trana- 
eo coeleatia corpora, com ambolo in terra?Noocarne 
transia, sed mente. Abjice et ipaa : qoamvie luceaot, 
corpora eont ; quamvis de oobIo fulgeant, oorpora 
8unt. Veni, quoniam forte non te putaa habere quo 
eaa, cum consideras ista omnia. Et uUra coBleatia 
corpora qno iturua sum, inquis, et qui mente trans- 
iturus anm? Goneideraati iata omnia? Gonaideravi^ 
inquia. UndeconsiderastiTIspe conaideratorappareat. 
Ipse enim oonaiilerator i8toramomninm,discrimina- 
tor, diatinctor et quodammodo appenaorin Ubrasa- 



1S63 



IN JOANNIS BVANOBUUH, S. AU6USTINI 



1564 



pientis, aDimaa est. Sed dabio melior estanimus 
qao ista omaiA cogitasti, quam ista omaia quao oogi- 
tast!. Animus ergo isle spirilus eat, non corpus : 
Iraasi et ipsum. Gompara ipsum animum primo, ut 
▼Ideas qao transeas ; compara illum carni. Absit, ne 
dignerie comparare. Gompara iilum fuigori eoli», lu- 
ns, Bteilarum : major fulgor est animi. Primo oele- 
ritatem animi ipsius vide. Vide si non vehementior 
•cintilla evt animi oogitantis, quara splendor solislu- 
centis. Solem orientem tu videe animo : motus ipsius 
quam tardus eat ad animum loQm?Gito tu potuist^ 
oogitare quod faoturus est sol. Ab oriente ad oociden, 
tem venturus est, jam ez alia parte cras oritur Ub{ 
hoc fecit cogitatio tua, adhuc iile tardus est, et tu 
omnia peragrasti. Magna ergo res est animus. Sed 
quomodo dico, est ? Traosi et ipsum ; quia et ipse 
animiis mutabilis est, qoamTis melior sit omni cor- 
pore. Modo novit, modo non novit; modo oblivisci'* 
tur, modo recordatur ; modo vult, modo non vult * 
modo peocat, modo Juatus est. Transi ergo omnem 
matabilitalem ; non solum omne quod videtar, sedet 
omne quod mutalur. Transisti enim carnem quas vi- 
detur, tranaiBti ccsiam^ solem, ionam, et stellas quas 
videntur: transi et omne quod mutatar. Jam enim 
istis transactis veneras ad animnm tuum, sed et ibi 
invenisti mutabililatem animi tui. Numquid mutabilis 
est Deu3 ? Transi ergo et animum tuum. Effunde su- 
per te animam tuam, ut contingas Deum, de quo tibi 
dicilur, Ubi esl Deus luut ? 

13. Ne pules te aliquid facturum quod homo non 
possit. IIoc fecit ipse Joannes evangeiista. Transcen- 
dit carnem, transcendit terram qaam caloabat, tran- 
•oendit maria qas videbat, transcendit aerem, ubi 
alites voiilant, transcendit solem, transcendit lunam, 
transcendit steilas, transoendit omnes spiritus qui 
Don videntur, transoendit mentem suam ipsa ratione ^ 
animi sui. Transcendens ista omnia, super ae effun- 
densanimam suam, qao pervenit ? Quid vidit? Jitf^nn- 
cipio erat Verbumy et Verbum erat apui Deum. 6i ergo 
separationem non vides in iace, quid separalionem 
qDsris in opere ? Vide Deum, vide Verbum ejas in- 
hsrere Verbo dicenti ^ : qaia ipse dicens non syllabis 
dioil ; sed splendore sapieDtififulgere,hoo est dicere. 
Quid dictum est de Sapientia ipsius ? Candor est lucis 
selemse (Sap. vu, 26). Attende candorem solis. In 
eoslo est, et ezpandit oandoremperterrasomnes,per 
maria omnia : et utiqae corporalis luzest. Si separas 
oandorem solis a sole, separa Verbam a Patre. De 
Bole ioquor. LucernaB iina flammula tenuis, qos uno 
flatu posaitezstingui, spargitlacemsuamsupercnncta 
quaB subjacent. Vides lucem sparsam a flammula ge- 
neratam,emi8sionem vides, separationem non vides- 
Intelligiteergo, fratres oharissimi, Patrem et Filium 
et Spiritum sanotum inseparabiliter sibi cohsrere, 
Trinitatem hano anura Deum: et omnia operaunius 
Dei, hm ease Patris, haec esse Filii, hcc esse Spiri- 

i UnuB oodez, iMem roHonefM.Alias, ipsamqueratianum, 
s 8iR Mss. At eSitt, vMe verbum efus : inhsnre verbo di- 
ceiUi» 



tus sancti. Gstera qu« consequuntur, quaB pertinent 
ad sermonem ipsius Domini nostri Jesu Ghristi in 
Evaogelio, quoniam et crastino die sermo debetur 
vobis, adestote ul audiatis. 

TRAGTATDS XXI. 

Ab eo quod scriptum est, Pater enim diligit Filinm, et 
omnia demonstral ei quc ipse faoit; usque ad idf 
Qui non honorificat Filium, non honoriflcat Patrem 
qui misiliilum. Cap. v, t* 20-23. 

1. Hesterno die quantum Dominus donare dignatus 
est, qaa potuimus facuUate tractavimus, et qua po- 
tnimus capacitate intellezimus, quoroodo insepara- 
bilia sunt opera Patris et Filii; nec aliafacit Pater» 
alia Filius, sed omnia Pater facit per Fllium, tan- 
quam per Verbum suum, de quo scriptum est, Omnia 
per ipsum facta sunt^ et sine ipso faiium est nikU. 8e- 
quentia verbahodievideamus, etab eodem Domino 
ejus misericordiam et deprecemur, et speremus, ut 
primnm si dignumipsejadicat,intelligamas quodve- 
rum est : si autem hoc non potuerimas, non eamas 
in illud quod falsum est. Melius est enim nescirey 
quam errare : sed scire est melius quam neeoire.Ita- 
qae anteomnia conari debemus ut sciamus : si potne- 
rimos, Deo gratias ; si autem non potuerimusinterim 
pervenire ad veritatem, non eamns ad falsitatem. 
Quid enim simus, et quid tractemus, coosiderare de- 
bemus. flomines sumus carnem portantes, in hac vita 
ambulantes : et si jam de semine verbi Dei renati, ta- 
men ita in Ghristo innovati, ut nondum penitus ah 
Adam ezspoliati. Qiiod enim nostrum mortale et oor* 
ruptibile aggravat animam (Sap, iz, 15), ez Adam 
esse apparet, etmanifestum est : quodautem nostram 
spirituale sublevat animam, de Dei dono et de miae- 
rioorda ejus, qui Unicum suum misit oommanioare 
nobiscum mortem no8tram,etdncere nos adimmor- 
talitatem suam. Hunc habemus magistram, at non 
peccemus ; et defensorem, si peooaverimus etconfesti 
atque conversi fuerimus ; et interpellatorem pro do- 
bis, si qnid boni a Domino desideraverimos ; et da- 
torem cum Patre, quiaDeus unnsest Pateret Piliae. 
Sed loquebatur ista homo hominibus ;Deusocealta8, 
homo manifestns, ut manifestos homines faceret deos; 
el Filius Dei, factus hominis fllius, ut hominum filioe 
faceret filios Dei. Qua hoc arte sapientiae soe faoiat, 
ineJuB verbis agnoseimos. Loquitur enim panralit 
parvus : sed ipse ita parvasut et magnas^nos autem 
parvi, sed in illomagni:Ioquiturergotanqaamfoven8 
et notriens lactentes, et amando orescentes. 

2. Dizerat, Non potest Fitius a se facere quidquam^ 
nisi quod viderit Patrem facimitem (Joan. v, 10). In- 
tellezimus antem qnia nonseorsum aliqnid Paterfacit, 
quod cum viderit Filius, fseiat et ipse aliquidtale in- 
speoto opere Patris sui; sed quod d\x\i, Non potest 
Piiius a se facere quidquam, nisi quod videril Patrem 
facienUmy quia de Patre est totus Filius, et tota sab- 
stantia et potentia ejus ez illo est qui gennit eum, 
Modo aotem oum diziseetse hsM^ faoere almlliterqoss 
iiioit Pater, ut non intelligaams alia hoere Palrem . 



ises 



TRACTATDS XXl. CAPUT I. 



1566 



alia Filium, sed simili polentia faoere Filium eadem 
ipeaqusPater facii, cum Pater facit perFilium ; secu- 
tos ait qood hodie iectum audivimus, Pater enim diligit 
filium^ ei amnia demonttrai ei qumipse facit, Rursua 
mortalia cogitatio perturbalur. Deroonstrat Pater Fi- 
lio quiB ipae facit : ergo, ait aliqois, eeoram Pater 
faeit, ot poseit Filiue viderequod facitRorBQs occur- 
ront homanaB cogitationi tanquam artifices duo, velut 
ei faber doceat fllium auoro artem suam, et demon- 
•tret d qoidqoid facit, ut poetit etiam ipee facere : 
Ommap inquit, demonstrai ei qu« ipse facit. Cum ergo 
Fater facit, Filius non facit, ot poesil videre Filius 
qood Pater facit ? Certe amnia per ipsum facta sunt, 
et sine ipso factum est nihit, Honc videroos qoeroad. 
modam Pater damonetrat Filio qood facit ; cum Pa- 
ter nihil faciat, niei quod per Pilium faoit. Quid facit 
Pater? Mondom. Itane factum mundum demonstra- 
vit Filio, ut et ipse tale aliquid faceret? Deturergo 
mondos nobie qoem fecit et Filios, 8ed, et omniaper 
ipsum faeia suni^ ei sineipsofactum^ est nihil^ et mun- 
tfw ftr eum facius est {Joan, i, 3, 10). Si faetos per eom 
eai mondoi, et omnia per ipsum facta eunt, et nihil 
faeit Pater qood non per Filium faciat ; ubi demon- 
•trat Filio Pater qood facit, nisi in ipso Filio per 
qoem facit? Qaia enim locos obi demonetretor opoe 
Patris Fiiio, qoaei extra faciat et eztra eedeat, et Fi- 
Hoa attendat manom Patrie qoemadmodum faciat? 
Ubi cst illa ineeparabilis Trinitae ?ubi est Verbum de 
qoo dictom est qood ipee eet Virtus et Sapientia Dei 
(I Cor. 1, 24J ? obi quod de ipsa Sapientia Scriptura 
dioit, Cemdor esi enim lucis miemse {Sap, vii, S6)? ub^ 
qood de illa iterom dicitur, Altingit a fine usque ad 
fmem forHifr, ei disponii omnia suaviier (frf. viii, 1) ? 
Si qoid facit Pater, per Filiom facit ; si per Sapien- 
tiam soam, et Virtotem soaro facit : non eztra illi 
ostendit qoo videat, eed in ipso illiostendit quod facit. 
3. Oaid videt Pater, vei potius quid videt Filius in 
Patre ot faciat et ipse ? Possim forte dicere ; sed da 
qoi possit eapere : aot forte possim cogitare, nec di- 
eere ; aot forte nee cogiiare. Ezcedit enim nos illa 
divinitas tanqoam Deos homines, tanquam iromortalis 
mortales, tanquam 8Bternos lemporales.Inspiretet do- 
net, de fonte illo viiao nonc aliquid irrorare dignetur 
at distillare in sitim nostraro, ne in hac eremo are- 
seamos. Dicamos ei, Domtne, cui didicimus dicere, 
Pater. Aodemos enim hoc, quia ipsevoluit ut aude- 
remiis : sic taroen si vivarous, ut non nobis dicat, Si 
PeJter nifR, ubi esi honor meus ? si Dominus itim, ubi esi 
iimor wteus {Malaeh. i, 6)? Dicamus ergo illi, Pater 
nosier. Goi dicimos, Pater noster ? Patri Christi. Qui 
ergo Fatrl Ghristi dicit, Pater noster, qoid dicit 
Christo, nisi, Frater noster? Non tamen sicotGhristi 
Pater, ita et noster Pater : nonquam enim Chrislus 
ita Bos eonjonzit, ot nollam distinotionem faceretin- 
tsr nos et se. llle enim Filius «qualis Patri, ille 
SBtarnos com Patre, Patriqoe co»terno8 : nos aotem 
fiaeti per Filiom, adoptati per Uoicum. Proinde nnn- 
qomm aoditom est de ore Domini nostri Jeso Ghristi, 
cam ad dlscipolos loqneretor, dizisse illom de Deo 



sumroo Patre soOj Pater noster : sed aut, Pater meus> 
dizit; aut, Pater vester. Pater noster non dizit, us- 
que adeo utquodam loco poneret hsc duo : Vado ad 
Deum meumt inquit, ei Deum vestrum. Quare non 
dizit, Deum nostrum ? Et Pairem meum dizit, et Pa- 
trem vesirum {Joan. zx, 17) ; non dizit, Patrero no- 
strum. Sicjungitut distinguat, sic distioguit ut non 
sejuDgat. Uaum nos vuU esse in se, unumautemPa- 
trem et se. 

4. Quantumcumque ergo inteliigamus etquantom- 
oumque videamus, etiam cum Angelis equali foeri- 
mus, non videbirous siciit videt Filioa. Non enim et 
quando non videmus, suum aliqoid. Et quid aliud su- 
mu8 quando non viderous, nisi non videntesfSomos 
taroen vel non videntes ; et ut videarous, convertimus 
nos ad eum quem videarous ; et flt in nobis visio qus 
non erat, quando nos tamen eramus. Est enim homo 
non videns, et idem ipse cum videril, dicitur homo 
videns. Non ergo hoc est illi videre, qaod esse homi- 
nem : nam si hoc illi esset videre quod esse hominem, 
nunquam essethomo nisi videns. Cum vero est homo 
non videns, et quaerit videre quod non videt; est qu^ 
quaorat, et est qui se converlat ut videat : et cum se 
bene converlerit et viderit, flt homo videns, qui prius 
erat homo non videns. Videre ergo accedit illi, et rece- 
dit ab illo : accedit illi cum se converterit, recedit ab 
illo curo se averterit. Nuroquid ita Filius ? Absit. 
Nunquam fuit Filius non videns, et postea factus est 
videns : sed videre Patrem, hoc illi est esse Filium. 
Nos enim averlendo ad peccatum, amittimus illumi- 
nationem;et convertendo nos ad Deuro, percipimus 
illuroinationem. Aliud est enim lumen quo illumina- 
mur, aliud nos qui illuminarour. Lumen autem ipsom 
quo illuminamur, nec avertitur a se, nec perdit iu* 
cem S quia lui est. Sic ergo demonstrat Paterrem 
qoam facit Filio, ot in Patre videat omnia Filios, et 
in Patre sit omnia Filius. Videndo enim natus est, et 
nascendo videt. 8ed non aliquando non erat natos, 
et postea natus est ; sicut non aliquando non vidit, et 
postea vidit : sed in eo quod est illi videre, in eo est 
illi esse, io eo est illi natom esse, in eo est illi per- 
manere, in eo est illi non mutari, in eo est illi sine 
initio et sine fine persistere. Non ergo carnaliter ac- 
eipiamos qoia sedet Pater, et facitopo8,et demonstrat 
Filio; et videt Filius opos quod Pater facit, et facit 
illud in alio loco, aut ezaliamateria. Omntaenimp^r 
ipsum facta sunt^ et sine ipso facium est nihit. Verbom 
Patris e8tFilio8,nihil dizit Deosqood non dizit in Fi- 
lio. Dicendo enim in Filio qood facturos erat per Fi- 
lium, ipsum Filium genoit per qoem faceret omnia. 

5. Et majora his demonstrabit ei opera, ui vos mire- 
mini. Rorsos hic torbat. Et qois est qoi digne per- 
scrotetur hoc tantum secretom ? Sed Jam quoniam 
nobisioqui dignatusest, ipse aperit. Neque enim vel- 
let dicere quod nollet intelligit : qoiadicere dlgnatos 
est, sine dobio ezcitavit aodientiam ;nomqoid qoem 
ezcitavit ot aodiret, ezcitatom deserit ? Dizimos, ot 
potoimos, non temporaliter seire Filiom, necaliod esse 

i In decem Mss*, nee perdii htoere. 



1567 



IN J0ANNI8 EVANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1M8 



Filii scientian), aliud ipsum Fiiium ; et aliudesse Filii 
viBiooem, etaliud ipsumFilium : sed ipsam visioaem 
esse Filium, et ipsam scientiam vel sapientiam Patris 
esse Filium, eamque sapientiam eteam visionemster- 
nam esse ab aeterno, et ei a quo est coaeternam ' ;nec 
ibi per tempusaliquidvariari ; necaiiquid nasciquod 
Don eral ; nec aliquid perire quod erat. Diximus, ut 
poluimua. Quid ergo hio modo facil tempus, ut di- 
oeret, majora his demonstrabit ei opera ? id est de- 
monstraturuB est, boc est demonstrabit. Aliud eat 
demonstravit, aliud est demoostrabit : demonstravit, 
de prnterito dicimus ; demonstrabit, de futuro dici- 
mus. Quid ergo hio agimus, fratres ? Ecce quem dixe- 
ramu8Patricosternum,nihii in iiiovariaripertempus, 
nihil moveri perspatiavel momenlorum vellocorum, 
manere semper cum Patre videntem,videntem Pa- 
trem et videndo ezistentem, rarsus nobis lempora no- 
minans, demonstrabit ei^ inquit, his majora, Ergo de- 
monstraturusest adbuc aliquidFilio, quod non novit 
Filius?Qoidergofacimue?quomodohocintelligimus 
Ecce Dominusnoster JesusCbristussursumerat, deor- 
sum est.Quando sursum erat ? Quando dixit, Quaecum' 
que facit Pater^ haceademet Filiusfacitsimiliter, Unde 
modo deorsum ? Majora his demonstrabit ei opera. 
Domine Jesu Cbriste, salvator noster, Verbum Dei per 
quod facta sunt omnia, quidtibiPaterdemonstraturus 
est quod adbuc nesois ? quid te latet Patris ? quid te 
iatet in Patre, quem non latet Pater ? qufls opera tibi 
ma]orademon8traturuBest?aut quibus operibos ma- 
jora sunt qu» demonstratarus est ? Cum enim dixit, 
majora hii, debemusprius intelligere quibus majora. 
6. Recordemur unde sermo iste processit. Quando 
curalus est ille qui triginta et ooto annos habebat in 
infirmitate, et jussil cum saWum tollere grabatum 
suum, et ire In domum suam. flinc enim Judei com- 
moti, cum quibus loquebatur: loquebatur verbis, et 
tacebat inteliectu ; quodammodoinnuebatintelligen- 
tibus, celabat irascentibus : hinc ergo oum essent 
commoti Judsi, quia hoo sabbato Dominus faceret, 
dederunt occasionem sermoni huic. Non ergo sic au- 
diamus baBC tanquam obliti quae supra dicta sunt, sed 
respiciamusillum languidumtrigintaet octo annorum 
subito faclum sanum, admirantibus Judeis et ira- 
scentibus. Qusrebant tenebras roagis de sabbato, 
quam lumen de miraoulo. His ergo indignantibus lo- 
qoens, ait hoc, Majora his demonstrabit eiopera, His 
majora : qaibus? Quod ▼idistisbominemfactum sa- 
num, cujus languor doraverat usque ad trigintaet 
octo annos, bis migora Pater demonstraturus est Fi- 
lio. Qu» sunt magora ? Sequitur^ et dicit : Sicut enim 
Paier suseiial mortuos et vivificat, sic et Filius quos vuU 
vivificat, Plane majora suntista. Valdeenimplusest 
ut resurgat mortnus, quam ut convalescat cgrotus: 
majora sunt ista. Sod quando ea Pater demonstratu- 
ru8 est Filio ? Nescit enim ea Filius ? et ille quiloque 
batur, non noverat mortuos 8U8citare?adbuc habebat 
discere rtsuscitare mortuos, per quem facta sunt 
omnia ? qui feeit ut viveremut, qui noa eramus, adhuo 

i Mts., ab mttmo etiam eirf eti eomtema. 



habebatdiaoereut resuscitaremur ?Quid est ergo quod 
vult dicere ? 

7. Descendit enim ad nos, et qui paulo ante loque- 
batur ut Deus, ccBpit loqui ut homo. Ipse est tamen 
homoquiDGus,quiaDeu8 factus est homo:8ed fa- 
ctus quod non erat, non amittens quod erat. Ergo 
accesait homo Deo, ut esset homo qui erat Deus, 
non ut jam homo esset, et non esset Deus. Audiamus 
ergo eumet fratrem, qui * audiebamus conditorem : 
conditorem, quia Verbum in principio; fratrem, 
quia natum ex virgine Maria : conditorem ante 
Abrabam, ante Adam, anle terram, ante ccBlum, ante 
omnia corporalia et spiritualia ; fralrem autem ex se- 
miuo Abrabffi, ex tribu Juda, ex Virgine Israeli- 
tica. Si ergo novimus hunc, qui nobis loquitur, et 
Deum ethominem,intelligamu8verbaDei ethominis : 
aliquando enim talia nobfs dicit qua pertioeant ad 
majestatem, aliquando qusB pertineant ad humilita- 
tem. Ipse enim excelsus, qui bumilis utnosbumiles 
faciat excelsos t. Quid ergo ait ? Demonstrabii mihi 
Pater his majora, ut vos miremini. Ergo nobis est de- 
monstraturus, non illi. Cum ergo nobis sit demon* 
straturus Pater; propterea dixit, ui vos miremini. 
Exposuit enim quod Toluit dicere, DenumstrabU mihi 
Pater, Quare non dixit, Demonstrabit vobis Pater ; 
sed f demonstrabit Filio?Quia et nos membra somut 
Filii ; et nos membra tanquam quod discimus, ipae 
discil quodammodoin membrissnis. Quomodo discit 
in nobis ? Quomodo patitur in nobia. Uode probamus 
quia patitur in nobis ? Ex illa Toce de coelo : Saulef 
Saule, quid me persegueris {Act. iv^ i)l Nonneipae 
est qui Judex in iine ssBculi residebit, etjustosad 
dexteram ponens, iniquos autem ad sinistram dietu- 
rus est, Venite.benedicti Patris mei, perdpiteregnum: 
esurivi enim^ et dedistis mihi fnan(iucar# ?cumqae illi 
responderint, Domine, quando ie vidimus esurientem ? 
dioturus est eis, Cum uni ex minimis meis dedisiis^ 
mihi dedistis (MaUh. xxv, 31-40). Qui ergo dixit, 
Cum unif ex minimis meis dedisiis^ mihi dedistis ; et 
nunc interrogetur a nobis, et dioamus illi,Doraine, 
quando eris ' discens, cum tu doceas omnla? Statim 
enim nobis in fide nostra respondet, Cum unua ez 
minimis meis discit, ego disco. 

8. Ergo gratulemur ct agamus gratias, non aolom 
nos christianos factos esse, sed Christum. Intelligitia, 
fratres, gratiam Dei super nos capitis? Admiramini, 
gaudete, Cbristus facti sumus. Si enim capot ille, noa 
membra ; totus homo, ille et nos. Hoc est quod apo« 
stolus dicit Paulus : Ut uLtra jam non simus parvuli, 
iactaliet circumdatiomnivento docirinss. Superius au- 
tem dixerat : Donec occurramus omnes in uniiatem 
fideiy et in agnitionem Filii Dei, in virum perfeeiumin 
mensuram ostatis plenitudinis Chrisii (Ephes. iv, 14, 
13). Plenitudo ergo Christi, caput el membra Qoid 
est, caputel membra? Cbristus et Eccleaia. Arrogare- 

1 In duobuB Mst., quem, 

sSicBad. Am. Er. etseptem Mts. AtL.ov.,9tit humiles 
faeit exoelsot. 

s Lov., esuris ; et infra, inteUigitie, frairts, greUum 
Dei tuper nos ? Caaitit, admiramini^ etc. Emendatur 
uterque locus ad editlonet antlqoiores et ad M88. 



1869 



TRACTATD8 XXI. CAPDT I. 



1870 



rou8 enim aobis hoc superbe, niei ipse diguBretur 
boc pn)mtttere, qui per apostolum eumdem dicit : Vos 
autepn estU corpus Christi et membra {lCor. xii, 27). 

9. Gum ergo osteadit Pater membris Ghrieli, Gbri- 
sto ostendit. Fit quoddam miraculum magnum, eed 
Umen verum : oeteoditur Ghristo quod noverat Ghri- 
stusy el OBteaditur Ghrieto per Chri^tum. Res mira 
estetmagna,8ed8oripturasio loquitur. GoDtradicturi 
8umu8 divinia eioquiie, et non polius inteiiecturi, et 
ex ipeiua dono ei qui donavit gratias aoturi ? Qaid est 
quod dijii, demonetratur Ghrieto per Ghristum T De- 
monstratur membria per caput. Ecoe vide illud in te : 
pone te dausis oculisvelle aliquid tollere ;ne8cit ma- 
nus qoo eat, et utique manus tua membrum tuum 
est, non enim a corpore tuo separata est ; aperi ocu- 
los, videtjam manus quo eat, demonstrante capite 
membrum secutum est. 8i ergo in te potuit inveniri 
tale aliquidyUtcorpustuum ostenderet corpori tuo, 
et per oorpns toum demonstraretur aliquid corpori 
tuo ; noli mirari quia dictum est, demonstratur Gbri- 
sto perChristum.Demonstratenim caput utmembra 
videant, et dooet capnt ut membra discant : nnus ta- 
men homo capnt et membra. Noluit se 8eparare,8ed 
dignmtos est agglutinari. Longe a nobis erat, et mul- 
tnm longe : qui tam longe, quam conditum et oon- 
ditor? quid tam longe, qoam Deuset homo? quid 
tamlonge, qnamjustiiiaetiniquitas^qui tam longe, 
qnam asternitaset mortalitas TEcce quam longe erat 
Verbam in principio Deus apad Deum, per quem 
facta sont omnia. Quomodo ergo factus est prope, ut 
esset quod nos, et nos in ilio ? Verbum caro faclum 
ett^ et habitatnt in nobis {Joan, i, 14). 

10. Hoe ergo est nobis demonstraturus : hoc de- 
monstravit discipulls 8ni8,qui cumincarnevideruot. 
Qoid est hoc ? Sicut Patersuscitatmortuos et vivificat ; 
sie sf Fiiius quos vult vivi^at. Aliosne Pater, aliosne 
Fillos ? Certe omnia per ipsum factasunt. Quid dici- 
mas,fratre8 mei? Lazarum suscitavit Christus : quem 
mortuum suscitavit Pater, ut videret Ghristasquem- 
idmodum Lazarum suscitaret ? An quando resusci- 
tavit Lvzarum Ghristus, non eum resnscitavit Pater, 
et aine Patre fecit Pilius solus T Legite ipsam lectio- 
nem,et videte quia Pairem ibi invocat ut resurgat 
Lazarus (/d. xi, 41-44). Sicut homo, invooat Patrero : 
sieut Deus, facit cum Patre. Ergo et Lazarus qui re- 
sorrexit, et a Patre et a Filio susoitatus est in dono 
et gratia Spiritus sanoti ; et itlud mirabile opus Tri- 
niiaa fecit. Mon ergo sio intelligamus, Sicut Pater sus- 
eitatmortuoi Hvivifieat^ sicet Filius quos vuit vivifi' 
eat^ ot alios a Patre resnscitari et viviflcari^ alios a 
Filio ezistimemus : sed eosdemqoosPater suscitat et 
vivifieat, ipsos et Filins suscitat et vivificat ; quia 
omnia per ijfsum faeta sunt, et sine ipso lactum est m- 
hil. Et ot ostenderet habere se quamvis a Patre da- 
tam' • tamen parem potestatem, ideo ait, Sie et Fi» 

> Ita Msf. qaetaor. Alii plnret cum edUione Lovanlensi 
emiUQnt, datam ; habeutque, tamen apud Patrem potesta- 
ttm. At apud Am. Bad. et Er. legitar sic, datam tamen 
Pairi» potestotem. 



liui qiu>s vult vivi/icatj ut ostenderet ibi volontatem 
soaro : et ne qais diceret. Sascitat Pater mortuos 
perFtiium, sed iile tanquam potens, tanquam po- 
testatem habens, isle tanquaro ex aliena poteslate, 
tanquamminister facitaliquid,8icul angelus ; potesta- 
tem signiflcavit ubi ait, Sic et filiusquos vult vivificat. 
Non enim vuit Pater aliud quamFilius^sed sicutiiiis 
ana subslantia, sic et una voluntas est. 

ii. Et qai sunt i9ti mortui quos vivificat Pater et 
Filius ? An ipsi sunt de quibus dizimus, Lazarus» vel 
filius illius viduao (Luc. vii, 14, 15), vel ni(k archi- 
syaagogi (/(f. viii. 54, 55)? uovimusenimistosaGhri- 
sto Dominosuscitatos. Aliud aliquid nobis vultinsi- 
nuare resurrectionem scilicet mortaorum, quam 
omnes ezspectamus ; nou iilam quam quidam habue- 
runt, ut crederent caeleri. Resurrezit enim Lazarus 
moriturus, resurgemus nos semper victuri. Talem re- 
surreotionem Pater facit, an Filiusf Imo vero Pater 
in Filio. Brgo Piiius, et Pater in Filio. Unde proba- 
mus quia de ista dicit rescrrectione ? Gum dizisset. 
Sicut enim Pater suscitat morluos et vivificat^ sic et Fi^ 
tiusquos vuU vivificat ; ne iDtelligeremusillam mof- 
tuorum resurrectionem quamfacitadmiracuIam,non 
ad vitam aBternam, secutus ait, Nequeenim Pater ju- 
dicat qu mquam, sed omne Judicium dedit Filio, Quid 
hoc eet ? De mortuorum resurreotione dicebat, qoia 
sicut Patei' suscitatmortuos et vivificatfSic etFHiusquos 
vu/^vm/icat.-undecontinuo tanquam rationem subje- 
cit de Judicio, dicens, Neque enimPater judicat quom- 
quam sed omne judicium dedit FUiOt nisi qoia de illa 
resurrectione roortuorum dizerat, quss futura est in 

Judicio f 

12. Neque enim, ait, Pater judicat quemquam, sed 
omnejudicium dedit Filio. Paulo ante putabamas aii- 
quid fatere Patrem,quod nonfacit Pilius ; quando di- 
cebat, Paterenim diiigilFilium.etomniademonstratei 
qux ipse facit : tanquam Pater faciebat, et Pilins 
videbat. Sic erat subrepens menli nostra inteile- 
cturcarnalis, quasi Pater faceret quod Filius non fa- 
ceret ; Pilius autem videret Patrem demonstrantem 
quod fleret a Patre. Ergo velut Pater faciebat quod 
Filius nonfaciebat; modojam videmosaliquid facere 
Filium, quod non facilPater. Quoroodo nos versat,et 
mentero nostram pertractat ; huc atque iiluc duoit, 
ono carnis loco remanerenon sinit, ut versando exer- 
ceat, exercendo mundet, mundando capaces reddat, 
capaces factos iropleat ! Quid de nobis facinnt verba 
h»o ? quid loquebatur ? quid loquitur ? Paolo ante di- 
cebat qoia demonstrat Filio Pater quidquid facit ; vi- 
debam quasi Patremfacientem,PiIiumex8pecUntem : 
modo rorsns video Filiom facientem, Patrem vaean- 
tem ; Non enim Pater fudieat quemquam, sed amneju- 
dicium dedit Fitio. Quandoergo Filiusjudicaturus est, 
Paler vacabit et non judicabit? Quid est hocl quid in- 
telligam ? Domine, quid dicis ? Verburo Deus es, homo 
sum. Dioisquia Paternonjudicat quemquam.sedomne 
judicium dedit Filiof Ugo alio ioco te dioentem,£^(> 
non judico quemquam;est qui quserat etjudicet (Joan. 
VIII, 16, 50) : de quo dioia, Est qui quserat et judicet. 



1571 



IN JOANNIS EYANGEUUH, S. AUGUSTINI 



157S 



nisi de Patref Ille querit injuriastuas, illejudicatte 
ioJQriis tuis. Quomodo hic Paiernonjudicalquemquamt 
s$d omne judicium dedit Filiof loterrogeniQS et Pe- 
trumyaudiamaBeumloqueatem ioEpistolasua: Chri" 
ttui pro nobis passus est^ inquii, reliquens nobis exem- 
plum^ ut sequamur vesligia ejus : quipeccatum non fe- 
cit^nec dolus inventusest in ore ejus; quicum maledice- 
relur, non remaledicebatj cum injuriam acciperety non 
minabaiur, sed commendabat iUiquiiustejudicat{lPelr. 
n, 21-23). Quomodo verum est qmviPaternonjudicat 
quemquam^ sed omne judicium dedii Filio ? Turbamur 
hie, turbati deeudemuB, desudantes purgemar. Gone- 
mur utcumque, donante ipso, penetrare alta eeoreta 
verborumistorum. Temere fortasBe faoimue, quiadis- 
cutero et tcrutari volumus verba Dei. Et quare diota 
Bont, nisi Qt sciantur ?quare sonueruni, nisi ut au- 
dianiur?quareauditaBunl,ni8iutiQtelliganturfCon- 
fortet ergo noe, et donei nobis aliquid quantum ipee 
digoatur; etsi noudumpeneiramuBadfontem, deri* 
TQlobibamuB. Eoce ipseJoannes nobis ianquam rivn- 
Iqb emaoavit, perdQxit ad noade alto Verbum, humi- 
liavit, et quodammodo stravit, ut non horreamus al- 
ium, sed aooedamusad humilem. 

13. Omnino est quidam intellectuB verus, fortlB, si 
quo modo eum teoere po88umu8,quiaPa/tfrn0rt judi- 
eai quemquam, sed omnejudicium dedit Filio, Hoo enim 
dictQm est, quia hominibnB in judioio non apparebit 
nisi Filius. Pater oocuUub erit, Pilius manifeBtus. In 
quo eritFilinBmanife8tn8?InformaquaaBcendit.Nam 
in forma Dei cum Patre oocuHub esl, in forma servi 
hominibus manifeBlas. Non ergo Paterjudicat quem- 
quam, sed omnejudicium deditFilio, sed manifestnm : 
in quo manifeslo Judicio Filiu8judicabit,quia ipseju- 
dicandis apparebit. BvideniiuB nobiB OBtendit Scri- 
ptura quia ipae apparebit. Quadragesimo dieposi re- 
BQrreotiooem suam aBceudit in ccBlum, videntibusdi- 
Bcipulis suis: ei voxiili8angelica,ytri,iDquit,Ga/t/«st, 
quid staiis aspicientes in coelum T Iste qui assumpiusest 
avobis in coelum, sic veniet quemadmodum vidistiseum 
euntem in cmlum {Act. i, 3, 9, 10, II). Quomodo eum 
videbant ire f Inoarne, quam tetigerunt,quampalpa- 
verunt, cqjqb etiamcicatriceBtangendoprobaverunt, 
in illo corpore in qno cum oIb intravit et exivit per 
quadraginta dies, manifestans seeiB in veritate; oon 
in aliqna falsiiate : non phantasma, non umbra, non 
spirituB ; Bod quemadmodum ipse dixit non fallens, 
Palpate, et videle, quia spiritus earnem et ossa non ka-' 
bei^ sicut me videtis habere{Luc. zxiv, 39).E8tquidem 
illud JamcorpuBdigDum Cflelesti habitatione, noDBub- 
jacens morti, non mutabile persetates. Nonenimsio- 
ut ad illam ctatem ab infantia creverat, sic ab aBtate 
qofi JuventuB erat, vergii in Bonectutem: manet Biout 
aBoendit, ventoruB ad eoB quibuB antequam veniat, 
verbum suum voluit predicari. Sic ergo veniet in for- 
ma humana : hanc videbuntetimpii, videbunt|et ad 
dexierampoBiti,videbunt etadsinistramseparati ; sic- 
ut Boriptum est, Videbuni in quem pupugerunt (Zaeh. 
zii, 10; Joan zix, 37j. Si vldebunt in quem pupuge- 
ranii corpoa ipBum videbunt, quod lanoea perouBBe- 



runt : lanoea non peroiititur Verbum : hoo ergo im- 
pii videre poternnt,qQodetvulnerare potuerunt. La- 
tentem Deam in corpore non videbunt: post Judicium 
videbiturab his qui ad dexteram erunt. Hoc est ergo 
quod ait, Pater nonjudicai quemquam,sed omne judi^ 
cium dedii Filio : quia manifoBtuB ad judiciumveniet 
FiliuB, in humano oorpore apparene hominibus, di-> 
eens deztriB, Veniie, benedicti Patris mei^ percipite r^- 
gnum; dicens BinistriB, lie in ignemxtemum^ qui pa- 
raius esi diabolo et angelit ejus {Matth. xxv, 34,41). 

14. Eooe videbitur forma hominie a piiB et impilB» 
a JustiB et ab injuBtis, a fldelibus et ab infideiibQSy a 
gaQdentibas et a plangentibus, a confisis et a confu* 
siB : ecce videbitur. Gum visa fajritilla forma in jo- 
dioio, et fuerit peracium jadicium, ubi dictum est Pa« 
Irem nonjndicare quemquam, eed omne Judioium 
dediBBo Filio, ob hoc, quia FiliuB apparebit in Judicio 
in forma quam ez nobis accepit, quid posiea fuiQrum 
est? Quando videbiiurformaDei, quam sitluntomneB 
fldeleB?quando videbitur illud quod eraiin principio 
Verbum,Dea8apud Deum,per quod facta Bont omnia ? 
quando videbitur illa formaDei, de qua dicit Apoato- 
luB, Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitraiui 
est esse ssqualis Deo {Philipp. ii. 6) ? Magna enlm illa 
forma ubi adhuc squalitas Patria et Filil ; cognoBol- 
tur : ineifabilis, incomprehenBibiilB, mazime parvulis. 
Gnando videbitur ? Eocead dexteramBantjQ8il,ad si- 
nietram Bunt injusti ; omnes pariter bominem vident 
Filium hominis vident, qui punctuB OBt vidant, qni 
cruoifizus eei vident ; humiliatam vident, natnm ez 
Virgine videnf, Agnnm de tribu Juda vident : Verbum 
Deum apud Deum quando videbunt ? ipee erit et tunc» 
sed forma servi apparebit. Forma servi serf is demou- 
Btrabiiar : forma Dei filiie Bervabitar. Fiaotergo aervl 
filii; qui Bunt ad dezteram, eant in eternam haBredl- 
tatem olim promisBam, quam non videntee martjres 
crediderunt, pro cuJub promissione Bangoinem auQm 
Bine dubitatione fuderunt : eant illuo et videant Ibi. 
Quando illuc ibunt?Dicat ipse DominuB : Sic ibunlUli 
inambustionem «Umam,justi autemin vitam mtemam 
(Uaiih. zxv, 46). 

15. Ecce vitam aternam nominavit. Numquid hoe 
nobie dixit, quia ibi videbimus et cognoBoemas Pa« 
trem et Filium ? Quid, bI vivemuB in cternum, aed 
illum Patremet Fiiium non videbimQB?Aadi alioloco 
ubi vitam aBternam nominavit, et ezpresait qoid sit 
vita ttterna. Noli timere, non te fallo : non BlnecaoBt 
promisi dilectoribuB meis dicene, Qui habet mandata 
mea ei serval ea, ille est qui dUigit me; et qui me diii' 
gii, diligeiura Paire meo, et ego diligameum, et otten^ 
dam meipsum illi {Joan, ziv, Sl). Respondeamas Do- 
mino, et dicanus : Quid, Domino Deus noster, ma- 
gnum ? Quid magnum ? Nobis demonstratarQB m 
teipsum ? Quid enim, et JudsBis te^on demonairaali ? 
non ie videruntet quicrucifizeruni? Sed demoQstra- 
bis te in judicio, cum stHbimuB ad dezteram tuam: 
numquid et illi qui ad BiniBtram stabunt non te vide- 
bunt? Quid eet quod demonsirabiB nobis teipaum t 
Nuno enim non ie videmua cum loqaeris ? Reapondet 



1518 



TRACTATUS XXII. OAPUT I. 



1574 



Demonttrabo meiptam in forma Dei, fidetis modo 
formam aervi. Non te fraudabo, o liomo fldelis ; cre- 
de quia videbia. Amas, et noB vides : amor ipse non 
te perduoet ut videaa ? Ama, persevera in amando : 
non fraudabo, inquit^ amorem tnam, qui mnndavi cor 
tnam. Utquid enim mundavi cor luum, nisi nt Deus a 
te postit videri ? Beati entm mundo corde, quia ipsi 
Dewn videbunt (Matth. v, 8). Sed hoo, inquit aervus 
tanqnam eum Domino diapntans, non expressisti cum 
dixiati, Ibunl justi in vitam jglemam : non dizisti, 
Ibnnt ut videant me in forma Dei, videant Patrem cu^ 
aqnalis aum. Alibiattendequid dixit : Bxe ett autem 
viiamterna^utcagnotcantteunum verumDeum, etquem 
misiui Jesum Christum (Joan. xvii, 3). 

16. Et modo ergo ' poet commemoratum Jadicium, 
qnod omne dedit FilioPaternon judicans quemquam, 
qnid futurum esl? Quid sequitur? Ul omnes honorifi- 
ceni Filitim, sicut honorificant Palrem, Judaeis hono- 
riflcatur Pater^contemniturFiliue. Filius enim vide- 
bator ot aervos, Pater honorificabatar ut Deus. Appa- 
rebit et Filioe sqnaiis Patri, u/ omn^i honoriftcentFi' 
liitm,sieuthanorifieani PatremModo ergo hoc habemus 
in fide. Nec dieat Jndmis : Patrem honorifico ; quid 
mibi eet com Filio? Reapondeat illi, Qui non honorifi- 
cai Fiiium, nan honorificat Patrem. Mentiris omDino, 
Filiam blatphemas, et Patri facis iojuriam. Pater 
enim Fillnm mieit, tn contemnis quem misit : quo- 
modo honorificae mittentem,qui blasphemas missum ? 
i7. Eoce, inqnit aliquis, missns est Filius fei 
mijor eit Paler, qnia misit. Recede a carne. Vetus 
homo soggerit Tetustatem *, tu in novo agnosce novi- 
tatem. Novus tibi a s«cu!o antiquus, perpeluus, 
ctemaSy revocet ad hoc intellectum. Minor est Filius, 
qoia misaos dictosest Filios ? Missionem audio, non se- 
parationem. 8ed hoc, inquit, videmus iu rebns huma- 
nity qoia major eat qui mittit, quam ille qui roittitur. 
Sed reshomann fallnDthominem,re8divin8B purgant. 
Noli attendere ad res humanas, ubi major videtur qui 
mittii, et minor qui mittitur : quanqoam et ipsa res 
homane dioont eontra te testimonium. Velut, verbi 
gratia» ai qnis uxorem velit petere, et per se non 
poaeit, amicum majorem mittit qui ei petat. Et eunt 
molta in qoibua ipse major eligitur» qui mittatnr a 
minore. Quid ergojam calumniam vis facere, qoiaiile 
miaity ille misBUS est ? Soi radium mittit, et non 
separat ; lona aplendorem mittil, et non separat ; 
looerna lomen fundit, et non separat : video ibi mis- 
aionem ^, et nollam video aeparationem. Nam si de 
rebaa hamania qomria exempla, o hsrelica vanitas. 
qoanqoam, aioot paulo ante dixi, et ipsae res human» 
in qaiboidam exemplia ooarguunt et convincunt te; 
iamba attende qnam ait alind in rebus humanis, unde 

< Mii.plores, Mtquomodo ergopoMt, Alii vero, Etquomo- 
de t Ergo ei posi. 

s 8ic legeodom joxtaEr. Logd. et Ven.ȴo(2o honorificant 
rotrtim^ €t» M. 

sSie trea Mss. Alii aotem babeot, vetustate ; vel com 
•dilia» oeUutaiL Paolo post io editis legitur, novut tibi, 
sMculo antiquutt absque prflepotitione, a, qus tamen est 
io ooioibos Mit. DeDiqoe iofra Lov. habet, revocet ab hoc 
iMteiieeiu: refragantibu» editis aiiis et Mbb. 

«Ilii., imiifiofMm. 



vis decere exemplaad res divinaa. Homo qui mittit. 
manet ipse, et pergit ille qui mittitur: numquid per- 
git bomo cum eo quem mittit f Pater autem qui misit 
Filium, non recessit a Filio. Ipsum Dominum andi 
dicentem, Ecce veniet hora, ut unutquitque dicebat ad 
tua, et me solum relinquatis : sed non tolut ittnt, quia 
Pater mecum est (Joan, xvi, 32).Quomodo cum misit 
cum quo venit ? quomodo eum misit a qno non reoea- 
eit ? Alio loco dixit, Pater autem in me manent faeit 
opera tua, (Id. xiv, 10). Ecce in illo est, ecce ope- 
ratur. Non recessit a inisso mittens, quia missus et 
mittens unum sunt. 

TRACTATUS XXII. 

Ab eo quod tcriptum estt Amen, amen dico vobis quia 
qui verbum meum audit, el creditei quimiaitmei 
habet vitam «ternam ; utque ad id^ Quod non 
quaro voluntatem meam, sed voluntatem ejoaqoi 
me misit. Cap. v, y. 24 30. 

1. Nodiostertiani et hesterni diei eermonea red- 
ditos vobis sequitur hodierna evangelicalectio, quam 
ex ordine pertractemus, non pro ejus dignitate, aed 
pro viribus nostris : quia et voa non pro inundantla 
fontis largitate, sed pro vestro modulo capitis. El nos 
non tantum dicimos in aures vestras, quanlom ipae 
fons manat ; sed quantum capere possomus, quod in 
vestro sensus trajiciamus, abundantius operante ipso 
in cordibus vestris, quam nobis in auribua vestrii. 
Res enim magna tractatur, et non a magnii, imo 
mullum parvis : spem tamen et fiduciam dat nobie» 
qoi magnus propter nos factus est parvos. Si enim ab 
illo non exhortaromur, nec invitaretor ad eum intel- 
ligentum, sed desereret nos tanquam contemptibiles ; 
quia capore non possumos divinitatem ipsios, si oon 
caperet ipse mortalitalem nostram, et perveniret ad 
noB ut loqueretur nobis Evangelium ; si quod in nobis 
abjectum et minimum est, noluisset communicare 
nobiscum ; putaremus eum noluisse nobis dare ma- 
gnum sunm, qui susoepit parvum nostrum. Ilmcdixi, 
ne quis vel nos reprehendat isla tractantes, qnasi 
multum audaces ; vel de se desperet quod possit ca* 
pere dono Dei, quod illi dignatus est ioqui Filius Dei. 
Ergo quod loqoi nobis dignatus est, debemus cre- 
dere, quia voluit ut intelligamos. Sed ei non possu- 
rous, prsslatintellectum rogatus, qui verburo prsstitit 
non rogatus. 

2. Ecce qua verborum ista secreta sint, attendite. 
Amen, amen dico vobit^ quia qui verbum meum audit^ 
et credit ei qui misit mOt habet vitam xternam, Ad 
vitam certe slernam omnes tendirons ; et ait, Qui 
verbum meum audU^ ei credit ei qui misit met^habet 
vitam xtemam. Numquid ergo audire nos voluit ver- 
bum suum, et intelligere noluit ? Quandoquidem si in 
audiendo et credendo vita eterna est, multo magia 
in intelligendo. Sed gradus pietatis est fides, fidei 
fructus intelleclus, ut perveniamus ad vilam sternam, 
ubi non nobis legatnr Evangelium ; sed iile qui nobia 
modo Evangelium diepensavit, remotis omnibos le- 
otionii paginii» et voce leotoris et tractatoriii appa- 



wmm 



«■ 



1575 



IN JOANNIS ETANGEUDM, S. AUOUSTINI 



1576 



FMt omoibus sais pargato oorde assisteDiibus, et in 
corpore immorlaii jam nunquam moriturit, mundanB 
eo8, et illuminans viventes, el videntes quod in priti' 
cipio erat Verbunij ei Verbum erat apud Deum {Joan. 
if 1). Nunc ergo qui sumus attendamus, et quem 
audiamus cogilemus. Deus est Gbristus, et cum bo- 
minibus loquitur : capi se vult, faciat capaces ; videri 
86 vult, aperiat oculos. Non tamen sine causa loqui- 
tur nobis, nisi quia verum esl quod promittit nobis. 

3. Verba mea^ inquit, gui audil, el credH ei qui me 
misit, habet vitam xternamy et in judicium non veniet, 
sed transiit a morte ad vitam. Ubi, quando venimus 
de morte ad vitam, ut non in judicium veniamus ? In 
hac vita transitur a mortead vitam ; in bac vita qu89 
nondum est vita, hinc Iransitur a morie ad vitam. 
Quis est ille transitus ? Qui audit verba mea, dixit, et 
credit ei qui misit me. Servans ista credis, et transis. 
Et est qui stando transit? Plane est: stat enim cor- 
pore, transit mcnlo. Ubi erat, unde transiret, et quo 
transit? Transit a mortead vitam. Vide unum bomi- 
nem stantem, in quo agatur lotum boc quod dicitur. 
Stat, audit; forte noa credebat, audiendo credit: 
paalo anle non credebat, modo credit ; quasi de re- 
gione infidelitatis ad regionem fidei transitam fecit, 
moto oorde, non moto corpore, moto in metius ^ : 
qaia iterum qui deseront fidem, moventur in dete- 
rias. Ecce in hac vita, qac, sicut dizi, nondum est 
yila, transilura morte ad vitam, ut in judioium non 
veniatar. Quare autem dixi qaia nondum est vita?Si 
vita esset ista^ non diceret Dominus cuidam, Si vis 
venire ad vitam, serva mandata {Mattk. xix, 17). Non 
enim ait illi, Si vis venire ad vitam ffiteroam ; non 
addidit sternam, sed tantum dixit, vitam. Ergo ista 
neo yita nominanda est, quia non est vera vila. Qu» 
eat vera vita, nisi qusB esl sterna vita ? Audi Aposto- 
lam dicentem ad Timotheum : Prxcipe divitibus kujus 
sseeulif non superbe sapere, neque sperare in incerto 
diintiarum ; sed in Deo vivo, qui prxstat nobis omnia 
abundanter ad fruendum : bene faciantj divites sint in 
operibus bonis, facile tribuant, communicent. Utquid 
hoc?Audi quod sequitur: Thesauri%ent sibi funda- 
mentum bonum in futurum, ut apprehendant veram 
vitam (I Tim. vi, 17-19). Si debent sibi tbesaurizare 
fandamentom bonum in futurum, ut apprebendant 
veram vitam ; profecto ista in qua erant, falsa vita 
est. Nam utquid velis apprebendere veram, si jam 
tenes veram? Apprebendenda est vera? migrandum 
eat a falsa. Et qua migraodum ? quo ? Audi, crede ; 
et transitum facis a morte ad vitam, et in jodicium 
non venis. 

4. Quid est hoc, Etinjudicium non venis? El quis 
melior erit Paulo apostolo, qui ait : Oportel nosexhi" 
beri omnes ante tribuyfal Christi, ut illic recipiat unus- 
guisque quse per eorpus gessii, sive bonum sive malum 
(// Cor. V, iO) ? Paulus dicit : OporUt nos exhiberi 
omnes ante tribunat Christi; et tu tibi audes promit- 

* Editi : Traniitum fecit, motu oorrHSy non moiu eorparis, 
motujnjnetUu. At Blst., motocorde, nonmoioeorport, m^to 
tn mehus. '^ 



tere quia in Jadicium non venies, Abeit, inqais, at 
ego mihi hoc promittere audeam : sed oredo promit- 
tenti. Salvator loquiiur, Veritas poltioetur, ipee dixit 
mihi, Qui audit verha mea, et credit ei qui me misit, 
habet vitam aetemam^ et transitum facit de morte in vt- 
tam, et in judicium non veniet. Bgo ergo aadivi verba 
Domini mei, credidi ; jam infidelis cum eesem, factua 
sum fideiis : sicut me monuit, transii a morte ad vi- 
tam, ad judicium non venio ; non prsBumptionemea, 
sed ipsiuB promissione. Paulus autem contra Gbristum 
loquitur, servus contra Dominum, dieoipulus contra 
magistruro, bomo conlra Deum, ut cum Dominas di- 
cat quia qui audit et credil, transit a morte ad vitam, 
et in judidum non veniet^ dical Aposlolus, Oporiet nos 
omnes exhiberi antetribunal Christi? Aut si ad judieiam 
non venit qui ad tribunal exhibetur, nescio qnomodo 
inteiligam. 

5. Eevelat ergo Dominus Deus noster, et per 
Scripturas suas admenet nos quomodo intelligatar, 
quando dicitur judicium Hortor ergo at attendatis. 
AIiqaandojudiciumpcBnadicitar:aIiqaandojudiciam 
disoriminatio dicitur. Seoundam iilum modam qoo 
dicitur judioiamdi8criminatio,oport^^ nos omnes exhi- 
beri ante tribunal, Christi, ut illic recipiat homo qux 
per corpus gesstt^ sive bonum sive maltun : ipsa est 
enim discriminatio, ut bonis bona, malis mala distri- 
buantur. Nam si judiciam semper ia malo aooipere- 
tur, non diceret Psalmas, Judica me, Deus. Aadit 
fotrte aliquis dicentem, Judica me, Deus^ et miratar. 
Solet enim homo dicere, Ignosoat mihi Deus ; Parce 
mibi, Deus : quis est qui dicat, Judiea me^ Deusf Et 
aliquando in Psalmo versue ipse in diap«almate poni- 
tur, qui prsbeatur a leotore, et respondeatnr a po- 
pulo. Non forte alicuicorperoutitur, el timet cantare 
Deo et dicere, Judica me, Dtus? Et tamen cantat 
populus credens, nec putal se male optare quod didi- 
cit a divina lectione : et si param inteliigit, credlt 
aliquid boni esse quod cantat. Et tamen et ipse Psal- 
mus non dimisil hominem sine intellectu. SecatoB 
enim, verbis posterioribus ostendit quale Judioiam 
dicerel ; quia non est damnationis, sed divcretioniB. 
Aii enim, Judica me, Deus. Quid est, Judica m», 
Deus ? Et discerne catuam meam a gente non sancta. 
Ergo Becundumbocjudiciumdiscretionis, oportetnoi 
omnes exhiberi ante tribunal Christi. Secundum Jadi- 
cium autem damnationis, Quiauditverbamea, inqatt, 
et credit ei qui misit me, habet vitam setemam^ et in 
judicium non veniety sed transiium facit a morie ad vt- 
tam. Quid est, in judicium non venietf In damna- 
tionem non veniet. Probemus de Scriptnris qaia 
dictum est juiliciam ubipoena inteliigitur : qaanqnam 
et in hac ipsa lectione paolo post audietis ipsam ver- 
bum judicii non positnm nisi pro damnatione et pcena 
{Infra, n. 13). Tamen Apostolus dicit quodam loeo, 
scribens a I eos qui Gorpus quod fldeles nostis, male 
tractabant ; et propter quod male] traotabant, corrt- 
piebantur flagello Domini : ait enim iiliSy Proptsrea 
multi in vobis infirmi et ggroti dormiunt sufftdenter ^. 

1 Sic omnes codices, licet apad Apostulom slt, non ikends. 



1677 



TRAGTATUS XXII. CAPUT V. 



1878 



Molti enim propterea etiam moriebantur. Et secutas 
eet, Sienim noi ipsas judicaremust a Domino nan /tt- 
dieartmur : hoo est, si qob ipsoa corriperemus, a 
Oomino non oorriperemur. Cum judicamur autemf a 
Domino corripimur^ ne cum hoc mundo damnemur 
{lCor. XI, 30-32). SoDt ergo secundum poQnam qui 
jndicantur bic, ut pareatur iilis ibi ;8UDt quibus par- 
citur hic, ut abundaDtiua torqueantur ibi : sunt autem 
qnibus diatribuunlur ipsae poene sine flagello pcsn», 
8i flagetlo Dei correcti non fuerint ; ot cum hic con- 
tempserint patrem verberantem, ibi sentiant judicem 
ponientem. Ergoeet judioium quo missurusest Deus, 
id eet FiiiasDei, infloediabolum et angelos eju9,et 
omnee iofldeles et impios cum eo : ad hoc jodicium 
non veniet, qui modo credens transitum facit a 
morle ad vitam. 

6. Etenim ne putares creJendo te non moritnram 
•econdum carnem, et aocipiendo carnaliter diceres 
tibi« Dominna meua mihi dixit, Qui audit verba mea, 
et eredit ei qui misit me^ transiil a morle ad viiam ; ergo 
ego credidi, non enm moriturua : sciaa te mortem 
qnam debes aupplioio Adaro, persolutnrum : aceepit 
enim ille, in qao tuno omnea fuimus, Morte morieris 
{Gen. II, 17) ; neo poteet evacuari divina sententia. 
Sed com persolveria mortem veteria hominia, aaaci- 
pierie in vitam cternam novi bominis.et transitum fa- 
eieeamorte ad vitam.Modointerim factranaitum vite. 
QoBeet vitatna? Fides iJustus exfidevivit (Habac. ii,4r; 
Hom. ly 17). Infidelee quid ? Mortui aunl. Inter talea 
mortttoe erat iile corpore, de quo dicit Dominu& : Di- 
mitte mortuoSf sepeliant mortuos suos {Malth. viii, 22). 
Brgo et in hao vita aunt mortai, aunt vivi, et quaai 
omnes viyunt. Qui sunt mortui ? Qui non crediderunt. 
Qoi eont vivi? Qui crediderunt. Quid dicitur moriuis 
ab Apoatolo ? Surge, qui dormis. 8ed somnum, inqoit, 
dizit, non mortem. Audi BeqvLQni\9L: Surge,qui dormis, 
et exturge a mortuis. Et quaai diceret, Quo ibo ? El i7- 
kminabU te Christus (Ephes. v, 14). Jam oum ie cre- 
dentam illominaveril Christus, tranaitum facis a morte 
ad viUm : mane in eo quo transiati, et non veniea ad 
jodidnn. 

7. Exponit illud Jam ipae, et sequitur : Amen^ 

emendieovobis. Ne forte quia il\j\i, transiitamortead 

fffam» intelligamua hoc infutura reaurrectione, oaten- 

dare volens quomodo tranait qui credit ; et hoc ease 

tnneire de morte ad vitam, tranaire ab infidelitate ad 

ddem, ab iojaatitia ad juatitiam, a superbia ad humi- 

litatom, nb odio ad cbaritatem : nunc ait. Amen, 

MM dieo vobiSf quia venit ^ hora^ et nune est. Qnid 

•videntioa? Jam certe aperuit quod dioebat, quia 

bhkIo fit qoo noa Christua hortatur. Venit hora. Qusb 

hom? B^ nunc est, quando mortui audient voeem Filii 

M, ei qui audierintvivent, Jam de hia mortuis loouti 

•mos. Qoid potamoa, fratrea mei ? in ista turbaquo 

me oiidity noiline eunt mortui? Qui enim credunt et 

mf/leiemter ; m6 tchmoi, suffieieniei, sive mutti, 

* In bae voce vertieali 25, viz nnam codicem reperiaa 
aibi ipal eonaentieotam : nam edili cIMm. alias habenl.ve- 
miei : aliaa, venit. Sic postea etiam in 28 ven. ejusdem ca- 
iMa 5 Joannia voeem Istam, inconstanter permatant. 

Patsou XXXV. 



aeoundum veram fidem agunt, vivunt et mortui non 
aunt : qui autem vel non credunt, vel aiout damonea 
credunt, trementes (Jacobin, 19) et male viveniea, 
Filium Dei confitentea et charitatem non habentea, 
mortui potius deputandi aunt.Ettamenagiiaradhao 
hora ista. Non enim hora de qua locutaa eat Domi- 
nns, una erit hora de 'iaodecim horia uniua diei. Ex 
quo locutus est uaque ad hoc tempus, et naque 
ad fidem aeculi, ipsa una hora agitur, de qua dicit 
in Epislola aua Joannes, Filioli, novissima hora esi 
(l Joan. II. 18). Ergo nuno est. Qui vivit, vivat : 
qui mortuua erat, vivat ; audiat vocem Fiiii Dei qni 
mortuus jacebat,Burgat, et vivat. Clamavit Dominua 
ad sepulcrum Lazari,et qualriduanua mortuua reaur- 
rexil. Qui putebat, in auras procesait ; aepultua erat, 
iapissuperpoaituaerat.vox Salvatoriairrupit duritiam 
lapidis : et cor tuum ita durum eat, ut nondom illa 
vox divina to rumpat 1 Surge in corde tuo, procede 
de aepulcro tuo. Etenim mortuus in corde tuo tan- 
qoam inaepulcrojacebaa.ettanquamaaxomala oon» 
suetudinia gravabaria. Surge, et procede. Quid eat, 
Surge, et procede ? Crede, ei confitere. Qui enim ore- 
didit, aurrexit; qui confitetur, proceasit. Quare pro- 
oessiasediximua confitentem?Quiaantequam eonflte- 
retur, occultus erat ; cum auiem confitetur, prooedit 
de tenebria ad lucem. Et cum confesaus fuerit, quid 
dicitur miniatris? Quod dictum est ad funua Laxari, 
Solvite illum^ et sinite abire (Joan. xi, 38-44). Quo* 
modo ? dicium esl ministris Apostolia, Quae solveritis 
in terra^ soluta erunt et in ccelo (Matth. xviii, 18). 

8. Venit hora^ etnuncest, quando mortui audientvo^ 
cem Filii Dei,etqui audierint vivent, Unde vivenl ? De 
vita. De qua vita ? De Cbristo. Unde probamua quia 
de vita Cbristo ? Ego sum, inquit, via, veritas et vitam 
(Joan. xiv, 6). Ambuiare vis ? ego sum^ via. Fali non 
via T ego sum veritas. Mori non vis? ego sum viia. Hoc 
dicit tibi Salvator tuua : Non est quo eaa, nisi ad me ; 
non eat qua eas, niai per me. Nunc ergo isla bora 
agitnr, hoo et agitor plane, et omnino non oeaaator. 
Surgunt hominea qui mortui erant, transeunt ad vi- 
tam, ad vooem Filii Dei vivunt, de ilio, perseverantea 
in fide ipsiua. Habet enim Filioa vitam, unde vivant 
oredentea hak>ei. 

9. Et quomodo habet? Sicut habet Pater. Audi 
ipanm dicentem, Sieut enim Pater habet vitamin semeim 
ipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Fra« 
tres, ui potero dicam. Hsec sunt enim illa verba qum 
parvumintellectumperturbant.Quareaddidit, tnimtf^ 
ipsos f Sufficeret ut dioeret, SicutenimPaterhabetvi- 
tamy sicdedit et Filio habere vitam. Addidit, in semet-' 
ipso : habet enim in aemetipao Pater vilam, habet et 
Filius in aemeiipso. Aliquid intelligere noa voluit, in 
eo quod ait, in semetipso. Et hio secretum in verbo 
hoo clauaum eat : palsetur, ut aperiatur. Domine» 
quid est quod dixiati 1 Im semetipsOy quare addidiati ? 
Etenim Paulna apoatolua quem vivere feoiati, non ha- 
l)ebat vitam ?Habebat,inquit. Quantumhominea mor- 
tui ut reviviseant,et ad verbamtuum credendo trana- 
eant : oom tranaierinti non in te habebont vitam ? 

(Cinquante.) 



i 



1579 



IN JOANNIS EYANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1580 



Habebunt ; nam et ego paulo anledixi, QuiaudU verba 
mea, ei credit ei qui me misit, habel viiam xletnam. 
Ergo illi qui in ie credunt, habenl vitam : et non 
dixisti, in semelipsis. Gum autem de Patre loquere- 
ris, Sicut Paler habei viiam in semetxpso : rursus, oum 
de te loquereris,dixisli, sic et Filio dedit habere viiam 
insemetipso, Sicut habet, aic dcdit habere. Ubi babet? 
In semeiipso. Ubi dedit babere ? In semciipso. Paulus 
ubi habet ? Non in semetipso, sed in Chrislo. Tu fide- 
lis abi habes? Non in semelipso, eed in GbriBlo. Vi- 
deamus si hoc dicit Apostolus : Vioo autem jam non 
ego, vivii vero in me Chrisius (Galai. ii, 20). Vita no- 
stra tanquam noslra, id est, de voluntatepropria no- 
8tra, non erit nisi mala, peccatrix^ iniqua : vita vero 
bona de Deo in nobis est, non a nobis ; a Deo nobis 
datur, non a nobis. Gbrialus autem in semetipso ha- 
bet vitam sicui Pater, quia Verbum Dei. Non modo 
male vivit, et modo bene fivit : homo autem, modo 
-male, modo bene. Qui male v ivebat, in vita sua erat : 
•qui bene vivit, ad vitam Christi transiit. Particeps fa- 
clus vii«, non eras quod accepisti, et eras qui acci- 
peres : Filius autem Dei non quaei primo fuii sine 
vita, et accepit vilam. Si enim sic illam acoiperet^ 
non eam baberet in semeiipso. Quid est enim, insemet" 
ipso? Ut ipsa vita ipse esset. 

10. Adhuc aliud planiua forlasse dicam. Lucernam 
quisque accendit : exempli gralia Jucerna (a) iila quan- 
tum pertinet ad flammulam quae ibi lucet, ignis ille 
habet lucem in semelipso ; oculi autem tui qui lu- 
cerna absente jacebant et nihil videi^ani, jam et ipsi 
habent lucom, sed non in seineiipsis. Proinde si se a 
lucerna averlerint, tenebrantur ; si se converterint, 
illuminantur. At vero ille ignis quamdiu est, lucel : 
si volueris ilii luceu] tollere, simul et ipsum exslin- 
gais; nam sine iuce non potesl remanere. Sed lux 
Gbristusinexstin^uibilis et coaeternus Patri, semper 
oandens, semper lucens, semper fervens : nam si non 
feryeret, numquid dicereturin Psalmo, Nec esi quise 
abscondal a calore ejus (Psai. xviii, 7)?Tu autem in 
peccato tuo frigidus eras, converteris ui fervcscas : si 
recesseris, frigescis. In peccalo suo tenebrosus eras, 
converleris ut illumineris : si averteris tcobscuraberis. 
Proindequiaintetcnebrffieras,cumiliaminaberi8,uoa 
eris lumen,quamvis sis in lumine. Aitenim Apostolus : 
Fuistis aliquando ienebrx ; nunc autem lux in Domino 
(Ephes. V, 8). Cum dixisset^nunc aulem lux : addidit, in 
Domino. In to ergo tenebne, luxin Domino. Lux quare ? 
Quiaparticipationelucisiiliusluxes.|Siautemaluceqaa 
illuminaris, recesseris, ad tenebras tuas redis. Non sic 
Ghristu8,nonsicVerbumDei.Sedquomodo?S2i;u//ta6e< 
Paier viiam in semeiipso^sicdcdit ei Filio habere vitam in 
semetipso: ulnon participatiouo ?ivat, sed incdmmata- 
biliter vivat ; et omnino ipse vita sit. Sic deditetFilio 
habere vitam. Sicut habet,8ic dedit. Quid intcrest? Quia 
inededit,i8ieaccepit. Numquidjam eralquandoacce- 
pit?Numquid intolIigimusCbristumaliquando fuisse 

(a)Sobobscure Bignificathuocperaionem se ad lucerDam 
dixitse.cum eum taDieu sestate habuerit.uti ex xxtii Tracta- 
tu in Laareniil martyriB celebritate pronuntiato colligiiur. 



sine lace.oumipae sii Sapieniia Patris, de qua dictam 
081, Candor est lucis xtemse (Sap. vii, 26)? Ergo qaod 
diciiur^ dedit Pilio, tale eat ac si diceretar, genait fi- 
liam : generando enim dedit. Quomodo dedit aieaset, 
sic dedil ut vita esset, et iicdedit ut in semetipso vita 
esset. Quid e8t,in semetipso vita esset ? Non aliunde vita 
indigerei, sed ipse esset plenitudo viiss, ande creden- 
tesalii viverent dum viverent. Dedii ergo iilihabere vi- 
tam insemetipso : dedit tanquam oui ?TanqaamVerbo 
sao, tanquam ei qui in principio erai Verbum ei Yer» 
bum erat apud Deum. 

11. Deinde quia homo facius, quid illi dedtt? Et 
poiestatem dedit ei judicium faeere, quoniam filius 
hominis esi. Secundum qaod Filius Dei est, sicul ha- 
bet Pater vitam in semetipso, sic et dedil Fiiid vitam 
habere in semeiipso : secundum auiem qaod fllias ho- 
minis est^ potesiatem dedit ei judieium faeiendi. Hoc 
est quod healerno die exposai Gharitati vestre, qoia 
in jadioio homo videbitur, Deasaaiem non videbitor : 
sed post judicium videbitur Deas ab his qui vieerint 
iajodicio; ab impiis aatem non videbitar Deus {In 
superiori Traetatu). Quia ergo homo videbltur in ju- 
dicio forma illa, quia sic veniet sicut ascendit, ideo 
Bupradixerat: Pater non judicat quemquam^ sed omne 
judicium dedit Fiiio {Joan. v, 22.) Hoo eiiam in isto 
loco repetit, cum dioit, Et potestaUm dedit ei judi- 
cium faciendi, quoniam filius hominis est. Tanquam 
diceres tu, Potesiatem dedit ei judicium faciendi^ 
quare ? Quando non habuit istam poteslaiem jadi- 
cium faciendi ? Quando tn principio erat Verbum, et 
Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum^ 
quando omniaperipsumfacia sunt{ld.i. i,3) namquid 
non habebat potestatem Judioium faciendi ? 6ed se- 
oundum hoc dico, Potestaiem dedit eijudicium faciendi^ 
quia fiiius hominis esi : seoundum hoc accepit poteata- 
tem judicandi, quia filius hominis est. Nam seounduai 
quod Dei Filius est, semperhabuit hano poiestateoQ. 
Accepitqui crucinxus est.Qui fuitin morte,eBt io yita : 
Verbum Dei nunquam in morte, eemper in vita. 

12. Jam ergo de resurreolione forte aiiqaia no- 
strum dicebat : Ecce resurreximus ; qui audit Ghri- 
stum, qui credit, et transit de morte ad vitam et in ju- 
dicium non veniei ; venit hora, et nunc eat, ut qoi 
aadii vocem Fiiii Dei, vivat ; mortuai erat, audivit, 
ecce resurgit : quid est qaod dicitur postea reaurr^ 
ctio futura? Parce tibi, noli praecipitare aenteniiam, 
ne pergas post iliam. Est quidem isia resurraoiio 
qu8B fit nuoc : mortui erant infldelea, mortai erant 
iniqui ; vivunt justi, iranseant a morto infideliiatia 
ad vitam fidei : sed noli inde oredere nailam fo* 
turam postea resorrectionem corporia, crede faio* 
ram et resurrectionero corporia. Audi enim qoid ao- 
quatur posl commendatam reBarreotionem istam qoa 
fit per fiJem, ne quis putaret istam aolam eiiaeyetin- 
cideret in illam deaperationem eterrorem homiiiamy 
qui pervertebant atiorum sensas, dicentes resurre* 
ciionem jam factam esse^ de quiboi dioit Apoaiolas : 
Et fidem quorumdam pervefiuht (II Tim. ii, 18). 
Gredo enim (^uia talia verba illia dicebani : Boce 'Do* 



ISM 



TRACTATDS XXIH. CAPUT V. 



1582 



nqinos ubi uty £1 qui cridii in me, Iransiit a morte ad 
viiam; jam facta est reaurrectio in hominibus fldeli- 
bus qui fuerant inQdeles: quomodo aiieradiciiur re*^ 
sarrectio 1 Gratiaf Domino Deo noatro ; fulcit nutan- 
tea, dirigit hBBitantes, confirmat dubitanles. Audi 
qoid sequitur, qoianon habea unde tibi facias caliKi- 
nem mortis. Si credidisti, totum crede. Quid tolum, 
inqois, credo T Audi quid dicit : Nolile mirari hoc^ 
qoia dedit potestatem Filio faoiendi judicii. In One 
dico, ait. Qaomodo in fine ? Nolite miruri hoc; quia 
venii hora, Hic non dizit, ei nmc est. In illa resurre- 
ctione fiJei qolddizit? VenU hora^ etnunc esi. Iq ista 
resurrectione quam commendat fuluram corporum 
mortnorum, Venit hora, dizit : non dizit, nunr. esi ; 
quU in flne seouli ventura est. 

13. Et unde, inquis, mihi probas quia de ipsa re- 
surrectione dizit ? Si patienter audias, tu ipse tibi 
modo probabis. Sequamur ergo ; Nolite mirari hoc; quia 
vdnit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt. Quid 
evidentinsistaresurreclione^Jamdudum nondizeral, 
qui in monumentit sunt; sed, mortui audient vocem Fitii 
De ; et qui audierint^ vivent, Non dizit, alii vivent, 
aiii damnabantur ; quia omnes qui credunt vivent. 
De monumentis autem quid dicit ? Omnes qui sunt in 
numumentiSf audieni vocem ejus, et procedent. Non 
dizit, audient et vivent, Si enim male vizerunt et Ja- 
cebant in monumentis, ad morlem surgent, non ad 
vitam. Ergo videamus qui procedent. Licet paulo 
anle mortui audiendo et credeudo vivebant, non ibi 
facta eet discretio : non dictum est, Audient mortui 
vocem Filii Dei, et cum audlerint, alii vivenl, alii 
damnabuntur; sed, Omn^i qui audierint, vivent :qm9, 
qoi eredunt vivent, qui habent charitatem vivent« et 
nemo morietur.De monumentis Buiem^ audientvocemf 
el procedsntquibenefecerunt^ad resurrectionem vitdd ; qui 
maU feeeruntf ad resurrectionem judicii. Hoc estjudi- 
chim, posna illa de qua paulo ante dizerat, Qui credit 
in me, iransiit a morte ad vitam, et injudicium non veniet. 
14. Hon posstm ego a meipso facere quidquam : 
sicui audiojudico, etjudicium meumjustum est. Si sic- 
ai aadis judicas, a quo audis ? Si a Patre, cerle Pa- 
ier non judieat quemquam, sed omne judicium dedit 
FUio. Quando tu quodammodo praeco Palris, quod 
aodia, hoc dicis ^ ? Quod audio hoc dico, quia quod 
eat Pater, hoc sum : dicere enim meum esse est ; 
quia Yerbum Patris sum. Hoc enim tibi dicit Gbri- 
atos. Indede tuo. Quidest, Sicut audio, itajudico, nisi, 
Sicot sum ? Qnomodoenim audit Gbristus? Fralres, 
qossramnsy rogovos. Audit GhristusaPatre? Quomodo 
Uii dioit Pater ? Utique si dioit iili^ verba ad illum 
faeit : omniBenim qui aliquid alicuidicit, verbo dicit. 
Qoomodo Pater Filio dicit, quando Fiiius Verbum 
Pairia est ? Quidquid nobis Pater dicil, Verbo soo 
dieit : Verbom Patris Filios est, ipsi Verbo quo alio 
varbo dioit ? Dnus est Deus, onom Verbum habet, in 
ono Verbo omnla oontinet. Qnid est ergo, Sieut au- 
di0f Ua Judieo ? Sicot de Patre sum, ita judico. Ergo 

^Er. Lugd. et Ven. plaseulashjc ferunt differeotiai ; tic 
enim legnni : Qwmiam tu quodammodo prmeo Patrit, ui 
quiod auais dieoB, M. 



judicium meum justum est. Nam si nibil faoia ez te, o 
Domine Jean, quomodosentiunt carnales ; sinibil fa- 
cis ez te, quomodo paulo ante dizisti, Sic et Fitius 
quos vutt vivi/icat ? Modo dicis, Ez me facio nibil. 
Sed quid commendatFilius, nisi quia de Patre est? 
Qui est de Patre, non est de se. Si de se Fiiias esset, 
non esset Filius : dePatre esl. Pater ut sit non estde 
Filio, Filius ut sit de Patre eet. JEqualis Patri ; sed 
tamen iste de illo, non iile de isto. 

15. Quia non quxro voluntatem meam^ sed votunia" 
tem ejus qui misit me. Filius unious dicit, Non quxro 
voluntatem meam; et homines volunt facere volunta- 
tem suam I Ille tantum se humiliat qui sequalis esi 
Patri ; et tantum se eztollit qui in imo jaoet, ei nisiei 
manus porrigatur, non surgit I Faciamus ergo volun- 
tatem Patris, voluntatem Filii ', voluntatem Spiritoe 
sancti ; quia Trinitalis hujus unavolunias, unapole- 
stas, una majestas est. Ideo tamen dicit Filius, Non 
veni facere voluntatem meamy sed voluntatem ejus qui 
misit me ; quia Ghristus non est de se, sod de Patre 
suo est. Quod autem habuit ut homo appareret, de 
crealura assumpsit quam ipse formavit. 

TRAGTATUS XXIII. 
In illam tectionem Evangelii^ 6i ego testimonium per- 
hibeo de me, etc.^ usque ad id, Gt non vnltis venire 
ad me, ut vitam habeatis. Tum etiam repeiuntur sur 
periores lectiones jam ante tractatXf scilicet ab his 
verbiSj Amen, amen dico vobis, non potest Filius a 
se facere quidquam, etc Cap. v, f. 19-40. 

i. Quodamloco in Evangelio Dominus ut, pruden- 
tcm auditorem verbi eui similem esse debere homini 
qui volens aBdificare, fodit altius, donec perveniatad 
fundamentum stabilitalis petrsB, et ibi securus oonsti- 
tuat quod fabricat adversus impetum fluminis : ut 
cum venerit, repercutialur potius firmitate edifloiiy 
quam impulsu suo ruinam faciat illi domui {Matth. 
VII, 24, 25). Putemus Scripturam Dei tanquaui 
agrum esse, ubi volumus aliquidaediOcare. Non siroos 
pigri, nec superficie contenti ; fodiamus altius, doneo 
perveniamus ad petram : Petra autem erat Christus 
(I Cor. z, 4). 

2. Uodierna lectio de testimonio Domini nobis 
locuta est, quianon habeat necessarium ab bominibos 
testimonium,sed habeat miijus quam sunt homines ; 
alque id testimonium dizit quid sit : Opera, inqoii^ 
quse ego facio, testimonium perhibent de me. Deinde 
ad junzit : Et testimonium perhibet de me, qui mif i< me 
Pater. Ipsa quoqae opera quao faoit, a Patre se acce* 
pisse dicit. Testimonium ergo perhibent opera, iesti- 
monium perhibet Pater.NuIlumnetestimonium perhi- 
buit Joannes? Perhibuit plane, sed lanquam lucerna, 
non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimi- 
cos * : jam enim antea predictum erat a persona 
Patris, Paravi iucernam Christo meo : inimicos ^ui 
induam eonfusione ; super ipsum auiem efftorebit saneti" 
ficatio mea{Psal. cxzzi, 17 et 18). Estotanquaminnoote 

1 In omnibus Mm., voiuntatem Christi. 

s In B., non ad taliendot amicot, sed eonfkndendot ini» 
tnieot. Locum hunc rettituimus ez Er. et Luv.,qaorum lee- 
iXo videtor conchinior. M. 



1583 



IN JOANNIS EVANGBLIUM, S. ADQUSTINI 



1S8I 



po8ituF,atiendi8tiinluoernain,etmiratase8lacernam, 
et exsaltaeti ad lumen lucerns: sed illa luoernadicit 
eeee 8olem, in quo exsultare debeas ; et quamvis 
ardeat in nocte, diem te jubet exspeotare. Non ergo 
quia illiu» hominis teslimonio non erat opus. Nam 
utquid mitterelur, si non erai opus? Sed ne in lucerna 
remaneathomo, ctlumen lucernaj Bufficere sibiarbi- 
tretur ; ideo Dominus neclucernam illam superfluam 
dioit fuisse, nec tamen te dicit in lucerna debere rema- 
nere.DicitaliudteslimoniumScripturaDei:ibiutiqae 
DeuB perhibuit testimonium Filio suo, et in illa Scri- 
ptura Jud«i spem posuerant, in Lege scilicet Dei, 
niinistrata eibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, 
inquitf Scripturam, in qua vos putatis vitam xternam 
habere; ipsa testimonium perhibet de me : et non vultis 
venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putalia habere 
in Scriptura vilam aeternam? Ipsam inlerrogate.cui per- 
hibel teslimonium ; et inteliigilequaesitvitaeeterna.Et 
quia propter Moysen volebant repudiare Ghristum, 
tanquam adversarium institutis praceptisque Moysii 
rurBUBeofldem ipee convincittanquam dealialucerna. 
3. Omnes enim homines lucernsp^ quia et accendi 
poBSunt et ezstingui.Etlucernaequidem cum aapiunt, 
lucent, et spiritu fervent: nam et si ardebant et ez* 
Btinct» sunt, etiam pulent. Permanserunt enimservi 
Dei lucemsB bonae ex oleo misericordia illius, non ex 
viribus suis. Gratia quippe De gratuita, illa olenm 
lucernarum est. Plus cnim iltis omnibus taboravi, ait 
qusdam lucerna ; elneviribus suie ardere viderelur, 
adjunxit, Non ego autem, sed gratiaDei mecum(l Cor. 
XV, 10). Omnii ergo prophetia anle Domini adventum, 
lucema CBt : de qua dicit Petrus apostoloB, Habemus 
ceriiorem propheticum sermonem, eui beae facitis inten- 
denies, quemadmodum lucemse lucenti in obscuro loco^ 
donec dies lueescat^ et lucifer oriatur in cordibus vettris 
{II Peir. I, 19). Lucernaj ilaque Prophetae, et omnis 
prophetia una magna lucerna. Quid Apostoli t non 
lucerne etiam ipsi ? Plane lucernae. Solus enim ille 
nun lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur: 
quia sieut Paler habet vitam in semetipso, sic dedil 
FUio habere vitam in scmetipso, Lucerns crgo et Apo- 
atoli ; et gratias aguni, quia et accensi sunt lomine 
Veritatis, et fervcnt6pirita chariiatis, et suppelitilliB 
oloum grati» Dei. Si non essent lucernae, non diceret 
illis Dominus, Vos esUs lumen mundi. Nam poslea* 
quam dixit, Vos estis lumen mundi, ostendit ne tale 
lumen bo putarent, quale dictum est, Erat lumen 
verum, quod itluminat omnem hominem venientem in 
hunc munium, Tunc autem hoc de Domino dictum 
est, cum a Joanno diBtingucrelur. De Joanne quippe 
Baplisla dicturo erat, Non eral iite lumen, sed ut testi- 
monium perhiberel de tumine (Joan, i, 9, 8). Et ne 
diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Cbristus 
dioit, quia tucema erat ? In comparatione alterius lu« 
minis non erat lucem. Erat enim verum /timen, quod 
illuminat omnem hominem v.mientem in hunc mundum, 
Ergo cum etdisoipulis diccret, Vos estis lumen mundi, 
ne sibi aliquid tributum putarent, quod deeolo Ghrislo 
iate11:gcndam essei, el ita lucern» vento superbise 



exBtinguerentur ; oum dixisBet, Vos estis lumen mundi^ 
continuo subjunxit, Non potest civitas abscondi supra 
montem constitutay neque aecendunt lucemam el ponunt 
eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omni- 
bui qui indomo sunt, Sed quid, si Apostolos non dixit 
uoernam, sed aocensores lucerne quam ponerent 
Buper candelabrum ? Audi quia ipsos dixit lucernam. 
Sic luceatf inquit, lumen vestrumcoram hominibus^ui 
videntes bona opera vestra glorificent^ non vos, sed 
Patrem vestrum qui in ccelis est {Matth. v, 14-16). 

4. Ergo et Moyses porhibuil testimonium Christo, 
et Joannes perhibuit testimonium Christo, et caeteri 
Prophetae et Apostoli perbibuerunt testimonium Ghri* 

sto.HisomnibustestimoniisprfleponitteBtimoaiamope' 
rum suorum Quia et per illos nonnisi Deus perhibuit 
testimonium Filio suo. Sed perhibet alio modo Deus 
testimonium Filiosuo: por ipsumFilium Buum indioat 
Dcus FiJium, indicat se per Filium. Ad huno si po- 
tuerithomo pervenire, nec luoernis indigebit, elvere 
fodiendo altius, sdifloium perducet ad petram. 

5. Facilis est ergo, fratres, hodierno lectio : sed 
propter hesternum debitum (scio enim quid diatn* 
lerim, non abstulerim,etDominu8dignatu8e8tdonare 
etiam hodie loquiad vos), recordaminijquid repoBcere 
debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et saiu* 
bri humilitate, extendamus nos non adversus Deam, 
sed ad Deum ; et levemus ad eum animam nostram, 
efTundenteB eam super nos, sicut ille in Pealmo, cui 
dicebatur, Vbi est Deus tuus f Hxc, inquit, medilaius 
sum, et effudisuper me animam meam (Psat. xli, 4 el 5}. 
Levemus ergo animam ad Deumy non contra Deam ; 
quia et hoc dicturo est, Ad te, Domine, levavi animam 
meam (Psal. xxiv, 1). Et lcvemus a^juvante ipso ; nam 
gravis esl. Unde autem gravis est ? Quia corpaa qaod 
oorrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena 
inhabitatio sensum multa cogitantem {Sap. iz, 15). 
Ne forte ergo possimus sensum nostrum a maltis 
oolligero ad unum, et evulsum a multis relevare ad 
unum (quod quidem non poterimus, ut dixi| nifli ad- 
juvet ille qui ad vult levari aniroas nostraa), et 
contingamus ex aliqua parte» quomodo Verbom Dei 
unicus Patri, coseternus et ffiqualis Palri, non faciat 
nisi quod viderit Patrem facientem, cum tamen Pater 
ipse non faciat aliquid nisi per Filium videntem. 
Videtur mihi quoniam Dominus Jesus in hoo loco 
magnum quiddam insinuare volens intentis» etinfun* 
dere oapacibus, inoapacesautemexoilareadBtadiuroy 
ut nondum intelligentes bene vivendo oapaoes fiaatt 
insinuavit nobis animam humanam et mentem ratio- 
nalcm, quee inestbomini^non inest pecori, nonyego- 
tari, non beatificari, non illuminari, niai ab ipaa 
substantia Oei : eamque animam facere aliqaid per 
oorpus et de oorpore, atque habere Bubjectam ooppua, 
et per oorporalia mulceri posse BeoBua oorporiB val 
ofTendiy et propter hoo, id est propter conaortiaoi 
quoddam animas el oorporis in hae vita atqoe oom- 
plexu, delectari animamlenitis, velcontrifltariofleaBiB 
ccrporiB Bcnsibus ; beatitndinem tamen ajaa qua fll 
beata ipsa anima, uon fleri nisi partioipatione illlaB 



1585 



TRACTATUS XXIII. GAPUT V. 



1586 



vilo seinper Tive, incommutabilis, slernaeque sub- 
Btanti», quflB Deas est : ut quomodo anima qu(B infe- 
rior Deo est, id quod ipsa inferius est, hoc esl corpus, 
facit vi?er6 ; eio eamdem animam non faciat beate 
vivere, nisi quod ipsa anima est superius. Superior 
enim anima qaam corpas, et superior quam anima 
Dens. PrsBstat aliqaid inferiori, priBstatur illi asupe- 
rtore. Serviat Domino suo, ne concalcetur a servo 
8U0. Hffc est, fratres mei,religio cbristiana, qu« praB- 
dicatur per totum mundum^ horrentibus inimicis ; et 
ubi vincuntur, marmurantibus ; ubi praevalenlysa^vien- 
UbuB. Ucc est, religio christiana, ut colatur unue 
Deua, non multi dii ; quia non facit animam beatam 
niai unus Deus. Participatione Dei fit beata.Non par- 
Ucipatione sancte animae fit beata iufirma anima, nec 
participatione angeii fit beata sancta anima : sed si 
qaerit bealaesae infirma animi, querat unde beata 
eit sanota anima. Non enim beatue efficeris ex angelo 
tn ; sed unde angelus, inde et tu. 

6. Hie prsmissis atque firmissime constitulis, ani- 
mam rationalem non beatificari nisi a Deo, corpus 
non vegetari nisi per animam, atque esse quamdam 
medietatem inler Deum et corpus, animam; intendite 
et recolite mecum,nonbodiernam,de qua sufficienter 
locuti samua, sed heeternam lectionem, quam ecce 
jam Uiduo versamus atque tractamus, et pro viribus 
fodimoB, donee ad petram perveniamus. Verbum 
Ghrietue, Yerbum Dei Cbristus apud Deum, Verbum 
Ghriatae et Deus Verbam, Ghristus el Deus et Verbum 
anue iieue. Illuo perge, anima, contemptis ceteris, 
veletiam transcensis; iliuc perge. Nihil potentius 
ista ereatura, quo mens dicitur ralionalis, nihii hac 
ereatura eubiimiQs : quidqnid supra istam est, jam 
Greator est. Dicebam autem quia Verbum Gbristus, 
et Verbum Dei Ghristus, et Deus Verbum Ghristus ; 
sed non tantnm Verbum Ghrislus, quia y^6um caro 
fathm tUt et habitavU in nobis {Joan, i, 14) : ergo et 
Verbum et oaro Gbristus. Gum enim in forma Dei 
esseif nan rajnnam arbitratus est eue asqualit Deo, Et 
qnid noein imo, qui non poteramus infirmi est humi 
repentee attingere Deum, numquid relinquendi era- 
mas ? Al>sit. Semetipsum exlnanivit formam servi acci* 
piens (PhiUpp, ii,6,7). Non ergo formam Dei amittene. 
FactoB eet ergo bomo quieratDeus, accipiendo quod 
non erat, non amittendo quoderat :itafaclu8esthomo 
Deas. Ibi habes aHquidpropterinfirmitatemtuam,ibi 
habeBalind propterperfectionem tuam. Erigat te Ghri- 
BtQB per id quod homo est, ducat te per id quod Deus 
homo e8t,perducat te ad id quod Deus est.Bt totapre- 
dieatio diBpensatioque per Ghristum haBc eBt^ fratres, 
et alia non est, ut resurgant animaB,resurgantet cor- 
pora. Ulrumque quippe mortuum erat; corpus ex 
inflrmitate,animaex iniquitate. Quia utrumque mor- 
taum erat, reeurgat utrumque. Quid utrumque ? Anima 
et corpnB. Per quid ergo anima, nisi per Deum Chri- 
atam? Per quid eorpus, nisi per hominem Ghrislus? 
Bratenim et in Ghristo anima humana, tota anima : 
non irrationale tantnm anim», sed etiam raiionale 
qaod mens dicitnr. Fnerunt enim quidam hcrelici,et 



pulbi saut ab Ecclesia, qui putarentnon huberemen* 
tem rationalem corpus Ghristi, sed quasi animam 
belluinam (a) : excepta quippe rationali mente, vita 
belluina est. Sed quia expulsi sunt, et veritate expulsi 
Bunt; acoipetolum Ghristum, Verbum,mentem ratio- 
nalero, etcarnem. Hoc totum Ghristus est. Resorgat 
anima toa ab iniquitale per id quod DeuBcst, resurgat 
corpuB tuum a corruptione per id quod bomo estk 
Proinde, charissimi, audite magnam leclionis hujue, 
quantum mihi f idetur, profunditatem; etvidete qaem- 
admodum loquatur hic Ghrislus, nihil aliad quam 
quire venerit Ghristus, ut resurgant animae ab iniqui- 
tate, resurgant corpora a corruptione. Jam dixianim» 
per quid resurgant, per ipsam substantiam Dei ; cor- 
pora per quid resurgant, per dispensationem huma- 
nam Domini nostri Jesu Christi. 

7. Amen^ amen dico vobis, non potest a se Filius fa^ 
cere quidquam, nisi quod viderit Patrem faeientem : 
quspcumqueenim iltefeceril, hxe et Fitiussimititer faeii. 
CoDlum, tcrram, mare, qua! in cmlo, quse in terrifly 
qu8B in mari, fisibilia, invisibilia, animalia in terra, 
fruteta in agris, natantiain aquis, in aerevolantia, in 
cmlo lucentia ; prseter hecomnia, Angelos, Virtutes, 
Sedes, Dominationes,Principatus, Poteslates : onmia 
per ipsum facta sunt {Joan. i, 3). Numquid DeuB 
omnia hsc fecit, et demonstravit ea facta Filio, ut et 
ipse faceret alterum mundum his omnibus plenum ? 
Non utique. Sed quid? Quxcumque enim iile fecerit^ 
hxe, non alia, sed hxc et Fitiu^, nec diseimiliter, sed 
similiter facit, Pater enim diUgit Filium, et omnia de^ 
monstratei qux ipse facit. Demonstrat Pater Filio nt 
.anim89BU8citentur,quia perPatrem et Filium animo 
suBcitantur : nec possunt vivere anim», nisi earum 
vita sit Deus. Si ergo non possunt vivere anim», nisi 
earum vitasit Deus, sicut ipsa sunt vita corporum : 
quod demonstrat Pater Filio, id est quod facit, per 
Filium facit. Non enim faciendo demonstrat Filio, sed 
demouBtrando facit per Filium. Vldct enim Fiiius 
Patrem demonstrantem antequam aliquid fial, et ex 
demonstratione Patris et visione Filii fit quod fil a 
Patreper Filium. Sicanimesuscitantur, si potuerint 
videre istam unitatis eonjunctionem, Patrcm demon* 
strantem. Filium videntem, et per Palris demonstra- 
tionem et Fiiii visionem fieri creaturam : atque id fieri 
per Patris demonstrationem el Filii visiooem, qaod 
nec Pater sit nec Filius, sed intra Patrem etFilium, 
quidquid fila Patre per Filium. Quis hoc videt? 

8. Ecce iterum ad carnales sensus, ecce rursns 
humiliamus nos, et descendimus ad fos, si tamen 
aliquid aliquandoascenderamusavobiB.Vobisdemon- 
strare aliquid filio tuo, ut facial quod facis : facturus 
es tu, et sic demonstraturus. Quid igitur facturus es 
ut demon8tre8filio,nonutique facis per filium ^sedtu 
solus facis quod ipse factum videat, et illud (ale ei** 
militer faciat. Non esl hocibi : quid pcrgisad simili'^ 
tudinem tuam, et deles in tesimilitudinem Dei? Ibi 
omnino non est hoc. loveni aliquid^quomododemon- 
Blres filio tuo quod facis, antequam facis ; utcumde- 

(a) Apoliinarist». 



1587 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGUSTINI 



1588 



monstraveriBy per flliam faoias hoc quod faois. Jam 
forte quasi ocourrit tibi : Ecoe, inquis, cogilo facere 
domam, etvoloul per fllium meum fabricetur : ante- 
qoam eam ipse fabrioem, ostendo filio meo quod fa- 
eere volo;et facit ipse, atque ego per ipsum, cui 
ottandi volnntalem meam. Eecessisti quidem a pri- 
Btina 8imilitudine,8ed adhuc jaces in magna disaimi- 
Jitudine. Bcce enim antequam facias domum, indicas 
fllio tuo, et demonstras quid faccre velis; ut te de- 
monBtrante antequam faciaSyfaciatipsequoddemon* 
BtraveriB, et tu per ipsum : sed verba dicturus esfilio 
tao, inter te et ipsum verba cursura sunt ; et inter 
demonstrantem etvidentem, vel loquentem et audien- 
tem Bonus articulatus volal, qai non est quod tu, non 
6Bt qaod ipse. Sonus quippe ilie qui ezit de ore tuo, 
et verberato aere tangit aurem fllii tui, et impleto 
Bensa audiendi perdacit ad cor cogitationem taam ; 
-.BonaB ergo ille, non eet ipse tu, non est ipse fllius 
taoB.Signum datum estab animo tuo animo fllii tut, 
qaod signam non sil nec animus luus, nec animue 
filii tui, sed aliud aliquid. Itane putamus Patrem lo- 
cotameBsecam Filio? Fuerunt verba inter Deum et 
Verbum? quomodo ietud est ? An quidquid velletPa- 
ter dicere Filio, si verbo vellet dicere, ipse Filius est 
Verbom Patris ^ numquid perverbum loquerelurad 
Verbom? An quia Filius luagnum Verbum, minora 
verba oursura erant inter Patrem et Filium ? SonuB 
aiiquis et quasi creatura qusedam temporalis atque 
voiatica, exitura erat ex ore Patris, ei percussura au- 
rem Filii? Numquid babet Deus corpus, ut qaasi ez 
i|jo8 iabiis hocprocedat ; et habet aures corporis Ver- 
bom» in quas Bonus veniat ? Remove omnia corpora* 
lia, Bimplicitatem vide, ai simpiez es. Quomodo autem 
eri8 aimplex? Si te non mundo impiicaverie, sed ex 
mondo ezplicaveris : ezplicendo enim te 8implez 
eriB. Et vide si potee quod dico, aut ei non potes, 
crede quod non vides. Dicis fliio tuo, verbo dicis; 
verbom qaod sonal, nec tu es, nec fllius tuus. 

9. Habeo, inquia, aliud quo o&lendam : ita enim 
est eroditue fllius meus, ut nec loquenie me audiat, 
sed nutu oetendo ei quod faciat. Ecce nutu ostende 
quod vis, certe animus luus vultostendere quod in se 
habet. Unde facia nutum? De corpore, Bciiicet, labiis» 
valto, BupercilliB, oculis, manibus. Hac omnia non 
Bani qood animue tuus ; etiam ista media sunt : in- 
tellectom est aliqoid per bsBC eigna, quffl non sunt 
qood animos taus, nec quod animus fllii toi : sedhoc 
totom qaod corporo agie, infra animum tuom eet, et 
infraanimomflliitui ; necpotest cognoscere animom 
toom filioB tousy nisi dederis ei eigna de corpore. 
Qaid igitor facio?Non est hoc ibi, simplicitaB ibi 
est. Pater oatendit Filio quod facit, etostendendo 
Filiam gignit. Video quid dixerim : eed quia video 
et qoibus dizerim, flat in vobJB intellectus iste 

^ Edd. habeot hic nonDullas lectiooum vari^tateB, qun 
potipsiaium e punctationid diirersilate uancKntur L.eguot 
Kr. Lu^. et Ven., /uervtti verba inter Deum ei Verbum. otio* 
mo'to utmdeti? An quidquain veiiei Paier dicere Filio? 

S« i^Pi' Jf^^Q^^i' 1-0 V. : An quidquam velletPattr 

dtoereFitto f S% veltet verba dicere, ipte Vil\u$ est Verbum 
I'atrU. Numqmd, etc. M. 



qnandoqae. Nanc si non potestis comprehendere 
quid sit Deus, vel boc comprehendite quid non 
Bit Deus : multum profeceritis, si non aliud quam 
est, de Deo senserttis. Nondum potee pervenire a<l f 
quid Bit, preveni ad quid non sit. Non est Deue cor- 
pos, non terra, non cGsIum, non luna, non boI, non 
Btelle, non corporalia ieta. 8i enim non coelestia, 
quanto minus terrena? Tollc omne corpue. Adhuc 
audi aliud : non est Deus routabilis epirituB. Nam fa- 
teor, et fatendum est, quia Evangelium loquitur, Deus 
spiritus est. Sed transi omnem mutabilem Bpiritum, 
transi spiritum qui roodo ecit, modo nesoit, modo me- 
minit, et obliviscitur: vult qnod nolebat, non vult 
quod volebat ; sive paliatur jam istas mutabilitates, 
Bive pati possit : transi hso omnia. Non invenis in 
Deoaliquid mutabilitatiB, nonaliquid quodaliternonc 
sit, aliter paulo ante fuerit. Nam ubi invenia aliter et 
aliler, facta eet ibi qusdam mors : mors enim eet, 
non essequod fuit. Immortalisdicituranima:estqoi- 
dem, quia vivit eemper anima, et est in ilia quedam 
vita permanens, sed mutabilisvita. Secundum muta- 
bilitatem vitshuJuB et mortalis dici poteat :qaia ai 
vivebat sapionter, et desipit-, mortua est in deterias ; 
81 vivebat insipienter, et sapit, mortaa estin melius. 
Nam esse mortem in deterius, eese mortem inmelius 
Scriptura noe docet. Utique in deteriue mortui erant, 
de quibuB d\c\iur, Sine mortuos, sepeliant mortuot iuos 
(Malth. vTii, 22) ; et, Surge, qui dormis, et exsurge a 
mortuiSj et illuminabit ie Christus {Ephes, v, 14) ; et de 
hac lectione, Quando mortui audient, etqui audierint vi- 
vent, In deterius mortui erant, ideo reviviscont. Revi- 
viscendo moriuntur in melios, quia et revivisoendo 
non eront quod erant : non esse aatem qood erat, 
morB eet. Sed forte, si in melius est, non appellatar 
mors? Appellavit illam mortem Apostolae : Si autem 
mortui estis cum Christo abelementis hujus mundi^quid 
adhue velut viventes de hoc mundo deceritie {Coloss, n, 
20)?et iterum, MortuienimestiSyet vita vestra abseon- 
dita est cum Christo in Deo (id. iii, 3). Mori nos 
vult ot vivamus, quia vizimus ut moreremar. Qoid- 
qnid ergo et a meliore in dcteriuB, et a deteriore in 
melius moritur, non cst hocDeos: qoianeqoein me- 
lius ire polest summa bonitas, neqae in deterius vcra 
fflternitas. Vera enim eternitae est, ubi temporia nibil 
CBt. Erat autem modohoc, et modo illud? jam tem- 
puB admissum e8t,ffiternum nonest. Nam ot noveri- 
tis quia non sic Dcus quomodo anima ; certe immor- 
talie est anima ; quid ergo eet qood ait ApoBtoloB de 
Deo, Qui solus habet immortalitatem(iTim.vi, i6); 
nieiquia hocapertedizit,8olas habctiocommotabili- 
tatem, quia boIub habet veramfflternitatem?Ergo ibi 
nulla motabilitaB. 

10. Agnosce in te aliquid, quod voio dicere, intoB, 
intus in te; non in te quasi in corpore too, nam et ibi 
potest dici in te. In te est enim Banitas, inte queli- 
bet xtas, sed secundum corpus ; in te est manoB, 
pes tuuB : Bed aliud est in te intuS| aliod in le tan- 
qoam in veste taa. Sed relinqoe foris et V68tem ioam 
et carnem toam , deaoende in ta, adi Beoratariom taomi 



1589 



TRACTATOS XXIII. CAPUT V. 



1590 



meDtein taftm, etibi videquod volo dicere^ si potue- 
ris. Si enlm tu ipee a te longe ee, Deo propinquare 
nnde potee? Dicebam de De3 ; et intellecturum te ar- 
bitrabaria : de animadicoi de te dico ; intellige, ibi te 
probabo. Non enim valde longe pergo in exempla, 
qoando de mente tua volo aliquam similitudinem dare 
«d Deum tuum ; quia utique non in corpore, sed in 
ipaa mente faetus est homo ad imaginem Dei. In si- 
militadinesua Deum quaeramus, in imagine sua Grea- 
torem agnoscamus. Ibi intus, si potuerimus, invenia- 
mus hoc quod dicimus ; quomodo demonstret Pater 
Filio, et Filius videat quod demonsirat Pater, acle- 
qnarn flataliquid a Patre per Filium. Sed oum dixero 
et intellexeris, nec sic putes Jam illud aliquid lale 
esae, ul servea ibi pietalem, quam volo a te servari, 
et preoipue moneo : id est, ut si non vales compre- 
handare Dens quid sit, parum non tibi putes esse 
soire quid non sit. 

li. Ecce in mente tna video aliqaa duo, memo- 

riam tnam et cogiiationem tuam, id est, quasi aciem 

qnamdam et obtnlam anime tue. Vides aliquid, et 

per ocalos percipis, el eommendas memoriae : ibi est 

intns quod memorias commendasti, in abdito recondi- 

tam qoaai in horreo, quasi in tbesauro, quasi in se- 

cretario quodam et penetrali interiore. Gogitasaliunde, 

inientio tna alibi est; illod qaod vidisti in memoria 

tna eat, et non yidetur a te, quia cogitatio tua in 

aliad intenditur. Modo probo, scientibus loqoor : 

Garthaginem nomino, omnes modo intus quicumque 

eam noatia, vidistis Carthaginem. Numquid tot sunt 

Garthaginea quot anime veslre ? Omnes vidistis per 

noinen hoo: per quatuor has syllabas notas vobis, 

srampenles ez ore meo, tact» sunt anres vestne, 

tietua eat sensas anim» per corpus, et ab alia inten- 

tiona reflezus est animua ad id quod ibi erat, et vidit 

Girtbaginem. Namquid tiinc esl ibi Carthago faota? 

Jam ibi erat, aed lalebat. Quare ibi lalebat ? Quia 

inimae tuas in aliud aitemiebat : oum vero refleza 

eit eogftatio tna ad id quod erat in memoria, inde 

formata eat, et yisio quedam animi facta est. Antea 

Donerat visio, sed erat memoria : refleza oogitatione 

id memoriam, faetaestvisio. Demonstravit ergome- 

moria toa cogitationi tue Garthaginem, et quod in 

i)la erat antequam intenderes, conversc ad se inten- 

tbni cogitationis oatendit. Ecce facta est a memoria 

demonstratiOy facta est in oogitatione visio ; et nulla 

Tiiiia in medio caonrrerunt, nullum ez corpore si- 

gnam datum est : nec innuisti, nec scripsisli, necso- 

aoisti ; et tamen oogitatio vidit quod memoria demon- 

Uravit. Ejusdem autem substantiae est, et qus de- 

monstravit, et cui demonstravil. Sed Gartbaginem ut 

haberet memoria tua, per oculos hausta est imago 

hec : vidisti enim qood in memoria reconderes. Sic 

irborem quam meministi vidisti, sic montem, sic flu- 

Tium, sio amici faciem, sic inimici, sic patris, ma- 

tris, fratrisy sororis, filii, vicini ; si lilterarum in 

Qodioe conacriptarum, sic ipsius codicis, sio hujus 

baailiosB : omnia ista vidisti^ et visa quia Jaro erant, 

laemoric oommendasti; etlanquam posuisti illic que 



videres cogitando cum velies, etiam cum ab istis cor* 
porisoculis abfuissent. VidistienimCarthaginem cum 
esses Garthagini, accepit speciem per oculos anima 
tua ; biBC species recondita est in mcmoria tua, et 
servasi aliquid intus bomo apud Garthaginem con- 
8titutus,quod possesapud te videre etiam cum ibi non 
esses. Hffic omnia forinsecus acoepisti. Pater qus de- 
monstrat Filio, non accipit eztrinsecus : intus totum 
agitur ; quia nihil crealurarum esset eztrinsecas, nisi 
hocPater fecisset per Filium. Greatura omnis a Deo 
facta eat ; antequam fieret non erat. Non ergo facta 
visa est et retenta memoriter, ut eam Pater Filio tan- 
quam memoria cogitationi monstraret : sed facien* 
dam Pater monslravit, fuciendam Filius vidit, oteam 
Pater demonstrando fccit, quia per Filium videntem 
fecit. Et ideo movere non debet, quia dictum est, 
niii quod viderit Patrem facieniem : non dictum est, 
demonstrantem. Por boc enim signiQcatum est, id 
esse Palri facere, quod esl demonstrare ; ut ez hoo 
inlelligatur pcr Filium vidcntom o.T.nia facore. Nee 
ilia demonstratio, nec illa visio temporalis est. Quia 
enim per Filium Ount omoia tempora, non utiquealir 
quo tompore possentei demoostrari facienda. Sic au> 
tem demonstratio Palris Fiiii visionem gignit, quem- 
admodum Pater Fiiium gignit. Demonstratis quippe 
generat visionem, non visio demonstrationem. Qnod 
siporlus et perfectius intueri valeremus, fortaese in- 
veniremus nec aliud esse Patrem, aliud ejus demon- 
atrationem; nec aliud Filium, aliud ejus visionem. 
Sed'si viz hoc cepimus, viz expiicare potuimus, qao- 
modo memoria quod cepit extrinsecue, odtendat oo- 
gitationi; quanto minus capere aul ezplicare poterimnSi 
quomodo Pater Deus demonstrat Filio quod non ha- 
bet aliunde, vel quod non est aliud quam ipse? Par* 
vuli sumus ; ioquor vobis quid non sit Deus, non 
ostendo quid sit : ergoot capiamusquidsit, quid fa* 
ciemus ? Numquid a me, numquid per mc poteritia? 
Dicam hoc parvulis, et vobis et mibi : cst per quem 
possimus ; modo cantavimus, modo audivimus, Jacta 
in Dominumcuram tuam, etipse te ennlriet {Psal. uv, 
23). Ideo enim non potes, o homo, quia parvulus es : 
ai parvulus es, nutricndus es : nutritus, grandis eris ; 
et quod parvulus non poleras, grandis videbis : sed 
Qt nutriaris, Jacta in Dominum curam tuam, et ipie t$ 

enutriet. 

12. Modo ergo percurramus breviter quae restant, 
et videte hic qo« commendavi, quomodo Dominua 
insinuet. Pater diligit Filium, et omnia demonstratei 
qux ipsefacit, Ipse suscitat animas, scd per Filium, 
ut fruantur animas suscitattB substantia Dei, hoc est 
Patris etFiiii. Et majora liis demonstrabit ei opera. 
Quibus majora ? Sauitatibus corporum. Jam ;et antea 
tractavimus (In Tractatu 19, n». 4, 5, et Tract. 21, 
n. 5-10), nec immoruri debemus. Major est cnim re- 
aurreotio corporis in aBlernura, quam hajc quffl ad 
tempus facta est in ilie languido sanitas corporis. Et 
majora his demonstrabit et opera, ut vos miremini. De- 
monstrabit, quasi temporaliter : ergo quasi homini 
facto in tempore, qnia Verbum Deae non eat factua. 



i 



4591 



IN J0ANNI8 EVAN6BLIUM, S . ADGDSTINI 



I59f 



par quem omDia facta soiii lempora : sed homo faciue 
Chrisios in iemporo. Apparet quo GoDsuie, quo die 
eoneeptum de Spirita saDcto virgo Maria peperiiChri- 
•inm : ergo homo factus eat \n iempore, per quem 
Deum facta sunl tempora. Ideo tanquam in iempore 
demonstrabii ei opera majora, id est, resurreotionem 
corporum, ui vos miremini faotam per Filium resur- 
reciionem corporum. 

13. Deinde redii ad illam resurreclionem anima- 
ram : Sieut enim Pater suscital mortuot et vivi/icatf sic 
etPUius quos vult vivi/icatj sed secundum spiriium. 
Vivifloat Pater, viviflcat Filius ; quos vult Pater, quos 
vnli Filius : sed ipsoe Pater quos Fiiius; quia omnia 
per ipsum facta sunt. Sicut enim Pater suscitat mor- 
tuos et vivi/ical, sic et Filius quos vuU vivificai, De 
reeurreclione animarnm diolum est hoc : quid de 
resorreciionem corporum ? Eedii, et dicii, Neque 
enim Pater judicat quemquam^ sed omne judicium 
dedit Filio^ Resurrectio animarum flt per sub- 
•ianiiam Patris et Filii aternam et iocommutabi- 
lem : reeurreciio vero corporuin flt per dispeDsaiio- 
nem humaDitatisPiliiiemporalem, non Patri coaeter- 
nam. Ideo cum commemorarel judicium, ubi fierei 
reeorrectio corporum, Non enim Paler^ inquit, ;tMii- 
eat quemquam, sed omne judidum dedit Filio : de re- 
eorreclioDeautemeDimarum, Sicut Pater suscitat mor» 
tues et vivi/icat^ sic et Filius quos vult vivificat. Illud 
•rgo eimnl Pater et Filius : hoc autem de reaurre- 
ctione corporum, Non judical Pater quemquam, sed 
tnnne judicium dedit Filio, Ut omnes honorificent Fi^ 
lium, sieut honari/icant Patrem. IIoc redditum esi re« 
•orreciioni animarum. Ut omnes honorificent Filium* 
Qaomodo ? Sicut honorific4int Patrem, Animarum enim 
resorreciionem sic operatur Filius, quomodo Pater: 
•io viviflcai Filius, quomodo Pater. Ergo in aoima* 
Rim reeurrectione omnes honorificent Filiumy sicut ho* 
norificant Patrem. Quid de honoriflcatione propter 
resarrectionem corporis ? Qui non honorificat Filium, 
nonhonorificatPatremquimisitHlum,^on dixit, sicot; 
•ed, honorificat, et honorificat. Honoratur enim homo 
Ghristus, sed non sicut Pater Deus. Quare? Quia se- 
eandum hoc dixit, Paler major me est [Joan. xiv, 28). 
Quandoauiem honoriflcatorFiliu8,8icut honoriOcatur 
Pater ? Gom in prindpio erat Verbum, et Verbum erat 
apudDeum, ei omnia per ipsum facta sunt (Id. i, 1, 
3). £i ideo in hac honoriflcaiione secunda quid aii? 
Qui non honorificat Filium, nec honorificat Patrem qui 
misit itlum. Non est missus Pilius, nisi quia factus est 
homo. 

14. Amen^ amen dico vobis. Iterum redil ad resur* 
rectionem animarum, ut assidue diccnlem capiamus ; 
qoia velut volaotem lermoDem sequi non poteramus ; 
ecce iinmoratur Dobisoum sermo Dei, ecce quaei ha- 
bitaicumiDflrmitaiibus nostris^reditruraum ad com- 
mendationem resnrrectionis animarum. Amen, amen 
dieo vobis, quia qui verbum meum audit, et credit eiqui 
tne misit, habet vitam xternam : sed tanquam ex Pa- 
Irc. Quia qui verbum meum audit, et credit eiquimisit 
me^ ex Paire kabet vitam ^etemam, credendo in eum 



qui misit illuro. Bt injudicium non veniett sedtransiit 
amortead vitam : sed ex Patre viviflcaiur, cui oredit. 
Quid, tu non viviflcas ? Vide quia et Pilius quos vutt 
vivificai, Amen^ atnen dico vobis, quia venil hora, quando 
mortui audicnt vocem Filii Det, et qui audierint vivent. 
Hic non dixit, Gredent ei qui misit me, et ideo vivenl ; 
sed audiendo vocem Filii Dei, qui audierint, hoo est 
obaudierint Filio Dei^vtt;^. Ergo et ex Patrevivent, 
oum credent Patri ; et cx Fiiio vivent, cum audieni 
vocem Filii Dei. Quare et ex Patre viveni ei ex Fiiio 
viveoi ? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, $ie 
dedit Filio habere vitam in semetipso. 

15. Implevit de resurreclione animarum ; reaiat 
evidentius dicere de resurreclione corporom. Et po- 
teslatem dedit ei etjudicium facere : non solum animaa 
per fldem et sapientiam susciiare, sed et Jadiclum fa- 
cere. Quare autem hnc ? Quia filius hominis ett, Faoii 
ergo aliquid Pater per Filium hominis, quod non facitex 
•ubstantia suacui squalisesi Filius ; sicutipsam naacl, 
sicui ipsum cruciflgi, sicutipsum mori, nicut ip^um 
resurgere : non enim aliquid hornm Patri contigli; 
Sicotresuscitationemcorporum. Nam resusoitaiionem 
animarum ex sabstantia sua Paler fadi per sQbalan- 
tiam Filii *, quailli equalisesi; anima quippefiuni 
pariicipes illius iQcommutabilis lucisi non corpora : 
resuscitaiionem autem corporum Paier facit per 
fliium hominis. Et potestatem enim dedit ei et judi-- 
cium facere, quia filius hominis est : •ecandam iilad 
quod supr^Ldixit, Nequeenim Pater judicat quemquam. 
Et ut ostendai quia de reeurreoiione oorporom hoc 
dixit : Nolitemirari hoc, quia venit hora. Non nunc eet^ 
•ed venit hora, in qua omnes qui in monu$nentis $unt 
(jam hoc et hesterno die 8atiatis8ime aadiati^ [In $u* 
periori Tractatu^ n. 13] ), audient vooem ejus et proee- 
dent. Et ubi ? In Judicium : Qui bene fecerunt^ in resur- 
rectionem titx ; qui male egerunt, in resurreetionem ju" 
dicii. Et iu boc facis solusy quiaomnejudioiam Filio 
Pater dedii, et non judicai quemquam ? figo, inqail, 
facio. Sed quomodo faois ? Non possum a me faeere 
quidquam : sicut audio judico^ etjudicium meumjustum 
est, Gum ageretar de resurreeiione animarom. non 
dicebat,i4ti(iu) ; sedi video, Audio enim, ianqaam pr»- 
cipieniis Patris imperium. Jam ergosicoi homo, aic* 
ut quo mi^or esi Pater ; jam ex forma •ervi, non ex 
formaDei, sicutaudio, judico: eijudicium meumjustum 
est, Unde estjudicium Justum hominis ? Fratres mei, 
attendite : Quia non qusero volunfatem «mm» sed vo- 
luntatem ejus qui misit me. 

TRACTATUS XXIV. 

Ab eo quodscriptumest, Posi hec abiii Jesos irans mare 
GalilsB», quod est Tiberiadis ; usgue ad id, Hic est 
vere propheta qui venit in mundum. Cap. vi, t* 
1-14. 

1. Miracula quao fecit Domiiius noster Jesoa Ghrl- 
•luB, sunt quidem divtna opera, ei ad intelllgcndam 

< In undecim Mm., exsubstantiasua Paier ex euBstanHu 
sua FiliuSf qua itii, etc» omiMO rerbo, flneit^ 



IS9S 



TRACTATD8 XXIV. CAPDT V. 



i8M 



Deum de viiiibilibaB admoDent haroanam mentem. Quia 

enim ille non est talis sabBtantia qu» videri oculis poB- 

Bit, et miraculaeJuB quibus totum mundam regituni- 

versamque oreaturam adminiBtrat, aBsiduitate vilue- 

mnty ila ut pene nemo dignetur aitendere opera Dei 

mira et stupenda in quoiibet seminis grano ; aeoum- 

domipaam auam misericordiam servavit sibi que- 

dam, que faceret opportunotemporeprcterusitatum 

curBum ordinemque natur», ut non majora, sed in- 

ioiila videndo 8tuperent,quibu8 quotidiana viluerant. 

IfaJuB enim miraculum est gubernalio totiaa mundi, 

qnam saturatio qainque millium bominum de quinque 

panibuB : et tamen bsc nemo miratur : iilod u.irantur 

homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis 

enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui 

depaucis granis segeles creat ? Feclt ergo quomodo 

Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, 

inde in manibus suis multiplicafit quinque panes. Po- 

teslas enim erat in manibusChristi : panes autem illi 

qainque, quasi semina erani, nonquidemterreman- 

data, sed ab eo qui terram fecit maltiplicala. Uoc 

ergoadmotum est Bensibus, quo erigeretur mens, et 

eihibitum ooulis ubi exercerelur intelleolus, ut invi- 

"ibilem Deumper visibilia opera miraremur, et erecti 
ad Odem et purgati per Odem, eliam ipsum invisibili- 
ter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invi- 
sibilem nosceremus. 

2. Nec laroen sufOcit hflBc iniueri in miraculis Cbri- 

sti. Interrogemus ipsa miracula, qui nobis loquan- 

tor de Gbristo : habent enim siintelligantur, linguam 

saim. Nam qoiaipse Chrislus Verbum Dei est, etiam 

ftclum Verbi, verbum nobis cst. Hoc ergo miraculum, 

aicut audivimus quam magnum sit, quseramus etiam 

qotm profundum sit: nontantam cjus superficiede- 

lectemar, sed etiam altiiudinem perscrutemur. Ha- 

iMtenim aliquid intus, bocquodmiramurforis Vidi- 

mnB, spectavimus magoum quiddam, prcclarum 

qniddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo 

nos possit : laudavimus de facto faclorem. 8ed quem- 

•dmodum si litteras pulchras alioubi inspiceremus, 

Bofi nobis sufiiceret laudare scriptoris articulum, 

qooniam eas pariles, squales decorasque fecil, nisi 

etiam legeremus quid nobis per illos indicaverit : ita 

fietam hoc qui tantum inspicit, deleclatur puiohritu- 

dioe facti ut admirotur artifloem : qui autcm intelli- 

gii, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter 

^enter litter». Picturam cum videris, hoc est to- 

tQDQ vidisse, laudasse : litteras cum videriB, non hoc 

ttl totom ; quoniam commoneris el legere. Etenim 

dicii, eum videris litteras, si forte nos eas nosti le- 

8^»0uid putamus esse quod hic scriptum est? Inter- 

foguquid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi de- 

iQonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidi- 

Bli. Alios ille oculos habet, allos tu. Nonne siroiliter 

(pioeB videtisTSed non similiter signa cognoscitis. 

^ ergo vides et iaudas : ille videt, laudat, legit et in- 

^iliigit. Quiaergovidimus, quia laudavimus, legamus 

^ intelligamus. 

3. Dominas in moiite : multo magis inteiUgamas 



quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde 
non quasi humiliter Jacet quod in monte factam est ; 
nec transeunter pretereundum estySed suspicienduro. 
Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: 
non solum pro bonitate, vernm eiiam pro poteatate, 
Quid enim sola prodesset bonitas, iibi non erat paniSy 
nnde turba esurieuB pasceretur? Nisi bonilati adesset 
potestas, Jejuna illa turba et esuriens remaneret, De« 
nique et diBcipuli qui erant cum Domino in fiame, et 
ipsi turbas volebantpascere, utnonremanerentinanes, 
sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Do- 
minus unde emerentur panes ad turbas pasoendas. 
Et ait Scriptura, Hoc autem decebat ienlans eum : di- 
soipulum scilicel Philippum, quem interrogaverat. 
Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono 
tentabat, nlsi quia ignorantiam discipuli demonstra- 
bat?Et forte ic demonstratione ignorantin diBoipuIi 
aliquid significavit. Apparebit ergo^ cum ipsumsa- 
cramentum de quinque panibus ccBperit nobis loqui, 
et quid signiGcet indicare : ibi enim videbimus quare 
Dominus in hoc facto ignorantiam dlscipuli voluit in- 
terrogando quod sciebat, ostendere. Nam interroga- 
mus atiquando quod nescimus, audire volentes ut di- 
scamus ; aliquando interrogamus quod sctmus, seire 
volentes utrum et ille sciat quem interrogamus : 
utrumque hoc noverat Dominus ; et quod interroga- 
bat soiebat, quid enim esset facturus ipse noverat ; et 
hoc nescire Philippum soiebat similiter. Quare itaque 
interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demon- 
strabat? Bt hoc quare fecerit, ut dizi, postea intelli* 
gemuB. 

4. Andreas ait : Est hic puer quidam qui habet quin* 
que paneSy et duos pisces ; sed hmc quid sunt ad tantos t 
Gum dixisset PhilippasinterrogataB, ducentorumde- 
nariorum panes non sufHcere, quibus tanta illa turba 
reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque pa- 
nes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jssus : FacUe 
homines discumbere. Erat autem ibi fenum mulium^ ei 
discubueruntfermequinquemillia hominum. Accepit ati- 
tem Dominus Jesus panes, gratias egitt Jussit, fractl 
snnt panes, positi ante discnmbentes. Non Jam quin- 
que panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod 
auotum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat, Pa* 
ramest turbam illam fuisse satiatam, etiam fra- 
gmenta resederunt : et ipsa colligi jussa sunt, ne per- 
irent ; et impleuerunt duodecim cophinos fragmento- 

rum. 

5. Breviter ut curramus, quinque panes intelli- 
guntur quinque libri Moysi : merito non triticei, sed 
hordeacei ; quia ad Vetus Testamentum pertinent. 
Nostis autem hordeum ita creatum^ ut ad medullam 
ejas viz perveniatur : vestitur enim eadem medalla 
tegmine palen, et ipsa palea tenaz et inherens, ut 
cum labore ezualur. Talis est littera Veteris Testa- 
menti, vestitategminibuscarnalium sacramentorum : 
sed si ad ejus meduliam perveniatur, pascitet satiat* 
Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos 
pisces. Si quaramas qui fuerit pner iste, forte po* 
pulas Israei erat : sensa paeriH portabal» neo man* 



i 



1595 



IN JOANNIS EVANaELIUM, S. AUOUSTINI 



1596 



dacabat. Illa enim qun portabat, clauBa onerabant, 
aperta pasoebant. Dao auiem pisces, videnlur nobis 
significareduai illas in Veteri Testamento sublimes 
personas, quae uogebantur ad populum sanctiflcan- 
diim et regendum, fiacerdotis et regis. Et ipse in 
'my8teriovenitaliquando,qui perillas significabatur: 
venit aliquaado qui per medullam hordei ostendeba- 
tar, per paleam vero bordei occullabatur. Venit ipse 
oncB utramque personam in se portans^ sacerdotis et 
regis : sacerdolis per victimam, quam seipsum ob- 
talit pro nobis Deo ; regis, quia regimur ab eo : et 
aperiuntur qu8B clausa portabantur. Qratias ilii; im- 
plevit per se qaod per Vetas Testamentum promilte- 
batur. Et frangijusait panes : frangendomultipiicali 
sunt. Nihil verius. Quinque] enim illi libri Moysi, 
qaam multos libros, cum exponuntur, tanquam 
frangendo, id est disserendo, fecerunt ? Sed quia in 
illo hordeo ignorantia primi populitegebatur, dequo 
primo populo diotum est, Quamdiu legitur Moytes, 
velamen supra corda eorum positum est (U Cor, iii, 15) ; 
nondum enim ablatum eral velamen, quia nondum 
venerat Cbristus ; nondum velum tempii fuerat illo 
incruoe pendente conscissum : quia ergo ignorantia 
populi erat in Lege, propterea illa Domini tentatio 
ignorantiam discipuli demonstrabat. 

6. Nihil igitur vacat, omoia innuunt, sed intelle* 
ctorem requiiunl : namet iste numerua pasti populi' 
populam significabal sub Lege constitutum.Cur enim 
quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, que 
Lez quinque libris Moysi explicatur?Undeetquinque 
illis portioibus languidi prodebantur, non sanabantur* 
lUe autem ibi ouravit languidum (/(mui. v,2-9),qui 
et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super 
feoum discumbebant : carnaliter ergo sapiebant, et 
io caroalibus quiescebant. Omnis enim caro fenom 
(/la. XL, 6). Quffl sunt autem illa fragmenta, nisi 
que populua non potuit manducare ? Intelliguntur 
ergo quffidam secrelioraintelligentiaB, qu» moltitudo 
non potest capere. Quid ergo restat, nisi ot secretiora 
inteliigenti», qu» non potest capere multitudo, illis 
credantur qui idonei sunt et alios docere, sieut erant 
Apostoli 7 Unde duodecim cophini impleti aunt. Fa- 
ctum est hoc etmirabililer. quia magnum factum est; 
et atiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc vide- 
ruot, admirati eunt: nos autem non miramur com 
aodimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum 
estautem ut nos audiremus.Quod in illis oculi valae. 
runt, hoc in nobis fides. Gernimus quippe animo, 
quod ooulis non potuimus : et praelati sumusillis, 
qaoniam de nobis diotum est, Beati quinon vident* 
et eredunt [Joan. xx, 29). Addo autem quia forte et 
intelleximae quod illa turba non intellexit. Et vere 
no8 pasti sumus^ qoi ad medullam hordei pervenire 
potaimas. 

7. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid 
pnlaverunt ? ///t, inqnit, homines eum vidissent quod 
feeerat signumj dicebant, Quia hic est vere propheta. 
Forte adhuo ideoGhristum prophetam potabant, quia 
super rcnnm diaoabaerant. Erat aolem ille Domioas 



Prophetirum, impletor Prophetarum, saoctificator 
Prophetarum, sedet propheta : nam etMoysidictum 
est, Suseiiabo eis prophetam similem tui. Similem se- 
oundum carnem, non secundam majestatem. El de 
ipso Chrislo illam Domini promissionem habere in- 
tellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur 
et legitur (Deut. xviii, 18 ; Act. vii, 37). Et ipse Do- 
minus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in 
patria sua {Joan. iv, 44). Propheta Dominus, et Ver- 
bum Dei Dominus, el nullusprophelasine VerboDei 
prophetat : cum Prophetis Verbum Dei, et propheta 
Verbum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetaa 
afflatofi, et impletos Verbo Dei : meruimus nos pro- 
phetam ipsum Verbum Dei Sic autem propheta Chri- 
atos, Dominus Prophetarum ; sicutangelos Gbristiis. 
Dominus Angeiorum. Nam et ipse dictus est magni 
oonsilii Angelus (Isa. ix, 6, sec. LXX). Verumtameo 
alibi quid dicit propheta ? Quia non legatus oeqae 
aogelus, sed ipse veniens salvos facict eos {Id. xxxv, 
4) : id est, ad salvos eos faciendos non mittet lega- 
tum,non miltet angelum, eed veniet ipse. Quis ve- 
niet? Ipse angelus. Gerte non per angelum, nisi quia 
istesic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Eteoim 
Aogeli latine nunlii sunt. Si Ghristus nihil anoan- 
tiaret, angelue non diceretur : si Ghristua oihil pro- 
phetaret, propheta noo diceretur. Exhortatua est noe 
ad fidem, et ad^capessendam vitam setemam : aliquid 
presens annuntiavit, aliquid futorum prsdixit : exeo 
quod presens annuntiavit, angeius erat ; eo quod 
futarum prsdixit, propheta erat: exeoquod Verbum 
Dei caro factum est, et Angelorum et Prophetarum 
Dominus erat. 

TRAGTATUS XXY. 

Ab eo quod seriptum est, Jesus ergo cum cogoovieset 
qood veoiBseot at raperent «um; usqueadid,Eiego 
resuBcitaboeamin oovissimo die. Cap. vi, f. 15-44. 

1. Hesternam cx Evangelio lectionem, ista eal 
bodierna qus^sequitur, unde bodiernus sermo debe- 
tur. Factoillo miraculo,abiquinquemiIlia homioum 
de quinque panibus^pavit Jesus, cum admirat» eBsent 
turbc, et eum magnum Prophetam dicerent qui venit 
in mundum, sequitur hoc : Jesus ergo cum eognoviss^ 
quia venerant ut raperent eumt et facerenl eum regem^ 
fugit iterum in montem ipse soIus.DbXut ergo iotelligi 
quod Dominus cum sederet io moote cum discipulia 
8018, et videret turbas ad se veoieotes, deaceoderat 
de monte, et circa inferiora ioca turbas paverat. Nam 
quomodo fieri potest at rursus iiluc fugeret, nieiante 
de montedescenderet? Significat ergo aliqoid, quod 
Dominus de alto dcscendit ad pascendas turbas. Pavit, 
et ascendit. 

2. Quare autem ascendil, cum cognovisset qnod 
eum vellent rapere et regem faoere ?Quideoim? noo 
erat rex, qui timebat fieri rex? Erat omnioo : nec 
talis rex qui ab homioibus fieret, sed talis qoi bomi- 
oibufi regoum daret. Numqaid forte et bic aliqaid 
sigoificat nobie Jesus, oujus facta verba euot? Ergo 
10 hoc qood volaerant eom rapereet regem facere 



1597 



TRACTATUS XXV. GAPUT VI. 



1M8 



•I propter hoo fogit in montem ipse soIub, hoo in 
illo faotam tacet, nihil, loqaitur nihil significat? An 
forte hoe erat rapere eum, praBvenire velle tempas 
regni ejae ? Btenim venerat modo, non jam regnare, 
qaomodo regntturasest in eo quod dicimus, Adveniai 
regnum tuum {Matlh. vi, 10). Semper quidem ille 
cum Patre regnat secundam quod e4Bt Filius Dei, 
Verbum Dei, Verbum per quod facta sunt omnia. 
PrBdizerunt aulem Prophetas regnam ejue, etiam 
aecundam id quod homo factos eet Ghristus, et fecit 
fidelee saos Ghristianos. Erit ergo regnum Ghristia« 
norum quod modo colligitur^ quod modo comparatur, 
quo modo emitur sanguine Christi : eril aliquando 
manifestum regnum ejus, quando aperta erit olaritas 
sanctornm *ejus post jadiciom ab eo factum ; quod 
jadicium supra ipse dizit quod fllias hominis facturus 
sit (Joan, v, 22). De quo regno etiam Apoatolus diiil : 
Cum tradiderit regnum Deo et Patri (( Cor. zv, 24). 
Unde etiam ipse ail : Venile, henedieti Patri mei, 
pmipite regnum quod vobit paratum ett ab initio 
muntU {Maith. zzv, 34). DiscipuH aulem et turba 
credentes in eam, putaverunt illum sic venisse ut 
jam regnaret : hoo est velle rapere et regem facere, 
prsevenire velle tempus ejus, quod ipse apud se oc- 
coltabat, ot opportune proderet, et opporlane in fine 
scculi declararet. 

3. Nam ut noveritis quia regem eum volebant fa* 
eere, id est, antevenire^ et jam habere manifestum 
Christi regnum, quem primo oportebat judicari, et 
deinde Judicare : abi crucifizus est, et illi qui in eum 
eperabanty spem resurreotionis cjus perdiderant, re- 
eargensa mortuis invenit inde duos cum despera- 
tioae sibi sermocinanies, et cum gemitu que gesta 
faerant colioquentes ; et apparens eis velut incogni- 
tas, cum oculi eorum tenerentur ne ab eis agnosce- 
reiar, eermonem traotantibus miscuit : at illi nar- 
rantes ei nnde sermooinarentur, dizerunt quia iile 
magnus propheta in factis et dictis occisas esset a 
prinoipibus saoerdotam ; Et no$, inquiunt, sperabamut 
quia ipu ettet redempiurut Itrael {Lue. zziv, 13-11). 
Reele sperabatie, verum sperabaiis : in illo esl re- 
demplio Israel. Sed quid festinatis ? Eapere vultis. 
Illadetiam indicat nobis hunc sensum, quiacum ab 
eo qossrerentdiscipuli de fine, dizeruntei : Si hocm 
iempore prasentaberit «, et quando regnum Israel f}um 
enim esse capiebant, Jam volebant; hoc est rapere 
▼elJe, et regem facere. Sed ait discipulis, quia adhac 
aolas aacensams erat : Non, inqait, ett vettrum teire 
temparavel monunta •, qum Pater potuii in $ua po- 
Ustate : ted aecipietu virtutem cx alio, Spiritum tan- 
etum ttspervenientem » in vos, et erUu mihi tetiet in Je- 
rusaiem, et in omni Judma et Samaria^ et utquein finet 

* In «^itit : St in hoe iempore pr^sentabii. Sed legendam 

5Li . JSt ^iT? *? ^^'^fX^^JprMsentabens. Sic enim iofra 
Trjwl. 10 in Epiit. Joan.. n. 9. Uude in Tract. 101 in Kvan- 
geliiim JoaQ.. n. 4 : « Inlerrogatus ait, qaando prssenta- 
■•«tor » [«t hoc m iempore prjfigHiabit]. 
vei mMnenia^ ^^pora qumPaterpotuti\ omif so,aU solent, 
» Doo Mss. ! Sj^Hu tancto tupervenienie. 



terrae (Ad. i, 6-8). Vultis ut jam eihibeam regnum « 
prius colligam quodezhibeam : altitudinem amatis, 
et altitudinem adipiscemini; sed per bumilitatem me 
sequimini. Sic de illo etiam predictum est, Bt eoii« 
gregatio populorum circumdabit ie^ et propier hanc in 
altum regredere {PtaL vii, 8); id est, ut circumdet te 
oongregatio populorum, utmultos colligas, regredere 
in aUum.Sic fecit; pavit, et ascendit. 

4. Quare autem dictum est, /ugit ? Neqne enim 
vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui ai 
nollet neo agnosceretur. Nam ut noveritis hoc my- 
stice factum, non ez necessitatd, sed ez signifioante 
dispositione, modo in consequenti videbitis; qnia 
eisdem turbis qu« eum querebant apparuit, et 
cum eis loquens mulla eis dizit, multa de pane 
CGslesti disputavit : nonne cum ipsis de pane dis- 
potans erat, a quibus ne teneretur aufugerat ? 
Non ergo et tunc poterat agere ut non ab eis eom* 
prehenderetur, quemadmodum postea quando cum 
eis loquebatur ? Aliquid ergo significavil fugiendo. 
Quid est, /ti(/ti ? Non potuit intelligi aititudo ejus 
Quidquid enim non intellezeris, Fugit me, dicis. Ego 
fugit iterum in montem ipte solus. Primogenitus a mor- 
tuis (Coloss. I, 18) ascendens super orones coslos, et 
interpellans pro nobis {Rom. viii, 34). 

5. Interea illo sursum posito solo sacerdote magno 
(qui intravitin interiora veli, foris popaloconstituto ; 
hunc enim sacerdos ille in Lege veteri significavit, 
qui hoc semel in anno faciebat [Hebr. iz, 12] ) : illo 
ergosursum posito, discipuli in navicula quid patie* 
bantur?Nam illo in altis constituto, navicula illa Ec- 
clesiam prKsignabat. Si non hoc primo in Ecolesia 
intelligimus, quodilia naviculapaliebatur;nonerant 
illa signifioantia,8ed simplicitertranseuntia,siaatem 
videmus ezprimi in Ecclesia veritatem illarum signi- 
ficationum, manifestum est quia facla Cbristi genera 
sunt locutionum. Ut auiem sero factum es/, inquit, de- 
scenderunt discipuU ejusad mare : et cum ascendiuent 
naviculam^ veneruHt trans mare in Caphamaum. Gito 
dizit finitam quod postea factum esl. Venerunt trans 
mare in Caphamaum. Bt redit, ut ezponat quomodo 
venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. 
£t dum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam 
dizit, reoapitulando ezponit quid acciderit : Tenebrx 
jam fadx erani^ et non venerat ad eos Jesus. Merito 
tenebre, qoia luz non venerat : Tenebrae jam factes 
erantf et non venerat ad eos Jesus. Quantum accedit 
finis mundi, crescunt errores, crebrescunt terro- 
res, creaoit iniquitas, crescit infidelitas-. : lus deni- 
que que oharitas apud Joaonem ipsum evangelistam 
satis aperteque demonstratur, ita ut diceret, Qui odit 
fratremsuum, in tenebris est {IJoan. ii, 11], creberrime 
ezstingaitur : crescunt ; istatenebr» odiorum frater- 
norum, quotidie crescunt;et nondum venit Jesus. 
Undeapparet quia crescunt? Quoniam abundabit ini' 
quOas^ refrigetcet ckaritat mullorumn Grescon ttenebrn, 
et nondum vonit Jesus. Grescentibus tenebris, refri- 
geacente charltate, abondante Jniqaitate, ipsi sunt 
fluetuB nayem terbantes : tempeatfitea et venU^clamo- 



1590 



IN JOANNIS EVANGBUUH, S. AUGTISTINI 



IflOO 



res saot malediooram. Inde charilasrefrigescit, iade 
fluotas augentar, et torbatur navis. 

C. Vento magno flante mare exsurgebaL TenebraB 
erescebant, inteliigentia minuebatur, iniquitas ange- 
bator. Cum remigastent ergo qmii etadia tnginti quin" 
que aut triginta. Interea ambulabant, promovebant, 
neo venti illi et tempestates el floctos et tenebr» id 
agebanty ut vel navis non promoverelur, vel soiuta 
mergeretor : sed inter iila ommia mala ibat. Rtenim 
quia abundavit iniquitas, et refrigesoit cbaritas mul- 
torum, crescont fluctus, aagentur tenebr«e,s»vit ven- 
tas : ted tamen navis ambulat. Qui emmperseverave- 
rit usque in finem, hie salvuserit(Matth. xzif,12, 13). 
Nec ipse stadiorum numeras oontemncndas est. Ne- 
qoe enim vere posset nihil signiQcare quod dictum 
est, Cum remigatsent stadia vigintiquinqueaut triginta, 
iune ad eos veniiJetus. Suffioeret viginti quinque^zvil- 
'ficeret triginta, maxime qaia fieatimaniis erat, non 
affirmantis. Nomqaid periclitaretar veritas in esti- 
mante. si diceret aladia ferme triginta, aot stadia 
ferme viginti quinqoe ? Sed ex viginli qalnqoe feoit 
triginta. Qu»ramos nomerom vigesimom qaintom. 
Unde constat, onde flt ? De qainario. Qoinarios iile 
nameras ad Legem pertinet. Ipsi sont quinque libri 
Mojsi, ipss sunt qainque portieos ille languidos 
continentes, ipsi qoinqoe panes qoinqoe millia ho- 
raioom pascentes. Ergo Legemsignificat nomerus vi- 
gesimos quintus : qooniam qainqoe per qninque, id 
est, qoinqoies qoini, faolunt viginii qoinqae, qoadra- 
tom qoinarium. Sed huic Legi antequam Evangeliom 
veniret, deerat perfectio. Perfectio aotem in senario 
namero comprehenditor. Propterea sex diebos Deos 
mondom perfeoit {Gen. i), et qoinqoe ipsa per sex 
mnltiplieantor, ot Lex per Bvangeliom adimpleator, 
ot flant sexies qoini triginta. Ad eos ergo qoi implent 
Legem, venit Jesus. Et venil, quomodo ? Galoans flo- 
ctus ; omnet tomores mandi sob pedibos habens, 
omnes celsitudines scoali premens. Hoo agitorqaan- 
tom additor tempori, et quantam accedit letas secoli. 
Aogentorinistomondotribolationes, aagentnr mala, 
angentor eontritiones, exaggerantnr haio omnia : Je- 
sns Iransit, calcans floetos. 

7. Et tamen tanle sont tribolaliones, at etiam ipsi 
qni credidorunt in Jesom, et qoi conantor perseve- 
rare osqoe in flnem, expavescant ne deflciant: Ghri- 
sto floctos ealoante, saicoii ambitiones et altitodines 
deprimente, expavescit Ghristianos. Nonne hcc illi 
pnsdicta sont(f Merito et Jesn in floctibos ambulante, 
timuerunt : qnomodo Ghristiani qoamvis habentes 
spem in fnturo ssBonlo, qoando viderint deprimi alti- 
tndinem sscnli bqjns, pleromqoe contorbantor de 
contritione rerom hnmanarum.AperiontBvangeliom, 
aperiont Scripturas ; et inveniont Ibi ista omnia pr«- 
dicta ; qnia hoo Dominos facit. Deprimit celsitndines 
sKcoli, nt ab hnmilibns gloriflcetnr. Deqoorom alti- 
tadtne predictnm eet, Civitatee frmissimae destruet; 
et, Inimiei d§fee$runi framex in finem^ et nvifofes dr 
ttrnxiiH (P«a. a, 7). Qoid ergo timells, Ghrletiani ? 
Ghristm loqnttQr : Eg^^mn, n^lUe Umm. Qoid hM 



expavescitis ? Qoid timetis?Ego ista predixi, ego 
facio, necesse eat ot flant. Ego sum, nolite iimere, 
Volueruni ergo eum aeeipere in navim, agnosoentes ac 
gaodentes, seoori facti. Bl tlatim fuit navis ad terram 
fn ^iMmt^aii^Factos est flnisad terram : de homido 
ad solidom, de turbato ad flrmom, de itinere ad 
flnem. 

8. Altera die turha qute tiabat trans mare, nnde illl 

venerant, vidit quia navieula non erat ibi niti «na, ei 

quia non introisset eum diseipulis sfUs in navem^ ted 

soli ditcipuli ejut abiitteni : alite tero tuperveneruni 

navet a Tiberiade, jweta locum ubimandueaverunl pa^ 

fiem, gratias agentet Domino. Cum ergo vidissent turbte 

quia Jesus non esset t6t, neque diseipuli ejus, ateende- 

mni in nameulas^ et venerunt Gaphamaum queereniei 

ietum, Insinoatom tamen est illis tam magnnm mi- 

racnlum. Viderontenim qooddisoipolisoliasoeiidit- 

sent in navem, et qnia alia navis non ibi ertt, Vene- 

mnt aoteminde et naveejoxla locum illum nbi man- 

duoaveront panem, in quibos eum turbsB secota ■nnt. 

Gam discipaiis ergo non asoenderat, alia navia liiie 

non erat : onde snbito traos mare factos est Joins, 

nisi quia super mare ambolavit, ot miracnlom mon- 

straret ? 

9. Et cum invenitsent eum turbae. Bcce prssentat ? 
se turbis, a quibus se rapi timuerat, et in montem 
fogerat. Omnino conflrmat et insinoat nobls in my- 
eterio diota esse illa omnia ; et fisotain magno sacra- 
mento, ot aliqoiJ signifloarent. Eoce est iile qni in 
montem fugerat turbas : nonne oum ipsis torbis lo- 
qaitur? Modo teneant, modo regem faoiant, EH enm 
inveni^sent eum trant mare^ dixeruni ei: Rabbi, quando 
hue venitii ? 

10. lile post miracoli sacramentom, et sermonem 
Infert, ot si fieri potest, qoi pasti sont, pascantor, et 
qoorom satiavitpanibasventres,satiet et sermonibns 
mentts ; aed si capiont. Bt si non oapiont, •nmalor 
qood non capiont ', no fragmenta pereant. Loqoator 
ergo, et audiamas. Hetpondit Jetut, ei dixU : Ammi, 
amen dieo vobit, quferitit me, nan quia vidittie rifma, 
ted quia mandueattit et panihut meit, Propter oarMm 
me queritis, non propter spiritnm. Qoam mnlti non 
qasBmnt Jesum, nisi ot lllis fiaciat bene seeondnm 
temposl Alios negotiomhabet, qooritinteroeieionem 
cleriooram ; alios preroitnr a potentiore, tugli ad ec- 
clesiam ; alius pro sevult intenreniri apod eom apnd 
qoem param valet: ille sio, ille sic; impletar qoo- 
tldie talibos ecolesia. Vix qoaeritor Jesos propter le- 
som. Queeritis me, non qnia vidittis tigna ted fuia 
mandueattisexpanibus meit. Operamini non eibum qui 
peritf ted qui permanet in vitam teiemam. Qosritio me 
propter aliod, qaserite me propter me. Seipsom enim 
nsinuat istum cibom, quod in oonseqoentibos iliace- 
scit. Quem Filiut hominit dahU vobit. Exspeetabas, 
credo, iterom panes mandaoarCy iteram diaoombere, 

* JaxU Kr. Logd. et Ven., reprttfentet. M. 

> Pleriqne Mss. : Eiti nen etip4unt,eumani quodeagriuui. 
Sed forto melias alii tres : Bt ti non capiunf, tumant qui 
capiunt. 



I6M 



TRACSTATUS XXV. CAPUT Vl. 



1601 



tierom BftgiDari. Sed dixerat cibum non qui peril, sed 
qui p^rmantt in tniam mlenum : qaomodo dieium ftie- 
nX malieri illi SamarittQ» : Si scires quipHit a ie H^ 
her§t ttt foriiiam pa$tulasse$ ab eOy ei daret iibi aquam 
wutam, : cum ilia diceret, Uode libi, qaandoquidem 
non habes hanritoriam, ei puteas altus esi ? Samari- 
laoB respondit : Si scires qui a te peiii bibere^ tu pe- 
tisses ab eo^ et daret iibi aquam, unde qui biberit, am- 
pUus non sitiet : nam de hae aqua qui biberit, siiiei iie- 
rum. Ei gavisa eat iila, et folait acoipere, quaai non 
paaaara ailim oorporiti qa» labore hauriendi fatiga- 
batar ; el sio inter hqjusmodi lermooinationes perve- 
nit ad potum apiritualem {Joan. iv, 5-26) : omnino 
isto modo et hic. 

11. Hunc ergo cibum, non qui perii^ $ed qui per^ 

manei in viiam sstemam, quem FUius hominis dabii vo- 

his : hunc enim Paier signavU Deus, Istum filium ho- 

minis nolite aic accipere, quasi alioa fiiios bominumi 

de qaibas dietum eat, Fi7tt auiem hominum in pro^ 

teetione alarum tuarum sperabunt {Psal. zxzv, 8). late 

filioe hominia aeqoeatratuBqoadam gratia Spiritna, et 

seeandom oarnem flliua hominia, ezeptua a numero 

homioom ; fliiua hominia eat. late filiua hominis et 

Fiiiiis Dei eat, iate homo etiam Deaa ent. Alio loco 

interrogana diacipuloa ait : Quem me dicunt esse ho- 

miiiM Ftltttm heminisTEi iUi : Alii Joannem, alii 

Eliamf alii Jeremiam^ aut unum ex prophetis. Et itle : 

Ves vero quem me dicitis esse? Respondii Peirus : Tu 

es Ctsristui Filius Dei vivi (Matth. zvi, 13-16). Ille 

dizit oe Fiiium hominia, et Petrua eum dizit Filium 

Del vivi. Optime iile oommemorabat quoJ miaeri- 

eorditer ezhibuerat: iile commemorabat quod inola- 

ritate permanebat. Verbum Dei commendat humili- 

tateoi aoam, homo agooacit claritatem Domini aui. £t 

revera, fratres, puto qoia juatum eat ; humiliavit ae 

propter noa, glorificemua illum noa : non eoim filiua 

homiois propter ae eat, aed propter noa. Ergo erat 

filioB hominia iiio modo, cum Verbum caro facium 

estf et habitavU in nobis (Joan. i, 14). Ideo enim hune 

Deus Pater signavit. Signare quid eat, niai proprium 

•liqoid ponero? Hoc eatenim aignare, imponere ali- 

qotd qood non confondalar com cateria. Signare, eat 

eignum rei ponere. Guicumqae rei ponis aignom, ideo 

ponio eignom, ne confuaa cum aliis, a te non poaait 

agaoaei. Pater ergo eum signavii, Quid eat, signavii ? 

Propriam qaiddam illi dedit, ne cateria comparetar 

bQininiboa. Ideo de iiio dictum eat| VnxU te^ Deus, 

Deu$ ium oleoexuttationis, prae partieipibus iuis (PsaL 

zuT, 8). Brgo sigoare quid eat ? Ezceptum habere : 

hoe eat| prai partieipibus tuis, Itaque nolite, inquit, 

me eonlemoere, qoia filiua anm bominia ; et qucriie 

a me citum non qui perit^ sed qui permanet in vitam 

ssiemam. Sie enim filina homlnia sum, ut non aim 

oaos ez vobis : aie aom filiaa hominis, ot Pater Deua 

me aignaret. Qoid eat, aignaret? Proprium aliquid 

mihi daret, quo non confunderer oom genere bn- 

mano, aed per me liberaretor genoa humanum. 

12. Dixerunt ergo ad eum : Quid faciemus ui opere' 
mmr opera Deif Dizerat enim iilia, Operamini esoam^ 



non qux perit, sed qu3e permanet in vitam mtemam. 
Quid faciemus, inquiant? quid obaervando, hoc pre-l 
ceptum implere poterimus ? Respondii Jesus, ei dixit 
eis : Hoc est opus Dei, ui credatis in eum quem misii 
ille. Hoc est ergo manducare ct^tim non qui peiit, sed 
qui permanei in viiam xtemam. Ut quid paraa dentea et 
ventrem? crede, et manducaati. Di^cernitar quidem 
ab operibua fidea, aiout ApoBtolus dicit,;tii/{7{rart Ao- 
minem per fidem sine operibus Legis {Ram. iii, 28) : et 
aunt opera qu89 videntur bona, aine fide Chriati ; et 
non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ez 
quo aunt bona : Ftnts enim Legis Chriitus, ad Justi^ 
tiaomnim eredenti (id. z, 4). Ideo noluit diacernere 
ab opere fidem, aed ipsam fidem dixitesae opns. Ipsa 
eat enim fidea qus per dileclionem operatur {Galat, 
V, 6). Nec dizit, Hoc est opus vestrum ; aed, Hoc est 
opus Deij ut eredatis in eum quem misii ille : ut qui 
gloriatur, in Domino glorielur (I Cor. i, 31). Quia 
ergo invitabat eoa ad fidem, illi adhuo qusrelmnt 
signa quibua orederent. Vide si non Judei signa pe- 
tunt. Dizerunt ergo ei, Quod ergo tu facis signum, ut 
videamus et credamus tibi ? quid operaris ? Parumne 
erat quod de quinqua panibua pasti sunt? Sciebant 
boc quidem, sed huic cibo manna de cqbIo praefere- 
bant. Dominoa autem Jeaua talem ae dicebat, ut Moyai 
prnponeret. Non enim auaus est Moysea de se dicere 
quod daret cibum non qui perit, sed qui permanet in 
viiam setemam. Aliquid plua iste promittebat quam 
Moyaes. Per Moysen quippe promittebatur regnum, et 
terra fluens lac et mel, temporalia paz, abundantia 
filiorum, salus corporis,et cslera omoia, temporalia 
quidem, in figura tamen apiritualia : quia veteri ho- 
mini in Vetere Testamento proinittebantur. Attende- 
bant ergo promissa per Moyaen, et attendebant pro- 
miaaa per Gbristum. Ille plenum ventrem promitte* 
bat in terra, sed cibo qui perit : late promittebat ct« 
bum non qui perii^ sed qui permanet in seiemum^ 
Attendebant eum plus promittentem,et qaaai nondum 
videbtnt majora facientem. Atlondebant itaque qualia 
feciaaet Mojaeay et adhuc aliqua mijora volebant 
fieri ab eo qui tam magna poUicebatur. Quid, in- 
quiunty facia, ut credamua tibl? El ut noveria quia 
miracula illa huic miraoulo comparabant, et Ideo 
quasi mincra ista judicabant qun faciebat Jeana : Por 
ires, inquiunt, nostri manna manducaverunt in deserto. 
Sed quid est manna?Forte contemnitia. Stduiacri- 
pium M/, Dedii illis manna manducare. Per Moyaen 
patrea noatri panem de cmlo aoceperunt, et non eia 
dictum eat a Mojse, Operamini cibum non qui perii, 
Tu promittia cibum non qui perit^ sed qui permanel in 
vUam ssiernam^ et non talia opera operaris qualia 
Moyaes. Panea hordeaceoa ille non dedit, aed dedit 
manna de ccslo. 

13« Dixit ergo eis Jesus : Amen, amen dieo vobis, 
non Moy$es dedit vobis panem de ccrto, sed Pater meui 
deiU vobis panem de ccslo. Verus enim panis est qui de 
coslo deseendit^ et dat vitam mundo. Verua ergo ilie 
pania eat qoi dat vitam mondo ;-et ipae oiboa eat de 
quo paulo ante ioculoa aum, Operamini dbum non qui 



1603 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1601 



perU, sed qui permanet in vitam xtemam, Ergo et illud 
manDa hoc signifioabai, et iUa omnia signa mea 
erant. Signa mea dilexistis ; qui significabator, con- 
temnitis ? Non ergo Moyses dedit panem de cgbIo : 
Deuadat panem. Sed quem panemfforte manna? 
Non, sed panem quem significavit manna, ipaum sci- 
lioet Dominum Jeeum. Pater meui dat vobis panem ve' 
rum. Panis enim Dei est qui descendit de cxlo, et dat 
vitam mundo, Dixerunt ergo ad eum : Domine; da no- 
bissemper panem hunc, Quomodo mulier illa Samari- 
tana, oui dictum eat, Qui biberit de hac aqua^ non sitiet 
tmgttain; continuo illa Becundam corpus accipiens, 
aed tamen carere indigenlia volens, Da miki^ inquit, 
Domine, de hac aqua : sic et ieti, Domine, da nobis pa- 
nem hunc, qui nos reficiat, ncc defioiat. 

14. Dixit autem eis Jesus : Ego sum panis vitae : qui 
venit ad me^ non esuriet ; et qui credit in me, non sitiet 
unquam, Qui venit ad me, hoc eet quod ait, et gui cre- 
dil in me; et quod dixit, non esuriet, hoc intelligen- 
dum est, non sitiet unquam. Utroque enim illa signifi- 
catar «terna satietai, ubi nuUa est egestas. Panem de 
coslo desideratis ; ante vos habelis, et non mandnoatis. 
Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et nan eredidistis, 
Sed non ideo ego populam perdidi. Numquid enim 
infidelitas vestra fidem Dei evacua? it {Rom. iii, 3) ? 
Vide enim quod sequitur : Omne quod dat mihi Paler^ 
ad me veniet ; et eum qui venerii ad vm, non ejiciam 
foras. Quale est intus illud, unde non exitur foras? 
Magnum penetrale, et duice secretum. seoretum 
sine tadio; sine amaritudine malarum cogilationumi 
sine interpellatione tenlalionum et dolorum I Nonne 
illnd secretum est quo intrabit ille, oui dictarus est 
Dominus servo bene merilo, Intra in gaudium Domini 
tui (MaUh. XXV, 23) ? 

15. Et eum qui tmiiet ad me, non eficiam foras. 
Quia descendi de ealo^ mm ui faciam voluntatem 
meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ideo ergo eum 
qui veniel ad te, non ejicies foras, quia descendisti de 
ccbIo, non facere voluntatem tuam, sed volunlatem 
ejus qui te mi8it?Magnum sacramentum I Obseoro 
vos, simul pulsemus ; exeat ud nos aliquid quod nos 
pasoat, secundum quod noi delectavit. Magnum illud 
et dulce seoretum : Qui veniet ad me. Attende, atten- 
de, et appende : Qui veniet ad me, non ut ejiciam fo- 
ras, Ergo, qui veniet^ inquit, non ejiciam foras. Quare ? 
Quia descendide ecelo, non ut faciam voluntalem meam, 
sed voluntalem ejus qui misit me. Ipsa est ergo causa 
quare non ejicias eum foras qui venit ad te, quia non 
volunlatem tuam faoere descendisti de coelo, sed vo- 
luDtatem ejus qui te misii? Ipsa. Quid querimus 
utrum ipsa sit ? Ipsa est, ipse loquitur. Non enim no- 
bis fas eit aliud suspioari quam loqoitur : Qui venerit 
ad me, non ejiciam foras. Et quasi quBBreres, Quare? 
QtUa non veni facere voluntatem meam, sed votuntatem 
ejus qui misit me. Timeo ne foras propterea exierit 
anima a Deo, quia superba erat ; imo non dubito. 
Scriptum est enim, Initium omnispeccati superbia ; et| 
Initium superbim hominis apostatare a Doo. Scriptum 
est, flrmiim est, vemm ett. Deinde quid de saperbo . 



dicitur mortali, aocinoto pannis carnis, prsgravato 
pondere oorporis cormptibilis, et tamen extoUenti se, 
et obiivisceuti qua pelle Vestitus sit, quid ei dicit 
Soriptura ? Quid superbit terra et cinis f Quid superbit f 
Dioat quid superbit. Quoniam invUck sua projedt, intima 
sua {Eccli. X, 15, 14, 9 et 10). Quid est, projecitj nisi 
porro Jeoit? Hoc est exire foras. Etenim intrare 
intro, appetere intima ; projicere intima, foras exire 
est. Intima projicit superbus, iniima appetit humilie. 
Si snperbia ejioimar, humiliiate regredimur. 

16. Gaput omnium morborum superbia est, qaia 
oaput omninm pecoatorum superbia. Medious quando 
ffigritudinem discutit, si curel quod per aliquam cau- 
sam factum est, et ipsam causam qua factum est non 
curet, ad tempus videtur mederi, causa manente 
morbus repetitur. Verbi gratia, expressius boc di- 
cam : humor in oorpore scabiem vel ulcera gignit ; 
in corpore fit magna febris, et non parvos dolor : 
exbibentur quaBdaro medicamenta que scabiem com- 
pesoant et fervorem illum uloeris sedent; et adhi- 
bentur et profioiunt : videa hominem qui fuit alce- 
rosus et soabiosus, sanatum ; sed quia bumor ille 
non ejectus est, rursus ad ulons reditur. Cognotcens 
hoo medioas, purgat humorem, detrahit causam, et 
nuila erunt ulcera. Unde abundat iniqnitas t Per au- 
perbiam. Cura superbiam, et nulla erit iniqnitas. Ut 
ergo oaosa omnium morborum ouraretur, id est so- 
perbia, descendit et humilia factus eet Filius Dei. 
Quid superbis, homo ? Deus propter te humilis fa- 
ctus est. Puderel te fortasse imitari humilem homi- 
nem, salteni imitare humilem Deum. Venit PiliusDei 
in homine, et humilis factus eat : prccipitar tibi at 
sis humilis, non tibi prsclpitor ut ex homine Am 
pecus : iile Deus factus est homo; to, homo, oognosca 
quia 08 bomo : tota bumilitas tua, ut cognoscas te. 
Ergo quia humiiitatem docet Deus, dixit, Non venifa-- 
cere voluntalem meam, sed ejus voluntatem qui misU 
me. Hsc enim commendatio bumilitatis eat. Saper* 
bia quippe faoit voiuntatem suam ; bumiiitaa facit 
voluntatem Dei. Ideo qui ad me venerit, non ejieian^ 
foras. Quare ? Quia non veni facere voluntatem meeun^ 
sed voluntatem ejus qui misit me. Humiiis veni, hami- 
litatem docere veoi, magister humililatis veni : qoi 
ad me venit, inoorporatur mihi; qui ad me venit, 
humilis fit ; qui mihi adheret, humiiis erit ; quia non 
faoit voluntatem suam, sed Dei ; et ideo non iijiciatar 
foras, quia cum snperbus esset, projeetus eat for«a. 
17. Vide illa interiora commendari in Psalmo : 
Filii autem hominumin protectioneattarum tuarumtpe^ 
ratmnt. Yide qutd sit ire intro, vide qaid sit ad illias 
proteotionem confugere, vide qoid sit eiiam sub ver- 
bera patris ourrere : flagellat enim omnem fiiium 
quem recipit. FUii autem hominum sub tegmine o/a. 
rttjfi tuarum sperabunt. Et quid eat intas f IneMabun' 
tur ab uJfertate domus tux. Gum miieriB intro, intima« 
tesin gaudium Domini sni ; tiie6rta^fiira^ ubertate 
domus tnjf, et torrente votuptatis turn potabis toe. 
Quoniam apud te est fon$ vttae. Noo foris exira te» aed 
intas «pad te, ibi est fona vit«. Et m lumine tuo vii 



1606 



TRACTATUS XXVI. CAPUT VI. 



1606- 



bimus lumen. PrsHende misericordiam tuam icientibus 

te^ et justitiam tuam hi$ qui recto sunt corde. Qui se- 

qaantur volaoUtem Domiai sui, noa quaBrenles sua, 

sed que Domini Jeeo Christi, ipsi sunl recti corde, 

ipsie noa commoventur pedes. Bonus enim Deus 

Israel rectis corde. Mei autem^ inquit ille, pene com- 

moii sunt pedes, QtxeLte'^ Quia %etati in peccatoribus^ 

vacem peeeatorum iniuens (Psal. lxxii, 1-3). Ergo 

quibas bonas est Deus, nisi rectis eorde ? Nam mihi 

torto corde dieplicuit Deue. Quare displicuit ? Quia 

dedit feiicitatom malis : et ideo nutaverunt mibi pe- 

de8« qoasi sine causa serfistem Deo. Ideo ergo mei 

penecomoioti BaatpedeSy qnia aon fui rectus corde. 

Quid est ergo reclus corde ? Sequeas voluntatem Dei. 

Felixestille, iaboratille:i11emalevivitetfelixe8t, ille 

josleviviletlaborat. Non indignelur juste vivens et 

laboraas ; iotus habet qtiod felix ille aon habet : noa 

ergo tristetar, aoa maoeretur, aon deQciat. Felix ille 

babet ipse aurum in arca, iste Deum ia coaecieatia. 

Compara auoc aurumet Deoro, arcam et cooscieo- 

tiam. Ille illud habet quod perit, et ibi habet uode 

perit; iete Deum habet, qai perire ooo potest, et ibi 

habet oade auferri ooo potest : sed ei sit rectus cor- 

de ; tODC eoim iotrat, et dod exit. Ideo ille quid di- 

eebat ? Quoniam apud te est fons vitas : non apud nos. 

Ideo intrare debemue ut fivaraus, non quasi nobie 

Bofficereotpereamus, non quasi de nostro velle sa- 

iiari ut areecamus : sed os ad ipsum fontem ponere, 

abi aqua non deflcit. Quia voluit suo consilio vivere 

Adam, el lapsoeeetper eum qui ante ceciderat per 

superbiam, qui ei calicem ipsius Buperbis propina- 

▼it. Qoia ergo apud te est fons vitx, et in lumine tuo 

videbimus tumen; intue bibamae, intus videamus. 

-Quare eoim iode exitum est ? Audi quare : Ifon veniai 

mihi pes superbix. Ergo ille exiit, cui venit pes bu- 

pcrbie. Oetende quiaideo exiit. Et manus peceatorum 

fwn moveant me : propter pedem superbiae. Quare 

hoc dicte? Ibi eeciderunl omnes qui operanlur iniquita- 

iem. Ubi cecideruat? In ipsa superbia. Ewpulsisuntf 

nec potuerunt stare iPsal. xxxv, 8-13). Si ergo bu- 

perbia expulit eos qui noo potuerunt stare; bumilitus 

intromittit, qui poesiot ia perpetuum slare. Ideo et- 

enim ille qui dixit, Exsultabunt otsa humiliata ; praa- 

dxiAi^Auditui meo dabih exsultationemet Ixtitiam {Psat, 

L, 10). Qoid esl, attdt/tti m^o.* Audiendo le felix sum, 

devoeetoafeiixeum; intus bibendo felix sum. Ideo 

non cado, ideo exsuUabunt ossa humiliata : ideo ami- 

cus spansi statf et audit eum {Joan. iii, 29) ; ideo stat, 

qoia aodit. De interiore foote bibit, ideo stat. Illi qui 

noloeroot de ioteriore bibere, ibi ceciderunt; expulsi 

suni^ nee poiuerunt siare. 

18. Doctoritaquehumilitatie veoit non faoere vo- 
loDlaiem eaam, sedvoluntatemejusqui misit illum. 
Veoiamasad eom, intremus ad eum, incorporemur 
ei, ot nec not faciamus foluntatem nostram, sed vo- 
Ittotatem Dei : et noo oos ejiciet foras, quia membra 
ejQS somue, quiaoapatnostrum esse voluit doceodo 
bonulitatem. Ad extremum, ipsum audite coocionan- 
tem : Veniie ad me, qui laboratis et onerati itdf : /^f 



litejugum meumsuper vos, etdiseitea me quia mitis 
sum et humitis corde ; elcum hoc didiceritis, invenie- 
tis requiem animabus vestrit{Matth. xi, 28 et29), onde 
noD ejiciamini foras : quia descendi de easlo, non ui 
faciam votunlatem meam, sed voluntatem ejus qui misit 
tne; humiliiatem doceo, ad me venire non potestoisi 
humilis. Non mittit foras oisi superbia : qoomodo 
exitforasqui servat humilitatem, et non labitur a ve« 
ritateT Dicta sunt quanta dici potuerant de abecon- 
dito sensu, fratres : satis enim bic latet seasus, et 
nescio utrum congruis ferbis a me sit depromptus et 
exsculptus, quare ideo non ejiciat foras qui venit ad 
illum, quia non venil facere voluntatem suam, sed vo- 
luntatem ejus qui misit eum. 

19. Hxc est autem, inquit, voluntas ejus qui misit 
me PatriSf ut omne quod dedit mihi, non perdamexeo» 
Ipse illi datus est, qui servat humilitatem ; huno aoei- 
pit : qui non serfat bumiiitatem, longe est a magi- 
stro humilitatis. Vt omne quod dedit mihi, non perdam 
ex eo. Sic non est voluntas in conspectu Patris vesiri^ut 
pereat unus de pusillis istit. De tumentibus potest per- 
ire, de pusillis nibil perit : quia nisi fueritis sieut pU' 
sillus iste, non intrabilis in regnum ccetorum (Id. xviii, 
14, 4). Omne quod dedil mihi Pater, non perdam tx 
eo; sed resuscitabo itlud in novissimo die. Videte quem- 
admodum et hicgeminam illam resurrectionem de« 
lineet. Qtti venit ad me, modo resurgit humilis factoa 
in membrismeis : sed et resuscitabo eum in novissi' 
mo die^ secundum carnem. Hxc est enim voluntas Pa' 
tris mei qui misit me, ut omnis qui videt Filium, ei 
credit in eumjiabeat vitam seternam : et ego resuscitabo 
eum in novissimo die. Saperius dixit, Qui audit veru- 
bum meum^ et credit ei qui misit me : modo aotem, 
Quividet Filium, et credit in eum, Non dixit, Videt 
Filium, et credit in Patrem : hoc esl enim credere ia 
Filium, quod et ia Patrem. Quia sicut habei Pater vi- 
tam in semetipso, sic dedit el Filio vitam habere in se. 
metipso (Joan. v, 24, 26). Ut omnis qui videt Fitiumf 
et credit in eum^ habeat viiam xternam : credeodo et 
transeundo ad vitam, tanquam prima illa resnrre- 
ctiooe. Et quia non esl sola, et resuseitabo ego etim, 
inquit, in novissimo die, 

TRACTATUS XXVI. 

Ab eo qund scriptum est, Murmurabant ergo Judci de 
illo, quiadixisset^Egosumpanisqaideccslo dcscen- 
di ; usque ad id^ Qui manducat huno panem, vivet 
in «ternum. Cap. vi, f. 41-59. 

1. Gum Dominus noster Jesus Ghristus, sicut in 
Evangelio cum legeretur, audivimus, panem se eeie 
dixissel, qui de ccbIo descendit, murmuraveroot Jo- 
dflsi, et dixerunt, Nonne hic ett Jesus fltius Joseph, cu- 
jus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo hie 
dicit, Quia descendide caslo? Isti a pane de cobIo longe 
erant, nec eum esurire noverant. Fduces cordis lao- 
guidas habebant, auribus apertis surdi eraot, vide- 
bant et caeoi stabaot. Paniaquippe iste intcrioria ho- 
minis qosBrit esuriem : unde alio looo dicit, Beati qui 
^esuriunl et sitiunt jusiitiam, quoniam ipsi saturabuniur 



1«03 



IN JOANNIS EYANGELIUH, S. AUaUSTINI 



1608 



{Maiik. V, 6).Justitiamveronobi8e8se ChrlstumPau- 
lus apostolus dicit (I Cor. i, 30). Ac per hoc qui esu- 
rithunopanero,e8uriatjuftlitiam; sed juslitiam quas 
dA ccbIo descendit, justitiam quam dat Deus, non 
quam sibi facit homo. Si cnim nullam sibi homo face- 
retjustiliam, nondiceretidemapostolus de Judaeis : 
Iguorantes enim Deijusiiiiam, ei suam volenUs comii" 
tuere, juHiiias Dei non sunt subjecti {Rom, x, 3). Inde 
erant isti qui panem de codIo descendontem non intel- 
ligebant, quiasua juBtiliasaturatiJuslitiam Dei non 
esuriebant. Quidesl hoc, justitiaDeietjufiiitia homi- 
nistJustitia Dei hio dicilur,non quajustusestDeus, 
Bed quam dat homini Deus, ut jualus sit homo per 
Deum. Qu» aulem erat iliorum ju8iilia?Qua desuis 
firibus praBSumebant, et quasi implelores Legis se- 
ipsos ex sua virtutedicebant. Nemo autcm iroplet Le- 
gem, niai quem adjuverll gralia, id esl panis qui do 
ccalo deacendit. Legis enim plenitudo, compendio ul 
ait Apo8tolu8, charitas est (I/. xiii, 10) :charita8non 
nnmmiy sed Dei ; charitas non terrae, non cceli, sed 
^un qui fecit ccelum et terram. Undo ista charitas ho- 
miai ! Ipsum audiamus : Charitas, inquit, Dei diffusa 
ett in cordibus nostris per Spiriium sanctum qui datus 
est nobis (Id. v, 6). Daturui ergo Dominus Spiritum 
sanolum, dixit se panem qui de cobIo descendit, hor- 
tans ul credamus in eum. Credere enim in eum, hoc 
est manducare panem vivum. Qulcredit,manducat: 
invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. 
Infana intus est, novus inlus est : ubi noveilatur, ibi 

latialur. 

2. Quid ergo taiibu» murmurantibus respondit Je- 
8UB? Noiite murmurare ad invicem. Tanquam dicens, 
Soio quare non esurialie, et istum panem non intelli- 
gatis neque quaralia. NoliU murmurare ad invicem : 
nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misitme^ ira- 
«^tl ^m. Magna gratias commendatio? Nemo venit 
niai traclus. Quem trahat et quem non trahal, quaro 
illumtrahaletillum non Irahal, noli velle Judioare, 
Bi non vis erraro. Semel aocipe, et Intellige: nondum 
iraberis ^ ? ora ut traharis. Quid hic dicimus, fratres? 
Sitrahimurad Ghriitum, ergo inviti credimua; ergo 
violentia adhibetur, non voluntas eioitatur. Intrare 
quiiquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare 
potestnolena, accipereSaoramentum potest nolens : 
oredere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, 
fieret in nolentibus : sed non corpore creditur. Apo- 
stolum hVidiiCorde creditur ad jusiitiam. Et quid ae- 
quitur ? Ore autem confessio fit ad salutem {Id. x. 10). 
De radice cordis surgit ista oonfessio. Aliquando au- 
dis confllentem, et nesois oredentem *. Sed nec dobes 
vocare confitentem, quem judicas non credentem. 
Hoo eat enim confiteri, dicere quod habes in corde : 
^ autem aliud in corde habes, aiiud dicia ; loqueris, 
non confiteria. Cum ergo in Christum corde credatur, 
quod nemo utique facit invitus, qui autem trahitur, 
tanquam invitua cogi videtur ; quoroodo istam aolvi- 



i Bdltl, non traherit. Mm., nondum 
< Am. Bad. el £r. addnnt, vooas confiteniem^ ei neseit 
redentem. 



mus qoaBstionem, Nemo venit ad me nisi Pater qui mt- 
sit me^ traxerit eum ? 

3. Si trahitnr, ait aliquis, invitus vonit. Si invitas 
venit, neo credit ; si non credit, nec venit. Non enim 
ad Christum ambulando ourrimus, sed credendo : nec 
motucorpori8,8edvolun(atecordi8accedimu8.IdeoilIa 
mulierquaflmbriamtetigit,magi8 tetigitquam turba 
quae pressit. Ideo Dominue dixil, Quis me tetigit f (Lue. 
VIII, 44-46) ?Et mirantes disoipuli, dixerunt : Turbm te 
eomprimunt, et dieis, Quis me tetigit t Bt ille repeti? it : 
Tetigit me aliquis. Illa tangit, turba prDmit. Quid est 
tetigit, nisi credidit?Unde et mulieri illi post reeurre- 
ctionemdixitvolenti se mittero ad pedes eJusriVo/» 
me iimgere; nondum enim ascendi ad Patrem {Joan. 
XX, i7).Quod vides, hoc solum mo esse putae; noli 
me tangere. Quid esl ? Hoc solum me esse putas quod 
tibi appareo, noli sic credere : hoo eet, Noli me tan-- 
gere; nondum enim ascendi ad Patrem; tibi non 
a8oendi,naminde nunquam rocessi. In terra non tan- 
gebat stantem, quomodo tangeret ad Patrem aecen- 
dentem ? Sic tamen, sic se tangi voluit : sic tangitar 
abeisaquibus bene tangitur, ascendens ad Patrem, 
manens cum Patre, equalis Patri. 

4. Inde et hic si advertis, Nemo venit ad me, nisi 
quem Paler altraxerit, ^oM te cogitare invitum trahi * : 
trahitor animus et amore. Nec timere debemus ne ab 
hominibus qui verba perpendunt, et a rebus maxime 
dinnis intelligendis longe remoti sunt, in hoc Scri* 
pturarumsanclarumevangelico verbo forsitan repre- 
hendamur, etdicatur nobis, Quomodo voluntate cre- 
do, 8i trahor ? Ego dico : parum esl voluntate, etiam 
vOluptatetraheris.Quid e&t Irahi \o\\xpUiie 7 Delectare 
in DominOf el dabit tibipetitiones cordistui (Pia/.xxxvi, 
4). Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est 
ille CQBlestis. Porro aipoetae dicere licuit, «Trahit saa 
« quemque voluptas u {f^irg. Eciog. 2) ; non nece8«)i- 
tae, eed voluptas : non obligatio, sed delectatio : 
quanto fortiue nos diceredebemus trahi hominem ad 
Ghristum, qui delectatur veritaie, delectalur beatitu- 
dine, delectatur Justitia, delectatur aempiterna vita, 
quod totum Christus eet? An vero habent corporis 
senausvoluptates suas, etanimue deseretor a volupta- 
tibus suis ? Si animue non habet voluptates suas, unde 
dicitur, Filii autem hominum sub tegmine alarum /tia- 
rum sperabuni : inebriabuntur ab ubertate domus tuae^ ei 
torrente volupiatis tux potabis eos; quoniam apud te est 
fons vitx, et in lumine iuo videbimus lumen {Psat, xxxv, 
8-10) ? Da amantem, et sentit quod dico. Da deside- 
rantem, da esurientem *, da in ista solitudine peregri- 
nantem atque sitientem, et fontem aftern» patrie au- 
spirantem :dataIem,et8citquiddicam.Siautem frigido 
loquor, nescit quid loquor. Tales erant isti qai invicam 
murmurabant. Pater^itiquii^quemtraxerit^venU cuime, 

5. Quid est autem, Pater quem traxerit^ cum ipae 
Christus trahat ? Quare volnit dicere, Pater quem tra^ 

1 Mbs. plures : Holite oogUare intritum trahi invitum. 

^ Plerlqae Mm., da ferveittem. Paaloque potl omoet, 
omiMo. nescit, habent ita : Si autem frigido loquor, quid 
toquorf 



1609 



TRACTATUS XXVI. CAPUT Vi. 



1610 



xeril?S'i trahcDdi 8umu8,abillo Irabamur cui dicit 

qusdam qnas diligit, Post odorem unguenlorum tuorum 

curremus (Cant. i, 3). Sed quid intelligi voluit, adver- 

tamus, fratres, e( quaolum possumus capiamua. Tra- 

hitPateradFiliumeosquiproptereacreduatinFilium, 

quiaeum cogitaat Patrem babere Deum : Deus enim 

Pater squalem sibi genuit Filinm : ut qui cogitat, at- 

que in fide sua sentit et ruminat aequalem esse Palri 

eum io quem oredidit, ipaum trahit Pater ad Filium. 

Arius credidit creaturam, non eum traxit Pater : quia 

Doo Considerat Patrem, qui Filium non credit ffiqua- 

leno. Quid diois, o Ari ? quid, hseretice, loqueris? quid 

est Cbristus i Non, inquit, Deus verus; sed quem fecit 

Deu8 verus. Non te traxit Pater ; non enim intellexi- 

8ti Patrera, cujua Fijium negas ; aliad cogitas, non est 

ipseFilius ; neca Patre traheris, nec ad Filium trahe- 

ris : aliud estenim Filius, aliud quod tu dicis. Photi- 

nus dixit: Homo solum estChristus, non csl et Deus. 

(jui sic credit, non Pater eum traxit. Quem Pater 

traxit, TueSy inquit, Christus Filius Dei vivi, Non sic- 

ut propheta, noD sicut Joannes, non sicut aliquis ma- 

gnus justua; sed sicut unicus, sicut xqualis, iu e$ 

Chrisius Filius Dei vivi, Vido quia tractus est, el a Pa- 

tre tractus est. Beatus es Simon Bar-Jona, quia non 

iibireuelavitcaroetsanguis, sed Pater meus qui in coslis 

esi {Mattk. XVI, 16, 17). Ista revelatio, ipsa est attra* 

ctio. Ramum viridem osiendis ovi, et Irahis illam. 

Noces puero demonslrantur, et trabitur : et quo cur- 

rit * trahitur, amando trahitur, sine IsBsione corporis 

trabitur,cordiB vinculo Irabitur. Si ergo ista quAQ in- 

ter delicia? et voluptates terrenas revelantur amanli- 

bu8, trahunt ; quoniam verum est, « Trahit sua quem- 

qae voluptas ; >> non trabitrevelatusCbristus a Patre? 

Quid enim fortiuadesiderat anima quam veritatem ? 

Qao avidaa faocea habere debet, unde optare ul sa- 

num sitintuspalatum vera judicandi,nisi ul mandu- 

eet , et bibat sapientiam, juslitiam, veritatem, fleterni- 

tatem ? 

6. Ubi autem hoc? Ibi melius, verius ibi, plenius 

ibi. Nambicfaciliuspossumus, esurire, et hoc si bo- 

Dam spem babemos, quam satiari : Beati enim, in- 

quit, ^ttt esuriunt et sitiunt iustitiam, sed bic ; quoniam 

$aiurabuntur{ld. v, 6), eed ibi. Ideo cum dixisset, 

Semo venit ad me, nisi Pater qui misit me^ traxerit eum, 

qaid subjecit? Ei ego resuscitabo eumin novissimodie, 

Reddo ilii qood amat, reddo quod sperat : videbit 

qood adbuc non videndo credidit; manducabit quod 

eaarit, saturabitureo quodsitit. Ubi?In resurrectione 

mortaoraro, quia ego resuscitabo eum in novissimo die* 

7. Scfipium est enim in Propfietis^ Et erunt omnes 
d0cibHes Dei. Quare hoc dixi, o Jod^ei? Pater vos 
Don docoit; quomodo poteslis me agnoscere ? Omnes 
regni illiuabominesdocibiiesDei erunt, non ab ho- 
minibae audient. Etsi ab homiDihus audiunt, tamen 
qnod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus 
revelatur.Quid faciunthominesforinaecus annuntian- 
tes? qaid facio ego modocum loquor? Strepitum ver- 
boram ingero aoribus veslris. Nisi ergo revelet* ille 

1 Aliquot Mbs., Et quod currit, 

Patbol. XXXV. 



qui intus C3t, quid dico, aut quid loquor? Exlerior 
cultor arboris, inierior esl Crcator. Qui plantat ct 
qui rigat, eitrinsecus operator : hoc facimus nos. 
Sed neque qui planiat est aliquidt neque qui rigat; sed 
qui incrementum dat Deus (I Cor, iii, 7) : hoc est, 
Erunt omnes docibiles Dei. Qui, omnes? Omnis qui aU' 
divit a Patre et didicit^ venit ad me. Videte quomodo 
trahit Pater : docendo delcctat, non necessitalera 
imponendo. Ecce quomodo trabil. Erunt omnes doci- 
biles Dei : Irahere Dei est. Oninis qui audivit a Pafre 
et didicit venit ad me : trabero Dci est. 

8. Quid igilur, fratres?Si omnis qui audivit a Pa- 
treetdidicit, ipsevonitad Cbristum, Cbristus nihii 
bicdocuit ? Quid quod Patrem magistrum bomines 
non viderunt, Filium viderunl? l<'ilius dicebat, aed 
l^ator docebat. K^o cum bomo sim, queni doceo? 
quem, fratres, nisi eum, qui audivil verbum meum ? 
Siegocum bomo sim, illum docco qui audit verbum 
meum ; iiium docet el Paier, qui audit Verbum ejas : 
si iilum docot l^ator qui audit Verbum ejus ; quasre 
qui«l sit Cbristus, et inveuies Verbum ejus : i/iprta- 
cipio erat Verhum, Nod, In principio fecit Deus Ver- 
bum; quomodo, In principio fecit Deus caslum et ter- 
ram {Gen. i, 1) : ecce quia non est creatura. Disce 
trabi ad Filium a Palre ; doceat te Pater, audi Ver- 
bum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio ? In prin- 
cipio erat Verbum; non factum est, sed erat : Et Ver- 
bum erat apud Deum, et Dcus erat Verbum, Quomodo 
bomines in carno constituli audianl tale Verbum? 
Quia Verbum caro lactum est,et habitavit in nobis 
{Joan, I, 1, 14). 

0. Exponit boc et ipse, ct ostcndit nobis quid dixe- 
rit, Qui audii^^it a Patre et didicit, venit ad me. Con- 
tinuo subjecit quod cogitare possomus : Non quia Pa- 
trem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit 
Pa/r^m. Quid est quod ail? Ego vidi Patrem, voa 
non vidistis Patrein ; el tamen non venitis ad me, 
nisi trabamini a Patre. Quid est autem vos trabi a 
Patre, nisi discere a Patre ? quid esl dipcere a Patre, 
nisi audirea Palre? quid est audire a Patre, nisi 
audire Verbum Patris, id est mc? Ne forte ergo cum 
dico vobis, Omnis qui audivit a Patreet didicit, dica- 
tisapud V08,SedDunquam fidimus Patrem ; quomodo 
discerepotuimus aPatre?a meipsoaudite : Non quia 
Patrem vidit quisquam^ sed quia ett Deo, hic vidit 
Patrem. Ego novi Patrem, ab Illo sum : sed quomodo 
verbum abillocujus est verbum : non quod sonat 
ct transit, sed quod manet cum dicente, et trahit 
audienlem. 

10. Admoneat quod sequitur : Amen, amen dieo 
vobiSf qui credii in me^ habet vitam xternam. Reveiare 
se voluit quid esset : nam compendio dicero potoil, 
Qui credit in me, babet me. Ipse enim Cbristus veros 
Deus estetvita sterna. Qui orgo crodit in me, in- 
quit, itin mo;etquiitin me, babet me ^ Quid est 
autem babere me? Habere vitam aeternam. Vita 

< ViodocioeotiB Ms.. vivit in me, et qui vivii in me, At. 
Am. Bad. et Er. carent bac seDteotia : Qui credit in me, 
inquit, it in me ; et qui it in me, habet me : qoflB tamen 
exstat in csleris codicibos. 

{Cinquanle-une.) 



1611 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AUGDSTINI 



1612 



ajlerna mortem assumpsit, vita fflterna mori voluit; 
sed de luo, non de suo : accepit a te, ubi moreretur 
pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsil, sed 
non more homiiium. Nara Patrem habens in cobIo, 
matrem elegit f n tcrra ; et illic nalus sine matre, et 
bic sine Patre. Assumpsil ergo vila morlem, ut vlta 
occideret raortem. Nam qui m me credit, inquit, ha- 
bet vitam xternam : non quod patel, sed quod latet. 
'Vili en\m?Rier nBiVerbum:inprineipio erat apud Deum, 
el Deus erat Verbum et vila erat lux hominum (Ibid, 
2, 4). Ipsovita aeterna, deditetcarni susceplB vitam 
«ternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter 
Verbum auscipiens, et carnem resurgenlem, morg 
tnedia consumpta est. 

11. Ego sum, inquit, panis vitx. Et unde ilii super- 
biebant ? Pairei veslri, \nqu\tf manducaverunt in de- 
serto manna, etmortuisunt. Quid esl unde superbitis? 
Manducaverunt manna, etmortui sunt. Quaremandu- 
caverunt, et niortui sunt? Quia quod videbant, cre- 
debant : quod non videbant, non intelligebant. Ideo 
palres vestri, quia simileseslisillorum *. Nam quan- 
tum pertlnet, fralrea mei, ad morlem istam visibilem 
et corporalem, numquid nos non morimur qui man- 
ducamus panem de ccelo descendentem ? Sic sunt 
mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; 
quantum attinet, ut dixi, ad mortem bujus oorporis 
Visibilematque carnalcm. Quantum autem pertinet 
ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mor- 
tui sunt patres istorum ; manducavit manna et Moyses, 
manducavit manna et Aaron, manducavit manna et 
Pbinees, manducaverunt ibi multi qui Domino pla- 
ouerunt, et mortui non sunt. Quare ? Qnia visibilem 
cibum spiritualiterintcllexerunt, spiritualiter esurie- 
runt, spiritualitergustavfrunt, utspiritualiter satia- 
rentur. Nam et nos hodie accepimus visibilem cibum : 
I sedaliudestSacramentum, aliud virtus Sacramenti. 
Quam muUi de altari accipiunt et moriuntur, et acci- 
piendomoriuntur ? Unde dicit Apostol us, Mtdum 
sihimanducat elbibil (l Cor. jif29), Non enim bUc- 
cella Dominica venenum fuit Judas *. fit tamen acce- 
pit, et cum accepit, in eum inimicus intravit : non 
quia malum acccpit, sed quia bonum male malus 
accepit. Videte ergo, fratres, panem codleBtem spiri- 
tualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. 
Peccata etai sunt quodidiana, vel non sint mortifera. 
Anlequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis : 
Dimitle nobis dehita nostrttf sicut et nos dimittimus de- 
hiloribus noslris {Matth. vi, 12). Dimittis, dimittetur 
tibi : securus accede, panis est, non venenum. Sed 
videsi dimittis : nam si non dimittis, mentiris, et 
ei mehtiris, quem non fallis. Menliri Deo potes, Deum 
fallere non potes. Novit ille quid agat '. Intus te vi. 
det, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, 
intus aut damnat, aut coronat. Patres autem isto- 

t Hic in decem Mss. additar, et infidelium /iliorum m- 
fidelet patres. 

>8ic Bad. Am. et omaes Mss. At Er. et Lov., Nonne 
huocelln, Dominici venennm fnit Ju dx ? Vlde eupra, Tracl. 
6, n. 15 . 

3 Er. el LoY., agas : rerragantib ua editis aliis et Hls. 



rum ^ id cst, mali patres maiorum, infideles patres 
infidelium, murmuratores patres murmuralorum. 
NamdenuIIaremagisDominumuffondisseiilepopulus 
dictus est, quam contra Deum murmurando. Idoo cl 
Dominuseos volensostendere talium filios, hinc ad 
cosccBpit: Quid murmuratis in invicem^ murmurato- 
res, (ilii murmuratorum? Patres vestri manna man 
ducaveruntf et morlui sunt : non quia malum erat 
manna, scd quin male manducaverunt. 

12. Ilic est panis qui de coelo descendit. Hunc pa- 
nem signincavit roanna, hunc panem signiticavit 
altare Dei ^. Sacramenta illa fuerunt : in signis di- 
varsa sunt; in re quae significalur paria sunt. Apo- 
stolum audi : Nolo enim vos, inquit, ignorarCy /ratres, 
quia paires nostri omnes sub nube fuerunt^ el omnes 
mare Iransieruut, et omnes in Moysen ' baptiuiti sunt 
in nube et in mari, etomnes eamdem escam spiritua- 
lem manducaverunl. Spiritualcm utiqueeamdem;nam 
corporalem alteram, qiiia illi manne, nos aliud : 
spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non 
patres illorum : quibus nos similes sumus, non qui- 
busillisimiles fuerunt. Et adjungit : Et omncs eum- 
dem potum spiritualem biberuni. Atiud illi, aliud nos ; 
sed epecie visibiii, quod (amen boc idom significaret 
firtute spirituaii ♦. Quomodo enim eumdem potum? 
Bibebantf inquit, de spirituali sequenie pelra : peira 
autem erat Christus (I Cor. x, 1-4). Inde panis, inde 
potus. Petra Christus in signo, verus Ghrislus in 
Verbo et in carnc.Et quomodo bibcrunt? Percussa 
est petra de virga bis {Num. xx, 11) : gemina per- 
cuseio, duo ligaacrucissigniQcat. /fi^^sf ergo pants 
de coelo descendensy ul si quis manducaverit ex ipso^ 
non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem Sacra- 
menti, non quod pertinet ad visibile Saeramenluin : 
qui manducatintus, non foris; quimanducatincorde, 
non qui premit dente. 

13. Egosum panis vivus.quide ctBlo descendi. Ideo 
vivus, quiade ccbIo descendi. De ccelo desccndit et 
manna : sed menna umbra erat, iste verilas est. Si 
quis manducaveril ex hoc panc^ vivet in asternum : el 
panis quem ego dabo, caro mea est promundivita. Uoc 
quando caperel caro, quod dixit panem, carnem? 
Vocatur caro, quod non capit caro : ct ideo magis 
non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exbor- 
ruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc noQ 
posse fieri putavcrunt. Caro mca esty mqml, pro mundi 

fvim. Noruntfidelescorpus Chrisli, si corpus Christi 
esse non negligant. Fiant corpus Christi, si vo- 
lunt vivere de Spiritu Chrisli. De spirilu Chpbti 
non vivil, nisi oorpus Christi ». Intelligile, fra- 

* Kr. Lugd. Veu. et Lov. pro, auiem, fernnt, ergo. M. 

2 Mb8. pleriqoe, significat altare Dei. 

« Editi, perMoysen. Aliqaot Mps., tn Moyse. Alii plerique, 
tn Moysen, juxla graecum, eis tdn Mdus^n : id est, Chryso- 
ilomo Interprete, tharrismtes td Mdusei ecillcet Moyal fi- 
dentea iBraelitse, sub nube et permare iteriDgreBsiaunt, 
ipso prceeunle : ac bic uob, qut in Chriatum credenteB ba- 
ptitamnr prcBBlgnarunt. 

^ Sic Er. LttRd, ei Veo., std speHe visibili quidem tamen 
hoc idem significante virtute tpirituaii, Bl. 

2 OmneB Mbb., de Spiritu ChHiti non vivet, nisi sii cor* 
pus Christi. 



1643 



TRAGTATUS XXVI. CAPUT VI. 



1614 



Ires mei> quid dixerim. Homo es, et Bpiritum ha- 
bes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vo- 
eatur, qua constat quod homo es : constas cnim ei 
anima et corpore. Uabes itaquc spiritum invisibilem, 
corpus visibilc. Dic mihi quid ex quo fivat : spiritus 
tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum cx spiritu 
tuoT Eespondet omnis qui vivit : qui autem hoc non 
potest respondere, nescio si vivit : quid respondet 
omnis qui vifil ? Gorpus utique meum vivit de spiritu 
meo. Vis ergo et tu viverede Spiritu Christi ? In cor- 
pore eslo Ghristi. Numquid enim oorpusmeum vivit 
de spiritu tuo ? Meum vivit de spiritu meo, et tuum 
de tuo. Non polesl vifere corpus Christi, nisi de 
Spiritu Christi. Inde esl quod exponens nobis apo- 
J stolus Paulus hunc panem, Unuspanis, inquit, unum 
corpus multi sumus (I Cor. x, 17). Sacramentum 
pietatis ! o signum unitatisl o vinculum charitatis I 
Qui vult fivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. 
Accedat, credat ^ ; incorporetur, ul viviflcetur. Non 
abhoreat a compage membrorum, non sit putre mem- 
brum quod resecari mereatur, non sit distortum de 
quoerubescatur: sit pulchrum,sit aptum, sitsanum; 
hsreat corpori, vivat Deo de Deo : nunc laboret in 
terra, ut poslea ref^net in ccelo. 

14. Liligabant ergo Judsei ad invicem, dicenles : 
Quomoiio potest hic carnem suam nobis dare ad mandu- 
candum? Litigabant utique ad invicem, quoniam pa. 
nem concordis non intelligebant, nec sumare vole- 
bant ; nam qui manducant talem panem, non litigant 
ad invicem; quoniam unus paniSy unum corpus multi 
sumus. £t per hunc facit Deus unius modi habitare 
in domo (Psal. lxtii, 7). 

15. Qud autem ad invicem litigantes quaerunt, 

qaomodo possit Dominuscarnem suam dare ad man- 

dacaodum, non statim audiunt: eed adhuc eis dici- 

ixxTyAmen^amendico vobis^nisi manducaverilis carnem 

Fiiii hominiSf ci biberitis ejus sanguinemf non habebi- 

Us vitam in vobis, Quomodo quidem edatur, et quis- 

oam modus sit manducanti istum panem, ignoratis ; 

verumtamen nisi manducaveritis carnem Filii homi^ 

niSf et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam 

in vobis, H9c non utique cadaveribus, sed viventi- 

bus loquebatur. Unde, ne istam vitam intelligentes 

et de hac re litigarent, secutus adjunxit, Qui man~ 

dueat meam carnem^ et bibit meum sanguinemy habet 

vitam tgtemam, Hano ergo non habet.quiistum panem 

DOD maDducat,nec istom sanguinem bibit : nam tempo- 

ralemvitamsineiiIobaberebominespo88unt,»terDam 

vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat 

e]a8 earoem, nec bibit ejus sanguinem, non habet in 

se vitam: et qui manducat cyus carnem,etbibitejus 

BaDgoinem, habet vitam. Ad utrumque autem re- 

ipondet quod dixit, setemam.^on itaest in hac esca, 

qaam auatentaDds hujus temporalis vitas causa sumi- 

mas. Nam qui eam DODsumpaerit, dod vivet: Dccta- 

menqQi eam8umpserit,vivet. Fieri eoim potest ut se- 

nio, vel morbo, vel aliquo casu, plurimi et qui eam 

1 Mas. decem, credat, vivat in DeOt de Deo ; incorpore» 
tuTf etc. 



sumpserint moriantur. In hoc voro cibo et polu,id est 
corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui 
eam non sumit, non habet vitam : ut qui eam sumit, 
babet vitam, et hanc utique ajlernam. Hunc itaque 
cibum et potum societatem vult intolligi corporis et 
membrorum suorum, quo>i est sancta Ecclesia in 
praedestinatis et vocatis, et juslificatis, et gioriOcatis 
sanctis, et fidelibusejus.Quorum primum jamfactum 
est, id est, praBdestinatio : secundum et terlium fa- 
ctum est, et flt, et fiet, id est, vocalio et justificatio : 
quartum vero nunc in spo est, in re autera futuram 
est, id est, glorificatio. Hujus rei Sacramentum, id 
est,unitati8Corporis et sanguinisChristi alicubi qao- 
tidie, alicubi certis intervallis dierum in dominioa 
mcnsa praeparatur, et de mensa dominica sumitur ; 
quibusdam ad v itam, quibusdam ad exitium : res vere 
ipsa cujus sacramentum est, omni hominiad vitam, 
nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 

16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu pro- 
mitii vitam (Bternam, ut qui eam sumerent, jam nec 
corpore morerentur ; huic cogitalioni dignatus esl 
occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam 
carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam mter* 
nam ; continuo subjecit, Et ego resuscitabo eum in 
novissimo die, Ut habeatinterim secundum spiritam 
vitam aeternam in requie, quse sanotorum spiritus 
suftcipit : quod autem ad corpus attinet, nec ejus vita 
«eterna fraudetur, sed in rcsurrectione morluorum 
novissimo die. 

17. Caro enim mea, inquil, vere est cibus, et sanguis 
meusvere est potus, Gum enim cibo et potu id appe- 
tant homines, ut non esuriant, neque sitiant ; hoc 
veraciter non prsestatnisi iste cibus etpotus, qui eos 
a quibus sumitur,immortaIeset incorruptibiles facit^, 
id estsocietas ipsa sanctorum, ubi paxerit et unitas 
plena alque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam 
ante nos hoc intellexerunt homines Dei, Dominus 
noster Jesus Christus corpus et sangainem suum in 
eis rebuscommendafit,qu« ad unumaliquid redigun- 
tur ex multis. Namque aliud in unum ex multia granis 
confit : aliud in unum ex multis acinis confluit (a). 

18. Denique jam exponil quomodo id fiat quod lo- 
quitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sangai- 
nem bibere. Qui manducat carnem meam, et bihit 
meum sanguinemf in me manet, et ego in illo, Hoc est 
ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, 
in Christo manere, et illum manentem in se habcre. 
Ac per hoc qui non manet in Christo, et in quo non 
manet Ghristus, procul dubio nec manducat [spiritua- 
liter] carnem ejus^ nec bibit ejus sanguiDem, [li- 
cet carDaliter et visibiliter premat dcDtibus Sacra- 
mentum corporis et sanguinis Ghristi : ] sed magis 
tant® rei Sacramentum ad judicium sibi manducat 
et bibit, quia immundus prasumpait ad Gbristi ac- 
cedere Sacramenta, quas aliquis dod digDe su- 
mit, Disi qui mundus est ; de quibus dioitur, Beaii 

A Mtt.f /aoiat. 

(a) Ita Cyprianu8adCeciIiam,epi8t. 63, et adMagDum, 
epist. 76. 



1615 



IN JOANNIS EVAN6ELIUM, S. AUGUSTINI 



1616 



mundo corde, quoniam ipsiDeum videbunt ' Matlh, V, 8). 

19. Siculy inquit, misit me vivens Pater, et ego viio 
propter Patrem; et giii manducat me, et ipse vivet pro^ 
pterme. Non ait : Sicut manduco Patrem, et ego vive 
propter Patrem ; et qui manducat me, et ipse fivet 
propter rae.Non enim Filius participalione Patris fil 
melior, qui C3t natus rcqualis ; sicut participatione Fi- 
lii per unitatcm corporis ejus etaanftuinis, quod illa 
manducatio potatioque significat, nos efficimur • me- 
liores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducan- 
tes eum ; id est, ipsum accipientes ffilernam vitam, 
quam non habebamus ex nobis : vivitautem ipse pro- 
pter Patrero, missus ab eo ; quia semetipsum exina- 
nivil, factus obediens usque ad mortem crucis {Phi- 
iipp. II, 8). Si enim secundum id accipimus, Yivo 
propier PtUrem^ quod alibi ait, Pater major me est 
(Joan. XIV, 28) ; sicul et nos vivimus propter ipsum, 
qui major esl nobis : hoc ex eo quod missus est, fa- 
oium est. Missio quippe ejus exinanitio suimclipsius 
est, et formae servilis acceptio : quod recto intelligi- 
tur, servata etiam Filii cum Palre equalitate naturs. 
Migor enim est Pater homine fiiio, sed equalem ba- 
bet Deum Filium : cum idem ipse sitel Deus et homo, 
Dei Filius et hominis filius, unus Ghrislus Jesus. In 
quam sententiam si recteaccipiunlurhffic verba, ila 
dixit, Sicut me misit vivens Pater, et ego vivo propter 
Patrem } et qui manducat me^ et ipse vivet propter me : 
ac si dicerel, Ut ego vivam propter Patrem, id est, 
ad illum tanquam majorem referam vitam meam, exi- 
nanitio mea fecit,in qua me misit ; ut autem quisque 
vivat propter me,participatio facit qua manducat me. 
Egoitaque humiliatus vivo propter Patrem, ille ero- 
ctUB vivit propter me. Si autem ita dictum est, Vivo 
propter Palrem, quia ipse de illo, non ille de ipso 
est; sine detrimento ffiqualitatis dictum est. Nec ta- 
men dicendo, et qui manducat me^ et ipse vivet pro^ 
pterme, esimdem suam et nostram ffiquaiitatem signi- 
ficavil ; sed gratiam mediatoris oslendit. 

20. Hie est panis qui de coelo descendit : ut illum 
manducando vivamus, quia ffitcrnam vilam ex nobis 
habere non poesumus. Non sicut, inquit, manducave» 
runt patres vestri manna, et morlui sunt : qui mandU' 
cat hunc panem, vivet in getemum. Quod ergo illi mor- 
tui sunt, itavult inlelligi, ut non vivant inffiternum. 
Nam temporaliter et hi profecto morientur, quiChri' 
etum manducant : sed vivunt in sternum, quia Chri- 
stue est vita a?terna. 

TRACTATUS XXVII. 
Aheo quod scriptumesty Hffic dixit in synagoga docens 
sabbato in Gapharnaum ; usque ad id, Ille enim 
traditurus erat eum, cum esset unus ex duodecim. 
Cap, VI, t. 60-72. 
1. Verba Domini ex Evangelio, quae sermonem 

< Sic editi qaidam ;atM8s. noatri omneB habent hocmo- 
do : Nec manducni carnem e/ut, nec bibit ejut jran^tnem, 
etiamsi tanta rei sacramentum ad fudioium tibi manducet 
et bibat. Sicutt inquit, mititme vivens Patet% etc.,careDtqae 
▼erbisceeteris, quse hic aDBulisconcIuduotur; quflBverba 
bullo etiam e auis Mss. cootioeri testantur LovanieDses : 
nabentur ipsa m Bedae et Alcuini CommentariiB saper 
Joanoem. 

s ;n omnibuB fere Mst., not efficit. 



pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo do- 
betur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei 
non importunus est : est enim de corpore Domini, 
quod dicebat se dare ad manducandum propter ster- 
nam vitam.Exposuitautemmodum attributionis bu- 
jus et dooi sui, quomodo daret carnem auam mandu* 
carc, diccns, Qui manducat carnem meam, et bihit 
sanguinem meum^ in me manet, et ego in Hto (Joan. vi, 
57). Signum quia manducavit ctbibithoc cst, si ma- 
net el manelur, si habital et inhabitatur,si hapret ut 
non deseratur ^ Hoo ego nos docuil et admonuit 
mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso 
capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non 
relinqueules unit atem ejus. Sed qui adcrant plures 
non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogita-' 
bant hac audiendo, nisi carnem, quod ipsi eraot. ' 
Apostolus autem dicit, et vcrum dicit, Sapere secun" 
dum camem, mors est (Rom. viii, 6). Carnem suam 
dat nobis Dominus manducare, et sapere secundum 
carnem morsesl ; cum de carne sua dicat, quia ibi est 
vita aeterna. Ergo nec carnem debemus sapere se- 
cundum carnem, sicut in bis verbis : 

2. Multi itaque audientes ; non ex inimicis, seti ex 
discipulis eiu$,dixerunt : Durus est hic scrmo ;quis po- 
test eumaudire?Sl discipuli durum habuerunt istum 
sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat ut 
diceretur, quod non ab omnibus intelligerelur. Se- 
crelum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti 
autem cito defecerunt, talia loquente Domino Jesu : 
non credideruntaliquid magnum diccntem,et verbis 
illis aliquam gratiam cooperientem ; sed prout volue- 
runt ita intellexerunt,et more hominum, quiapoterat 
Jesus aul hoc disponcbat Jcsus, carnem quia indu- 
tum erat Verbum, vcluti concisam distribuere cre- 
dentibus in se. Durus est, inquiunt, hic termo; quis 
potesi eum audire ? 

3. Sciens autem Jesus apud semetipsum quia fnur- 
murarent de eo discipuli ejus. Sic enim apud se ista 
dixerunt, ut ab illo non audireolur ; sed ille qui eos 
noverat in seipsis, audiens apud pemetipsum, respon- 
dit, et ail, Hoc vos scandalimt :|quia dixi, Caroem 
meam do vobis manducare, et sanguinem meum bi- 
bere, hoc vos nempe scandalizat. Si ergo videritis Fi" 
lium hominisascendentem ubi erat prius? Qmx^ estboc? 
Uinc solvit quod illos moveral ? hino aperuit unde 
fuerant scandaiizati?Hinc plane, si inteliigerent. Hli 
enim put-ibant eum erogaturum corpus suum ; ille 
autemdixiiseascensurumin ccelum.utiqueintegrum. 
Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi eral 
prius; certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo 
putatis, erogat corpussuum ; certe vel tuno intellige- 
tis quia gratia ejus non consumilur morsibus. 

4. Et ait : Spiritus est qui vivilicat, caro non prodest 
quidquam.Eoc antequam exponamus,ut Dominns do- 
nat^ illud non negligenter praetereundum est, quod 
ait, Si ergo videritis Filium hominis ascendentem uhi 
erat prius f Filius enim bominis Cbristus, ez virgioe 
Maria.Ergo filius bominis hic CGepitesse in terra, ubi 

i Er. legit, etnon deseretur. M. 



ion 



TRACTATUS XXVII. CAPUT VI. 



1618 



carnem aflsumpsit ex terra. UDde prophetice dictum 
•rat, Veritas de terra oria est {Psalm. lxxxiv, 12). Quid 
ftibi ergo vult quod ail, Ctm videritis Filium liominis 
ascendenlem ubi erat prius ? Nulia enim essct qasstio 
siitadixisset, St videritis Filium Dei ascendcntemubi 
eratpriusf cum veroFilium hominis dixit ascenden- 
tem ubi erat prius, numquid Fiiius honiinis ia ccelo 
erat prius, quando in terra esset coepit ? Hic quidem 
dixit, ti6i erat prius, quasitunc non ibi esset quando 
hflec loquebatur. Alio autem loco ait, Nemo ascendii 
in cdelum, nisi qui de ccelo descendit^ Fitius hominis, qui 
esl in caslo(Joan, iii, 13) : non dixit, erat, sed, Filius, 
iDqoit, hominis qui est in eoslo, In terra ioquebatur, et 
iQ coelo ae esse dicebat. Et non iia dixit : Nemo ascen- 
dlt iu coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius Dei, 
qui est in ccbIo. Quo pertinei, nisi ut iuteliigamus, 
quod etiam pristino sermone commendavi Charitati 
▼estne, unam personam esse Ghristum Deum ot bo- 
miaem, non duas ; ne fides nostra non sit Trinitas, 
■edquaternita8?Christu8ergounu8 est: Verbum, ani- 
ma et caro unua Cbristus : Filius Dei el fliiue homi- 
nis unua Christus. Filius Dei semper, filiua hominis 
ex tempore; tamen unus Cbristus secundumunitatem 
persoDs. In ccelo eral, quando in terra loquebatur. 
Sic eral (ilius bominis in cobIo, quomodo Filius Dei 
eratinterra;Filius Deiinterra insuscepta carne, filius 
bominis ia ccelo in unitate personfe. 

5. Quid est ergo quod adjungit, Spiritus est qui vi- 
vificatt caronon prodest quidquam f Dicamus ei (pati- 
toreaim nos non contradicentes, sed nosse cupienies) : 
Domine, magister bone, quomodo caro non prodest 
quidquam, cum tu dixeris, Nisi quis manducaverit car- 
nem meam^ ei biberit sanguinem meum, non habebit in 
se viiam ? An vita non prodest quidquam ? et propter 
quid sumusquod sumus^nisi ut habeamus vitam aeter- 
nam, quam tua carne promittis? quid est ergo, non 
pTodest quidquam caro f Non prodest quidquam, scd 
qoomodo iiii intellexerunt : carnem quippe sic intel- 
lexerontlquomodo in cadavere diianiatur, aut in ma- 
eellovenditur, non quomodospiritu vegetatur. Proin- 
de sic dictam e8t,Caro non prodest quidquam: quomodo 
diclam est, Scientia inftat, Jam ergo debemus odisso 
■oieotiam ? Absit. Et quid est, Scientia inflat ? Sola, 
■ine ebaritate : ideo adjuoxit, Ckarilas vero aedificat 
(I Cor. ▼111, 1). Adde ergo scienliae cbaritatem, et utilis 
erittcientia ; non per se, sed per charitatem. 8ic 
etiam nuac, caro non prodesi quidquamy sed sola caro : 
aeeedat spiritas ad carnem, quomodo accedit charitas 
ad acienliam, etprodestplurimum. Nam si caro nibii 
prodeaaet, Verbum caro noa Geret, ut inbabitaretin 
nobia. Si per carnem nobis multuai profuit Christus, 
qnomodo caro nibii prodest ? Sed per carnem Spiri- 
toa aliquid pro Balute nostra egit. Caro vas fuit ; quod 
habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt ; 
nomqoid caro ipsorum nihil nubis profuii ? Si caro 
Apostolorum nobis profuit, caro Domini potuitnibii 
prodesse? Unde enim ad nos sonus vcrbi, uisi per vo- 
cem carais? uade stilus, unde conscriptio? Ista omuia 
epera carnis eunt, sed agitante spiritu lanquam orga- 



num suum. Spiritus. erp;o est qui vivificat, caro auiem 
non prodest quidquam : sicut iili intellexerunt carnem» 
non sic ego do ad manducandum carnem mearo. 

6. Proinde, Yerba, inquit, qux ego locutus sum vo- 
bis, spiritus et vita est, Diximus enim^ fratres, boc Do- 
minum commendasse io manducatione carnissueeet 
potatione saaguinissui, utin illo maneamus^ et ipse 
in nobis. Manemusautem in illo, cum sumus membra 
ejus : manet autem ipse in nobis, cum sumus tem- 
plum ejus. Ut autem simusmembra ejus, unilas nos 
compaginat. Ut compaginet unilus, qucB facit nisi cha- 
rilas ? Et charitas Dei unde ? Apostolum interroga : 
Charitas, inquit, Dei diHusa est in cordibus nostris per 
SpirUum sancium qul datus esi nobis (Rom. v, 5). Ergo 
Spiritusest qui vivificat : spiriiusenim facit viva mem- 
bra. Nec viva membra spiritus facit, nisi qus incor- 
pore quod vegelat ipse spiritus, inveuerit. Nam spi- 
ritus quiest in te, o bomo, quooonstas ut bomosis, 
numquid vivificat membrum quod separatum invene- 
rit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam : 
anima luanon viviGcat nisimembraque suot in carne 
tua ; unum si tollas, Jam oon viviGcatur ex anima 
lua, quia unitati corporie tui non copulatur. Haoc di- 
cuntur ut amemus unitatem,et timeamus separatio- 
nem.Nibilenimsic debet formidarecbristianus, quam 
separari a corpore Christi. Si enim scparatur a cor- 
pore Christi, non est membrum ejus ; si non est mem-* 
brum ejus, non vegetatur Spiritu ejus : Quisquisau- 
tem, inquit Apostolus, Spiritum Christi non habei, hie 
non est ejus {Id. viii, 9). Spiritus ergo est qui vivificatt 
caro aulem non prodest quidquam, Verba qux ego lo^ 
cutus sum vobis, spiritus et vita sunt, Quid est, sptritus 
etvitasuni? Spiritualiterintelligendasunt. Intellexisti 
Bpiritualiler ? spiritus eivita sunt. Inteliexisti carnali- 
ier'^ ei\AmB\c'\\ldk spiritus et vitasunt, scd libi non sunt. 

7. Sed tunt quidam, inquit^ in vobis qui non crc^ 
dunt. Nun dixit, Sunt quidam in vobis qui noa intei- 
ligunt ; sad causam dixit, quare non inteliigant. Sunt 
enimquitiam in vobisquinoncredunt^ei ideo noaintelii- 
gunl, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisicredi" 
deritis, non inteiligetis (Isai. vii, 9» uc. LXX). Per Gdem 
copulamur, per intellectum viviGcamur. Prius herea- 
inus per Giiem, ut sit quod viviGcotur per intellectum. 
Nam qui aon heret, resistit ; qui resistil, non credit. 
Nam qui resistit, quomodo viviGcatur? Adversariua 
estradio lucis,quopenetrandusest :no8 avertit aciem» 
sed claudit mentem. Su7i/ergo ^uie/am quinon creduni. 
Credant et aperiant, aperiant et illuminabuntur. Scie" 
bai enim ab initio Jesus qui essenicredenies, et quis tra^ 
diturusesseteum. Ibienimerat et Judas. Nam quidam 
scandalizali sunt : iile aulem mansit ad insidiandum, 
non ad intelligendum. Etquia ideo maneerat, non de 
illo tacuit Dominus. Noa illum expressit, sed uecsi- 
luit ; ut omaes timerent, quamvis unus periret. Sed 
posteaquam dixitet distinxitcredentesa non creden- 
tibus, expressit causam quare non credant : Propterea 
dixivobis» inquit, quia nemo potesi veniread me^ nisi 
fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere dalur 
nobis : aonenim nihil est credere. Si autem magnum 



1610 



IN JOANNIS EVANQELIUM, S. AUGUSTINI 



3160 



aliqnid esty gaade quiacredlidUti, sednoli extolli: quid 
enim habes quod non accepisti ([ Cor. iv» 7) ? 

8. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro^ ei 
jam non cum illo ambulaverunt. Abierunt reiro, sed post 
Salanam, non post Ghristum. Nam aiiquando Domi- 
Dus Ghristus Petrura appellavit Satanam, magis quia 
Yolebat prasoederd Dominum suum, et consiiium dare 
ne roerereiur ille, qui venerat ut moreretur, ne nos 
in «ternum moreremur ; et ait illi : Bedi post me Sa* 
tanas ; non enim sapis qux Dei sunt, sed quse hominis 
sunt (Matth. ivi, 23). Non illum repulit relro ire post 
Satanam, et appellavit Satanam ; sed fecit post se ire, 
ut aon esset Satanas ambulando posl Dominum. Istl 
antemsio redierunt retro, quomodode quibusdam fe- 
minis dicit Apostolus : Quxdam enim eonversm sunt 
reiro postSatanam{l Tim. v, 15). Uterius cum iilo non 
ambuiaverunt. Ecce prncisi a corpore vitam perdi- 
derunt, quia forte in corpore nec fuerunl. Inter non 
credentes et ipsi deputandi sunt, quamvis disoipuli di- 
cerenlur. Abierunt retro, non pauci, sed multi. Hoc 
forte faclum est ad consolationem, qooniam aliquando 
contingit ut dicat homo verum, et quod dicit, non ca- 
piatur, atque illi qui andiunt, scandalizentur etdisce- 
dant. PoBnil et autem homincm dixisse quod verum 
est : dicit enim apud se homo, Non debui sic dicere, 
non hoc dicere debui. Ecce Domino contigit ; dixit, 
et pordidit multos, remansit ad paucos. Sed non tur« 
babatar ipse, quia ab initio noverat et qui credentes 
etfsent, et qui non credentes : nos si nobis contingat, 
perturbamur. Solatium in Domino inveniamud, et la- 
men oaute verba dicamus. 

9. Atque iile ad paucos qui remanserant : Dixi^ 
rgo Jesus duodecim; id est iliis duodecim qui reman- 
Bcrant : Numquid et vos^ inquit, vultis ire f Non dis- 
cessit nec Judas. Sed qoare manebal, Domino jam 
apparebat ; nobis postea manifestatus est. Respondit 
Petrus pro omnibus, unns pro muitis, unitas pro 
universis : Respondit ergo ei Simon Pelrus : Domine, 
ad quem ibimus ? Repellis nos a te, da nobis alterum 
te. Ad quem ibimus T Si a te recedimus, ad quom ibi- 
mus? Yerba vitx seternss habes. Videte quemadmodum 
Pelrus, dante Deo, recreante Spiritu sancto, intel- 
lexil. Unde, nisi quia credidit ? Verba vitas «ternx 
habes. Vitam enim steroam habes in ministratione 
corporis et sanguinis tui. Etnos credidimus, etcogno- 
vimus, Non cognovimus, et credidimus, sed credidi" 
mtix, et cognovimus. Gredidimus enim ut cognoscere- 
mus : nam si prius cognosccre, et deinde credcre 
vellemuB, nec cognoscere nec credere valeremus- 
Quid credidimus, et quid cognovimus ? Quia tu es 
Christus Filius Dei ;id est, quia ipsa vita seterna tu 
es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. 

10. Ait ergo Dominus Jesus : Nonne ego vos duo~ 
decim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Ergo, Vn' ■ 
decim elegi diceret : ao eligitur et diaboJus, et in 
electis est diabolus ? Eiecti in laude solenl dici : an j 
electus est et iste, de quo nolente et nesciente ma- | 
gnum aliquid boni fleret ? Hoc est proprium Dei ; con- 1 
trarium iniquis. Sicut enim iniqui male utuntur bonis 



operibus Dei ; sic contra Deus bene utitur malis ope- 
ribus hominuminiqoorum.Quambonumestmembra 
corporis ila esse, quemadmodum disponi non pos- 
Bunt nisi ab artifice Deo 1 Petulantia tamen quam 
male utitur oculis ? Fallaci aquam male utitur lingua? 
Falsus testisnonnelinguasuaet animam suam priua 
trucidat, et alternm laedere se perempto conatur ? 
Male utitur lingua, nec ideo malum est lingua : opus 
Dei est lingua, sed bono opere Dei male utiiur illa 
nequitia. Quomodo utunlur pedibus qui currunt ad 
Bcelera? quomodo utuntur manibus homicids?et 
iilis adjacentibus forinsecus boniscreaturis Deiquam 
male utuntur mali ? Aurojudicia corrumpunt, inno- 
centes opprimunt. Luce ista mali male utuntur : male 
vivendo enim etiam ipsam lucem qua vident, ad mi- 
nisterium sceleruin suorum usurpant. lens enim ut 
faciat aliquid mali malus, iucero sibi vult ne otTendat, 
qui jam intus o£fenditel cecidit : quod timet in cor- 
pore, jam incurril inoorde. Omnibus ergo bonis Dei, 
ne per singula currere longum sit, male utitur ma- 
lus : contra, malis hominum malornm bene utitar 
bonus. Et quid tam bonumquam unus Dcus ? Qiian- 
doquidem ipse Dominus dixit, Ncmo bonus nisi unus 
Deus (Marc. x, 18). Quanto ergo ille melior, tanto 
melius utituret malis nostris. Quid Judapejus? Inter 
omnes adhajrentes Magistro, inter duodecim, loculi 
iili commissi sunt, et dispensatio pauperum distri- 
buta : ingratus tanto benencio, houori tanto, accepit 
pecuniam, perdidit justiiiam : tradidit vitam mor- 
tuus ; quem ut discipuius secutus, ut inimicusperse- 
cutus est. Totum hoc malum Juds ; sed malo cjus 
beoe usus est Dominus. Tradi se pertulit ut redimeret 
nos. Ecce malum Judae in bonum conversumest. Sa- 
tanas quantoB martyres persecutus est ? Si Satanas 
persequendo cessaret, hodie tam gloriosam coronam 
sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius 
diaboli malis operibus bene uiitur Deus : quod facit 
malus^ male utendo, sibi nocet ; non bonitati Dei 
contradioit. Artifex iilo utitur ; et magnus artifex, 
si illo uti non nosset, neceum esse permitteret. Brgo 
unus exvobis diabolus est , ait, cum ego vos duodecim 
elegerim. Potest et sic inlell^gi quod ait, duodecim 
elegi, quia sacratus estnumerus. Non enim quia pe- 
riitinde unus, ideo iliiusnumeri bonordemptus est: 
nam in locum pereuntis, alius subrogatus est (Act. i, 
26). Mansit numerus consecratus, numerus duode- 
narius ; quia per universum mundum, hoc esi per 
quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annun- 
tiaturi. Ideo ter qualerni ^ Se ergo extermioavit Ju- 
das, non duodenarium numerum vinlavit : ipse de- 
seruit prsceptorem, nam Deus illi apposuit succes- 
sorem. 

11. Hoc totum quod Dominus de carne et de aan- 
guine suo locutus esl, ct quod in ejus distributionis 
gratia viiam nobis promisit slernam, et quod hinc 
yoluitintelligl manducatores et potatores carniB et 
sanguinis sui, ut in illo maneant et ipse in illis, et 

i Editi bactenus, Ideo et quatemi, emendaolur hic ad 



'«3< TRACTATUS XXVIII. OAPUT VII. 

Iquod noQ intellexeruDtqui non crediderunt, et quod 
' spiritualia carnaliter sapiendo scandalizitti sunt, et 
quod eis scandalizatis et pereuntibu9, consolationi 
Dominus adfuit < discipuiis qui remanserant, ad quoa 
probandos inlerrogavit, Numquid ei vos vuUis ire? ut 
responsio permansionis eorum innotesceret oobia ; 
^ nam iile noverat quia manebant : hoo ergo totum ad 
hoc nobis valeat, dilecliasimi, ut carnem Gbrisli et 
sanguinem Ghriati non edamus tantum in Sacra- 
mento, quod et multi maii ; sed usque ad spiritua 
participationem manducemus et bibamus, ul in Do- 
mini corpore tanquam membra maneamus, ut ejut 
.spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si 
/multi modo nobiscum manducanletbibunt tempora- 
; liter Sacramenta, qui habebunl in fine eterna tor- 
/ raenta. Modo enim corpus Ghrisii mixtum est lan- 
quam in area : sed novit Dominus qui sunt ejus (II 
Titit. II, 19). Si tu nosti quid triluras, quia ibi est 
lalens massa, nec conbumit trituraiio i]uod purgalura 
C8t ventiiatio ; ccrti sumus, fratres, quia omnes qui 
sumus in corpore Domini, ct manemus in illo, ul et 
ipse maneat in nobis, in hoc saQcuio necesse habcmus 
usque in finem inter malos vivere. Non inter illos 
dicomalos, quiblasphemanlGhristum: rarienimjam 
iuveniunturquiiinf^uabiasphemant.sedmuitiquivita. 
Necesse est ergo ut inter iilos usque in Onem vivamua. 
12. Sed quid est quod ait, Qui manet in me^ el ego 
inillo (Joan. vt, 57, et xv, 5) ? Quid, nisi quod mar- 
tyres audicbant, Qui perseveraverit usque in finem, hic 
salvus erit (Malth, xxiv, 13)? Quomodo mansit in illo 
sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramua ? 
Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad ly- 
rannicam interrogationem, mansit usque ad acerri- 
mmm comminationem, mansit usque ad poremptio- 
nem : parum esl, usque ad immanem excruciatiooem 
uiansit. Non enim occisus est cito, sed cruciatus est 
in igne : diu vivere permissus est ; imo non diu vi- 
vere permissus est, eed tarde mori compulsus est. In 
illa ergo longa morte, ic iiiis tormenlis, quia bene 
manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca sagi- 
nalus et illo caiice ebrius, tormenta non sensit. Ibi 
enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivi/icat. Garo 
enim ardcbat^ sed spiritus animam vegetabat. Non 
ceasit, et in regnum successit. Dixeral autem ili 
Xyatus martyr sanctus, cujus diem quinto ab hinc 
relro die celebravimus : « Noli mcerere, tiii. » Epi- 
scopus cnim erat ilie, iste diaconus. « Noli mocrcre, 
inqait ; sequeris me post triduam. a Trlduum autem 
dixit medium inter diem passionis sancii Xysii, el 
diem hodiernas passionis sancli Laurenlii. Triduum 
est medium. consolutio! non ait, Noli mcBrore, 
iili ; desinet pcrsecotio, et securus eris : scd, Noli 
moerere ; quo ego prsecedo, tu sequoris ; nec conse- 
cutios tua differtur : Iriduum medium crit, et mecum 
eris. Aocepit oraculum, vicit diabolum, pervenil ad 
triumphum. 



4623 



* Sic Mie. Editi vero, comolaiio Domini ad/uit. 



TRACTATUS XXVIII 

Ab eo loco Evangelii, Et post hseo ambulabat Jesus in 
Galilaeam ; usque ad id, Nemo tamen palam loque- 
batur de co, propter mctum Judaeorum. Cap. vii, 
y. 1-13. 

1. In isto Evangelii capitulo, fratres, Dominus 
nosler Jesus (hristus secundum hominem se pluri- 
mum commendavit fidei nostrs. Etenim sempcr hoc 
agit dictis et factis euiS; ut Deus credatur et homo : 
Deus qui nos fecit, homo qui nos qusesivit ; Deus cum 
Patre semper, borao nobiscum ex tempore. Non enim 
quaereret quem fecerat, nisi (leret ipse quod fecerat. 
Yerum hoc mementole, el de cordibus vestris nolite 
dimittere, sic essc Ghristuni bominem factum, ul 
non destiterit Deus esse. ManensDcus accepit homi- 
nem, qui fecit hominem. Quando ergo latuit ut homo, 
non polenliam perdidisse putandus est, sed exem- 
plum infirmitati praebuisse. Ille enim quando voluit 
detentua est, quando voluit occisus est. Sed quonium 
futura erant membra ejus, id est (Ideles ejus, qui 
non habercnt illam potestatcm quara habebat ipse 
Deus noster; quod latebat, quod se taoquam ne occi- 
deretur occultubat, hoc indicabat facturaesse mem- 
bra sua, in quibus ulique membris suis ipse erat. 
Non enim Ghristus in capite et non in corpore, sed 
Chrislustotos io capite et in corpore. Quodergo mem- 
braejus, ipse: quodauiem ipse,noncontinuomembra 
Gjus. Nam si non ipse essent membra ejus, non dice- 
veiiSaulef quid me persequeris {Acl. ix, 4? Non 
enim Saulus ipsum, sed membra ejus, id est (Ideles 
ejus, in tcrra persequebatur. Noluit tamen dicere, 
sanctos meos, servos meos ; posiremo honorabilius, 
fratres meos : sed, Me, hoc est membra mea, quibus 
ego sum caput. 

2. Uis pradictis, puto nos in hoc capitulo quod 
modo lectum est, non esse laboraluros : saepe enim 
signiGcatum est in capite,quod futurum erat in cor- 
pore. Post hxCy inquit, ambulabat Jesusin GalUieam: 
non enim volebat in Judgeam ambulare^ quia quxrebant 
eum Judxi interficere. Hoc est quod dixi ; inGrmitati 
nostree priebebat exemplum. Non ipseperdiderat po- 
testatem, sed nostram consolabatur fragililalem. Fu- 
turum enim erat, ut dixi, ut aliquis fldelis ejus abs- 
conderet so, ne a perseculoribus inveniretur ; etne 
illi pro crimine objiceretur latibulum, pra^cessit in 
capite quod in membro conflrmaretur. Sic cnim di- 
clum est, Nolebat ambulare in Judxam, quia quxrt^ 
bant eum Judasi occidere : quasi non posset Gbristus et 
ambulare intcr Judieos, et non occidi a Juda^is. Ilanc 
enim potentiam, quando voluit, demonstravit ? nam 
cum eum jam passurum tenere vellent, ait illis, Quem 
quxriiis ? llesponderunt : Jesum. Et ille : Ego sum ; 
non se occultans, sed raanifestans. Ad eam tnroen 
manifestationem illi non substiterunt, sed redeuntes 
retro ceciderunt (Joan. xviii, 4-6). Et tamen quis pali 
venerat, surrexerunt, tenuerunt, ad judicsm adduxe- 
runt, ct occiderunt. Sed quid fecerunt ? Quod ait 
quocdam Scriplura, Terra tradiia est in manus impii 



1623 



IN JOANNIS EVANGELIUM, S. AU6USTINI 



1624 



{Job IX, 24) : caro dala est Id potestatem Judsis. Et 
hoc propterea, ut quasi sacculus conscinderetur, un- 
de noatrum pretium mauaret. 

3. Erat aulem in proximo dies fesius Judxorum 
Scenopegia. Quid sil Bcenopegia, Scripturas qui le- 
gerunt, noverunt. Faciebant die festo tabernacula, 
ad simtlitudinem tabernaculorum in quibus babitave- 
rant cum ex iEgypto educti peregrinarentur in eremo. 
Iste erat dies lestus, magna solemnitas. Gelebrabant 
hoo Judsei, velut reminisceutes beneQcia Domini^qui 
occisuri erant Dominum. Hoc ergo die festo (quia 
plures erant dies festi ; sic enim apellabatur apud 
Judffios dies festus, ut non esset dies unus, sed plu- 
res) locuti sunt fraires ejus ad Dominum Gbristum. 
Fralres eju$ sic accipite, sicut nostis : non enim no- 
vum est quod auditis. Gonsanguinei virginis Marie, 
fratres Domini dicebanlur. Erat enim consuetudinia 
Scriplurarum, appellare fratres quoslibet c